skkn thực trạng và biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học môn tập viết cho học sinh lớp 3 ở trường tiểu học nguyễn trọng nghĩa

Ngày nay, những người có chữ viết đúng, viết đẹp vẫn được tôn trọng, song do nhiều nguyên nhân tác động khác nhau của thời đại nên việc rèn luyện chữ viết đã có phần nào xao nhãng.. Qua

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM THỰC TRẠNG VÀ BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC MÔN TẬP VIẾT CHO HỌC SINH LỚP 3 Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC NGUYỄN TRỌNG NGHĨA

A MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Chữ viết là một trong những tài sản văn hóa, là vốn quí của dân tộc Người Việt Nam chúng ta tự hào vì trong ngữ hệ ngày trước mượn tiếng Hán (gồm Việt Nam, Nhật Bản, Hàn Quốc) chúng ta đã sớm có một thứ chữ viết riêng hoàn toàn khác với chữ Hán, đó là chữ quốc ngữ Bởi vậy, giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt vừa là trách nhiệm, vừa là lương tâm của mỗi người Việt Nam yêu nước

Ngày xưa, những người viết đúng, viết đẹp thường được tôn vinh, ca ngợi Những người có “văn hay, chữ tốt” là niềm tự hào chung cho cả gia đình, tộc họ Chữ viết “Rồng bay Phượng múa” như ông Huấn Cao (nhân vật trong tác phẩm

“Chữ người tử tù” của Nguyễn Tuân) đã có tác dụng cảm hóa cả những kẻ đối nghịch! Ngày nay, những người có chữ viết đúng, viết đẹp vẫn được tôn trọng, song do nhiều nguyên nhân tác động khác nhau của thời đại nên việc rèn luyện chữ viết đã có phần nào xao nhãng

Một thực trạng đáng buồn hiện nay là học sinh ngay từ các lớp tiểu học đã không còn dùng ngòi bút “lá tre” - một loại bút có ngòi như lá tre, chấm mực để

“luyện chữ” nữa mà đã dùng bút bi - một loại viết có sẵn mực, ngòi nhỏ để viết nên không có tác dụng luyện chữ Thêm nữa, thời đại tin học phát triển, các văn bản được đánh trực tiếp trên máy vi tính nên chữ viết ít được thể hiện Việc nói, viết đúng tiếng mẹ đẻ đang trở thành vấn đề nhức nhối của toàn xã hội nói chung, ngành giáo dục nói riêng

Qua thời gian dài dạy học ở trường tiểu học (TH) Nguyễn Trọng Nghĩa, tôi thấy nổi lên một vấn đề là hầu như đa số học sinh ở trường từ lớp 1 đến lớp 4 viết chữ chưa đẹp; thậm chí có nhiều em viết chữ không rõ nét nên đọc rất khó khăn; kỹ năng viết chữ còn quá yếu Việc phối hợp giữa nhà trường và gia đình, các biện pháp đầu tư cho luyện chữ viết của các em còn hạn chế

Phải xác định rằng, chữ viết là yếu tố không kém phần quan trọng trong quá trình học của học sinh Nó vừa là tư cách đạo đức, vừa là ý thức thể hiện thói quen cẩn thận trong học tập Nó ảnh hưởng rất lớn đến kết quả của tất cả các môn học khác

Làm thế nào để học sinh viết đúng, viết đẹp? Làm thế nào để nâng cao chất lượng môn Tập viết ở trường tiểu học? Đây là vấn đề mà đội ngũ giáo viên

ở các trường và phụ huynh học sinh đang rất trăn trở, quan tâm Vì vậy, tôi chọn

đề tài “Thực trạng và biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học môn Tập viết

cho học sinh lớp 3 ở trường Tiểu học Nguyễn Trọng Nghĩa” Đề tài vừa đáp

ứng yêu cầu bức thiết hiện tại, vừa là tình cảm của tôi với học sinh thân yêu!

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Tôi tiến hành nghiên cứu đề tài nhằm đi sâu vào đánh giá thực trạng, đề xuất có định hướng qui trình khoa học về kỹ năng viết chữ cho học sinh trường

TH Nguyễn Trọng Nghĩa nhằm khắc phục tình trạng viết chữ sai, viết chữ không đẹp hiện nay

3 KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

3.1 Khách thể nghiên cứu

- Thực trạng việc dạy Tập viết và chất lượng chữ viết hiện nay của học sinh ở trường tiểu học (TH) Nguyễn Trọng Nghĩa;

3.2 Đối tượng nghiên cứu

- Học sinh khối lớp 3 trường TH Nguyễn trọng Nghĩa (4 lớp/82 học sinh),

áp dụng thực nghiệm chủ yếu ở lớp 3B (24 học sinh)

- Các biện pháp đã và sẽ áp dụng để rèn luyện chữ viết cho học sinh trường TH Nguyễn Trọng Nghĩa

4 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

Nghĩa chưa thật sự được chú trọng, kết quả đạt được chưa cao; nếu tìm ra các biện pháp hợp lý thì hiệu quả chữ viết của học sinh sẽ tốt hơn

5 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

- Những vấn đề lý luận về chữ viết, lỗi chính tả, lỗi ngữ pháp;

- Những văn bản liên quan đến viết chữ (tư thế ngồi, cách cầm bút, )

- Thực trạng chất lượng chữ viết hiện nay của học sinh khối lớp 3, trường

TH Nguyễn Trọng Nghĩa

- Đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả rèn chữ viết cho học

6 GIỚI HẠN PHẠM VI ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

- Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng việc rèn chữ viết cho học sinh khối lớp 3, trường TH Nguyễn Trọng Nghĩa; khảo sát thống kê chất lượng môn Tiếng Việt 5 năm gần đây của học sinh khối 3; lấy ý kiến từ đội ngũ giáo viên, đại diện phụ huynh học sinh; thăm dò thái độ từ học sinh

- Các biện pháp áp dụng cho việc rèn chữ viết

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

- Phương pháp đọc sách và tài liệu: đọc những sách và tài liệu có liên quan đến việc dùng từ, viết chữ, ngữ pháp, văn bản Từ sự tổng hợp các phương

pháp, phân loại các tiêu chí đánh giá làm cơ sở cho việc đề ra các giải pháp thích hợp

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra xã hội học: sử dụng hệ thống câu hỏi để thu thập các ý kiến;

- Phương pháp thống kê: thống kê kết quả đánh giá môn Tập viết 5 năm gần đây để từ đó có thêm căn cứ đánh giá đúng thực trạng

- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia: thăm dò, khai thác thêm ý kiến từ lãnh đạo nhà trường, giáo viên, đại diện phụ huynh học sinh để các biện pháp đề

ra đạt chất lượng, giá trị áp dụng cao

- Phương pháp sư phạm: quan sát trực tiếp nhằm ghi nhận, thu thập, khai thác thông tin thực tế; tiếp xúc trực tiếp với giáo viên, học sinh qua giờ dạy - học trên lớp, việc tập viết ở nhà của các em để hiểu rõ, hiểu đúng thực trạng, đề ra giải pháp phù hợp, có tính khả thi cao

8 ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI

Đánh giá đúng thực trạng, đề ra được một số biện pháp tốt, áp dụng được rộng rãi cho việc rèn chữ viết của học sinh khối lớp 3 trường TH Nguyễn Trọng Nghĩa - Điện Quang - Điện Bàn - Quảng Nam (và có thể nhân rộng cho các khối lớp khác)

-

B NỘI DUNG

CHƯƠNG I

CƠ SỞ LÝ LUẬN

I CÁC KHÁI NIỆM CÓ LIÊN QUAN

 Biện pháp là cách làm hay tiến hành một công việc nào đó

 Chất lượng là cái làm nên phẩm chất giá trị của sự vật, cái tạo nên bản chất sự vật, làm cho sự vật này khác sự vật kia

 Dạy học là một quá trình hoạt động thống nhất giữa giáo viên và học sinh, trong đó giáo viên giữ vai trò hướng dẫn, điều khiển, tổ chức mọi hoạt động của học sinh, còn học sinh phải giữ vai trò tự tổ chức, tự điều khiển,

tự học một cách chủ động, sáng tạo

II TẦM QUAN TRỌNG CỦA CHỮ VIẾT VÀ ĐẶC TRƯNG CỦA PHÂN MÔN TẬP VIẾT

1 Tầm quan trọng của chữ viết

Chữ viết là một hệ thống kí hiệu bằng đường nét để ghi lại ngôn ngữ thành tiếng Chữ viết có chức năng giao tiếp và được qui định thống nhất Trong quan

niệm của người xưa “nét chữ - nết người”, chữ viết phần nào phản ánh được óc

thẩm mĩ và ý thức rèn luyện của người viết Đồng chí Phạm Văn Đồng có nói:

“Chữ viết cũng là biểu hiện của nết người Dạy cho học sinh viết đúng, viết cẩn thận, viết đẹp là góp phần rèn luyện cho con em tính cẩn thận, tính kỉ luật, lòng

tự trọng đối với mình cũng như đối với thầy và bạn đọc bài, đọc vở của mình” (Nhiều tác giả, Rèn luyện nghiệp vụ sư phạm, Nxb GD 1997, Tr.117)

Chữ viết là một phương tiện giao tiếp, muốn người khách đọc được chữ viết của mình thì người viết phải viết đúng, rõ ràng, viết chữ đẹp càng tốt để đập vào thị giác của đối tượng đọc Nếu viết sai, quá xấu, cẩu thả sẽ gây khó khăn cho người đọc, người tìm hiểu nội dung của người muốn truyền tải ý tưởng bằng văn viết, thậm chí gây khó khăn cho chính chủ thể Bởi một lẽ, khi viết chữ quá cẩu thả, xấu, sai sẽ gây khó khăn cho người tiếp nhận và có khi là chính bản thân vấp phải việc khó khăn khi đọc lại

2 Đặc trưng phân môn Tập viết

- Tập viết là môn học luôn cần phải rèn luyện thường xuyên và có liên quan trực tiếp đến tất cả các môn học Do đó, môn Tập viết là nền tảng vững chắc để phát triển các môn khác Đồng thời môn Tập viết luôn tập cho học sinh

có tính kiên nhẫn, khéo léo, tính thẩm mĩ cao

+ Tư thế ngồi: tư thế ngồi là yếu tố rất quan trọng trong khi đọc, viết Bởi vậy, nếu ngồi viết không đúng tư thế dẫn đến sai tư thế của tay viết Điều này gây khó khăn cho việc điều khiển bút và cuối cùng là chữ viết xấu Hơn nữa, ngồi viết không đúng tư thế còn ảnh hưởng đến cột sống…

Cho nên khi bắt đầu vào giờ tập viết ta nên nhắc nhở học sinh của mình ngồi đúng tư thế và luôn chú ý đến tư thế của các em trong suốt quá trình tập viết

+ Cách điều khiển bút: Sau tư thế ngồi đúng thì yếu tố thứ 2 là tư thế cầm bút Nếu cầm bút không đúng sẽ dẫn đến việc viết chậm, viết xấu Thường người

ta cầm bút bằng 3 ngón: ngón trỏ, ngón cái và ngón giữa

+ Các yếu tố khác: Hiểu biết về nét viết; kích thước chữ; vị trí của dấu thanh

CHƯƠNG II

ĐÁNG GIÁ THỰC TRẠNG CHỮ VIẾT CỦA HỌC SINH KHỐI LỚP 3

TRƯỜNG TH NGUYỄN TRỌNG NGHĨA

1 Đặc điểm học sinh của trường

Trường TH Nguyễn Trọng Nghĩa - ngôi trường mang tên người anh hùng quê Gò Nổi tọa lạc ở xã Điện Trung, Điện Bàn, Quảng Nam Học sinh của trường là con em trong xã; cha mẹ các em chủ yếu làm nghề nông nên ngày hai buổi ngoài đồng, ít có thời gian kèm cặp các em học; điều kiện cơ sở vật chất cho việc học tập cũng rất khó khăn

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của kinh tế, vùng quê nghèo

Gò Nổi cũng đã có thêm nhiều quán hàng, nhiều chỗ để học sinh vào chơi Game, do đó ảnh hưởng nhiều đến việc học của các em

2 Khảo sát thực trạng

- Khối 3 của trường gồm 4 lớp, với 86 học sinh Lớp tôi chủ nhiệm và giảng dạy có 24 em Đầu năm học, số học sinh bước vào lớp 3, cụ thể lớp 3B đã

có 2/3 học sinh viết chữ xấu, sai lỗi chính tả nhiều Kết quả đánh giá chất lượng chữ viết đầu năm như sau:

- Thăm dò thái độ của học sinh đối với việc viết chữ (môn Tập viết), kết quả thu được:

Viết

Không thích học Tập Viết

Không thích học Tập

Viết

3 Đánh giá

Như vậy, môn Tập viết là môn học chính, môn trọng tâm của học sinh lớp

1, lớp 2, mới vào lớp 3 mà nhiều em đã không có hứng thú học môn này; số lượng học sinh viết chữ đúng, chữ đẹp còn khiêm tốn như thế thì chất lượng dạy học sắp tới sẽ khó khăn Bởi vậy, tôi đã chú trọng đầu tư, áp dụng nhiều biện pháp để giúp các em có chữ viết tốt hơn

CHƯƠNG III

BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY VÀ HỌC PHÂN MÔN TẬP VIẾT CHO HỌC SINH LỚP 3, TRƯỜNG TH NGUYỄN TRỌNG NGHĨA

Chương trình Tiểu học (ban hành theo Quyết định số 43/2001/QĐ-BGD&ĐT ngày 9 tháng 11 năm 2001 của bộ trưởng bộ Giáo Dục &Đào tạo) quy định về dạy viết chữ cho học sinh lớp 2 như sau: “Viết đúng, nhanh các kiểu chữ thường và chữ hoa cỡ nhỏ; viết chữ rõ, đều nét một đoạn văn ngắn”

Căn cứ theo yêu cầu đó, tôi đã áp dụng những biện pháp sau:

1 Trang bị lại cho các em về những kĩ năng cơ bản

Những kĩ năng này, giáo viên truyền đạt cho học sinh bằng thuyết giảng; sau đó, theo dõi, uốn nắn cho các em trong quá trình tập viết và cả trong các giờ học khác

a/ Tư thế ngồi

* Lưng thẳng, không tì ngực vào bàn

* Đầu hơi cúi

* Mắt cách vở khoảng 25-30 cm

* Tay phải cầm bút, tay trái tì nhẹ lên mép vở để giữ vở

* Hai chân để song song, thoải mái

b/ Cách cầm bút

* Cầm bút bằng 3 ngón tay: ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa

* Khi viết dùng 3 ngón tay di chuyển từ trái sang phải, cán bút nghiêng về bên phải, cổ tay, khuỷ tay và cánh tay cử động mềm mại, thoải mái

* Không nên cầm bút tay trái

c/ Kích thước chữ

Đây là yếu tố quan trọng để tạo nên sự hài hoà trong chữ và cả trong văn bản Do đó, cần rèn cho các em kĩ năng viết đúng kích thước của chữ

Độ cao của chữ được chia thành 2 nhóm:

* Cự ly 2 đơn vị: b,d,g,h,k,l,y,p,q

* Cự ly một đơn vị: những chữ viết thường còn lại; những chữ viết hoa: A,B,C…

* Đặc biệt riêng chữ “t” chỉ có 1,5 đơn vị

c/ Vị trí dấu thanh

*Dấu thanh bao giờ cũng được đặt ở âm chính của vần:

-Các dấu huyền, hỏi, ngã, sắc: ghi ở phía trên chữ cái ghi âm; riêng dấu nặng ghi phía dưới

Ví dụ: Một nắng hai sương

*Đối với nguyên âm chính là nguyên âm đôi thì dấu thanh được ghi như sau:

- Nếu sau nguyên âm đôi không có âm cuối thì dấu thanh được ghi ở chữ cái thứ nhất

Ví dụ: Mùa hoa sữa

- Nếu sau nguyên âm đôi có âm cuối thì dấu thanh được ghi ở chữ cái thứ hai của nguyên âm đôi

Ví dụ: khăn quàng

Sau khi củng cố những kĩ năng cơ bản cho các em xong, chúng ta cũng nên đặt ra yêu cầu không những viết đúng mà còn phải viết đẹp, liền mạch Việc luyện viết liền mạch cho học sinh là một vấn đề khó khăn Tuy nhiên, nếu ta thực hiện tốt thì cả giáo viên và học sinh đều đỡ vất vả hơn Bởi nếu các em viết chậm giáo viên sẽ vất vả có khi không làm chủ được thời gian, phương pháp dạy của mình; viết liền mạch học sinh sẽ theo kịp lời giảng của giáo viên hơn

Viết liền mạch là kĩ thuật đòi hỏi người viết các nét viết nối liền nhau liên tục, không bị đứt quãng giữa các nét trong một chữ Thông thường viết từ đầu đến cuối rồi sau đó nhấc bút lên ghi dấu thanh

Ví dụ: Viết chữ “Luyến”:

Đầu tiên ta viết Luyen sau đó Luyên và kết thúc là Luyến

2 Những việc làm của giáo viên và học sinh trên lớp

Dưới đây là những biện pháp rèn luyện chữ viết cho học sinh mà tôi đã thường xuyên lưu tâm áp dụng trong qáu trình giảng dạy ở trên lớp:

 Cho học sinh viết các con chữ một cách tỉ mĩ, cẩn thận, giáo viên hướng dẫn đến từng học sinh Đối với học sinh yếu kém phải ra chữ mẫu và kẻ ô

ly giúp các em sửa đổi, quen dần và định hướng viết

 Cho các em nắm vững những nét chữ cơ bản

 Trong quá trình dạy cần củng cố lại các nét để các em hiểu hơn và luôn nhắc nhở các em khoảng cách giữa các chữ, viết đủ nét và dấu

 Hướng dẫn học sinh viết chữ trên bảng con, trên vở tập viết thường xuyên Cho bài để các em về rèn chữ thêm ở nhà

 Viết những bài tập chép trên bảng, viết chính tả nhằm vào những từ khó, đọc rõ ràng, đánh vần, đọc nhấn giọng các từ có dấu hỏi, ngã Lúc đầu đọc chậm cho học sinh viết, sau đó tăng dần tốc độ để các em vừa rèn chữ

 Thường xuyên kiểm tra vở ghi bài của học sinh Chúng ta cần tuyên dương những em viết chữ đẹp để các em phát huy hơn nữa Những em viết chữ xấu thì cần động viên các em và cho các em viết nhiều hơn, đừng nên phê bình các em quá nặng trước lớp

 Quan tâm đến những điều kiện cần thiết như ánh sáng, bàn ghế, dụng cụ Nếu thiếu vấn đề gì phải đề xuất với lãnh đạo nhà trường trang bị ngay

 Luôn nhắc nhở các em về cách trình bày, bố cục, về ý thức giữ gìn vở sạch

 Giáo viên phải luôn cùng các em tăng cường thực hành chữ hoa theo nhiều mẫu nhằm làm phong phú hiểu biết của các em về con chữ

 Giáo viên cần nắm vững nội dung, cần có kĩ năng viết chữ đúng mẫu

 Khi cho điểm bài viết của các em, cần phải đánh giá, nhận xét, góp ý, nêu yêu cầu cụ thể của từng chữ cho các em

3 Những việc cần làm để phối hợp với phụ huynh và học sinh ở nhà

Trong buổi họp phụ huynh đầu năm, giáo viên thông báo kết quả kiểm tra chất lượng các môn, nhấn mạnh thực trạng chữ viết của học sinh lớp mình Nhắc nhở, nhờ phụ huynh về nhà tăng cường kiểm tra việc tự học của các

em, kiểm tra việc rèn chữ viết của các em

Trình bày với phụ huynh của những em có chữ viết còn xấu, nên mua nhiều cuốn vở Tập viết của Nhà xuất bản Giáo dục để các em luyện viết

Giáo viên quy định cụ thể chỉ tiêu tập viết ở nhà cho các em Em nào có chữ càng xấu thì phải viết thêm càng nhiều Các bài luyện viết ở nhà này đều được mang đến lớp để giáo viên kiểm tra

Giáo viên hướng dẫn cho phụ huynh cách tập cho các em “đồ” chữ ở nhà theo mẫu có sẵn, sau khi quen tay, quen nét thì các em viết lại Để tiết kiệm vở

đã có sẵn mẫu chữ, giáo viên bày cho các em (hoặc phụ huynh) cắt một số bài tập theo mẫu chữ trong vở tập viết, ghép lại rồi ép lastic thành một hoặc hai bản/ một em Các em “đồ” theo mẫu chữ đó, mỗi lần xong lấy khăn lau đi, lại “đồ” lại Như vậy các em sử dụng được trong cả năm Cách làm này áp dụng rất tốt, nhất là cho các em viết xấu, sai nét

-

C KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

I Kết luận

Từ những biện pháp trên, các năm qua, việc rèn chữ viết cho học sinh của các lớp tôi dạy đã được nâng lên đáng kể Số lượng các em có chữ viết đẹp tăng dần theo thời gian học tập

Ví dụ: Bảng “THEO DÕI DIỄN BIẾN KẾT QUẢ RÈN CHỮ VIẾT CỦA

HỌC SINH” (Lớp 3b, năm học 2007 - 2008)

Sĩ

số

Đánh giá chất lượng chữ viết

đầu năm

Kết quả rèn luyện chữ viết HKI (Đánh giá thực chất-vì sự tiến bộ của h sinh)

Chữ

đẹp

Đều nét, ngay ngắn

Chữ xấu, cẩu thả

Tháng1/hkI Tháng 4/hkI Tháng 2/hkII

Theo diễn biến kết quả (bảng trên), chất lượng đã được nâng lên nhiều Lớp tôi dạy hằng năm cũng đã thường xuyên có học sinh đạt giải trong các đợt thi

“Giữ vở sạch - viết chữ đẹp” của trường, của huyện

II Kiến nghị

1 Đối với giáo viên

- Giáo viên cần nắm rõ cái các em đang cần và đang thiếu để giảng dạy, hướng dẫn các em tập viết tốt

- Khuyến khích các em rèn luyện ở nhà nhiều hơn Khuyến khích các em rèn chữ ngay khi học các môn khác

- Cần tìm hiểu rõ tâm lý, hoàn cảnh của từng em trong quá trình dạy Khen thưởng, động viên đúng mức

- Củng cố và nâng cao phương pháp dạy môn Tập viết Đầu tư nhiều cho môn học này

- Bồi dưỡng cho các em niềm tin, giá trị, rèn luyện thói quen tốt cho các em khi viết

- Phát triển hoạt động tư duy cho các em, nhất là nhắc các em nhớ về các mẫu chữ, nét chữ

2 Đề xuất với lãnh đạo nhà trường