CAN THIỆP DINH DƯỠNG VÀ CHÍNH SÁCH SINH DƯỠNG ppsx

Phân loại can thiệp dinh dưỡng Coự nhieàu caựch phaõn loaùi can thieọp dinh dửụừng khaực nhau, tuy nhieõn trong thửùc haứnh người ta dựa vào phương thức tiếp cận của các can thiệp để phâ

191

Chương 4 Chương 4

Can thiệp dinh dưỡng và

Can thiệp dinh dưỡng và chính sách dinh dưỡng

chính sách dinh dưỡng

-

CAN THIEÄP DINH DệễếNG CAN THIEÄP DINH DệễếNG

Mục tiêu

Mục tiêu

Sau khi học xong bài này, sinh viên có thể:

1 Trình bày được khaựi nieọm theỏ naứo laứ can thieọp dinh dửụừng

2 Trình bày được phương pháp xaõy dửùng caực can thieọp dinh dửụừng thớch hụùp ụỷ coọng ủoàng và quaỷn lyự caực can thieọp dinh dửụừng ủang trieồn khai ụỷ ủũa phửụng Nội dung

Nội dung

1 Khái niệm

Khaựi nieọm veà can thieọp dinh dửụừng raỏt khaực nhau, thửụứng ngửụứi ta dửùa vaứo muùc tieõu cuỷa can thieọp maứ noựi raống ủoự laứ can thieọp dinh dửụừng hay khoõng

- Can thieọp dinh dửụừng (CTDD) laứ nhửừng hoaùt ủoọng coự muùc tieõu trửùc tieỏp hoaởc giaựn tieỏp taực ủoọng ủeỏn tỡnh hỡnh aờn uoỏng (bao goàm bửừa aờn vaứ caựch aờn) nhaốm caỷi thieọn tỡnh hỡnh dinh dửụừng cuỷa ủoỏi tửụùng ủaừ ủửụùc xaực ủũnh

- CTDD cuừng coự theồ laứ caực hoaùt ủoọng cụ thể trên moọt số đối tượng, nhửng cuừng coự theồ laứ moọt chửụng trỡnh taực ủoọng ủeỏn caỷ xaừ hoọi, caỷ moọt vuứng nhaốm caỷi thieọn tỡnh hỡnh dinh dửụừng

2 Phân loại can thiệp dinh dưỡng

Coự nhieàu caựch phaõn loaùi can thieọp dinh dửụừng khaực nhau, tuy nhieõn trong thửùc haứnh người ta dựa vào phương thức tiếp cận của các can thiệp để phân loại Dửụựi ủaõy laứ moọt soỏ phaõn loaùi thửụứng ủửụùc aựp duùng:

2.1. Dửùa vaứo caỏp ủoọ cuỷa can thieọp dinh dửụừng:Dửùa vaứo caỏp ủoọ cuỷa can thieọp dinh dửụừng:Dửùa vaứo caỏp ủoọ cuỷa can thieọp dinh dửụừng:

- Can thieọp dinh dửụừng ụỷ caỏp vú moõ

- Can thieọp dinh dửụừng ụỷ caỏp vi moõ, cụ thể

2.2. Dửùa vaứo giaỷi phaựp cuỷa can thieọp dinh dửụừng:Dửùa vaứo giaỷi phaựp cuỷa can thieọp dinh dửụừng:Dửùa vaứo giaỷi phaựp cuỷa can thieọp dinh dửụừng:

- Can thieọp dinh dửụừng daứi haùn

- Can thieọp dinh dửụừng trung haùn

- Can thieọp dinh dửụừng ngaộn haùn

2.3. Dửùa vaứo chuoói nguyeõn nhaõn daón ủeỏn suy dinh dửụừng Dửùa vaứo chuoói nguyeõn nhaõn daón ủeỏn suy dinh dửụừng Dửùa vaứo chuoói nguyeõn nhaõn daón ủeỏn suy dinh dửụừng hoặc rối loạn dinh hoặc rối loạn dinh

d−ỡng:

d−ỡng:

- Can thieọp dinh dửụừng trửùc tieỏp

- Can thieọp dinh dửụừng giaựn tieỏp

3 Các nguyên tẵc xây dựng một can thiệp dinh d−ỡng

Moọt can thieọp dinh dửụừng chổ coự hieọu quả khi noự ủửụùc xaõy dửùng dửùa treõn phửụng thửực tửù ủaựnh giaự, hoaứn thieọn vaứ phaỷi coự sửù phoỏi hụùp giửừa caực giaỷi phaựp trong can thieọp ủoự

Khi thieỏt keỏ moọt can thieọp dinh dửụừng caàn lửu yự ủeỏn moỏi quan heọ nhaõn – quả cuỷa suy dinh dửụừng trong coọng ủoàng, nhaốm ủũnh ra caực chieỏn lửụùc cuù theồ trong việc giaỷi quyeỏt vấn đề Tửứ ủoự lửùa choùn phửụng phaựp ủaựnh giaự hieọu quỷa cuỷa chuựng

Moọt chửụng trỡnh dinh dửụừng caàn coự khaỷ naờng tửù ủieàu chổnh vaứ ủaựnh giaự thỡ mụựi hy voùng laứm giaỷm tyỷ leọ suy dinh dửụừng

Neỏu moõi trửụứng soỏng thay ủoồi vaứ nhửừng giaỷi phaựp ban ủaàu đặt ra ch−a phù hợp thì phaỷi dửùa vaứo soỏ lieọu thu ủửụùc ụỷ ủũa phửụng ủoự ủeồ lửùa choùn giaỷi phaựp can thieọp Nh− vậy caực can thieọp dinh dửụừng ủửụùc thửùc hieọn ụỷ ủũa phửụng (caỷ thieỏt keỏ vaứ thửùc hieọn) seừ coự hieọu quả hụn Ngửụứi ủũa phửụng coự theồ hieồu hụn veà ủũa phửụng hoù vaứ seừ laứm gỡ trong vuứng ủoự

Neỏu giaỷi phaựp can thieọp ủửa ra laứ ủụn ủoọc thỡ keỏt quaỷ cuỷa can thieọp khoõng cao vaứ can thieọp ủoự khoự coự tớnh beàn vửừng

Moọt soỏ bửụực xaõy dửùng moọt can thieọp dinh dửụừng:

3.1. Thu thaọp caực daón lieọu ban ủaàuThu thaọp caực daón lieọu ban ủaàuThu thaọp caực daón lieọu ban ủaàu

- Thu thaọp caực daón lieọu saỹn coự ụỷ ủũa phửụng

- Toồ chửực ủieàu tra tỡnh hỡnh dinh dửụừng ụỷ ủũa phửụng

3.2. Choùn lửùa vaỏn ủeà caàn can thieọp phuứ hụùp vụựi nhu caàu ủũa phửụng vaứ nguoàn Choùn lửùa vaỏn ủeà caàn can thieọp phuứ hụùp vụựi nhu caàu ủũa phửụng vaứ nguoàn

lửùc coự ủửụùc

lửùc coự ủửụùc

- Sau khi coự thoõng tin tửứ nguoàn soỏ lieọu saỹn coự, dửùa vaứo caõy nguyeõn nhaõn choùn lửùa caực giaỷi phaựp

- Trỡnh baày giaỷi phaựp trửụực coọng ủoàng, cụ quan dửù kieỏn xin taứi trụù vaứ thaỷo luaọn ủeồ hoaứn thieọn thieỏt keỏ cuỷa can thieọp

193

3.3. Huy ủoọng sửù tham gia cuỷa coọng ủoàng vaứ sửù giuựp ủụừ cuỷa laừnh ủaùo ủũa Huy ủoọng sửù tham gia cuỷa coọng ủoàng vaứ sửù giuựp ủụừ cuỷa laừnh ủaùo ủũa

phửụng

phửụng

- Phaõn ủũnh roừ vai troứ cuỷa laừnh ủaùo ủũa phửụng trửụực vaỏn ủeà caàn giaỷi quyeỏt

- Traựch nhieọm cuỷa caực ủoỏi tửụùng ủửụùc hửụỷng lụùi tửứ can thieọp

- Sửù ủoựng goựp nguoàn lửùc cuỷa ủũa phửụng vaứ coọng ủoàng cho can thieọp

3.4. Coõng taực toồ chửực quaỷn lyự can thieọp dinh dửụừngCoõng taực toồ chửực quaỷn lyự can thieọp dinh dửụừngCoõng taực toồ chửực quaỷn lyự can thieọp dinh dửụừng

- Toồ chửực boọ maựy thửùc hieọn caực can thieọp dinh dửụừng, ủaởc bieọt laứ vai troứ cuỷa ngửụứi chuỷ trỡ trieồn khai can thieọp

- Xaực ủũnh phửụng thửực toồ chửực quaỷn lyự, caực loaùi maóu bieồu soồ saựch baựo caựo 3.5. Theo doừi ủaựnh giaự vaứ ủieàu chổnh thớch hụùp trong quaựTheo doừi ủaựnh giaự vaứ ủieàu chổnh thớch hụùp trong quaựTheo doừi ủaựnh giaự vaứ ủieàu chổnh thớch hụùp trong quaự trỡnh trieồn khai dửù aựn trỡnh trieồn khai dửù aựn trỡnh trieồn khai dửù aựn

- Theo doừi ủũnh kyứ veà tieỏn ủoọ thửùc hieọn, caực thay ủoồi veà soỏ ủoỏi tửụùng tham gia, caực thay ủoồi veà tỡnh traùng dinh dửụừng

- Neỏu xeựt thaỏy caàn thỡ phaỷi thay ủoồi veà nhaõn sửù, vaứ nhửừng hoaùt ủoọng khoõng phuứ hụùp

- Toồ chửực thu thaọp soỏ lieọu khi can thieọp keỏt thuực ủeồ lửụùng giaự keỏt quaỷ cuỷa can thieọp

3.6. ẹeà xuaỏt caực giaỷi phaựp tieỏp theoẹeà xuaỏt caực giaỷi phaựp tieỏp theoẹeà xuaỏt caực giaỷi phaựp tieỏp theo

- Tỡm ra caực thaứnh coõng, nhửụùc ủieồm cuỷa can thieọp cũ

- ẹeà xuaỏt moọt giaỷi phaựp toỏt hụn cho coọng ủoàng vụựi chi phớ thaỏp hụn nhửng hieọu quaỷ hy voùng seừ cao hụn

4 Phương pháp xây dựng dự án can thiệp dinh dưỡng

Có nhiều phương pháp để xây dựng dự án, nhưng trong dinh dưỡng người ta hay sử dụng phương pháp xây dựng dự án của ZOPP hay còn gọi là phương pháp xây dựng dự án định hướng theo mục tiêu (The objective oriented project planning) ZOPP là một công cụ để xây dựng dự án đơn giản, cho phép tập hợp tất cả các thông tin sẵn có và tạo ra sự thống nhất giữa những ý kiến khác nhau Hướng tiếp cận của

nó là tuần tự theo từng bước, tiếp cận toàn diện và theo nhóm Về cơ bản người ta chia quá trình xây dựng dự án thành 9 bước như sau:

4.1. Phân tích, đánh giá tình hình ở cộng đồng ( Situation analysis): Phân tích, đánh giá tình hình ở cộng đồng ( Situation analysis): Phân tích, đánh giá tình hình ở cộng đồng ( Situation analysis):

Trong bước này người ta phân tích tình hình hiện tại bằng cách sử dụng các

số liệu sẵn có tại cộng đồng Nếu số liệu không đầy đủ, cần thiết có thể tổ chức các cuộc đánh giá ban đầu hoặc đánh giá nhanh Bước này nhằm cung cấp cho ta một bức tranh toàn cảnh về cộng đồng mà ta dự định can thiệp

4.2. Phân tích vấn đề: Phân tích vấn đề: Phân tích vấn đề:

Dựa vào các thông tin thu thập được, xác định một vấn đề sức khoẻ, dinh dưỡng nổi cộm nhất tại cộng đồng đó, sau đó xây dựng mô hình nguyên nhân và hậu quả của vấn đề dưới dạng cây vấn đề (Problem tree)

4.3. Phân tích mục tiêu: Phân tích mục tiêu: Phân tích mục tiêu:

Dựa vào cây vấn đề trên, hình thành cây mục tiêu (objective tree), biểu diễn mối liên mục tiêu- biện pháp Cây mục tiêu mô tả tình trạng đạt được nếu vấn đề đó

được can thiệp Các bước phân tích:

- Chuyển các trạng thái tiêu cực ( Negative) trong cây vấn đề thành trạng thái tích cực (positive) mong muốn đạt được và khả thi có thể thực hiện được Ví dụ

“chăm sóc kém” chuyển thành “ chất lượng chăm sóc tốt” trong mô hình mong muốn

- Thiết lập sơ đồ biện pháp - đích (means - ends) trong cây mục tiêu

4.4. Phân tích chiến lược và giải pháp lựa Phân tích chiến lược và giải pháp lựa Phân tích chiến lược và giải pháp lựa chọn ( Analysis of alternatives) :chọn ( Analysis of alternatives) :chọn ( Analysis of alternatives) :

Xác định nhóm mục tiêu/chiến lược có thể lựa chọn để can thiệp từ đó chọn một hoặc phối hợp các chiến lược phù hợp với dự án

Các bước phân tích:

- Xác định nhóm các mục tiêu

- Lựa chọn nhóm mục tiêu/chiến lược có thể can thiệp bằng cách cho điểm theo các tiêu chí: nguồn lực sẵn có/ yêu cầu, khung thời gian, chấp nhận chính trị, tác

động xã hội, tác động sinh thái, tính bền vững

- Quyết định chọn một mục tiêu/chiến lược dựa trên tổng số điểm cao nhất

4.5. Phân tích các bên tham giPhân tích các bên tham giPhân tích các bên tham gia ( participation analysis): a ( participation analysis): a ( participation analysis):

Xem xét các chủ thể liên quan đến dự án, trên cơ sở cân nhắc mối quan tâm, mức độ tham gia, khả năng và hạn chế mỗi nhóm

Các bước phân tích:

- Xác định các nhóm/ tổ chức liên quan đến dự án

- Xem xét:

+ Nhiệm vụ hoạt động của cá nhân/ tổ chức

+ Mối quan tâm cũng như ảnh hưởng tốt/ xấu của cá nhân/tổ chức tới dự án + Tiềm năng của cá nhân/ tổ chức ( như khả năngvề tài chính, con người, kỹ năng…)

4.6. Đề ra các hoạt động, kế hoạch, tiến độ triển khai và kinh phí của dự án: Đề ra các hoạt động, kế hoạch, tiến độ triển khai và kinh phí của dự án: Đề ra các hoạt động, kế hoạch, tiến độ triển khai và kinh phí của dự án:

195

Trên cơ sở mục tiêu, chiến lược và nguồn lực hiện có, xây dựng một kế hoạch triển khai các hoạt động theo bảng sau:

Hoạt động Thời

gian

Người chịu trách nhiệm

Nguồn lực yêu cầu Chi phí Nguồn

kinh phí Con

người

Tiền Trang

thiết bị Hoạt động 1

Hoạt động 2

……

4.7. Dự kiến nguồn lực đầu vào: Dự kiến nguồn lực đầu vào: Dự kiến nguồn lực đầu vào:

Xây dựng nguồn lực đầu vào phải bao gồm cả con người, kinh phí và các trang thiết bị cần thiết cho dự án…

4.8. Kế hoạch theo dõi /giám sát, đánh giá: Kế hoạch theo dõi /giám sát, đánh giá: Kế hoạch theo dõi /giám sát, đánh giá:

Dựa trên các mục tiêu và tiến độ triển khai dự án xây dựng kế hoạch và các chỉ số theo dõi, giám sát, đánh giá Theo dõi/ giám sát nhằm xem xét dự án có thực hiện đúng mục tiêu, nội dung hoạt động và tiến độ thời gian theo kế hoạch đã định không, đồng thời trong quá trình giám sát có thể phát hiện những điểm chưa phù hợp hoặc còn hạn chế để kịp thời khắc phục Đánh giá khi kết thúc dự án để xác

định xem dự án có đạt được so với các mục tiêu đề ra không

Khi hoàn thành tất cả các bước trên, nên trình bày dự án dưới dạng ma trận

dự án

Ma trận kế hoạch dự án

Ma trận kế hoạch dự án Tên dự án:

Thời gian triển khai:

Cơ quan chủ trì:

Các thành phần cơ

bản của dự án

Các chỉ tiêu Công cụ/ phương

pháp thẩm định

Các giả định quan trọng Mục tiêu chung

Mục tiêu cụ thể

Kết quả/ đầu ra

mong đợi

Các hoạt động

Đầu vào

4.9 Thuyết phục người cú thẩm quyền quyết định phờ duyệt dự ỏn:

Sau khi dự án xây dựng xong, nhĩm xây dựng dự án cần thương thuyết, thảo luận với các cấp cĩ thẩm quyền phê duyệt dự án cũng như huy đơng các nguồn lực

để triển khai

5 c¸c lo¹i h×nh can thiƯp dinh d−ìng hiƯn nay:

5.1 Bổ sung

5.1 Bổ sung dinh d−ìngdinh d−ìng (Supplementation): (Supplementation):

Bổ sung chÕ phÈm dinh d−ìng dưới dạng thuốc được coi là phương pháp ngắn hạn, thường nhằm vào các đối tượng bị đe dọa nhất có nguyên nhân do thiếu một số chất dinh dưỡng trong bữa ăn bình thưỡng Giải pháp này có khả năng cải thiện nhanh chóng tình hình thiếu vi chất và đặc biệt có lợi khi xác định một quần thể nhỏ có nhu cầu lớn nhất Nó có giá trị nhất trong trường hợp nhu cầu tăng trong một giai đoạn ngắn và biết trước được như bổ sung sắt trong giai đoạn có thai; dùng iod cho những người bị rối loạn do thiếu iod; dùng viên nang vitamin A cho trẻ bị thiếu vitamin A

Ngồi ra bổ sung thực phẩm ( Food supplementation) cũng là một giải pháp được áp dụng ở nhiều nơi Ở Việt nam cĩ chương trình bổ sung thực phẩm PAM

2651 và PAM 3844 vào những năm 80 và 90, vào thời gian nước ta cịn thiếu lương

thực thực phẩm

5.2 Tăng cường chất dinh dưỡng vào thực phẩm (Food for

5.2 Tăng cường chất dinh dưỡng vào thực phẩm (Food fortification): tification): tification):

Là quá trình thêm các chất dinh dưỡng vào thực phẩm để duy trì hoặc tăng cường chất lượng chế độ ăn cho một nhóm, một cộng đồng

Tăng cường chất dinh dưỡng vào thực phẩm là một can thiệp vào vấn đề dinh dưỡng đặc hiệu và đã biết rõ ràng về cơ chế sinh bệnh học của nó Đối với thiếu dinh dưỡng đặc hiệu, thêm các chất dinh dưỡng vào thực phẩm thường gặp là biện pháp hiệu quả

Một số từ khác có thể sử dụng như làm giàu (enrichment), hoàn lại (restoration), nên hiểu cụ thể hơn Làm giàu hoặc hoàn lại liên quan tới việc bồi hoàn các chất đã mất đi trong quá trình chế biến, còn tăng cường là thêm ở mức cao hơn thực phẩm đó có Thực phẩm dùng để tăng cường gọi là chất mang Chất dinh dưỡng dùng để tăng cường gọi là chất tăng cường Ví dụ tăng cường iod vào muối ăn hoặc các loại bột gia vị, các loại thức ăn cho trẻ, các loại bột, sữa đề phòng những rối loạn do thiếu iod hoặc bướu cổ Tăng cường vitamin A vào các loại sữa bột, thức ăn cho trẻ, gia vị đề phòng thiếu vitamin A hoặc tăng cường sắt vào bột ngũ cốc, gia vị để đề phòng thiếu máu do thiếu sắt Tăng cường đa vi chất là tăng cường từ hai chất dinh dưỡng trở lên ví dụ tăng cường sắt và vitamin

A vào bánh, tăng cường sắt và iod vào mì ăn liền, tăng cường sắt và vitamin A và các vitamin vào các loại bột cho trẻ

5 3 Thực hie

5 3 Thực hiện đa dạng hóa bữa ăn: än đa dạng hóa bữa ăn: än đa dạng hóa bữa ăn:

197

Ñađy laø giại phaùp beăn vöõng hôn döïa tređn cô sôû taât cạ caùc chaât dinh döôõng vi chaât dinh döôõng coù trong thöïc phaơm Giại phaùp naøy chuù tróng ñeơ taíng theđm vaøo thöïc phaơm haøng ngaøy cho mói ngöôøi, ñaịc bieôt caùc ñoâi töôïng coù nguy cô cao, caùc thöïc phaơm coù haøm löôïng vi chaẫt cao baỉng caùch giaùo dúc truyeăn thođng cho mói ngöôøi bieât caùch chón caùc thöïc phaơm giaøu vi chaât dinh döôõng Ví dú, phú n÷ õcoù thai neđn aín nhieău loái thöïc phaơm (troôn laên thöïc phaơm) ñaịc bieôt thöïc phaơm giaøu saĩt nhö thòt ñoû, gan, rau laù maău xanh ñaôm, caùc loái ñaôu ñeơ ñeă phoøng thieâu maùu thieâu saĩt Khođng neđn uoâng nöôùc cheø ñaịc, caø pheđ trong böõa aín vì laøm hán cheâ haâp thu saĩt Ñeơ ñeă phoøng thieâu vitamin A, phú nöõ coù thai vaø trẹ em neđn aín nhieău thöïc phaơm coù vitamin A; taíng cöôøng sạn xuaât vaø cung caâp cho böõa aín caùc loái rau xanh vôùi taíng löôïng daău môõ trong khaơu phaăn, ñu ñụ chín coù nhieău beđta caroten hôn ñu ñụ xanh

5.4 Giaùo dúc dinh döôõng: : : : Thođng qua thay ñoơi nhaôn thöùc taùc ñoông ñeân aín uoâng 5.5 Chính saùch dinh döôõng vaø xaõ hoôi:

5.5 Chính saùch dinh döôõng vaø xaõ hoôi: Buø giaù cho caùc ñoăng baøo vuøng xa, toơ chöùc cho cođng nhađn aín tröa, toâi theo ca vôùi giaù rẹ

5.6 Ñạm bạo an ninh thöïc phaơm hoô gia ñình:

5.6 Ñạm bạo an ninh thöïc phaơm hoô gia ñình:

Xađy döïng vaø phaùt trieơn kinh teâ gia ñình, VAC ñeơ coù thöùc aín trong gia ñình vaø ñaịc bieôt cho trẹ

5.7. Chaím soùc söùc khoûe ban ñaău vaø phoøng choâng caùc beônh nhieêm truøng:Chaím soùc söùc khoûe ban ñaău vaø phoøng choâng caùc beônh nhieêm truøng:Chaím soùc söùc khoûe ban ñaău vaø phoøng choâng caùc beônh nhieêm truøng:

Tieđm chụng môû roông, phoøng choâng caùc beônh giun saùn, veô sinh mođi tröôøng, bạo veô baø mé trẹ em …

5.8. §−íng§−íng§−íng lỉi dinh d−ìng:lỉi dinh d−ìng:lỉi dinh d−ìng:

Lµ chÝnh s¸ch cña nhµ n−íc, sù cam kÕt ®−îc thÓ chÕ ho¸ trong viÖc c¶i thiÖn t×nh tr¹ng dinh d−ìng cña nh©n d©n ị ViÖt nam, KÕ ho¹ch hµnh ®ĩng Quỉc gia vÒ dinh d−ìng 1995 – 2000 vµ tiÕp theo lµ ChiÕn l−îc Quỉc gia vÒ Dinh d−ìng 2001-

2010 lµ c¸c can thiÖp dinh d−ìng vÜ m«, cê mĩt ý nghÜa to lín ®ỉi víi ho¹t ®ĩng dinh d−ìng ị n−íc ta

6 Theo dđi, ®¸nh gi¸ dù ¸n can thiÖp dinh d−ìng:

6.1. YÙ nghóYÙ nghóYÙ nghóa vaø ñieău kieôn ñeơ ñaùnh giaù toât moôt döï aùn.a vaø ñieău kieôn ñeơ ñaùnh giaù toât moôt döï aùn

Cho ñeân nay, ñaùnh giaù vaên laø moôt cođng vieôc chöa ñöôïc quan tađm ñuùng möùc khi thöïc hieôn moôt döï aùn Ngöôøi ta deê daøng ñeă xöôùng ra moôt chöông trình haønh ñoông, trieơn khai noù, nhöng cođng vieôc ñaùnh giaù thöôøng laø khođng ñaăy ñụ nghieđm tuùc vaø khoa hóc Nhieău khi söï thöû thaùch cụa thôøi gian vaø söï chaâp nhaôn cụa quaăn chuùng trôû thaønh thöôùc ño cụa hieôu qụa hôn laø söï chụ ñoông ñaùnh giaù kòp thôøi ruùt kinh nghieôm, ñeơ baùc boû hoaịc tieâp túc phaùt trieơn vaø nađng cao caùc hoát ñoông höõu ích Ñieău naøy coù nhieău lyù do:

- Một là, nhiều dự án đề ra không có mục tiêu cụ thể, không có các dẫn liệu ban đầu trước khi bắt tay vào triển khai

- Hai là, khoa học đánh giá nói chung và đánh giá tình trạng dinh dưỡng nói riêng là khoa học đang hình thành, việc xây dựng phương pháp và chọn lọc các chỉ tiêu thích hợp đang đòi hỏi được hoàn thiện

- Nhiều nhà nghiên cứu về lập kế hoạch chưa coi trọng ý nghĩa và lợi ích của công tác đánh giá

Có thể nói, đánh giá các dự án dinh dưỡng quan trọng ở 3 lý do sau đây:

- Mục đích đầu tiên là cung cấp tài liệu để khẳng định hoặc điều chỉnh các biện pháp đang áp dụng, giúp chúng ta quyết định:

+ Nên tiếp tục dự án

+ Nên hoàn thiện, nâng cao hơn để tiếp tục

+ Bãi bỏ dự án

- Gây hứng thú, động viên tinh thần những người đang làm dự án

- Có căn cứ để thuyết phục các cấp lãnh đạo về hiệu qủa, giá thành của một dự án Người nghiên cứu đứng đắn nào cũng mong kết qủa nghiên cứu của mình được nhanh chóng triển khai, vậy công tác đánh giá là điều không thể thiếu được

Muốn đánh giá tốt, cần có 2 điều kiện trước tiên sau đây:

- Mục tiêu của dự án phải rõ ràng, công bố trước và những người thực hiện phải nắm vững

- Có những dẫn liệu điều tra cơ bản (ít nhất là tài liệu tối thiểu) trước khi bắt đầu triển khai dự án Thật khó hình dung kết qủa một công việc nếu không biết được lúc đầu tình hình cụ thể ra sao

6.2 Nội dung và các chỉ tiêu đánh giá

6.2 Nội dung và các chỉ tiêu đánh giá

6.2.1.Ta có thể hình dung sơ đồ một qúa trình đánh giá bao gồ

6.2.1.Ta có thể hình dung sơ đồ một qúa trình đánh giá bao gồm những điểm sau m những điểm sau đây:

đây:

- Đầu tư (input- đầu vào): Vật tư (thực phẩm, nguyên liệu) và bộ máy (lao động, hậu cần) sử dụng cho dự án Qu¸ trình đánh giá sẽ xác nhận giá cả chất lượng các đầu tư đó và đánh giá tính chất hợp lý về mục tiêu của đầu tư

- Sản phẩm (output – đầu ra): Kết qủa của các đầu tư phối hợp phản ánh chất lượng của qúa trình thực hiện: ví dụ tỷ lệ % các đối tượng được phân phối, tỷ lệ hao hụt Sản phẩm là chỉ tiêu trung gian quan trọng, bởi vì không có phân phối đúng đối tượng thì không thể có sản phẩm

199

- Hieọu suaỏt (efficiency): Hieọu suaỏt cuỷa dửù aựn ủo lửụứng moỏi quan heọ giửừa keỏt quỷa ủaùt ủửụùc vụựi caực coõng sửực boỷ ra nhử tieàn cuỷa, lao ủoọng, thụứi gian ẹaõy laứ vieọc laứm caàn thieỏt ủeồ sửỷ duùng hụùp lyự nhaỏt ủaàu tử vaứ ủoứi hoỷi aựp duùng cuứng luực caực kieỏn thửực dũch teó hoùc vaứ kinh teỏ y teỏ Coự hai hửụựng ủaựnh giaự hieọu suaỏt Moọt laứ phaõn tớch giaự thaứnh – hieọu quả (cost – effectiveness), nghúa laứ tỡm tyỷ soỏ giửừa chi tieõu vaứ keỏt quả: caàn bao nhieõu tieàn ủeồ phoứng ngửứa moọt trửụứng hụùp khoõ maột, ủeồ giaỷm 1% tyỷ leọ suy dinh dửụừng Hai laứ phaõn tớch giaự thaứnh – lụùi ớch (cost – benefit analysis), ụỷ ủaõy caỷ tửỷ soỏ vaứ maóu soỏ ủeàu tớnh ra baống tieàn

Vớ duù caực lụùi ớch veà sửực khoỷe theồ hieọn baống giaỷm bao nhieõu tieàn cho chi phớ y teỏ hoaởc taờng saỷn phaồm lao ủoọng ủửụùc bao nhieõu? Caực phaõn tớch naứy raỏt coự yự nghúa khi saộp xeỏp caực ửu tieõn veà can thieọp vaứ thửụứng ủửụùc Ngaõn haứng theỏ giụựi vaọn duùng

- Caựch phaõn tớch giaự thaứnh – hieọu quả deó thửùc hieọn hụn giaự thaứnh – lụùi ớch vỡ caựch ủaàu tieõn khoõng ủoứi hoỷi quy ủoồi moùi thửự sang ủụn vũ tieàn teọ, moọt vieọc laứm khoõng ủụn giaỷn

6.2.2 ẹeồ

6.2.2 ẹeồ đánh giáđánh giá quựa trỡnh, ngửụứi ta sửỷ duùng hai loaùi chổ tieõu sau: quựa trỡnh, ngửụứi ta sửỷ duùng hai loaùi chổ tieõu sau:

- Caực chổ tieõu veà keỏt quả, bieồu hieọn chửụng trỡnh haứnh ủoọng coự aỷnh hửụỷng ủeỏn tỡnh traùng dinh dửụừng hay khoõng, vụựi giaự caỷ nhử theỏ naứo

- Caực chổ tieõu trung gian, phaỷn aựnh quá trỡnh thửùc hieọn, phaõn phoỏi coự ủeỏn ủoỏi tửụùng hay khoõng, tyỷ leọ roứ rổ nhử theỏ naứo vaứ nguyeõn nhaõn cuỷa noự

Caực chổ tieõu veà keỏt quả thửụứng phuù thuoọc theo muùc tieõu dửù aựn Do thieỏu dinh dửụừng thửụứng gaõy tửỷ vong cao vaứ chaọm phaựt trieồn, do ủoự hai nhoựm chổ tieõu sau ủaõy hay ủửụùc duứng: chổ tieõu veà tửỷ vong vaứ kớch thửụực nhaõn traộc hoùc Khi caàn thieỏt, ngửụứi ta boồ sung caực chổ tieõu veà laõm saứng vaứ hoựa sinh: vớ duù moọt chửụng trỡnh phaõn phoỏi vieõn saột choỏng thieỏu maựu, phaỷi xeựt nghieọm huyeỏt saộc toỏ (Hb) Caực chổ tieõu trung gian giuựp ủaựnh giaự boọ maựy quaỷn lyự hoaùt ủoọng toỏt hay xaỏu

Đây là các chỉ tiêu đánh giá “tiến trình” Ngửụứi ta thửụứng duứng caực chổ tieõu sau ủaõy:

- Tyỷ leọ ủoỏi tửụùng ủửụùc hửụỷng: Hieọu quả cuỷa dửù aựn trửụực heỏt phuù thuoọc vaứo thửùc phaồm hoaởc ủaàu tử coự ủeỏn ủuựng ủoỏi tửụùng dửù kieỏn khoõng? Vớ duù, dửù aựn PAM daứnh cho caực em ụỷ nhaứ treỷ Thửực aờn aỏy coự ủeỏn caực chaựu khoõng? Nhieàu khi ủoỏi tửụùng khoõng ủửụùc hửụỷng maứ ngửụứi khaực ủửụùc hửụỷng: ủoự laứ tỡnh traùng roứ rổ

- Tyỷ leọ roứ rổ: Sửù ủaàu tử khoõng ủuựng ủoỏi tửụùng maứ ủi nụi khaực Tyỷ leọ roứ rổ caứng cao thỡ giaự thaứnh dửù aựn caứng ủaột vaứ keỏt dửù aựn caứng thaỏp

- Giaỷm bụựt caực thieỏu huùt veà dinh dửụừng: Moọt dửù aựn veà thửực aờn boồ sung nhaốm boồ sung chửự khoõng phaỷi thay theỏ sửù thieỏu huùt veà khaồu phaàn ụỷ caực nhaứ treứ Thoõng

qua điều tra khẩu phần ở các đối tượng nhất định, có thể biết điều đó được thực hiện như thế nào

- Thay đổi về nhận thức, thái độ: Giáo dục, tuyên truyền dinh dưỡng nhằm thay đổi nhận thức, thái độ và thực hành về cách nuôi dưỡng nhằm đi tới cải thiện tình trạng dinh dưỡng (hiệu qu¶ cuối cùng) Nhiều khi nhận thức, thái độ và hành động thực hành có thay đổi mà tình trạng dinh dưỡng vẫn không thay đổi, ta phải tìm nguyên nhân, có thể vì nội dung giáo dục dinh dưỡng không sát hoặc còn những yếu tố khác quan trọng hơn

Các chỉ tiêu trung gian này quan trọng vì giúp người quản lý biết chương trình hành động có kết qủa hay không và do nguyên nhân gì Chúng gắn liền với qúa trình thực hiện, hạch toán chương trình và là cơ sở để kiểm tra và quản lý chương trình