Giáo án địa lý 12 - Bài 28: Vấn đề tổ chức lãnh thổ công nghiệp pot

Kiến thức: - Hiểu dược khái niệm tổ chức lãnh thổ công nghiệp và vai trò của nó trong công cuộc Đổi mới kinh tế - xã hội ở nước ta.. - Biết được các nhân tố chủ yếu ảnh hưởng tới việc tổ

Giáo án địa lý 12 - Bài 28: Vấn đề tổ chức lãnh thổ công nghiệp

I Mục tiêu: Sau bài học, giáo viên giúp học sinh hiểu:

1 Kiến thức:

- Hiểu dược khái niệm tổ chức lãnh thổ công nghiệp và vai trò của nó trong công cuộc Đổi mới kinh tế - xã hội ở nước ta

- Biết được các nhân tố chủ yếu ảnh hưởng tới việc tổ chức lãnh thổ công nghiệp của nước ta

- Biết được các hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp chính ở nước ta hiện nay và sự phân bố của chúng

2 Kĩ năng:

- Xác định được trên bản đồ các hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp (điểm, khu, trung tâm công nghiệp)

- Phân biệt được các trung tâm công nghiệp với qui mô (hoặc ý nghĩa) khác nhau trên bản đồ

3 Thái độ:

- ủng hộ các chủ trương của Nhà nước về việc xây dựng các khu công nghiệp tập trung

- Không đồng tình với một số điểm công nghiệp, trung tâm công nghiệp không tuân thủ luật Bảo vệ môi trường

II phương tiện dạy học:

- Bản đô giáo khoa treo tường Công nghiệp chung Việt Nam

- At lat Địa lí Việt Nam - Bảng số liệu, biểu đồ, tranh ảnh có liên quan III Hoạt động dạy và học: A ổn định tổ chức:

B Kiểm tra miệng:

Câu 1: Tại sao công nghiệp năng lượng lại là ngành công nghiệp trọng điểm của nước ta?

Câu 2: Phân tích cơ cấu ngành công nghiệp chế biến lương thực, thực phẩm (Cơ sở nguyên liệu, tình hình sản xuất và phân bố)

* Khởi động: GV yêu cầu HS nhắc lại một só hình thức tổ chức

lãnh thổ công nghiệp đã được học ở lớp 10 và các nhân tố chủ yếu ảnh hưởng tới tổ chức lãnh thổ công nghiệp

* Bài mới:

Hoạt động của giáo viên và học

sinh

Nội dung chính

* Hoạt động 1: Tìm hiểu khái

niệm tổ chức lãnh thổ công

nghiệp

Hình thức; Cá nhân./ lớp

Bước 1: HS đọc nhanh mục 1 -

SGK

Bước 2: Phát biểu khái niệm và

vai trò của tỏ chức lãnh thổ công

nghiệp.?

* Hoạt động 2: Tìm hiểu các

nhân tố ảnh hưởng tới tổ chức

lãnh thổ công nghiệp

Hình thức: Cá nhân/ hoặc lớp

Bước 1: HS dựa vào sơ đồ hình

28 và bản đồ công nghiệp:

? Hãy phân tích các nhân tố chủ

1) Khái niệm:

- Là sự sắp xếp, phối hợp giữa các quá trình và cơ sở sản xuất công nghiệp trên một lãnh thổ nhất định để sử dụng hợp lí các nguồn lực sẵn có nhằm đạt hiệu quả cao về các mặt kinh tế - xã hội và môi trường

2) Các nhân tố chủ yếu ảnh hưởng tới tổ chức lãnh thổ công nghiệp:

- Nhân tố bên trong:

+ Vị trí địa lí:

+ Tài nguyên thiên nhiên:

yếu ảnh hưởng đến việc tổ chức

lãnh thổ công nghiệp

? Nhóm nhân tố nào có ý nghĩa

quyết định đến việc tổ chức lãnh

thổ công nghiệp

Bước 2: HS trả lời, GV nhận

xét, bổ sung và chuẩn kiến thức

GV lưu ý HS: trong trường hợp

nhất định nhóm nhân tố bên

ngoài có ý nghĩa đặc biệt quan

trọng Trong một số trường

hợp cụ thể, nó chi phối mạnh

mẽ, thậm chí quyết định đối

với tổ chức lãnh thổ công

nghiệp của một lãnh thổ nào

đó

Sự hợp tác quốc té:

Hỗ trợ vốn đàu tư từ các nướ

kinh tế phát triển Quá trình

đầu tư làm xuất hiện ở các

nước đang phát triên một vài

ngành công nghiệp mới, các

+ Điều kiện kinh tế - xã hội:

- Nhân tố bên ngoài:

+ Thị trường:

+ Sự hợp tác quốc té:

khu công nghiệp tập trung, khu chế xuất và mở rộng ngành nghề truyền thống Điều

đó dẫn đến sự thay dổi tổ chức lãnh thổ công nghiệp theo cả 2 chiều hướng tích cực và tiêu cực

Chuyển giao kĩ thuật và công nghệ cũng là một trong những hướng quan trọng Kĩ thuật và công nghệ hiện đại có ý nghĩa quyết định đến tốc độ tăng trưởng kinh té Nó ảnh hưởng trực tiếp đến qui mô, phương hướng, phân bố sản xuất cũng như các hình thức tỏ chức lãnh thổ và bộ mặt kinh tế của đất nước nói chung và các vùng nói riêng

Chuyển giao kinh nghiệm tổ chức, quản lí đến các nước đang phát triển đã và đang trở thành yêu cầu cầu cấp thiết

Kinh nghiệm quản trị giỏi

không chỉ giúp cho từng doanh

nghiệp làm ăn phát đạt, mà

còn mở ra cơ hội cho họ hợp

tác chặt chẽ với nhau, tạo ra

sự liên kết bền vững trong một

hệ thống sản xuất kinh doanh

thống nhất Chính sự liên kết

đó là tiền đề để hình thành các

không gian công nghiệp cũng

như các hình thức tổ chức lãnh

thổ công nghiệp

* Hoạt động 3: Tìm hiểu điểm

công nghiệp

Hình thức: Cá nhân/ lớp

Bước 1: HS dựa vào kiến thức

đã học ở lớp 10, kiến thức trong

bài học và bản đồ công nghiệp

chung (hoặc Atlat Địa lí Việt

Nam):

? Hãy nêu đặc điểm chính của

điểm công nghiệp

3) Các hình thức chủ yếu của tổ chức lãnh thổ công nghiệp:

a) Điểm công nghiệp:

- Đặc điểm:

+ Đồng nhất với một điểm dân

cư

+ Gồm từ một đến hai xí nghiệp nằm gần khu nguyên liệu - nhiên liệu công nghiệp, hoặc vùng nguyên liệu nông sản + Không có mối liên hệ với các

xí nghiệp

- Nước ta có nhiều điểm công nghiệp: Các điểm công nghiệp đơn thường hình thành ở các tỉnh miền núi của Tây Bắc, Tây Nguyên

b) Khu công nghiệp:

? Xác định một số điểm công

nghiệp

Bước 2: HS trả lời, GV chuẩn

kiến thức

* Hoạt động 4: Tìm hiểu khu

công nghiệp

Hình thức: Cá nhân/ lớp

Bước 1: HS dựa vào SGK, Bản

đồ công nghiệp chung (hoặc At

lat Địa lí Việt Nam) hãy:

? Nêu đặc điểm khu công nghiệp,

tình hình phát triển các khu công

nghiệp ở nước ta

? Tại sao khu công nghiệp lại

phân bố chủ yếu ở Đông Nam

Bộ, Đồng bằng sông Hồng và

duyên hải miền Trung.(Đây là

khu vực có vị trí địa lí thuận

lợi cho phát triển sản xuất, cho

- Đặc điểm:

+ Có ranh giới địa lí xác định,

vị trí thuận lợi

+ Chuyên sản xuất công nghiệp

và thực hiện các dịch vụ hỗ trợ sản xuất công nghiệp

+ Không có dân cư sinh sống

- Khu công nghiệp được hình thành ở nước ta từ những năm

90 (thế kỉ XX) Đến tháng 8 năm 2007, cả nước có 150 khu công nghiệp tập trung, khu chế xuất, khu công nghệ cao

- Các khu công nghiệp phân bố không đồng đều:

+ Tập trung ở Đông Nam Bộ, đồng bằng sông Hồng, Duyên hải miền Trung

+ Các vùng khác còn hạn chế

việc xuất và nhập hàng hóa,

máy móc thiết bị

- Có kết cấu hạ tầng tốt, đặc

biệt về giao thông vận tải,

thông tin liên lạc, khả năng

cung cấp điện nước

- Có nguồn lao động đông, dồi

dào với chất lượng cao

- Có thị trường tiêu thụ rộng

lớn cả trong và ngoài nước

- Các ngành kinh tế phát triển

ở trình độ cao hơn ở các vùng

khác

- Các nguyên nhân khác: cơ

chế quản lí có nhiều đổi mới,

năng động, sự có mặt của một

số loại tài nguyên.)

Bước 2: HS trả lời, bổ sung, GV

chuẩn kiến thức

* Hoạt động 3: Tìm hiểu trung

tâm công nghiệp

c) Trung tâm công nghiệp:

- Đặc điểm:

+ Gắn với đô thị vừa và lớn, có

vị trí địa lí thuận lợi

+ Bao gồm khu công nghiệp, điểm công nghiệp và nhiều xí nghiệp công nghiệp có mối quan hệ chặt chẽ về sản xuất và

kĩ thuật

+ Có các xí nghiệp hạt nhân + Có các xí nghiệp phụ trợ và

bổ trợ

- Dựa vào sự phân công lao

Hình thức: Cá nhân/ lớp

Bước 1: GV yêu cầu HS:

? Trình bày đặc điểm của trung

tâm công nghiệp

? Cách phân loại trung tâm công

nghiệp

? Dựa vào bản đồ công nghiệp

chung (hoặc Atlat Địa lí Việt

Nam) hãy xác định các trung

tâm công nghiệp lớn và cơ cấu

ngành của mỗi trung tâm

Bước 2: HS trả lời, bổ sung, GV

chuẩn kiến thức

TP Hồ Chí Minh và Hà Nội trở

thành hai trung tâm công nghiệp

lớn nhất nước ta, vì:

- Có vị trí địa lí thuận lợi: Hà

Nội nằm ở trung tâm của đồng

bằng sông Hồng, trung tâm của

vùng kinh tế trọng điểm phía

Bắc, lại nằm gần những vùng

động có các trung tâm công nghiệp có ý nghĩa:

+ Quốc gia gồm có TP Hồ Chí Minh và Hà Nội

+ Vùng Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ

+ Địa phương như Việt Trì, Thái Nguyên, Vinh, Nha Trang

- Dựa vào giá trị sản xuất có trung tâm công nghiệp:

+ Rất lớn (TP Hồ Chí Minh) + Lớn ( Hà Nội, Hải Phòng, Biên Hòa, Vũng tàu)

+ Trung bình (Việt trì, Đà Nẵng, Cần Thơ )

giàu tài nguyên khoáng sản, lâm

sản và thủy điện TP Hồ Chí

Minh ở trung tâm của Đông

Nam Bộ, một vùng kinh tế năng

động và phồn thịnh của đất

nước, nằm ở trung tâm của vùng

kinh tế trọng điểm phía Nam

Tiếp giáp với những vùng giàu

tài nguyên, nằm gần những

tuyến giao thông quốc tế

- Là hai thành phố có số dân

đông nhất, năm 2006, số dân của

Hà Nội là 3,2 triệu người, TP Hồ

Chí Minh là 6,1 triẹu người, chất

lượng nguồn lao động dẫn đầu

cả nước, đặc biệt là TP Hồ Chí

Minh

- Cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất

hoàn thiện nhất cả nước Đây

cũng chính là đầu mối giao

thông vận tải lớn nhất nước ta

- Là hai vùng thu hút mạnh

d) Vùng công nghiệp:

 Có 6 vùng

- Vùng 1: Các tỉnh thuộc Trung

Du và miền núi Bắc Bộ (trừ Quảng Ninh)

- Vùng 2: Các tỉnh thuộc đồng bằng sông Hồng và Quảng Ninh, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà

nguồn vốn đầu tư từ nước ngoài

- Các nguyên nhân khác: Có

nhiều chính sách năng động

trong phát triển kinh tế, đối với

Hà Nội còn là thủ đô của nước ta

Vùng công nghiệp: (HS tự tìm

hiểu trong SGK)

Tĩnh

- Vùng 3: Các tỉnh từ Quảng Bình đến Ninh Thuận

- Vùng 4: Các tỉnh thuộc Tây Nguyên (trừ Lâm Đồng)

- Vùng 5: Các tỉnh Đông Nam

Bộ, Bình Thuận, Lâm Đồng

- Vùng 6: Các tỉnh thuộc Đồng bằng sông Cửu Long

 Đặc điểm chính:

- Quy mô lãnh thổ lớn nhất trong các hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp, nhưng ranh giới không mang tính pháp lí

- Có thể bao gồm tất cả các hình thức lãnh thổ công nghiệp

từ thấp đến cao và giữa chúng

có mối liên hệ chặt chẽ với nhau

về sản xuất, công nghệ, kinh tế,

- Có một số nhân tố tạo vùng

tương đồng

- Có một hoặc vài ngành công nghiệp chủ đạo tạo nên hướng chuyên môn há của vùng

- Thường có một trung tâm công nghiệp lớn mang tính chất tạo vùng và là hạt nhân cho sự phát triển của vùng

IV Đánh giá:

Câu 1: Mục đích của tổ chức lãnh thổ công nghiệp nhằm:

A Tận dụng triệt để nguồn vốn đầu tư nước ngoài

B Sử dụng hợp lí các nguồn lực sẵn có nhằm đạt hiệu quả cao về các mặt kinh tế, xã hội và môi trường

C Sử dụng hợp lí và tiết kiệm các nguồn tài nguyên thiên nhiên

D Khai thác lợi thế về vị trí địa lí của nước ta

Câu 2: Các khu công nghiệp ở nước ta phân bố nhiều nhất ở:

A Đồng bằng sông Hồng C Đông Nam Bộ

B Duyên hải miền Trung D Đòng bằng sông Cửu Long Câu 3: Cá trung tâm công nghiệp có ý nghĩa quốc gia ở nước ta gồm có:

A Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội

B TP Hồ Chí Minh, Hà Nội và Hải Phòng

C TP Hồ Chí Minh, Hà Nội, Hải Phòng và Đà Nẵng

D TP Hồ Chí Minh, Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng và Cần Thơ Câu 4: Tỉnh Quảng Ninh thuộc vùng công nghiệp nào:

V Hoạt động nối tiếp:

Câu 1: ở địa phương em có các hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp nào? Em có đồng tình với việc xuất hiện các hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp đó ở địa phương em không? Tại sao? Câu 2: Giải thích tại sao TP Hồ Chí Minh và Hà Nội lại là 2 trung tâm công nghiệp lớn nhất nước ta?