Ở Việt Nam, mức độ nghiêm trọng của hút thuốc lá không những liên quan đến tỷ lệ hút thuốc cao mà còn liên quan đến tỷ lệ người trong các hộ gia đình có người hút thuốc lá ở trong nhà..
Trang 1BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI
BÁO CÁO ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU CẤP CƠ SỞ Nghiên cứu tác hại của hút thuốc lá thụ động đối với bệnh lý hô hấp
ở trẻ em dưới 6 tuổi tại tỉnh Bắc Giang 2007-2008
Chủ nhiệm đề tài:
TS Hoàng Văn Minh
HÀ NỘI- 2009
Trang 2MỤC LỤC
1 ĐẶT VẤN ĐỀ 3
2 TỔNG QUAN 5
3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 10 U 3.1 Thiết kế nghiên cứu 10
3.2 Thời gian nghiên cứu 10
3.3 Địa điểm nghiên cứu 10
3.4 Đối tượng nghiên cứu 11
3.5 Cỡ mẫu và chọn mẫu 11
3.6 Công cụ nghiên cứu 12
Một số định nghĩa được sử dụng trong nghiên cứu 12
3.7 Quy trình thu thập số liệu 13
3.8 Quản lý, xử lý và phân tích số liệu 13
3.9 Phương pháp khống chế sai số 13
3.10 Đạo đức trong nghiên cứu 14
4 KẾT QUẢ 15
4.1 Đặc điểm chung của các người được phỏng vấn (người chăm sóc trẻ) 15
4.2 Thực trạng hút thuốc lá thụ động ở trẻ em dưới 6 tuổi 17
4.3 Mối liên quan giữa hút thuốc lá thụ động và các triệu chứng cơ năng bệnh lý đường hô hấp của trẻ dưới 6 tuổi tại các HGĐ điều tra 17
5 BÀN LUẬN 20
6 KẾT LUẬN 22
7 KHUYẾN NGHỊ 23
8 TÀI LIỆU THAM KHẢO 23
9 PHỤ LỤC : BỘ CÂU HỎI ĐIỀU TRA 25
Trang 31 ĐẶT VẤN ĐỀ
Ngày nay, tác hại của thuốc lá đối với sức khoẻ cộng đồng và sự phát triển kinh tế,
xã hội đã trở thành vấn đề nghiêm trọng trên toàn cầu, trong đó có Việt Nam Hút thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây ra các trường hợp tử vong trên thế giới Sử dụng thuốc lá gây nên nhiều căn bệnh nguy hiểm như ung thư phổi, viêm phế quản mạn, các bệnh tim mạch Theo số liệu của tổ chức Y tế thế giới cứ 6,5 giây có một người chết do các căn bệnh liên quan đến thuốc lá, ước tính hàng năm trên thế giới
có khoảng 5 triệu người chết do các bệnh liên quan tới thuốc lá Với mức độ hút thuốc lá như hiện nay, trong hai mươi năm tới, khoảng 10 triệu người sẽ chết hàng năm do sử dụng thuốc lá, trong đó có 7 triệu người là ở các nước đang phát triển [2], [18]
Tại Việt Nam, tỷ lệ hút thuốc là tương đối cao, theo thống kê năm 2002, tỷ lệ người hút thuốc lá trên 15 tuổi là 56,1% ở nam giới và 1,8% ở nữ giới Ở Việt Nam, mức
độ nghiêm trọng của hút thuốc lá không những liên quan đến tỷ lệ hút thuốc cao mà còn liên quan đến tỷ lệ người trong các hộ gia đình có người hút thuốc lá ở trong nhà Theo kết quả của điều tra Y tế quốc gia 2001- 2002, có tới 63% các hộ gia đình có người hút thuốc lá ở trong nhà và đặc biệt là có tới 71% trẻ em sống trong các hộ gia đình bị ô nhiễm bởi khói thuốc [17]
Việc người không hút thuốc lá phải tiếp xúc với hơi, khói thuốc do người khác hút gọi là hút thuốc lá thụ động Cũng như hút thuốc lá chủ động, hút thuốc lá thụ động được coi là nguyên nhân gây ra nhiều trường hợp bệnh tật và tử vong Người không hút thuốc phải tiếp xúc thụ động với khói thuốc lá sẽ làm tăng 20-30% nguy cơ mắc ung thư phổi và tăng 25% nguy cơ mắc bệnh tim mạch Người ta ước tính rằng khoảng 17% các trường hợp bị ung thư phổi ở người không hút thuốc lá là do hít phải khói thuốc thụ động tại nhà từ khi từ còn nhỏ hoặc ở độ tuổi vị thành niên [14], [21], [22]
Trang 4Hút thuốc lá thụ động cũng đặc biệt có hại đối với trẻ em Trẻ em tiếp xúc thụ động với thuốc lá là một vấn đề sức khoẻ cộng đồng đang rất được quan tâm Hút thuốc
lá thụ động có thể gây ra các trường hợp chết đột tử ở trẻ em cũng như các trường hợp viêm phổi, viêm phế quản, ho, khó thở, hen, bệnh viêm tai giữa ở trẻ em Hút thuốc lá thụ động cũng gây các bệnh tim mạch và có ảnh hưởng xấu đến hệ thần kinh khi trẻ trưởng thành [14], [21], [22]
Ở Việt Nam, mặc dù số lượng các nghiên cứu về các vấn đề có liên quan đến thuốc
lá đã tăng nhanh đáng kể trong những năm gân đây, nhưng những nghiên cứu về ảnh hưởng có hại do hút thuốc thụ động đối với sức khoẻ trẻ em còn rất thiếu Các bằng chứng về ảnh hưởng của hút thuốc lá thụ động đối với sức khoẻ trẻ em hiện tại
là rất cần thiết đối với các quản lý nói riêng và cho xã hội nói chung Các bằng chứng này sẽ là cơ sở để đề xuất các giải pháp phòng chống tác hại của thuốc lá ở Việt Nam có hiệu quả hơn Xuất phát từ lý do nêu trên, chúng tôi triển khai đề tài
“Nghiên cứu tác hại của hút thuốc lá thụ động đối với bệnh lý hô hấp ở trẻ em dưới
6 tuổi tại tỉnh Bắc Giang 2007-2008”, với các mục tiêu sau:
1 Mô tả thực trạng hút thuốc lá thụ động ở trẻ em dưới 6 tuổi ở một số địa bàn thuộc tỉnh Bắc Giang năm 2007-2008
2 Phân tích tác hại của hút thuốc lá thụ động đối với bệnh lý hô hấp ở trẻ em dưới 6 tuổi tại địa bàn điều tra
Trang 52 TỔNG QUAN
Trong những năm gần đây, đã có một số nghiên cứu về hút thuốc lá thụ động được tiền hành tại Việt Nam Đào Ngọc Phong và cộng sự (1999) đã nghiên cứu thực trạng tiếp xúc bị động với khói thuốc lá và ảnh hưởng của nó đến tình trạng sức khoẻ của nhân dân tại 2 phường nội thành Hà Nội Tỷ lệ người có tiếp xúc với khói thuốc lá tại phường Khâm Thiên và Đồng Xuân là 48,8%, trong đó phụ nữ và TE là hai đối tượng tiếp xúc bị động nhiều với khói thuốc (55-56%), thời gian tiếp xúc trung bình là 26 phút/ngày Hàm lượng nicotin trong không khí nhà ở khá cao, trung bình là 0,687 mg/m3, hàm lượng CO trong không khí nhà ở của các gia đình
có người hút thuốc cao gấp 2,4 lần nồng độ giới hạn cho phép Tỷ lệ mắc các triệu chứng kích thích của các cơ quan hô hấp, thần kinh, tai mũi họng ở người có thời gian tiếp xúc bị động với khói thuốc lá đều cao hơn so với những người không tiếp xúc với khói thuốc lá Tỷ lệ mắc các triệu chứng kích thích của các cơ quan hô hấp, thần kinh, tai mũi họng trên phụ nữ cao hơn ở nam giới Người già trên 60 tuổi và
TE dưới 5 tuổi có tỷ lệ mắc các triệu chứng kích thích cao hơn các nhóm tuổi khác
Xu hướng tăng tỷ lệ mắc các triệu chứng của cơ quan hô hấp, thần kinh, tai mũi họng trên những người có thời gian tiếp xúc lâu dài cao hơn, đặc biệt là các triệu chứng ho, khò khè, khạc đờm và khó thở Tỷ lệ các triệu chứng kích thích giác quan trong nhóm những người tiếp xúc bị động nhiều (trên 6 điếu/ngày) với khói thuốc cao hơn tỷ lệ mắc trong nhóm những người tiếp xúc bị động ít hơn với khói thuốc lá (dưới 6 điếu/ ngày), thói quen hút thuốc lá trong nhà dẫn đến tỷ lệ mắc các triệu chứng kích thích đường hô hấp của những thành viên trong gia đình cao hơn [30]
Nguyễn Trọng Khoa và cộng sự (2002) đã tiến hành nghiên cứu đánh giá tình hình sử dụng thuốc lá ở Việt Nam theo điều tra y tế quốc gia năm 2001-2002 Điều tra y tế quốc gia năm 2001-2002 chọn mẫu đại diện ở 61 tỉnh thành trong cả nước cho thấy, tình hình sử dụng thuốc lá ở Việt Nam vẫn ở mức cao trong nam giới trưởng thành (56,1%), còn ở nữ thì tỷ lệ này chỉ là 1,8% Tuổi bắt đầu hút thuốc
Trang 6chủ yếu là từ 15-20 tuổi Tỷ lệ hút thuốc lá trong nam thanh, thiếu niên vẫn chiếm
tỷ lệ cao 31,6% trong nhóm tuổi từ 15 đến 24 tuổi Trong các nghành nghề thì nghề lái xe, xây dựng, dịch vụ và công nhân có tỷ lệ hút thuốc lá, thuốc lào cao nhất Hút thuốc có tỷ lệ cao hơn ở các khu vực phía Nam và khu vực nông thôn Hút thuốc lá chiếm tỷ lệ cao ở những hộ nghèo và người có thu nhập thấp Đặc biệt, tỷ lệ TE dưới 5 tuổi sống trong hộ gia đình có người hút thuốc chiếm 71% phải chịu ảnh hưởng của hút thuốc thụ động là một thực trạng đáng lo ngại [23]
Lý Ngọc Kính và cộng sự (2004) đã tiến hành nghiên cứu về tình hình sử dụng thuốc lá trong học sinh tuổi 13-15 tại 5 tỉnh, thành phố Việt Nam cho thấy tỷ
lệ tỷ lệ tiếp xúc thụ động với khói thuốc tại nhà là rất cao đối với tất cả các học sinh tại hầu hết các tỉnh Cứ 10 học sinh thì có khoảng 6 em nói rằng có bị tiếp xúc thụ động với khói thuốc tại nhà Tỷ lệ này cao nhất là tại thành phố Đà Nẵng (65,8% đối với học sinh không hút thuốc và 89,7% đối với học sinh hiện đang hút thuốc) Những học sinh không hút thuốc có tỷ lệ tiếp xúc thụ động với khói thuốc nhỏ hơn nhiều so với học sinh hút thuốc Cứ 10 học sinh không hút thuốc thì có hơn 8 học sinh cho rằng nên cấm hút thuốc lá nơi công cộng Tỷ lệ này thấp hơn ở học sinh hiện đang hút thuốc khoảng 7 trong 10 học sinh Tại hầu hết các tỉnh/thành, cứ 10 học sinh không hút thuốc thì có từ 8-9 học sinh cho rằng tiếp xúc thụ động với khói thuốc là có hại cho sức khỏe Tỷ lệ này có thấp hơn một chút đối với các học sinh hiện đang hút thuốc (6-7 học sinh/10 học sinh) [24]
Báo cáo tổng quan của Hội liên hiệp Phụ nữ Việt Nam - Trường cán bộ Phụ
nữ Trung ương (2007) về tác hại của HTLTĐ và công tác phòng chống tác hại của thuốc lá cho thấy: Hút 20 điếu thuốc, 210g nhựa thuốc lá đã bám và trụ lại ở phổi; mỗi điếu thuốc có thể gây tổn thọ 5 phút; một số căn bệnh nguy hiểm chết người do thuốc lá gây ra: ung thư, bệnh phổi, hen, tim mạch, bệnh máu ngoại vi… Đặc biệt, báo cáo đã nêu rõ tác hại của HTLTĐ với sức khoẻ phụ nữ và TE Khói thuốc lá có chứa hàng trăm chất gây ung thư nhóm A như: formadehyde, benzen, vinyl chloride, asenic, amonia, hydrogen, cyanide,… có khả năng gây ung thư cao nhất
Trang 7trong môi trường Mỗi năm tại các nước EU có 650.000 người chết vì các bệnh liên quan tới hút thuốc lá, trong khi có khoảng 800.000 người chết vì HTLTĐ Khói thuốc làm thai nhi phát triển chậm trong tử cung, gây biến chứng ở rau thai, nguy
cơ đẻ non, nhẹ cân, các bệnh về hô hấp Hằng năm, có từ 150.000 đến 300.000 TE dưới 18 tháng tuổi bị viêm phổi hoặc viêm phế quản do HTLTĐ Đặc biệt nguy cơ của viêm phổi của những TE có bố mẹ hút thuốc cao gấp 2 lần những TE có bố mẹ không hút thuốc HTLTĐ còn là nguyên nhân gây ra hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh, viêm màng não do não mô cầu, bệnh bạch cầu cấp, viêm tai giữa cấp và mãn tính ở trẻ em Mặt khác HTLTĐ còn ảnh hưởng đến hệ thống cơ tim của trẻ, gây ra bệnh đường ruột mãn tính, viêm loét đại tràng 200.000 đến 1 triệu TE trên thế giới mắc bệnh hen và trầm trọng thêm do ảnh hưởng của khói thuốc Trẻ em dễ thích nghi với mùi khói thuốc, dễ bắt chước thói quen hút thuốc và trở thành người nghiện thuốc lá.Đối với người phụ nữ, nguy cơ bị ung thư phổi tỷ lệ thuận với lượng thuốc
lá người bạn đời hút Phơi nhiễm với khói thuốc có thể làm huỷ các tế bào, thay đổi nồng độ của một số hormon như estrogen và hormon kích thích nang Phụ nữ hút thuốc lá hoặc phơi nhiễm với khói thuốc dễ bị bong rau non và rau tiền đạo, có thể gây ung thư vú, ung thư tử cung, ung thư âm hộ Nói tóm lại, hút thuốc lá vô cùng nguy hiểm cho sức khoẻ, không chỉ đối với bản thân người hút, mà nguy hại hơn, khói thuốc lá còn gây những tác hại trầm trọng cho những người xung quanh khi hít phải, đặc biệt là phụ nữ và TE [21]
Báo cáo của Bộ y tế - Vụ điều trị - Đại học Y Hà Nội về nghiên cứu thực trạng HTLTĐ và mức độ tiếp cận các kênh truyền thông về tác hại của thuốc lá tại Hải Phòng, Đà Nẵng và Tiền Giang (2005) cho kết qủa tỷ lệ hút thuốc (16,6% chung cho cả 2 giới; 38,3% ở nam và 0,8% ở nữ) Nơi hút thuốc phổ biến là trong nhà, nơi làm việc, nơi công cộng Tình hình chia sẻ khói thuốc lá cho người trong gia đình và đồng nghiệp diễn ra phổ biến ở 60-72% người hút thuốc Hình ảnh đàn ông hút thuốc còn được chấp nhận tương đối phổ biến, nhất là ở những người hút thuốc trong đó khi TE và phụ nữ ít được ủng hộ khi hút thuốc… Đặc biệt, báo cáo
Trang 8cũng nêu ra tình trạng HTLTĐ diễn ra rất phổ biến, 90% người dân có tiếp xúc với khói thuốc do người khác hút Nơi thường xuyên hít phải khói thuốc là nơi làm việc (75,8%), nơi công cộng (46,3%) và ở nhà (38,3%) [12].
Nghiên cứu “Thuốc lá và sức khoẻ gia đình” của Ngô Thị Ngọc Anh, Đỗ Thị
Kim Cúc (Vụ Gia đình - Uỷ ban Dân số, Gia đình và Trẻ em, 2005) cho thấy: TE phải hít khói thuốc từ những người lớn hút thuốc ở nơi trẻ sống, vui chơi và giải trí
là nguyên nhân của một số bệnh như viêm đường hô hấp trên và dưới, hen suyễn, viêm tai Với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ thường xuyên hít phải khói thuốc sẽ bị mắc các bệnh: tăng tỷ lệ viêm đường hô hấp dưới (như viêm phế quản, viêm phổi) và viêm tai giữa; làm tăng các triệu chứng của bệnh đường hô hấp mãn tính (như hen); làm giảm sự phát triển của phổi; và làm tăng nguy cơ đột tử ở trẻ sơ sinh Các chuyên gia ước tính rằng mỗi năm khoảng 150.000-300.000 TE dưới 18 tháng tuổi bị viêm phế quản hoặc viêm phổi Những trẻ dưới 1 tuổi là con của những người hút thuốc
bị viêm phế quản hoặc viêm phổi cao gấp 2 lần những người không hút thuốc Thêm vào đó, con của những người hút thuốc bị nặng hơn và thường phải nằm viện lâu hơn 20% thời gian so với con người không hút thuốc Người cha hút thuốc và đặc biệt là người mẹ hút thuốc cũng làm tăng tỉ lệ mắc và mức độ nặng của hen đối với trẻ Những đứa trẻ trong gia đình có người hút thuốc đòi hỏi chăm sóc y tế nhiều hơn, và nguy cơ lên cơn hen hàng ngày tăng gấp 2 lần, số lần phải nhập viện
để điều trị cơn hen cũng nhiều hơn so với những đứa trẻ mà các thành viên trong gia đình không hút thuốc Trên toàn thế giới có khoảng từ 200.000 - 1 triệu TE bị hen đang phải chịu những tác động xấu do cha mẹ chúng hút thuốc Tiếp xúc với khói thuốc cũng làm tăng nguy cơ bị viêm tai mãn tính và tiết dịch tai giữa Viêm tai giữa không chỉ gây nên gánh nặng về kinh tế (chữa trị bệnh) mà còn gây điếc cho cuộc đời còn dài của những đứa trẻ Đặc biệt, điếc khi trẻ còn rất nhỏ rất dễ gây nên câm và không có khả năng học tập Những TE có phơi nhiễm với môi trường khói thuốc hay bị viêm họng, viêm tắc mũi, khàn tiếng và bị cúm hơn những đứa trẻ không phơi nhiễm Chúng cũng phải nạo VA và cắt Amygdal nhiều hơn
Trang 9HTLTĐ có thể ảnh hưởng lên hệ thống cơ tim của trẻ Những ảnh hưởng này bao gồm việc hạn chế cung cấp oxy cho các mô của cơ thể, làm giảm đáp ứng của nhịp tim khi hoạt động, và làm tăng nhịp tim liên tục HTLTĐ ở TE gây tăng nguy cơ phát triển bệnh Crohn (bệnh viêm hồi tràng khu vực - một loại bệnh đường ruột) gấp 5,3 lần HTLTĐ cũng là một yếu tố nguy cơ gây viêm đại tràng và các loại bệnh đường ruột mãn tính khác Trẻ em không có cơ hội cũng như chưa đủ hiểu biết để lựa chọn nếu cha mẹ và những người lớn không chỉ dẫn và tạo điều kiện cho chúng được hưởng một môi trường trong lành trong suốt cuộc đời Cơ quan thống
kê của Hà Lan cho biết số người Hà Lan chết do ung thư phổi có liên quan đến hút thuốc lá vào năm 2003 đã làm giảm tuổi thọ ở nữ giới trung bình khoảng 11 năm Kết quả cho thấy hút thuốc sẽ làm giảm hơn mười năm tuổi thọ ở nữ giới và nam giới Khói thuốc gây ra rất nhiều tác hại đối với sức khoẻ sinh sản của phụ nữ với những hậu quả nghiêm trọng, đặc biệt là tỉ lệ sinh đẻ thấp, bị vô sinh, sảy thai tự phát, biến chứng thai nhi…[3]
Báo cáo của Nguyến Tuấn Lâm (2007) cho thấy tác hại của HTLTĐ Khói toả ra từ đầu điếu thuốc chứa nhiều chất độc hại hơn gấp 21 lần so với khói thuốc thở ra, lượng khói thuốc mà người hút thuốc thải ra không khí xung quanh gấp 5 lần lượng lượng hút thuốc hít vào, người không hút thuốc nhưng làm việc thường xuyên với người hút thuốc có thể hít vào lượng khói thuốc tương đương với việc hút 5 điếu thuốc một ngày Đặc biệt, báo cáo cũng trích dẫn phát biểu của Sir
Richard Doll, 1985 “Cứ mỗi ngày một giờ ở trong phòng với một người hút thuốc
lá thì nguy cơ mắc ung thư phổi ở những người không hút thuốc lá cao gần gấp 100 lần so với việc sống 20 năm ở trong một toà nhà có chứa Asen” [26]
Trang 103 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
3.1 Thiết kế nghiên cứu
Nghiên cứu mô tả cắt ngang
3.2 Thời gian nghiên cứu
Nghiên cứu được tiến hành từ tháng 10 năm 2007 đến 8 năm 2008
3.3 Địa điểm nghiên cứu
Nghiên cứu được tiến hành tại tỉnh Bắc Giang, một tỉnh có tốc độ phát triển kinh tế-
xã hội ở mức trung bình ở Việt Nam (đứng thứ 48/64 tỉnh) Tỉnh Bắc Giang có diện
tích 3.827,4 km², dân số 1.594,3 nghìn người (năm 2006), gồm các huyện: Sơn
Động, Lục Ngạn, Lục Nam, Yên Thế, Lạng Giang, Yên Dũng, Việt Yên, Tân Yên, Hiệp Hoà Các dân tộc trong tỉnh: Việt (Kinh), Nùng, Sán Chay, Sán Dìu, Hoa, Tày Bắc Giang có 27 dân tộc anh em, trong đó các dân tộc thiếu số chiếm 12,9 % Thu nhập bình quân đầu người tỉnh Bắc Giang vào khoảng 4,8 triệu đồng/năm Tỷ
lệ hộ nghèo theo chuẩn mới là 30,67% Thu nhập nông dân ở nông thôn ước đạt trên 26 triệu đồng/ha đất canh tác Điện, thông tin liên lạc, y tế, giáo dục đã đến hầu hết 229 xã, phường, thị trấn
Bản đồ Tỉnh Bắc Giang
Trang 113.4 Đối tượng nghiên cứu
Trẻ em từ 3 tháng tuổi đến 6 tuổi thuộc các hộ gia đình trong địa bàn điều tra Chúng tôi chọn đối tượng nghiên cứu là nhóm trẻ từ 3 tháng đến 6 tuổi vì nghiên cứu của chúng tôi thu thập các triệu chứng cơ năng biểu hiện bệnh lý hô hấp của trẻ trong 4 tuần qua, cho nên đối với những trẻ dưới 3 tháng tuổi thì thời gian phơi nhiễm với thuốc lá có thể chưa đủ để có thể là nguyên nhân gây nên các biểu hiện bệnh lý hô hấp của trẻ Hơn nữa, về mặt bệnh học thì đối với những trẻ dưới 3 tháng tuổi các triệu chứng cơ năng thường không đặc hiệu [4] Trẻ dưới 6 tuổi là đối tượng có đặc điểm phát triển thể chất đặc biệt và hiện là đối tượng được toàn xã hội quan tâm đặc biệt Trẻ dưới 6 tuổi ở Việt nam hiện đang được hưởng chính sách miễn phí khi khám chữa bệnh tại các cơ sở khám chữa bệnh của nhà nước
Trang 12Chọn mẫu
Kỹ thuật chọn mẫu nhiều giai đoạn được áp dụng trong nghiên cứu này Cụ thể:
Bước 1: Chọn tỉnh và địa bàn nghiên cứu: Tại tỉnh Bắc Giang chúng tôi lựa chọn 2
khu vực: một khu vực là thành phố (Thành phố Bắc Giang), một khu vực ở nông thôn (huyện Lạng Giang)
Bước 2: Sau đó, mỗi khu vực chọn ngẫu nhiên 5 xã hoặc phường từ danh sách các
xã, phường của thành phố và huyện đã lựa chọn
Bước 3: Tại mỗi phường xã được lựa chọn, 100 trẻ từ 3 tháng tuổi đến 6 tuổi sẽ
được lựa chọn ngẫu nhiên từ danh sách toàn bộ các trẻ trong độ tuổi nêu trên (danh sách trẻ được ung cấp bởi các trạm y tế xã)
3.6 Công cụ nghiên cứu
Bộ câu hỏi được nhóm nghiên cứu xây dựng dựa trên việc tham khảo những công
cụ nghiên cứu và kinh nghiệm của quốc tế, gồm các phần:
+ Phần I: Thông tin đối tượng phỏng vấn
+ Phần II: Thông tin về hộ gia đình
+ Phần III: Các vấn đề sức khoẻ
+ Phần IV: Hút thuốc lá
Bộ câu hỏi được sử dụng điều tra thử nghiệm trước khi đưa vào sử dụng cho điều tra chính thức
Một số định nghĩa được sử dụng trong nghiên cứu
Một em bé được coi là hút thuốc lá thụ động nếu như trong hộ gia đình của em bé này có ít nhất một người hút thuốc tại nhà vào thời điểm điều tra
Một em bé được coi là có bệnh lý đường hô hấp trong 4 tuần qua là em bé có bị 1 trong 5 triệu chứng cơ năng (ho, sốt, khó thở, khò khè, hắt hơi) [4], [5] Thông tin
Trang 13này được thu thập thông qua cuộc phỏng vấn với người chăm sóc trẻ (người được phỏng vấn)
3.7 Quy trình thu thập số liệu
Số liệu được thu thập thông qua các cuộc phỏng vấn tại hộ gia đình Có 20 nhân viên y tế địa phương được lựa chọn là điều tra viên Các điều tra viên sẽ được tập huấn kỹ lưỡng về phương pháp lựa chọn điều tra hộ gia đình và sử dụng bộ câu hỏi
Có 4 giám sát viên là các giảng viên của trường Trung học y tế Bắc Giang tham gia vào giám sát quá trình lựa chọn hộ gia đình và thu thập số liệu Dựa trên danh sách các hộ gia đình có trẻ em dưới 6 tuổi và kết quả điều tra thử, các giám sát viên và học viên sẽ lựa chọn ra những hộ gia đình cần phỏng vấn Nghiên cứu viên của trường Đại học Y Hà Nội sẽ cùng với học viên trực tiếp tham gia thu thập số liệu đồng thời giám sát và đảm bảo chất lượng số liệu của toàn bộ nghiên cứu
3.8 Quản lý, xử lý và phân tích số liệu
Số liệu thu thập được làm sạch và nhập vào máy tính bằng phần mềm Epi Info 6.04 Phần mềm nhập liệu được thiết kế với tệp CHECK để hạn chế sai số Phần mềm thống kê Stata 8.0 được sử dụng trong phân tích số liệu
Kiểm định khi bình phương và mô hình hồi quy logistic đa biến được thực hiện để xác định sự liên quan giữa các biến kết quả và các biến phụ thuộc Nguy cơ mắc các triệu chứng bệnh lý đường hô hấp có liên quan đến HTLTĐ được ước tính thông qua tỷ suất chênh (OR) Mức độ ý nghĩa thống kê p < 0,05 được áp dụng
3.9 Phương pháp khống chế sai số
- Bộ câu hỏi được thiết kế bởi các chuyên gia, rõ ràng, các thông tin thu được có tính chính xác cao, tránh các yếu tố gây nhiễu (tuổi, giới, học vấn của người
Trang 14chăm sóc, chế độ dinh dưỡng, thông thoáng khí trong nhà, điều kiện kinh tế gia đình, )
- Tiến hành điều tra thử, họp bàn, rút kinh nghiệm trước khi thu thập số liệu chính thức
- Tập huấn kỹ lưỡng, nghiêm ngặt cho các điều tra viên
- Quá trình điều tra, thu thập số liệu được giám sát thường xuyên bởi các giám sát viên và chuyên gia Khoảng 10% số các bộ câu hỏi được điều tra lại bởi các nghiên cứu viên
- Kiểm tra việc chính xác của thông tin bệnh tật, sử dụng dịch vụ y tế bằng cách thu thập từ nhiều nguồn khác như: thống kê của các cơ sở y tế hoặc có thể tổ chức thăm khám trực tiếp một số trường hợp
3.10 Đạo đức trong nghiên cứu
- Đảm bảo tính bí mật các thông tin cá nhân của đối tượng nghiên cứu và các
thông tin này chỉ nhằm mục đích nghiên cứu
- Mục đích nghiên cứu được thông báo cho lãnh đạo chính quyền địa phương
- Giải thích cho đối tượng để có sự cộng tác trong nghiên cứu
- Các cuộc phỏng vấn chỉ được tiến hành khi đối tượng chấp nhận
- Phương pháp và kết quả nghiên cứu được công bố cho mọi người nhằm nâng
cao chất lượng công tác phòng chống hút thuốc lá, chăm sóc sức khoẻ nhân dân
