GIẢI PHÓNG DÂN TỘC NĐÔNÊXIA CUỐI THẾ KỈ XIX ĐẦU THẾ KỈ XX Đặt vấn đề: Trải qua gần 3 thế kỉ xâm chiếm đất đai tính từ 1596, haowcj bằng vũ lực hay “thương lượng”, với sức ép quân sự, c
Trang 1GIẢI PHÓNG DÂN TỘC NĐÔNÊXIA CUỐI
THẾ KỈ XIX ĐẦU THẾ KỈ XX
Đặt vấn đề:
Trải qua gần 3 thế kỉ xâm chiếm đất đai (tính từ 1596), haowcj bằng vũ lực hay “thương lượng”, với sức ép quân sự, chính trị và kinh tế thực dân Hà Lan đã hoàn thành việc thiết lập chế độ thuộc địa của mình ở Inđônêxia Sự thống trị và đàn áp dã man cũng như chính sách bọc lột
và khai thác toàn bộ của người Hà Lan suốt từ thời Công ty Đông Ấn tới đầu thế kỉ XX đã làm cho đại đa số nhân dân Inđônêxia bất bình ngày càng gay gắt với thực dân Hà Lan Mâu thuẫn nảy lên hàng đầu là mâu thuẫn giữa một bên là toàn thể dân tộc Inđônêxia và bên kia là thực dân châu Âu, trước hết và chủ yếu là thực dân Hà Lan Để giải quyết mâu thuẫn đó, đòi hỏi cả dân tộc Inđônêxia đứng lên đánh đổ thực dân
Hà Lan giành độc lập cho dân tộc Đó chính là yêu cầu lịch sử của
Inđônêxia những năm cuỗi thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX
Trong quá trình xâm lược và thống trị Inđônêxia, thực dân Hà Lan đã vấp phải sự phản kháng quyết liệt của nhân dân đất nước nghìn đảo này Năm 1633, có phong tròa nổi dậy của Cakiali ở Ambon, năm 1741
ở Cáctasura có phong trào “vì chiến tranh thần thánh”; những năm
40-50 của thế kỉ XVIII, có những cuộc khởi nghĩa do các nhà tu lãnh đạo,
Trang 2sang thực dân Hà Lanế kỉ XIX, nổi bật nhất là cuộc nổi dậy của
Đíppônêgôrô (1825-1830), chiến đấu của nhân dân Ache…
Những cuộc nổi dậy điều anh dũng nhưng cuối cùng đều không đi đến thành công Phải chăng nhân dân Inđônêxia đang thiếu một con đường cứu nước đúng đán, đang thiếu một giai cấp lãnh đạo tiên tiến khả dĩ dẫn dắt của cuộc đấu tranh giành độc lập này đi tới thắng lợi cuối cùng Vào đầu XX, nhân dân Inđônêxia, trước hết là các giai cấp tiên tiến mới
ra đời, trăn trở tìm cho Inđônêxia một hướng đi mới, một con đường đúng đắn dẫn tới độc lập tự do
Bài viết này, em xin giải quyết …………
Chủ nghĩa dân tộc của giai cấp tư sản-con đường dẫn tới độc lập của Inđônêxia
Phong trào dân tộc tư sản Inđônêxia trước khi xuất hiện Đảng dân tộc
Bước vào đầu XX, ở Inđônêxia phong trào dân tộc theo xu hướng tư sản
đã vùng lên dưới những hình thức khác nhau Những cuộc tranh luận diễn ra giữa các nhóm trong phái tầng lớp tri thức về việc hiện đại hóa nền văn hóa Inđônêxia truyền thống Những ngưiowif có tư tưởng
truyền thống thấy được sức mạnh vĩ đại bát nguồn từ quá khứ của nền văn hóa dân tộc, muốn khơi dậy và sử dụng sức mạnh của nền văn hóa dân tộc để giành lại độc lập đã mất
Dù các nhóm phái tronmg tầng lớp tri thức Inđônêxia còn đang tranh
Trang 3luận trong những bước đi hứu hiệu để dẫn dắt dân tộc Inđônêxia ra khỏi lầm than, những trăn trở của họ đã hé mở những tia sáng cho độc lập, tự do, chiếu rọi vào đất nước nghìn đảo này
Một điểm đáng lưu ý trong phong trào cứu nước của nhân dân
Inđônêxia là sự xuất hện vào năm 1900, người phụ nữ Giava tài ba
Raden Adgieng Cáctini Bà và BS Waidin Sudira Usada đều coi việc mở mang nền giáo dục phương Tây là một biện pháp cứu nước Năm 1908, Usada và các tri thức Inđônêxia lập ra tổ chức dân tộc đầu tiên “Budi Utomo” Từ những hoạt độngban đầu thuần túy mang tính chất phát triển văn hóa giáo dục, đến những năm 1915-1917, tổ chức đã nêu ra những yêu cầu về chính trị, như đòi quyền bình đẳng giữa người
Inđônêxia và người Hà Lan Năm 1912, Đảng Ấn Độ-Đảng chính trị được thành lập ở Inđônêxia Đảng hoạt động đòi quyền cho người Inđônêxia,
và cao hơn là đưa ra yêu cầu quyền độc lập cho Inđônêxia “Chủ nghĩa dân tộc toàn Inđônêxia” là tư tưởng của những người lãnh đạo Đảng Sớm hơn, vảo 1917, Đảng Sarekat Islam (Liên minh Hồi giáo) là Đảng chính trị đầu tiên đã ra đời Ngay từ khi trơpr thành đảng chính trị thì đảng này tập trung vào những vấn đề chính trị, tôn giáo và nhanh
chóng trở thành phong trào nhân dân Như vậy, giai cấp tư sản
Inđônêxia mà trước hết là tầng lớp tri thức tư sản là những người đi tiên phong trong phong trào cứu nước, giải phóng dân tộc Những năm đầu XX, chính họ chứ không phải giai cấp phong kiến hoặc nông dân,
Trang 4nhận thấy đất nước nghìn đảo lại nhiều dân tộc, tộc người, có nhiều tôn giáo, lại bị một tên thực dân tàn bạo đô hộ thì con đường giải phóng dân tộc không phải là con đường bạo động, nhất là khởi nghĩa đơn lẻ Các tri thức tư sản nhận thấy tình trạng thấp kém của dân tộc trong hoàn cảnh thuộc địa, sự phân tán trong ý thức dân tộc…Do đó, họ đã cổ súy tinh thần dân tộc, chủ nghĩa dân tộc, nâng cao trình độ hiểu biết của dân chúng tập hợp dân tộc Inđônêxia thành một khối để hướng mục tiêu đòi độc lập dân tộc từ thấp đến cao Đó là bước đầu của sự lựa chọn con đường đi tới độc lập hoàn toàn của giai cấp tư sản
Inđônêxia
Tư tưởng Marhaenism và con đường đi tới độc lập Inđônêxia
Vào những năm 20 của thế kỉ XX, cách mạng Inđônêxia có những
chuyển biến mới Bên cạnh phong trào cách mạng theo xu hướng tư sản ngày càng khởi sắc thì phong trào cách mạng theo xu hướng vô sản cũng xuất hiện Sự kiện tiêu biểu là sự ra đời của ĐCS Inđênôxia
(5-1920) và những cuộc đấu tranh do Đảng lãnh đạo Tuy nhiên do đường lối sai lầm cảu Đảng, trong điều kiện bấy giờ ở Inđônêxia mà con đường
vô sản do Đảng lãnh đạo, về cơ bản đã chấm dứt, để rồi phong trào cách mạng GPDT Inđônêxia đã lựa chọn co đường cứu nước theo xu hướn tư sản do Đảng dân tộc khởi xướng
Năm 1927, một nhóm những người dân tộc chủ nghĩa cấp tiến, do
Xucacno và Kusama lãnh đạo lập ra Đảng dân tộc Inđônêxia (PNI), Đảng
Trang 5này nổ lực tập hợp những tổ chức dân tộc chủ nghĩa hiện có để tiến hành một phong trào bất hợp tác theo mô hình của Găngđi đòi độc lập cho Inđônêxia Cơ sở tư tưởng cương lĩnh của Đảng dân tộc là
Marhaenism của Xucacno
Marhaenism là học thuyết do Xucacno soạn thảo trong những năm 1926-1933 Hoc thuyết đó có những điểm chính sau:
- Xu hướng chống đế quốc, thực dân rõ rệt
- Con đường đi tới độc lập dân tộc chính là chính sách bất hợp tác với thức dân, đêw quốc trong tấ cả các lĩnh vực kinh tế-chính trị xã hội
- Nhiệm vụ của con đường “bất hợp tác” là giáo dục cho dân chúng vào khả năng, sức mạnh của chính mình và đoàn kết tất cả các lực lượng chống thực dan, đế quốc trong một mặt trận chung thống nhất
Sau này, Xucacno đã mô hình hóa tư tưởng Marhaenism dưới dạng 5 nguyên tắc trong bài phát biểu của mình vào ngày 6-1-1945 và được gọi
là sự ra đời của “Pancha Sila”:
- Chủ nghĩa dân tộc thống nhất trên toàn lãnh thổ Inđônêxia
- Chủ nghĩa quốc tế hay chủ nghĩa nhân văn, tức là từ bỏ chủ nghĩa sô vanh để đoàn kết hữu nghị với tất cả dân tộc
- Mufakat hay nền dân chủ phù hợp với những truyền thống xã hội Inđônêxia
- Xã hội thịnh vượng
- Niểm tin vào thượng đế, nghĩa là mỗi người có quyền tôn thờ vị thần
Trang 6của riêng mình
Năm nguyên tắc này cũng chính là cơ sở tư tưởng cho nền độc lập
tương lai Inđônêxia
Đảng dân tộc ra đời, nắm lấy ngọn cờ giải phóng dân tộc có uy tín trong quần chúng, đã tổ chức cuộc đấu tranh gianhf độc lập dân tộc dựa trên phong trào bất hợp tác với chính quyền thực dân, ngày càng giành
nhiều thắng lợi Thế nhưng, ở Inđônêxia giai cấp tư sản, chủ trương bất hợp tác không phải là biện pháp duy nhất, mà còn có một bộ phận nhỏ giai cấp tư sản lãnh đạo, đã thành lập Đảng Inđônêxia vĩ đại (Parindra) vào tháng 12-1935 Còn nữa năm 1937, Đảng Inđônêxia (Partinddo) giải thể, một số người chủ trương bất hợp tác lập ra phong trào nhân dân Inđônêxia (Gerindo) do Xucacno và Ami Xariphudin khởi xướng Họ chủ trương giành độc lập cho Inđônêxia nhưng có thể hợp tác với chính phủ
Hà Lan ở Inđônêxia trong một phạm vi nhất định Vào năm 1936, họ đã
dự thảo “kiến nghị Xutacgiơ” trình bày ước muốn hợp tác với Chính phủ
Hà Lan để từng bước trong vòng 10 năm giải quyết vấn đề độc lập cho Inđônêxia, chính quyền Hà lan bác bỏ kiến nghị này Sự kiện này đã thức đẩy những người chủ trương hợp tác và những người chủ trương bất hợp tác trong cuộc đấu tranh đòi độc lập gắn bó với nhau Sự thất bại của nhóm hợp tác ở Inđônêxia, xuất hiện các Đảng Dân tộc (Gapi) gồm Gerido, Paridra, Đảng Liên minh Hồi giáo và nhều đảng phái khác Đến dây sự thống nhất dân tộc và hành động được đẩy lên cao hơn và
Trang 7cũng là sự chuẩn bị cho việc đón nhận độc lập sắp tới Vào tháng
12-1939, Liên đoàn các Đảng Dân tộc, đứng đầu là Xucacno, đã tổ chức Đại hội nhân dân Inđônêxia bao gồm 90 đảng phái, biểu thị sự thống nhất dân tộc Đại hội tuyên bố là cơ quan thường trực của mặt trận dân tộc thống nhất Bằng các hoạt động của mình, các đảng phái và nhân dân Inđônêxia công khai bày tỏ ý nguyện của mình cùng với chính quyền Hà Lan chống nguy cơ xâm lược của quân phiệt Nhật và Inđônêxia sã dần dần được nhận nền độc lập từ người Hà Lan, nhưng Hà Lan đã khước
từ Sự thất vọng của người Inđônêxia trước thái độ của chính quyền Hà Lan đã dẫn người Inđônêxia hy vọng một điều gì đó đến người Nhật Tháng 9-1940, người Nhật đánh chiếm Lạng Sơn và đổ bộ vào Hải
Phòng, mở đầu cho cuộc xâm lược Đông Nam Á Sự tiến quân của
người Nhật quád nhanh khiến cho người Inđônêxia tin rằng kẻ chiến thắng cuối cùng sẽ là người Nhật Đối với Inđônêxia, việc Nhật hứa hẹn
sẽ trao trả nền độc lập và đối với vài nới ở Đông Nam Á thì Nhật đã
“diễn trò trao trả độc lập” Tình hình đó làm cho người Inđônêxia càng
hi vọng vào Nhật Truwf một số kẻ cam tâm làm tay sai cho Nhật còn nhiều người Inđônêxia cũng chỉ coi Nhật nư một phương tiện giúp họ đánh đuổi thực dân phương Tây Xucacno, Hatta và các đồng chí của ông đã tiến hànhcuoocj vận động yêu cầu Nhật trao trả độc lập trong khi hoạt động chống Nhật của các lực lượng dân tộc ngày càng phát triển Trong điều kiện đó, người Nhật buộc phải chấp nhận những yêu
Trang 8cầu độc lập của Inđônêxia là hứa trao trả độc lập cho Inđônêxia vào 1-1-1946
Nhưng tình hình của chiến tranh thế giới thứ hai phát triển mau lẹ, từ
đó những người lãnh đạo của các nhóm đấu tranh bí mật (sinh viên, tri thức trẻ ) lại muốn chóng tuyên bố độc lập bằng chính sức mạnh của nhân dân Inđônêxia, chứ không phải nhận độc lập như một thứ “quà ban phát’ từ tay người Nhật Họ đã dựa vào uy tín của Xucacno, Hatta
để thực hiện chủ trương đó Ngày 17-8-1945, Xucacno đã trịnh trọng đọc bản Tuyên ngôn độc lập của I trước các đại biểu sinh viên, công nhâ, viên chức, các nhà buôn, các tầng lớp nhân dân khác
Sau khi nước cộng hòa Inđônêxia ra đời, thực dân Hà Lan quay trở lại đặt ách đô hộ, nhân dân Inđônêxia tiếp tiucj cuộc đấu tranh chống Hà Lan trong điêu kiện mới Tuy nhiên, con đường bảo vệ độc lập vẫn còn
là con đường của chủ nghĩa dân tộc với hình thức đấu tranh chính trị là chủ yếu, có kết hợp với hình thức đấu tranh vũ trang
Đảng cộng sản Inđônêxia và phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc
Như trên đã nêu, ĐCS Inđênôxia đã ra đời sớm ở Đông Nam Á có uy tín đối với nhân dân Inđônêxia và đã nhanh chóng đứng ra lãnh đạo phong trào giải phóng dân tộc ở đất nước này Lẽ ra, Đảng phải tận dụng
những thuận lợi lúc đó ở Inđônêxia, vạch ra con đường đứng đắn phù hợp với dân tộc, với hoàn cảnh của đất nước để dẫn dắt cách mạng Inđônêxia đi tới thành công Thế nhưng, Đảng lại mắc những sai lầm
Trang 9nghiêm trọng và triền miên để rồi làm mất đi lòng tin vào quần chúng, mất đi vai trò đã có ngay từ đầu khi vừa ra đời trong việc đảm nhiệm sứ mệnh lãnh đạo phong trào giải phóng dân tộc ở đất nước nghìn đảo này Sai lầm của Đảng tập trung mất điểm sau:
- Không củng cố được mối tình cảm rộng lớm của quần chúng đông đảo đối với Đảng
- Không làm được nhiệm vụ đoàn kết dân tộc
- Mắc bệnh “cộng sản tả khuynh”
- Không chú ý đúng mức công tác xây dựng Đảng trong quá trình cách mạng
- Không tận dụng và kết hợp các hình thức đấu tranh, chỉ chú ý nhấn mạnh đấu tranh vũ trang
Trong một nước thuộc địa kẻ thù không trừ một thủ đoạn nào để duy trì ách thống trị, đất nước lại bị phân tán về mặt địa lý, đa dân tộc,
nhiều tôn giáo như Inđônêxia, muốn ginàh độc lập dân tộc, nhiệm vụ trước mắt của cách mạng là phải tập hợp các lực lượng dân tộc để tạo nên sức mạnh ĐCS Inđênôxia không làm được nhiệm vụ này, họ rơi vào chủ nghĩa “tả khuynh” không nắm được thực tiễn ở Inđônêxia Đảng
“muốn giải quyết tất cả mọi vấn đề bằng một đòn: Tiêu diệt phong kiến, giải phóng đất nước khỏi bọn Hà Lan, đập tan bọn đế quốc, lật đổ chính ohur phản động, thanh toán phú nông, thanh toán tư sản dân tộc” Trong một nước thuộc địa, tư sản dân tộc có những nhược điểm của
Trang 10họ, nhưng về căn bản họ có mâu thuẫn với đế quốc thực dân, cũng muốn đánh đuổi thực dân để giành độc lập cho dân tộc Ở Inđônêxia lực lượng này cũng sớm trănm trở tìm đường cuuws nước, thế nhưng ĐCS đã “bỏ qua” họ, thậm chí đòi tiêu diệt họ, thực hiện nay “chuyên chính vô sản”
Ở Inđônêxia sớm tồn tại các tôn giáo, trước hết là Đạo Hồi, đạo này không những thâm nhập vào đông đảo quần chúng mà còn là lực lượng đáng kể chống đế quốc từ sớm, lẽ ra phải đoàn kết với các tôn giáo, tranh thủ họ, thì ĐCS lại nóng vội “quyết định rằng chủ nghĩa cộng sản đối lập với cả chủ nghía Đại Hồi Giáo” Kết quả là ĐCS đã đẩy lực lượng dân tộc đối lập với Đảng, chống lại Đảng
Sai lầm của ĐCS trong đường lối thể hiện ở tư tưởng nóng vội để đi tới đích cuối cùng (“xây dựng ngay chủ nghĩa xã hội”), không thiết lập mặt trận đoàn kết rộng rãi các giai cấp mà lại “chống tất cả mọi thứ chủ nghĩa tư bản”, thậm chí “không thể tin nông dân trong bất cứ việc gì”, tất cả “các tầng lớp trung gian và tri thức đã trở thành công cụ của chủ nghĩa tư bản”… như sau này Ai Đích đã chỉ ra
Sai lầm tả khuynh này đã dẫn đến sự tổn thất nặng nề của Đảng (như các sự kiện 1926-1927, 1948, 1965), gần như chấm dứt vai trò lãnh đạo của Đảng đối với phong trào giải phóng dân tộc và đã làm cho uy tín, vai trò của Đảng Dân tộc ngày càng lên cao Từ đó, ĐCS bỏ lỡ cả những cơ
Trang 11hội cực kì hiếm có để giành độc lập cho dân tộc, như thời kì tháng
8-1945