Nâng cao chất lượng xây dựng đời sống văn hóa tại trường trung cấp y tế bắc giang trong giai đoạn hiện nay

Trong thời kỳ đổi mới hiện nay, cùng với việc khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần, là mục tiêu, là động lực của sự phát triển thì việc xây dựng đời sống văn hóa trong nhà trường cũn

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Các tổ chức nói chung bao giờ cũng có những mục đích nhất định và đều có tham vọng đạt được mục đích thông qua việc tạo dựng một môi trường phát triển bền vững Trong quá trình tìm kiếm và tạo dựng môi trường đó, văn hoá được nhận diện như một yếu tè ngày càng trở nên bao trùm và rất quan trọng

Có thể nói văn hoá là một phần không thể xem nhẹ trong quá trình phát triển của các tổ chức Ngày càng có nhiều bằng chứng rõ ràng và khẳng định rằng văn hoá đóng vai trò hết sức quan trọng, quyết định sự thành công của tất cả các tổ chức

Văn hoá cã ảnh hưởng rất quan trọng đến nhận thức và hành vi của các thành viên trong mọi tổ chức Trong bối cảnh hiện nay, các tổ chức (trong

đó có các nhà trường nói chung và trường Trung cấp chuyên nghiệp nói riêng) đang tìm cho mình một cách ứng xử thích hợp để có thể chủ động hội nhập với khu vực, quốc gia và thế giới một cách tự tin, có bản lĩnh Quá trình giáo dục ở nhà trường là quá trình được tiến hành trong đó

có Thầy và Trò cùng với các hoạt động dạy và học nhằm hướng tới mục tiêu phát triển tri thức, kỹ năng thực hành và hoàn thiện nhân cách con người Quá trình này trong các thời kỳ khác nhau, ở các đối tượng khác nhau có những đặc thù khác nhau Nhà trường cho dù không phải là địa chỉ duy nhất đặc biệt trong thời kỳ bùng nổ khoa học công nghệ như hiện nay, nhưng vẫn được coi là môi trường chủ yếu để trang bị kiến thức chuyên môn nghiệp vụ, bồi dưỡng nhân cách, nuôi dưỡng tâm hồn cho con người Mục tiêu hoạt động của nhà trường, nhất là trường chuyên nghiệp là dạy chữ (chuyên môn), dạy người và dạy nghề Đối với trường Trung cấp

hồng, vừa chuyên”? Truyền bá hay chia sẻ kiến thức? Làm thế nào để gắn học với hành? Làm sao để môi trường sống của nhà trường thực sự là một môi trường có văn hóa: ở đó có giá trị chân, thiện, mỹ là mục tiêu hướng tới của các em

Sản phẩm của Trường Y là một loại sản phẩm đặc thù, đặc biệt và độc đáo - là con người “Lương y như từ mẫu” ĐÓ đạt được mục tiêu đó, môi trường y tế phải như thế nào? Nói cách khác, môi trường sống, đời sống văn hóa trong ngành y nói chung và trường Trung cấp Y tế nói riêng phải hướng tới những tiêu chí cơ bản nào? Đó là một vấn đề mà trong bối cảnh thực tế hiện nay luôn là sự quan tâm, trăn trở của các nhà lãnh đạo, quản lý các cấp Bởi lẽ cách thức, con đường giáo dục bao giờ còng gắn với một môi trường văn hoa nhất định Giáo dục, trước hết và suy cho cùng là nhằm phát triển con người một cách toàn diện, xây dựng nhân cách văn hóa đáp ứng được yêu cầu của sự phát triển Chính vì vậy tổ chức xây dựng đời sống văn hóa trong nhà trường đóng vai trò hết sức quan trọng Trong thời

kỳ đổi mới hiện nay, cùng với việc khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần, là mục tiêu, là động lực của sự phát triển thì việc xây dựng đời sống văn hóa trong nhà trường cũng trở nên cần thiết hơn bao giờ hết

Cũng giống như các trường Trung cấp chuyên nghiệp khác, trường Trung cấp Y tế Bắc Giang đang đứng trước nhiều cơ hội lẫn thách thức về việc tạo ra sản phẩm đáp ứng yêu cầu thời cuộc Thực tiễn và lý luận cũng

đã chứng minh rằng xây dựng đời sống văn hóa trong nhà trường (hay còn gọi là văn hóa học đường, văn hóa nhà trường) là một cách tiếp cận đúng đắn và cần được nghiên cứu một cách nghiêm túc, thấu đáo và kỹ càng hơn

Với tinh thần và ý nghĩa trên, trên cương vị công tác của mình - nhiều năm gắn bó với sự nghiệp đào tạo nguồn nhân lực cho ngành y tế ở địa

phương, tôi chọn đề tài: “NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG XÂY DỰNG ĐỜI

SỐNG VĂN HÓA TẠI TRƯỜNG TRUNG CẤP Y TẾ BẮC GIANG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY” làm luận văn tốt nghiệp cao cấp lý

luận chính trị - hành chính của mình

2 Mục đích và nhiệm vụ

2.1 Mục tiêu nghiên cứu

- Tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy Đảng, cơ quan, đoàn thể; nâng cao nhận thức của cán bộ, giáo viên và học sinh về công tác xây dựng đời sống văn hóa tại trường Trung cấp Y tế Bắc Giang

- Đánh giá thực trạng về hoạt động xây dựng đời sống văn hóa tại trường TCYT Bắc Giang Tiếp tục hoàn thành và nâng cao chất lượng hoạt động xây dựng môi trường văn hóa ở các phòng ban, bộ môn, các lớp học sinh nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, tạo thương hiệu cho nhà trường

2.2 Nhiệm vụ của đề tài

- Nghiên cứu, khảo sát, đánh giá thực trạng hoạt động xây dùng đời sống văn hóa trong nhà trường

- Kiện toàn hệ thống bộ máy tổ chức, xây dựng bổ xung nguồn nhân lực, tăng cường phối hợp giữa các phòng ban, bộ môn, các tổ chức đoàn thể

về công tác xây dựng đời sống văn hóa trong đơn vị

- Đào tạo và đào tạo liên tục, bồi dưỡng cán bộ giáo viên, học sinh nhà trường có nhận thức tốt về công tác xây dựng đời sống văn hóa nhà trường

- Đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền xây dựng văn hóa đơn vị tạo động lực, sức mạnh nội sinh phát triển nhà trường lớn mạnh

- Tích cực xã hội hóa hoạt động xây dựng đời sống văn hóa cơ sở

3 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, những quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về vai trò của văn hóa và công tác xây dựng đời sống văn hóa cơ sở trong giai đọan hiện nay, đề tài còn sử dụng các phương pháp khoa học cụ thể để tiếp cận thông tin và xử lý thông tin hiệu quả nhất nhằm giải quyết tốt mục tiêu của

đề tài đặt ra

Phương pháp cụ thể:

- Thu thập thông tin, điều tra, khảo sát, thống kê

- Phân tích tổng hợp

- Phân tích dự báo, so sánh đối chiếu

4 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn viết thành

03 chương như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác xây dựng đời sống

văn hóa cơ sở

Chương 2: Thực trạng về công tác xây dựng đời sống văn hóa tại

trường Trung cấp Y tế Bắc Giang trong thời gian qua (2005 - 2010)

Chương 3: Phương hướng và giải pháp cơ bản nâng cao chất lượng

xây dựng đời sống văn hóa nhà trường trong thời gian tới

1.1 Vai trò của văn hoá

Quan niệm về văn hoá: Lịch sử phát triển của văn hoá gắn liền với lịch

sử phát triển lâu dài của loài người Khi con người xuất hiện, tự khẳng định mình là người thì lịch sử văn hoá cũng bắt đầu từ đó Trải qua quá trình hình thành và phát triển, đến năm 1871 E.Taylo lần đầu tiên định nghĩa về văn hoá:

“Văn hoá hiểu theo nghĩa rộng nhất của nó là toàn bộ phức thể bao gồm hiểu biết, tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo đức, pháp luật, phong tục cùng với những khả năng và tập quán khác mà con người có được với tư cách là một thành viên của xã hội”

Trong thập kỷ thế giới vì sự phát triển văn hoá Phederico Mayo - Tổng giám đốc UNESCO lúc đó đưa ra quan niệm “Văn hoá là tổng thể sống động các hoạt động sáng tạo trong quá khứ và trong hiện tại Qua các thế

kỷ hoạt động sáng tạo Êy đã hình thành nên hệ thống các giá trị, các truyền thống và các thị hiếu - những yếu tố xác định đặc tính riêng của mỗi dân tộc”

Từ thực tiễn lịch sử lâu dài của dân tộc, trong tác phẩm văn hoá và đổi mới, cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng viết: “Văn hoá là sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ lịch sử dân tộc, nó làm nên sức sống mãnh liệt, giúp cộng đồng các

dân tộc Việt Nam vượt qua biết bao sãng gió và thác ghềnh tưởng chừng không thể vượt qua được để không ngừng phát triển và lớn mạnh, viết lên những trang sử lạ lùng bởi tính kiên cường trong hoạn nạn, bởi khí phách hào hùng trong giữ nước và dựng nước” “Cốt lõi của sức sống đó là văn hoá với ý nghĩa bao quát và cao đẹp của nó, bao gồm cả một hệ thống giá trị: tư tưởng và tình cảm, đạo đức và phẩm chất, trí tuệ và tài năng, sức nhạy cảm tiếp thu cái mới từ bên ngoài, ý thức bảo vệ bản lĩnh và bản sắc của cộng đồng dân tộc, sức đề kháng và sức chiến đấu để tự bảo vệ mình và không ngừng lớn mạnh”

Trong quan niệm trên, tác giả đặc biệt nhấn mạnh văn hoá là sức sống, phẩm chất, bản lĩnh dân tộc

Hồ Chí Minh - danh nhân văn hoá thế giới đã đưa ra định nghĩa: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hoá Văn hoá là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thÝch ứng với nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”

Từ nhiều định nghĩa về văn hoá, ta có thể xác định được những nét tương đồng với nhau ở những điểm rất cơ bản:

Theo nghĩa rộng, văn hoá là toàn bộ các hệ thống giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong hoạt động thực tiÔn lịch sử - xã hội, mang tính chân, thiện, mỹ, phục vụ cho sù sinh tồn và phát triển của con người và xã hội loài người

Văn hoá là đặc trưng khác biệt giữa con người với động vật, là sản phẩm nhân tạo và sản phẩm tự nhiên, là kết quả của sự thích nghi có ý thức

và chủ động của con người với tự nhiên

Văn hoá thể hiện đặc điểm đặc trưng của mỗi xã hội, mỗi cộng đồng, văn hoá là thước đo trình độ phát triển và đặc tính riêng của mỗi dân tộc Những gì trái với chuẩn mực trên thì không phải là văn hoá

Theo nghĩa hẹp, quan niệm về văn hoá chỉ ở lĩnh vực sản xuất tinh thần, lĩnh vực sản xuất vật chất được tách riêng trong lĩnh vực kinh tế Văn hoá là toàn bộ các giá trị tinh thần do con người sáng tạo, tích luỹ qua quá trình lịch sử xã hội

Trong Nghị quyết Hội nghị Ban chấp hành Trung ương lần thứ năm (khoá VIII), Đảng ta tiếp cận văn hoá dưới góc độ toàn bộ những giá trị tinh thần tạo nên nền tảng tinh thần của xã hội và chia thành 8 lĩnh lực cơ

bản, trong đó tư tưởng đạo đức, lối sống và đời sống văn hoá được coi là những lĩnh vực quan trọng nhất hiện nay Chóng ta cũng tiếp cận văn hoá

dưới góc độ trên để xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

* Vai trò của văn hoá đối với sự phát triển:

Văn hoá có một vai trò to lớn đối với sự phát triển kinh tế - xã hội Thực tế cho thấy không có sự tiến bộ nào của kinh tế mà lại không có sự tham gia của văn hoá Kinh tế có sự tăng trưởng tất sẽ ảnh hưởng tới văn hoá theo chiều tích cực hay tiêu cực Kế thừa kinh nghiệm của dân tộc, tiếp thu tinh thần thời đại, dựa trên định hướng phát triển đất nước, Đảng và Nhà nước ta đã sớm đổi mới tư duy về văn hoá, tiến đến nhận thức mới, sâu sắc, toàn diện về văn hoá và vai trò của nó đối với sự phát triển kinh tế - xã hội Từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI, đặc biệt từ Đại hội VII đến nay, trong quan điểm, đời sống và chính sách phát triển, Đảng cộng sản Việt Nam luôn khẳng định: văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội Quan điểm của Đảng về vị trí, vai trò của văn hoá hàm chứa nội dung lý luận và thực

tiễn sâu sắc Vừa bổ sung, phát triển lý luận văn hoá mácxít, vừa tiếp cận với những tư tưởng tiến bộ của thời đại, đồng thời phù hợp với thực tiễn xây dựng và phát triển đất nước ta trong thời kỳ đổi mới

- Văn hoá là nền tảng tinh thần xã hội: quan điểm này chỉ rõ vị trí của văn hoá trong đời sống xã hội Trong sự phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc, kinh tế và văn hoá luôn giữ vai trò quan trọng và có ý nghĩa quyết định Xã hội muốn phát triển bền vững cần có sự phát triển hài hoà giữa kinh tế và văn hoá

Bản chất của văn hoá là sáng tạo vươn tới các giá trị chân, thiện, mỹ, các giá trị nhân văn để xây dựng con người và phát triển xã hội loài người

“Hai vấn đề văn hóa và kinh tế - xã hội gắn chặt nhau, vừa là vấn đề

cơ bản lâu dài, vừa cấp bách trước mắt Nếu nhận thức đúng và giải quyết tốt sẽ thúc đẩy đất nước vượt qua khó khăn, phát triển mạnh mẽ bền vững, nhưng nếu nhận thức không đúng, giải quyết không tốt thì tình hình sẽ trở nên phức tạp hơn nhiều”

Điều cần nhấn mạnh trong quan điểm về vai trò của văn hoá đối với sự phát triển kinh tế - xã hội, Đảng ta chú trọng vai trò của văn hoá trong đời sống tinh thần Xây dựng và phát triển văn hoá là xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội “Đảm bảo gắn kết giữa nhiệm vụ phát triển kinh tế là trọng tâm, xây dựng, chỉnh đốn Đảng là then chốt với không ngừng nâng cao văn hoá - nền tảng tinh thần của xã hội; tạo nên sự phát triển đồng bộ của ba lĩnh vực trên chính là điều kiện quyết định đảm bảo sự phát triển toàn diện

và bền vững của đất nước”

Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X, XI cũng tiếp tục nhấn mạnh phát triển văn hoá - nền tảng tinh thần của xã hội là một trong những nhiệm vụ lớn của toàn Đảng, toàn quân, toàn dân trong những năm tới

- Văn hoá là mục tiêu của sự phát triển kinh tế - xã hội:

Mục tiêu của sự phát triển là phải nâng cao chất lượng cuộc sống của con người trong sự kết hợp hài hoà giữa điều kiện vật chất và tinh thần, giữ mức sống cao và lối sống đẹp, vừa an toàn, vừa bền vững, không chỉ cho một số Ýt người mà cho tất cả mọi người, không chỉ cho thế hệ hôm nay

mà còn cho các thế hệ mai sau

Tăng trưởng kinh tế phải gắn liền với tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước và trong suốt quá trình phát triển Công bằng xã hội phải thể hiện ở cả khâu phân phối hợp lý tư liệu sản xuất lẫn ở khâu phân phối kết quả sản xuất, ở việc tạo điều kiện cho mọi người đều có cơ hội phát triển và sử dụng năng lực của mình Đi theo hướng đó, văn hoá phát triển và sử dụng năng lực của mình, văn hoá phải thực sự trở thành mục tiêu của sự phát triển Nghị quyết Hội nghị TW 5 (khoá VIII) của Đảng chỉ rõ: Xây dựng và phát triển kinh tế phải nhằm mục tiêu văn hoá, vì xã hội công bằng, văn minh, con người phát triển toàn diện

- Văn hoá là động lực, là nền tảng cho sự phát triển kinh tế:

Ngày nay, trong điều kiện của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, yếu tố quyết định cho sự phát triển là trí tuệ, tri thức, thông tin, sáng tạo và đổi mới không ngừng nhằm tạo ra những giá trị vật chất và tinh thần ngày càng cao, đáp ứng nhu cầu đa dạng của cá nhân và cộng đồng Việc đề cao yếu tố thông tin và tri thức đã dẫn đến yêu cầu coi trọng chất lượng và số lượng về tư bản con người (Human-Capital) yêu cầu phát huy tiềm năng sáng tạo của con người Trong thời đại ngày nay, thời đại của cách mạng khoa học và công nghệ, của xu thế toàn cầu hoá, việc nhấn mạnh vai trò của khoa học và công nghệ, giáo dục đào tạo, giữ gìn và phát huy văn hoá dân tộc là hợp lý và cần thiết (nhất là đối với các nước đang phát triển) Với thiên chức hướng tới các giá trị chân - thiện - mỹ, văn hoá còn khơi dậy tiềm năng sáng tạo vô tận của nguồn lực con người từ đó khai

thác tốt nhất các nguồn lực phát triển nội lực và nguồn lực từ bên ngoài phục vụ cho sự phát triển

Quá trình xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc cũng chính là quá trình đưa văn hoá trở thành mục tiêu, động lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội Do vậy, Đảng và Nhà nước ta rất chú ý đến giáo dục - đào tạo Con người Việt Nam là sự kết tinh của nền tảng văn hoá Việt Nam Vì thế, một trong những nhiệm vụ cơ bản nhất để chúng ta thực hiện mục tiêu đề ra chính là: xây dựng con người Việt Nam về “trí tuệ, đạo đức, tâm hồn, lối sống, tình cảm, có nhân cách tốt đẹp, có bản lĩnh vững vàng, ngang tâm sự nghiệp đổi mới vì dân giàu, nước mạnh, xã hội văn minh” Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 (Khoá VIII) đề ra nhiệm vụ xây dựng con người Việt Nam giai đoạn cách mạng mới có những đức tính như sau:

- Có tinh thần yêu nước, tự cường dân tộc, có ý thức vươn lên vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội

- Có ý thức tập thể, đoàn kết vì lợi Ých chung

- Có lối sống lành mạnh, nếp sống văn minh, cần kiệm, trung thực, nhân nghĩa, tôn trọng kỷ cương phép nước, quy ước của cộng đồng, có ý thức bảo vệ và cải thiện môi trường sinh thái

- Lao động chăm chỉ với lương tâm nghề nghiệp, có kỹ thuật, có năng suất cao

- Thường xuyên học tập, nâng cao hiểu biết, trình độ chuyên môn, trình độ thẩm mỹ và thể lực

Để phát huy hơn nữa vai trò của văn hoá đối với sự phát triển ở nước

ta trong giai đoạn hiện nay, cần lưu ý những vấn đề sau:

- Lấy con người làm mục đích cao cả: nâng cao mức sống vật chất và tinh thần của toàn thể nhân dân Không ngừng nâng cao chất lượng sống

của con người, hướng tới những chỉ số phát triển con người cao nhất, hoàn thiện và tiến bộ nhất

Phát triển sản xuất, hiện đại hoá đất nước, gắn liền với bảo vệ môi trường và sự cần bằng sinh thái

Phát triển khoa học và công nghệ theo hướng nhân văn, phục vụ đời sống nhân sinh và tiến bộ xã hội; chống quan điểm phát triển khoa học thuần túy tách rời những giá trị nhân bản, đạo đức, vì quyền lợi Ých kỷ trước mắt của số Ýt bất chấp lợi Ých lâu dài của cộng động

- Phát triển kinh tế phải thống nhất với việc giải quyết tốt các vấn đề

xã hội: thực hiện từng bước có hiệu quả về bình đẳng, công bằng xã hội Có chính sách thiết thực để thực hiện xoá đói, giảm nghèo Tạo cơ hội để người dân có việc làm ổn định, thu nhập chính đáng, giải quyết tốt nạn thất nghiệp và các tệ nạn xã hội khác; kiến tạo một xã hội phồn vinh, giữ vững

ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội, bảo vệ chủ quyền của dân tộc trong

xu thế hội nhập và toàn cầu hoá

- Chính sách văn hoá nhằm phát huy mọi năng lực tinh thần sẵn có của con người, nhưng cốt lõi vẫn là tạo dựng nhân cách Chỉ có phát triển trên

cơ sở trí tuệ cao, nhân cách đẹp mới thực sự bền vững Muốn vậy cần coi giáo dục - đào tạo và Khoa học công nghệ là quốc sách hàng đầu, tạo nguồn lực con người cho phát triển Bảo vệ và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc phải trở thành nhiệm vụ trọng tâm trong xây dựng

và phát triển xã hội, đặc biệt trong giai đoạn hiện nay khi mà nguy cơ đồng hoá cũng như nguy cơ sa sút đời sống tinh thần của xã hội có nguồn gốc từ

sự mất gốc, từ sự đánh mất nền văn hóa của mình

Một chính sách phát triển đúng đắn phải là chính sách làm cho văn hoá thấm sâu vào tất cả các lĩnh vực hoạt động sáng tạo của con người Trong nhận thức cũng như trong hành động phải gắn kinh tế với xã hội, cần có tư

XHCN đảm bảo phúc lợi cho toàn dân, đảm bảo sự cân bằng giữ tăng trưởng kinh tế với phát triển văn hoá bảo đảm duy trì sự phát triển những giá trị văn hoá truyền thống đồng thời có tiếp thu những tinh hoa văn hóa nhân loại

1.2 Công tác xây dựng đời sống văn hoá cơ sở

Tổ chức, xây dựng đời sống văn hoá cơ sở là một trong những chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta Trong thời kỳ đổi mới, cùng với việc khẳng định văn hoá là nền tảng tinh thần xã hội, là mục tiêu, là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội; Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 (khoá VIII) của Đảng nhấn mạnh tư tưởng chỉ đạo về xây dựng đời sống văn hoá cơ sở là “làm cho văn hoá thấm sâu vào toàn bộ đời sống và hoạt động xã hội vào từng người, từng gia đình, từng tập thể và cộng động, từng địa bàn dân cư, vào mọi lĩnh vực sinh hoạt và quan hệ con người, tạo ra trên đất nước ta đời sống tinh thần cao đẹp, trình độ dân trí cao, khoa học phát triển, phục vụ đắc lực sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng văn minh, tiến bước vững chắc lên CNXH” Tiếp đó Hội nghị lần thứ mười BCH TW khoá IX khẳng định xây đựng đời sống văn hoá cơ sở là một trong 3 nhiệm vụ trọng tâm của sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Tiếp tục chủ trương xây dựng và phát triển đời sống văn hoá cơ sở, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng nêu rõ cần tập trung vào những nội dung lớn và quan trọng sau:

- Phát huy tinh thần tự nguyện, tính tự quản và năng lực làm chủ của nhân dân trong đời sống văn hoá Đây là động lực lớn nhất, đồng thời cũng

là nguyên nhân có tính chất quyết định tạo nên tính bền vững và chất lượng, hiệu quả của phong trào “toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá” tạo dựng môi trường văn hoá tốt đẹp, lành mạnh, phong phó cho mỗi người và cả cộng đồng

- Đa dạng hoá các phương thức hoạt động của phong trào “toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá”

- Xây dựng và nâng cấp đồng bộ hệ thống thiết chế văn hoá, chú trọng công trình văn hoá lớn, tiêu biểu Nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống nhà văn hoá, bảo tàng, nhà truyền thống, thư viện, phòng đọc, khu vui chơi, giải trí v.v

Như vậy, xây dựng đời sống văn hoá cơ sở đã, đang và sẽ tiếp tục là nhiệm vụ chiến lược của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta trong thời kỳ đổi mới, công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

* Quan niệm về đời sống văn hoá cơ sở:

“Đời sống văn hoá cơ sở” là thuật ngữ được sử dụng trên cơ sở kết hợp hai khái niệm đời sống văn hoá và đơn vị cơ sở

- Đời sống văn hoá là sự hiện diện, tồn tại và phát triển của đời sống tinh thần trong toàn bộ hoạt động thực tiễn xã hội Là một bộ phận của đời sống xã hội, gắn với những giá trị chân - thiện - mỹ, gắn với mọi sản phẩm vật chất và tinh thần, với mọi hoạt động của con người trong mọi lĩnh vực

xã hội

- Đời sống bao gồm một tổng thể những hoạt động văn hoá, những tác động qua lại trong đời sống cá nhân với cộng đồng nhằm đáp ứng nhu cầu của mỗi con người và thúc đẩy sự phát triển của đời sống xã hội

- Đời sống văn hoá cũng được hiểu như môi trường văn hoá, là cầu nối giữa văn hóa xã hội và văn hoá cá nhân Nó là tổng thể những yếu tố văn hoá vật thể, phi vật thể và nhân cách văn hoá, cảnh quan văn hoá bao quanh con người gây ra sự tác động lẫn nhau giữa cá nhân trên phạm vi không gian, thời gian nào đó, trực tiếp lên lối sống và nếp sống của con người Trong bất kỳ cộng đồng nào cũng có môi trường văn hoá lớn và môi trường văn hoá nhỏ Môi trường văn hoá lớn được hiểu là toàn bộ môi

trường văn hoá của cộng đồng nói chung, môi trường văn hoá nhỏ là gia đình, nhà trường, tổ nhóm lao động và học tập Nhìn chung môi trường văn hoá nhỏ là môi trường gần gũi nhất, hoạt động sâu sắc nhất đến đời sống của mỗi cá nhân Với ý nghĩa đó, trong môi trường văn hoá nhỏ, nhà trường, gia đình được đặt ở vị trí một số trong toàn bộ quá trình giáo dục để hình thành nhân cách con người Môi trường văn hoá nhỏ không biệt lập

mà là một bộ phận cấu thành rất quan trọng trong môi trường văn hoá lớn Như vậy đời sống văn hoá với tinh thần như môi trường văn hoá, được biểu hiện bằng sự hoạt động của nó trong toàn bộ đời sống xã hội Từ đó ta hiểu đời sống văn hoá là mét bộ phận của đời sống xã hội, bao gồm tổng thể qua lại lẫn nhau trong đời sống xã hội để tạo ra những quan hệ có văn hoá trong cộng động, trực tiếp hình thành nhân cách và lối sống của con người Đời sống văn hoá bao gồm những nội dung không thể tách rời các lĩnh vực của đời sống xã hội và các yếu tố cơ bản tạo nên văn hoá

*Đơn vị cơ sở: Đối với công tác xây dựng đời sống văn hoá cơ sở thì vấn đề phạm vi của cơ sở đơn vị ở đây quan niệm là những địa bàn dân cư, đơn vị hành chính, tổ chức trính trị, xã hội

Như vậy, có thể hiểu phạm vi của đơn vị cơ sở như sau: đơn vị cơ sở

là loại thiết chế cơ bản của đời sống xã hội, là hình thức tổ chức cơ bản của đời sống văn hoá Đó là những cộng đồng dân cư có địa bàn sinh sống ổn định, có quan hệ chặt chẽ về kinh tế, chính trị, văn hoá và cả quan hệ huyết thống Những cộng đồng dân cư này gắn kết với nhau một cách chặt chẽ trong các sinh hoạt vật chất và tinh thần diễn ra trong đời sống hàng ngày

Từ đó, có thể thấy đơn vị cơ sở trong tổ chức xây dựng đời sống văn hoá có phạm vi rộng lớn và có vị trí hết sức quan trọng trong đời sống xã hội Vì thế có thể nói rằng: toàn bộ đời sống xã hội chỉ có thể ổn định và phát triển bền vững khi các đơn vị cơ sở ổn định bền vững

* Nhu cầu văn hoá của nhân dân rất đa dạng vì thế các hoạt động để đáp ứng nhu cầu đáp ứng hết sức phong phó Trong hoàn cảnh của nước ta, một số mặt hoạt động chủ yếu của đời sống văn hoá cơ sở, cụ thể là:

- Hoạt động thông tin, tuyên truyền cổ động

- Hoạt động câu lạc bộ, nhà văn hoá

- Hoạt động thư viện, đọc sách báo

- Hoạt động giáo dục truyền thông

- Hoạt động nghệ thuật quần chúng

- Hoạt động xây dựng nếp sống văn hoá

- Hoạt động TDTT, vui chơi giải trí

- Hoạt động xã hội từ thiện

* Phương thức và phương châm xây dựng đời sống văn hoá cơ sở

- Về phương thức: Xây dựng một đời sống văn hoá cơ sở là nhiệm vụ của toàn xã hội vì thế Đảng, Nhà nước, nhân dân, tập thể, gia đình, cá nhân, phải cùng làm văn hoá, đó không chỉ là phương châm mà còn là phương thức hoạt động văn hoá trong thực tiễn Nghĩa là, từ việc lớn đến việc nhỏ thuộc đời sống văn hoá đều phải trở thành việc chung của toàn xã hội ở phạm vi và mức độ khác nhau

Xây dựng đời sống văn hoá cơ sở không chỉ nhằm mục tiêu thoả mãn nhu cầu văn hoá và đáp ứng khả năng hưởng thụ văn hoá của nhân dân mà quan trọng hơn, thông qua việc thoả mãn đó có tác dụng giáo dục nhân cách toàn diện cho con người Xây dựng đời sống văn hoá cơ sở là hoạt động hai chiều kết hợp chặt chẽ Một chiều là đưa giá trị văn hoá đến nhân dân ở cơ sở, tạo điều kiện cho họ hưởng thụ những giá trị đó Chiều khác, quan trọng hơn cả là đến với dân, cùng họ nghiên cứu, sưu tầm, khai thác, động viên, đánh thức tiềm năng hoạt động sáng tạo văn hoá trong quần chúng nhân dân ở cơ sở Đây là phương thức tiến hành hoạt động văn hoá

- Xây dựng đời sống văn hoá cơ sở là một quá trình kế thừa, phối hợp, chọn lọc những tinh hoa, những giá trị, những yếu tố văn hoá nổi trội, thích hợp Văn hoá tồn tại ngay trong đời sống ở cơ sở chứ không trong ý muốn chủ quan của con người Văn hoá là cả một hành trình dài trong lịch sử chứ không phải chỉ là một khóc quanh

- Xây dựng đời sống văn hoá cơ sở vẫn thực hiện theo phương pháp phát huy dân chủ xã hội hoá các hoạt động văn hoá Các hoạt động văn hoá

cơ sở chủ yếu do nhân dân làm ra, giao lưu trong nội bộ nhân dân, cùng nhau hưởng thụ những thành quả văn hoá Nhân dân vừa là chủ thể vừa là đối tượng của công tác xây dựng đời sống văn hoá cơ sở

Gắn mục tiêu xây dựng đời sống văn hoá cơ sở với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống nhân dân Văn hoá không thể đi sau, đi theo kinh tế, nhưng cũng không thể thoát ly điều kiện kinh tế ở mỗi địa phương

Sử dụng sức mạnh tổng hợp trong công tác xây dựng đời sống văn hoá

cơ sở có ý nghĩa hết sức quan trọng Xây dựng đời sống văn hoá cơ sở phải chú ý kết hợp giữa xây dựng cái mới với việc bảo tồn bản sắc văn hoá dân tộc, bài trừ các tệ nạn xã hội, ngăn chặn các hoạt động và sản phẩm văn hoá độc hại

2 Thực trạng xây dựng đời sống văn hoá cơ sở ở nước ta trong sự nghiệp đổi mới đất nước

Công cuộc đổi mới của đất nước ta hiện nay đang đứng trước bối cảnh

có nhiều thời cơ, thuận lợi, song cũng không Ýt thách thức, khó khăn Trong Văn kiện đại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Đảng ta đã xác định: tình hình thế giới hiện nay tuy hoà bình, hợp tác và phát triển vẫn là

xu thế lớn, song luôn tiềm Èn những yếu tố bất trắc khó lường Toàn cầu hoá kinh tế tạo ra cơ hội nhưng cũng chứa đựng nhiều yếu tố bất bình đẳng gây khó khăn, thách thức cho các quốc gia (nhất là các nước đang phát

triển) những diễn biến phức tạp về chính trị, an ninh trên thế giới như chiến tranh cục bộ, xung đột vũ trang, xung đột dân tộc, tôn giáo, khủng bố quốc

tế cùng với các tệ nạn xã hội và tội ác không ngừng tăng gia ở nhiều nơi với tính chất càng phức tạp đã và đang tác động mạnh mẽ đến mọi đời sống xã hội, đặc biệt là đời sống con người

Hội nghị toàn quốc tổng kết 10 năm thực hiện phong trào

“Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”

Cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng - văn hoá diễn ra ngày càng gay

go, quyết liệt, phức tạp Các thế lực thù địch sử dụng các sản phẩm văn hoá

để thực hiện “diễn biến hoà bình”, tập trung vào việc hạ thấp và làm phai nhạt dẫn đến suy thoái về lý tưởng, chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên và nhân dân ta Bên cạnh đó quá trình đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong nước tất yếu diễn ra những biến động lớn về văn hoá, xã hội như: đô thị hoá nhanh và tự phát, thay đổi về cơ cấu dân cư và sự biến đổi của nhu cầu thị hiếu văn hoá, hình thành nhiều nghề nghiệp mới và sự biến đổi về tập quán, lối sống trong nhân dân

Tất cả những biến động đó đã, đang và sẽ ảnh hưởng trực tiếp làm thay đổi đời sống văn hoá nước ta theo cả hai chiều tích cực và tiêu cực Đời sống văn hoá của đất nước ta cũng không nằm ngoài dòng chảy đó

2.1 Về mặt tích cực

Từ khi đất nước bước vào thời kỳ đổi mới, cơ chế hành chính quan liêu bao cấp được thay thế bằng cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước dẫn đến đời sống kinh tế được nâng cao Vì vậy đời sống văn hoá cũng có điều kiện mở rộng và ngày một tốt hơn Điều này được thể hiện về nhận thức đó là một trong những thành tựu quan trọng trong tư duy lý luận của Đảng ta về văn hoá là mô hình cụ thể trong chủ trương xây dựng đời sống văn hoá cơ sở Đảng ta nhấn mạnh: nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân, xây dựng nền văn hoá mới, con người mới phải bắt đầu

từ mỗi gia đình Từ đó, dần dần yếu tố văn hoá đã từng bước gắn bó chặt chẽ hơn với các nhiệm vụ kinh tế, chính trị, xã hội

- Tính chủ động, sáng tạo, tích cực xã hội của nhân dân được xác lập cần được ghi nhận Việc người dân ngày càng tự nguyện làm văn hoá, tự quản trong văn hoá là một thành công lớn, là một yếu tố rất quan trọng trong việc xây dựng, củng cố và phát triển văn hoá

- Về môi trường văn hoá:

Với Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa VIII, chóng ta đã có bước tiến trong tư duy về xây dựng môi trường văn hoá Xây dựng môi trường văn hoá trở thành một chủ trương lớn của Đảng Nhận thức về xây dựng môi trường văn hoá được thể hiện cụ thể hơn định hướng theo công tác chỉ đạo và hoạt động văn hoá của nhân dân

Việc xây dựng môi trường văn hoá đã trở thành phong trào quần chúng rộng rãi huy động được các tổ chức trong hệ thống chính trị, các lực lượng xã hội, các tầng lớp nhân dân tự nguyện tham gia Các phong trào xây dựng gia đình

văn hoá, làng văn hoá, cụm dân cư văn hoá; cơ quan công sở văn hoá, nếp sống văn hoá đã trở thành phong trào có chiều rộng và chiều sâu trong cả nước Các giải pháp tích cực của Nghị quyết Hội nghị TW 5 khoá VIII sau đó được khẳng định bằng các tiêu chí phấn đấu cụ thể mà Đại hội Đảng IX, Đại hội Đảng X đề

ra đã thúc đẩy mạnh mẽ cuộc vận động “toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá” “ Tất cả vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh” Thông qua việc xây dựng môi trường văn hoá, mức hưởng thụ văn hoá của người dân được tăng lên rõ rệt, yếu tố văn hoá trở thành thước đo về giá trị chất lượng cuộc sống, về phẩm giá và sự phát triển nhân cách con người

2.2 Về mặt hạn chế

So với yêu cầu của thời kỳ đổi mới, thành tựu và những tiến bộ chúng

ta đã đạt được trong xây dựng đời sống văn hoá chưa tương xứng và chưa vững chắc, chưa đủ để tác động có hiệu quả đối với các lĩnh vực của đời sống xã hội đặc biệt với đạo đức, lối sống

Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá” thực

tế mới phát động trên diện rộng nhưng chưa đều, chưa sâu, chưa ổn định Một số địa phương, cơ sở mới chỉ chú ý xây dựng phong trào ở những nơi

thuận lợi để có được mô hình, biểu dương thành tích, mà chưa chú trọng tới các địa bàn khó khăn Môi trường văn hoá bị ô nhiễm bởi các tệ nạn xã hội, sự tràn lan các sản phẩm và dịch vụ văn hoá độc hại Sự phối kết hợp giữa các ban, ngành đoàn thể chưa chặt chẽ Một số cấp uỷ, chính quyền đoàn thể chưa thật coi trọng vai trò của văn hoá, chưa thấy được những giá trị bền vững lâu dài và tính cấp bách của công tác văn hoá trong sự nghiệp đổi mới đất nước Một số cấp uỷ đảng chưa đổi mới phương thức lãnh đạo văn hoá Chưa đi sâu, đi sát chỉ đạo công tác văn hoá DÔ dãi hoặc cực đoan, máy móc trong lãnh đạo, quản lý xây dựng đời sống văn hoá

Đội ngũ cán bộ văn hoá còn nhiều bất cập: vừa thiếu, vừa yếu lại thường không ổn định, thậm trí không có chuyên môn vẫn làm công tác quản lý Đây cũng là một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến sự phát triển không đồng đều của đời sống văn hoá ở cơ sở Phô trương, chạy theo thành tích trong các hoạt động văn hoá còn phổ biến Việc bình bầu danh hiệu gia đình văn hoá ở nhiều nơi còn qua loa, đại khái, nặng về số lượng, thành tích nên hiệu quả chưa cao

Để xây dựng đời sống văn hoá cơ sở nước ta đáp ứng sự nghiệp đổi mới đất nước, xuất phát từ nhận thức về mục tiêu của sự phát triển là nâng cao chất lượng cuộc sống con người, tạo sự phát triển hài hoà giữa đời sống vật chất và đời sống tinh thần - Yếu tố cơ bản làm nên sự phát triển bền vững đất nước Việc đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá” chính là hiện thực hoá của mục tiêu, chỉ tiêu về xây dựng đời sống văn hoá Đảng ta coi đây là giải pháp quan trọng để xây dựng đời sống văn hoá nói riêng và xây dựng nền văn hoá nói chung

Phong trào được thể hiện ở 5 nội dung:

- Phát triển kinh tế, giúp nhau làm giàu chính đáng, xoá đói giảm nghèo

- Xây dựng tư tưởng chính trị lành mạnh

- Xây dựng nếp sống văn minh, kỷ cương xã hội, sống và làm việc theo pháp luật

- Xây dựng môi trường xã hội xanh, sạch, đẹp, an toàn

- Xây dựng các thiết chế văn hóa thể thao và nâng cao chất lượng các hoạt động văn hoá thể thao ở cơ sở

Xã hội hoá các hoạt động xây đựng đời sống văn hoá cơ sở là một trong những chủ trương, biện pháp quan trọng để xây dựng nền văn hoá mà đặc biệt là xây dựng đời sống văn hoá cơ sở Xã hội hoá phải gắn liền với

đa dạng hoá các loại hình và phương thức hoạt động, tạo cơ hội để các tầng lớp nhân dân, các tổ chức chính trị, xã hội tham gia xây dựng đời sống văn hoá ở từng địa bàn, địa chỉ cụ thể Xã hội hoá các hoạt động văn hoá thực chất là thực hiện và trở lại đúng quy luật vận động và phát triển của bản thân văn hoá, là nhu cầu tất yếu, khách quan của sự phát triển và chủ trương đúng đắn hợp quy luật, hợp lòng dân của Đảng và Nhà nước ta Văn kiện Đại hội X của Đảng nhấn mạnh cần triển khai các nội dung lớn sau:

- Xây dựng cơ sở chính sách, chế tài ổn định đáp ứng yêu cầu xã hội hoạt động văn hoá, làm cho văn hoá thấm sâu vào mọi lĩnh vực đời sống xã hội

- Phát huy sức mạnh tổng hợp của cơ quan Đảng, Nhà nước, mặt trận tỉnh, các đoàn thể nhân dân như là nguồn lực lớn nhất để phát triển bền vững nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc thời kỳ hiện đại

- Nâng cao trình độ và năng lực văn hoá cho nhân dân trong thời kỳ mới Xây dựng và triển khai chương trình giáo dục văn hoá- thẩm mỹ và nếp sống văn minh hiện đại

Thực tế đã chứng minh, cho dù điều kiện cơ sở vật chất có tốt đến đâu chăng nữa thì chất lượng của đời sống văn hoá cơ sở phụ thuộc rất lớn vào

khả năng điều hành và tổ chức của đội ngũ cán bộ văn hoá Chính vì vậy, việc xây dựng, đào tạo đội ngũ văn hoá cơ sở có vai trò quan trọng (đặc biệt là cán bộ văn hoá - thông tin - truyền thông ở cơ sở cấp xã, phường)

Hệ thống chính trị ở cơ sở có vai trò rất quan trọng trong việc tổ chức và vận động nhân dân thực hiện đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước Tăng cường đại đoàn kết toàn dân phát huy quyền làm chủ của dân, huy động mọi khả năng phát triển kinh tế ở xã hội, tổ chức cuộc sống của cộng đồng dân cư Vì vậy, cán bộ cơ sở xã, phường, thị trấn là lực lượng nòng cốt, hạt nhân đoàn kết, trực tiếp chỉ đạo hướng dẫn nhân dân thực hiện đường lối chủ trương của Đảng, tham gia thực hiện các cuộc vận động, các phong trào chính trị - xã hội do Đảng, Nhà nước và các ban ngành, đoàn thể phát động Ngày 10/10/2003, Chính phủ Ban hành Nghị định số 114/NĐ-CP về Cán bộ công chức xã, phường, thị trấn, trong đó Quy định chức danh cán bộ văn hoá- xã hội - đó là một điều kiện thuận lợi Nhiệm vụ của người cán bộ làm công tác văn hoá ở cơ sở là quản lý và tổ chức thực hiện nhiệm vụ Cụ thể về xây dựng môi trường văn hoá, bảo tồn

và phát triển sự nghiệp văn hoá - thông tin tại cơ sở; đấu tranh bảo vệ truyền thống tốt đẹp của văn hoá, dân tộc, bài trừ văn hoá độc hại Trong công tác tổ chức hướng dẫn xây dựng đời sống văn hoá, cán bộ văn hoá cơ

sở còn là người sâu sát thực tế, tham mưu với lãnh đạo địa phương phát triển công tác về xây dựng gia đình văn hoá; thực hiện Chỉ thị 14/1998/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về xây dựng nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội, chống các hủ tục, các tệ nạn xã hội Do vậy, cần phải quan tâm về chế độ, chính sách, đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ đối với đội ngũ cán bộ văn hoá cơ sở cũng như các hạt nhân nòng cốt khác

3 Nâng cao chất lượng xây dựng đời sống văn hoá cơ sở là yêu cầu cần thiết trong giai đoạn hiện nay

Xây dựng đời sống văn hoá cơ sở là nền tảng, là bước đi ban đầu mang tính hiện thực, trực tiếp để xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiến tiến đậm

đà bản sắc dân tộc Phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong sáng tạo và hưởng thụ các giá trị văn hoá, nghệ thuật, xây dựng lối sống công nghiệp, tạo ra những phong tục tập quán tốt đẹp vừa đậm đà bản sắc dân tộc, vừa phù hợp với trào lưu văn minh của nhân loại

Thực tế cho thấy chỉ có những giá trị văn hoá mới bền vững Chỉ khi nào văn hoá thấm sâu vào toàn bộ đời sống, vào mọi lĩnh vực, mọi quan hệ của con người thì lúc đó văn hoá mới hoàn thành chức năng, nhiệm vụ của mình, trở thành động lực và sức mạnh nội sinh cho sự phát triển xây dựng đời sống văn hoá cơ sở là khẳng định quan điểm “lấy dân làm gốc” của Đảng và Nhà nước ta, hướng vào mục tiêu phát triển toàn diện, đáp ứng nhu cầu cơ bản của đời sống con người

- Phát triển kinh tế, nâng cao đời sống vật chất, xây dựng cơ sở hạ tầng, cảnh quan, môi trường sống của cộng đồng

- Nâng cao học vấn, kiến thức và kỹ năng sống bằng cách xoá mù chữ, phổ cập cấp học, mở rộng khuyến học, xây dựng kỷ cương học đường

- Nâng cao đời sống tinh thần, phát triển các hình thức sinh hoạt văn hoá, văn nghệ, thể thao, vui chơi, giải trí, đáp ứng nhu cầu thông tin lành mạnh, bài trừ mọi hoạt động văn hoá phản tiến bộ, xây dựng môi trường văn hoá lành mạnh, vui chơi của cộng đồng

- Thực hành nếp sống công dân: tôn trọng pháp luật, chấp hành chính sách xã hội, xây dựng lối sống dân chủ, tự quản trên cơ sở quy ước đồng thuận của cộng đồng

- Xây dựng lối sống tình nghĩa, biết ơn cội nguồn, nghĩa cử với người

có công

Với ý nghĩa đó, xây dựng văn hoá cơ sở là cốt lõi của sự nghiệp văn hoá Đối với một cơ sở, văn hoá là công cụ quan trọng ảnh hưởng đến nhận thức và hành vi của từng thành viên trong đơn vị đó Các trường TCCN cũng là một trong những đơn vị không nằm ngoài hiện tượng quy luật trên Trong giai đoạn hiện nay, các cơ sở giáo dục TCCN đang trong giai đoạn phát triển về quy mô và chất lượng: mạng lưới cơ sở giáo dục TCCN rộng khắp cả nước, đa dạng hóa về loại hình trường (trường công - tư, trung ương - địa phương, có lịch sử lâu dài - mới được thành lập, về chuyên ngành ) Trường trung cấp là trường dạy nghề với mục tiêu là trong trường đã hình thành cách tư duy, năng lực gắn với thực tế để nhanh chóng đáp ứng

và thích ứng yêu cầu khi tốt nghiệp Do đó, một trong những xu thế quan trọng trong cải tiến nội dung chương trình giáo dục nói chung là giảm nhẹ những kiến thức kinh viện, những bài tập kiểm tra mang tính đánh đố làm tiêu hao năng lực của người học mà có thể không bao giờ có cơ hội sử dụng

Mét trong những thách thức lớn nhất đối với trường TCCN là đảm bảo đầu ra của mình có thể đáp ứng yêu cầu của xã hội mà trước mắt là các doanh nghiệp, bệnh viện Học viên của trường TCCN là người lao động trực tiếp, là người thực hiện nghề nghiệp ngay khi ra trường Chính vì vậy ngay khi mới vào trường, họ cần có khả năng phân tích, đánh giá được bản thân và phân tích xu thế của xã hội để định hướng nghề nghiệp một cách đúng đắn Khi tốt nghiệp, với những gì được trang bị và học được ở trường,

họ cần có khả năng làm việc thành thạo, có phong cách và tư cách thích ứng với các chuẩn mực nghề nghiệp

Trong giai đoạn vừa qua, chính phủ và các cơ quan có thẩm quyền đã ban hành hàng loạt các chính sách nhằm thúc đẩy giáo dục chuyên nghiệp phát triển Tuy nhiên với trường TCCN áp lực lớn nhất là kinh tế, tài chính

và điều kiện cơ sở vật chất Chính đặc thù nhà trường và những thách thức trên buộc mỗi nhà trường cần hình thành những giá trị, niềm tin và các chuẩn mực xử sự thích hợp để có thể thực hiện tốt sứ mệnh của mình

Tuy nhiên trong khi phải đảm bảo đầu ra của người học như các trường ngoài khác, phải “cạnh tranh” với các trường Cao đẳng nghề và các trường Đại học trường trung cấp chuyên nghiệp lại Ýt được đầu tư về kinh phí Nói cách khác: áp lực về kinh tế, tài chính và điều kiện cơ sở vật chất đang là vấn đề đặt ra đối với trường TCCN Nó cũng có thể được xem như

là một cơ hội để các trường phát huy tính năng động trong kết nối và thu hót quan tâm, đầu tư thông qua nhiều con đường trong đó có văn hóa

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA

TẠI TRƯỜNG TRUNG CẤP Y TẾ BẮC GIANG TRONG THỜI GIAN QUA

( TỪ NĂM 2005 – 2010)

1 Khái quát lịch sử phát triển của nhà trường

Trường trung cấp Y tế Bắc Giang là trường nằm trong hệ thống các trường TCCN của tỉnh Trường có nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực y tế có phẩm chất chính trị, đạo đức tốt, có kiến thức và kỹ năng thực hành tương xứng với trình độ đào tạo, có sức khỏe và có năng lực thái độ nghề nghiệp đáp ứng nhu cầu xã hội

Trường được thành lập năm 1960 Với hơn 50 năm hoạt động và trưởng thành, nhà trường đã trải qua các giai đoạn phát triển sau:

- Thời kỳ 1963 - 1973: Năm 1963, hai tỉnh Bắc Giang và Bắc Ninh sáp nhập thành tỉnh Hà Bắc Trường Y sỹ tỉnh Bắc Giang đổi tên thành Trường cán bộ Y tế Hà Bắc trực thuộc Bộ Y tế

+ Nhiệm vụ: Đào tạo cán bộ y tế cho các tỉnh phía Bắc từ Vĩnh Linh trở ra và chi viện cho chiến trường Miền nam

+ Các loại hình đào tạo: Đào tạo Y sỹ chính quy, Xét nghiệm viên trung cấp, bổ túc Y sỹ xã, đào tạo y tá sơ cấp, Nữ hộ sinh sơ cấp Lưu lượng học sinh trung bình 500, có lúc tại trường có đến 1800 học sinh /năm (năm 1967) Giai đoạn này trường đào tạo trên 7000 cán bộ y tế, hàng vạn cứu thương phục vụ chăm sóc sức khoẻ nhân dân và công cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước

- Các loại hình đào tạo: Y sỹ đa khoa,Y sỹ vệ sinh phòng dịch, Y sỹ sản nhi, Y sỹ Y học dân tộc, Y tá trung cấp, Hộ sinh trung cấp; đào tạo cán

bộ Y tá, Hé sinh sơ học lên trung cấp

* Giai đoạn từ 1997 đến nay

Đầu năm 1997, tỉnh Hà Bắc tách thành 2 tỉnh: Bắc Giang và Bắc Ninh Trường Trung cấp Y tế Bắc Giang được tái lập Phát huy tinh thần đoàn kết, nỗ lực phấn đấu, Trường được giao nhiệm vụ tiếp tục đào tạo cán

bộ y tế cho 2 tỉnh Bắc Giang và Bắc Ninh và một số tỉnh lân cận như Vĩnh Phúc (trong những năm đầu 2 tỉnh này chưa có trường)

Các loại hình đào tạo:

- Đào tạo mới: Y sỹ vệ sinh phòng dịch, Y sỹ sản nhi, Y sỹ y học dân tộc; Hộ sinh trung cấp, Điều dưỡng trung cấp Đào tạo nghề: Nhân viên Y

tế thôn bản, Dược tá

- Đào tạo lại: Bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ y tế xã, huyện

- Ngoài ra Trường còn thực hiện liên kết với các trường đại học Y, Dược đào tạo các lớp Cử nhân Điều dưỡng, Bác sỹ cho tuyến y tế cơ sở, Bác sỹ, dược sỹ chuyên khoa cấp I, chuyên khoa cấp II

Trải qua hơn 50 năm hoạt động và trưởng thành, trong mọi thời kỳ Trường Trung cấp Y tế Bắc Giang đã khắc phục mọi khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ Với thành tích đạt được, tập thể cán bộ, học sinh nhà trường đã được nhà nước tặng Huân chương lao động hạng 3 và nhiều bằng khen của Bộ Y tế và UBND tỉnh Nhiều năm liên tục trường được công nhận là trường tiên tiến, tiên tiến xuất sắc

2 Cơ cấu tổ chức bộ máy của nhà trường

Lãnh đạo nhà trường: Hiệu trưởng và 02 hiệu phó

Các phòng ban, tổ bộ môn gồm:

- Các phòng, ban: phòng đào tạo, Tổ chức cán bộ, Hành chính - Quản trị, Công tác học sinh, KÕ toán - Tài chính

- Các Tổ bộ môn: Cơ sở - Lâm sàng, Điều dưỡng cơ bản ,Y tế cộng đồng, Khoa học cơ bản, Y học cổ truyền/Dược

Ngoài ra trường có tổ chức đảng, đoàn thể và các hội đồng tư vấn giúp việc cho Hiệu trưởng

Tổng số cán bộ, giáo viên gồm 52 người trong đó:

y học, giảng dạy tích cực

Các giáo viên ngoài nhiệm vụ giảng dạy lý thuyết và thực hành tại trường còn tham gia công tác chuyên môn tại bệnh viện Công tác kết hợp viện- trường tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hành, thực tập của học sinh cũng như giáo viên nhà trường nhằm nâng cao khả năng thích ứng của học sinh với yêu cầu xã hội

Trong những năm qua, thực hiện chủ trương của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trường Trung cấp Y tế Bắc Giang đã triển khai các giải pháp nhằm phát triển nhà trường, cụ thể là:

- Mở rộng qui mô tuyển sinh: tuyển dụng thêm giáo viên, đầu tư cơ

sở vật chất, nâng cao chất lượng đào tạo, tổ chức tuyển sinh thông qua xét tuyển

- Xã hội hóa giáo dục: thực hiện tốt công tác kết hợp nhà trường với

cơ sở thực hành (Bệnh viện tuyến tỉnh, huyện, trung tâm y tế, cơ sở thực tập thực địa cộng đồng tại xã/ phường )

- Chuẩn hóa chương trình đào tạo: xây dựng chuẩn đầu ra cho các

mã ngành, tăng nội dung thực hành, thực tập lên đến 70%

- Đào tạo theo nhu cầu xã hội

- Tổ chức liên kết, đăng cai với các trường Cao đẳng, Đại học Y - Dược đào tạo liên thông lên bậc đại học, trên đại học

- Phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý, mở rộng qui mô, nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo

Để đáp ứng yêu cầu nâng cao công tác chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân trong tỉnh (Dân số:1,6 triệu người) Trường Trung cấp Y tế Bắc Giang đang trong giai đoạn chuẩn bị năng lực, điều kiện để nâng cấp trường thành trường Cao đẳng Y tế Bắc Giang (đÒ án đã được thông qua tỉnh, đang trình Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt)

3 Những thuận lợi và khó khăn của nhà trường

3.1 Thuận lợi

Có sù quan tâm chỉ đạo của UBND tỉnh, có sự giám sát hỗ trợ của Sở

Y tế, Sở Giáo dục & Đào tạo và các ban ngành trong hoạt động GDCN cũng như đào tạo nguồn nhân lực y tế; các cấp ủy đảng, chính quyền hàng năm đều có Nghị quyết và kế hoạch cụ thể cho hoạt động đào tạo phù hợp với đơn vị trong đó chú trọng việc xây dựng đời sống văn hóa cơ sở Các

tổ chức chính trị xã hội trên địa bàn tỉnh căn cứ chức năng, nhiệm vụ có kế hoạch hoạt động lồng ghép phối hợp với chương trình truyền thông và tham gia vào công tác xây dựng môi trường văn hóa tại các trường học

Đội ngũ cán bộ, giáo viên nhà tường đa số là cán bộ trẻ, thông minh sáng tạo và có tính nhiệt huyết cao, đóng vai trò nòng cốt trong nhà trường với sự ủng hộ của gần 2000 học sinh các cấp học

Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ đào tạo, nhà trường luôn hoàn thành chỉ tiêu, chất lượng đào tạo ngày càng được nâng cao Công tác quản

lý và việc thực hiện các qui chế đi vào nề nếp, tập thể cán bộ đoàn kết Đảng bộ luôn đạt danh hiệu trong sạch vững mạnh, các tổ chức đoàn thể luôn đạt danh hiệu thi đua cao nhất Là đơn vị được ngành y tế, UBND Tỉnh ghi nhận nhiều năm liền có thành tích trong hoạt động đào tạo, xây dựng cơ quan văn hóa, xây dựng môi trường làm việc thân thiện Năm

2010, trường Trung cấp Y tế Bắc Giang được công nhận là cơ quan văn hóa cấp tỉnh, UBND tỉnh tặng bằng khen với thành tích hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ

3.2 Khó khăn

Về cơ sở vật chất: Trường còn chật hẹp, thiếu sân chơi bãi tập Trang thiết bị, phòng thực hành phục vụ cho hoạt động đào tạo còn thiếu so với yêu cầu đào tạo làm ảnh hưởng đến việc triển khai nhiệm vụ cũng như phát huy thế mạnh của đơn vị

Về công tác cán bộ: những năm qua, mặc dù Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế đã quan tâm và có những biện pháp để giải quyết tình trạng thiếu bác sỹ ở các cơ sở y tế trong phạm vi cả nước, song vÉn chưa khắc phục được Trường Trung cấp Y tế Bắc Giang cũng ở trong tình trạng thiếu cán bộ là các bác sỹ Thực tế đây là khó khăn không nhỏ trong việc sắp xếp, điều hành tổ chức để đảm bảo yêu cầu nhiệm vụ

Với nhiều đối tượng đào tạo, nhận thức của người học không đồng đều nên công tác công tác truyền thông, giáo dục văn hóa nhà trường chuyển đổi từ nhận thức đến hành vi tốt còn hạn chế

Đội ngũ giáo viên trong trường đa số đều tốt nghiệp ở các trường đại học Y - Dược, rất Ýt giáo viên được đào tạo chuyên ngành sư phạm nên thực hiện qui trình qui phạm về công tác giáo dục, đào tạo chưa đạt chuẩn mực

Tình hình xã hội có nhiều diễn biến phức tạp, cơ chế thị trường với nền kinh tế nhiều thành phần; trong điều kiện ngân sách đầu tư cho hoạt động GDCN còn thấp, chưa tương xứng với nhiệm vụ được giao cũng làm ảnh hưởng đến việc xây dựng văn hóa nhà trường

4 Thực trạng hoạt động xây dựng đời sống văn hóa tại trường Trung cấp Y tế Bắc Giang trong thời gian qua (2005 - 2010)

4.1 Những yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến đời sống văn hóa của nhà trường

Văn hóa nhà trường hình thành và phát triển trong điều kiện, hoàn cảnh cụ thể Tuy nhiên nhà trường và văn hóa nhà trường lại tồn tại trong một bối cảnh lớn hơn, gồm nhiều yếu tố ảnh hưởng:

*Kinh tế thị trường

Việt Nam đang chuyển từ nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang một nền kinh tÕ thị trường định hướng XHCN - các trường TCCN cũng không nằm ngoài vùng ảnh hưởng của quá trình đó Nhìn ra thế giới chúng ta thấy mọi nhà trường trong nền kinh tế thị trường đều coi nhẹ yêu cầu về nhân cách hơn yêu cầu về tri thức, kỹ năng, tay nghề đối với người học Tuy tri thức, kỹ năng, tay nghề có được coi trọng hơn nhưng chỉ coi trọng kết quả đó chứ không quan tâm đến phương thức để đạt được nó

Người ta sẵn sàng chấp nhận và dung dưỡng việc mua bán, trao đổi các giá trị này, coi nó cũng là hàng hóa trên thương trường, một nhà trường được hoạt động theo cơ chế lợi nhuận Trên thực tế, mặt trái của cơ chế kinh tế thị trường ở nước ta đã thâm nhập vào hoạt động giáo dục và đào tạo của các nhà trường, đã gây ra một số điều bất ổn theo hướng như ở các nhà trường trong nền kinh tế thị trường nói trên Do đó chắc chắn là môi trường văn hóa nhà trường nói chung và đời sống văn hóa ở các trường chuyên nghiệp nói riêng phải chịu một áp lực biến đổi, trái chiều, không thuận lòng người và tất yếu nếu không được định hướng rõ sẽ có xu hướng biến chất, tha hóa chứ không phải là sự an toàn, thăng hoa Đời sống văn hóa nhà trường đang trong quá trình tự khẳng định và đầy thử thách Bệnh thành tích, gian lận trong đánh giá, thi cử, chuyện mua bán các kết quả học tập cũng như rèn luyện, mất đoàn kết, chuyện học sinh đua đòi ăn chơi và dính vào các tệ nạn xã hội, bạo lực học đường dẫn đến chất lượng giáo dục bị giảm sút Mục tiêu “vì lợi nhuận” để lấn át mục tiêu “vì con người” Các mặt trái của kinh tế thị trường đã và đang tạo ra nhiều khó khăn, thử thách đối với sự phát triển tiến bộ của nhiều lĩnh vực (trong đó có giáo dục và đào tạo) làm ảnh hưởng không nhỏ đến việc xây dựng đời sống văn hóa tại các nhà trường

Bản chất của kinh tế thị trường là cạnh tranh Mà muốn cạnh tranh thì không chỉ tính đến nội lực, đến những gì sẵn có mà còn tính đến việc huy động ngoại lực Tuy nhiên như trên chúng ta đã thấy: ngoại lực vốn được coi là bấp bênh, không đảm bảo nên nội lực luôn là yếu tố then chốt Trong khi đó yếu tố quan trọng của nội lực đó vẫn là văn hóa, văn hóa là động lực cho sự phát triển

* Sự chuyển đổi thang giá trị

Nghiên cứu sự biến đổi của thang giá trị đạo đức trong xã hội Việt Nam trong mối liên hệ với nhu cầu nâng cao phẩm chất đạo đức của cán bộ; các tác giả Nguyễn Chí Thanh và Nguyễn Thế Kiệt (1998) cung cấp kết quả điều tra xã hội học cho thấy một số biểu hiện chung của sự biến động giá trị đạo đức trong xã hội hiện nay là:

Từ chỗ coi trọng các giá trị chính trị - xã hội chuyển sang các giá trị kinh tế, vật chất; từ chỗ con người lấy xã hội tập thể làm mẫu mực chuyển sang quá nặng nề về con người cá nhân, thậm chí cá nhân chủ nghĩa

Từ chỗ quan niệm nhân cách cả đức và tài là gốc chuyển sang coi nhẹ đạo đức

Từ chỗ sống vì lý tưởng đến chỗ quá thực dụng, sùng bái đồng tiền, sống xa hoa, lãng phí

Nhiều giá trị truyền thống bị coi thường, một số thuần phong mỹ tục

bị xâm phạm

Như vậy, có sự xung đột giá trị về đạo đức do có sự tác động của kinh tế thị trường, theo đó các mối quan hệ cũ như ranh giới thày - trò được đánh giá lệch lạc bên cạnh cách hiểu truyền thống Chính vì thế không thể

áp dụng cứng nhắc quy luật kinh tế thị trường trong kinh tế vào giáo dục với phương châm “khách hàng là thượng đế” một cách máy móc, cứng nhắc có thể dẫn đến sai lầm vì sản phẩm của giáo dục là trí tuệ, là lương tâm của nhiều thế hệ và của cả dân tộc

* Xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế

Đất nước ta tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hóa từ mặt bằng khá thấp về GDP và công nghệ Cách tiếp cận hợp lý, cần mang tính tổng thể, hài hòa, từng bước không gì hơn là bằng văn hóa Rõ ràng dưới tác động đa chiều, trong đó đặc biệt là tác động không mong muốn của kinh tế thị

trường, của Internet và phát triển khoa học công nghệ, việc tạo dựng lề lối,

nề nếp trong nhà trường là một điều không hề đơn giản Nó là thách thức đối với việc lưu giữ, phát huy các giá trị được coi là tốt đẹp, đồng thời đối với khả năng linh hoạt, cởi mở, học hỏi và thích ứng để tiếp thu cái mới, hiện đại và tích cực

* Truyền thống văn hóa dân tộc

Quá trình hình thành và phát triển văn hóa nhà trường chịu ảnh hưởng của một số yếu tố như văn hóa dân tộc, văn hóa vùng hay văn hóa ngành nghề

Về truyền thống học tập: dân tộc Việt Nam vốn có truyền thống hiếu học và trọng người thầy Lối sống, văn hóa nhà trường TCCN hiện nay ở nước ta chịu ảnh hưởng sâu sắc của văn hóa dân tộc - văn hóa của một nền nông nghiệp lúa nước như thái độ chú trọng sự cân bằng, tế nhị, kín đáo là một phần cơ sở cho một số kỹ thuật hành chính như bỏ phiếu kín tín nhiệm Tuy nhiên các nhà quản lý nhà trường quan tâm và lo ngại, đó là:

- Thiên về cảm xúc hơn là lý trí, hay sự mềm dẻo linh hoạt trong ứng xử hàng ngày có thể dẫn đến hành động tùy tiện, thiếu nguyên tắc; đồng thời cách giao tiếp thân mật, xuồng sã của đời thường dÉn đến cách xưng hô ông - tôi khi làm việc

- Việc coi trọng tình nghĩa quá mức có thể dẫn đến sự thiếu dứt khoát và vi phạm nguyên tắc khi làm việc

- Thái độ tế nhị, kín đáo có thể là lý do của sự phổ biến các tin đồn

và bình luận không chính thức Những yếu tố này làm cho việc chuẩn mực hóa hành vi trong giao tiếp nơi làm việc trở nên khó khăn hơn nhiều Trong khi đó các thủ tục, phương pháp quản lý không được đánh giá cao