Quy luật giá trị và thực trạng việc vận dụng quy luật giá trị

Quy luật giá trị và thực trạng việc vận dụng quy luật giá trị

MỤC LỤC

Mở đầu

Chương I: Quy luật giá trị và vai trò của quy luật giá trị trong nền kinh tế

hàng hoá

1.1 Quy luật giá trị

1.1.1 Nội dung của Quy luật giá trị

1.1.2 Hình thức của Quy luật giá trị

1.2 Vai trò của Quy luật giá trị trong nền kinh tế hàng hoá

1.2.1 Điều tiết sản xuất và lưu thong hàng hoá

1.2.2 Kích thích cải tiến kỹ thuật

1.2.3 Phân hoá những người sản xuất hàng hoá

Chương 2: Thực trạng việc vận dụng Quy luật giá trị vào nền kinh tế nước

ta thời gian qua và những giải pháp nhằm vận dụng tốt hơn Quy luật giá trị

ở nước ta trong thời gian tới

2.1 Thực trạng và vai trò

2.1.1 Thực trạng việc vận dụng Quy luật giá trị ở nước ta thời gian qua.8

2.1.2 Vai trò của Quy luật giá trị

2.2 Những giải pháp nhằm vận dụng tốt hơn Quy luật giá trị ở nước trong thời

gian tới

2.2.1 Điều tiết khống chế và quản lý vĩ mô

2.2.2 Nâng cao sức cạnh tranh trong quá trình hội nhập

2.2.3 Giảm bất bình đẳng trong xã hội

2.2.4 Quan tâm đầu tư hơn nữa vào nền giáo dục

Kết luận

Tài liệu tham khảo

LỜI MỞ ĐẦU

Trong nền kinh tế hàng hoá, có những quy luật kinh tế chi phối hoạt động

của những người quản lý sản xuất hàng hoá Quy luật kinh tế hoạt động ở mỗi

phương thức sản xuất hợp thành hệ thống tác động chi phối hoạt động của

phương thức sản xuất đó Vì vậy, việc tìm hiểu và nắm bắt các quy luật kinh tế

có ý nghĩa hết sức to lớn Đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay, khi đất nước ta

đang xây dựng mô hình kinh tế là: "Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội

chủ nghĩa"

Trong đề án này, tôi xin được đi sâu phân tích quy luật giá trị và vai trò

của nó trong nền kinh tế thị trường

B NỘI DUNG CHƯƠNG 1 QUY LUẬT GIÁ TRỊ VÀ VAI TRÒ CỦA QUY LUẬT GIÁ TRỊ TRONG

NỀN KINH TẾ HÀNG HOÁ

1.1 Quy luật giá trị

1.1.1 Nội dung của quy luật giá trị

Trong nền kinh tế hàng hoá, hàng hoá và dịchvụ do các doanh nghiệp,

những người sản xuất hàng hoá tư nhân, riêng lẻ sản xuất ra Những chủ thể sản

xuất hàng hoá cạnh tranh với nhau Mỗi người sản xuất hàng hoá đều nghĩ đến

cách chen lấn người khác, đều muốn giữ vững và mở rộng thêm địa vị của mình

trên thị trường Mỗi người đều tự mình sản xuất không phụ thuộc vào người

khác, nhưng trên thị trường những người sản xuất hàng hoá là bình đẳng với

nhau Sản xuất hàng hoá càng phát triển thì quyền lực của thị trường đối với

người sản xuất hàng hoá càng mạnh Nó như thế có nghĩa là trong nền kinh tế

hàng hoá có những quy luật kinh tế ràng buộc và chi phối hoạt động của những

người sản xuất hàng hoá

Quy luật giá trị là quy luật kinh tế quan trọng nhất của sản xuất và lưu

thông hàng hoá

Quy luật giá trị quy định việc sản xuất và trao đổi hàng hoá phải căn cứ

vào hao phí lao động xã hội cần thiết

Qui định ấy là khách quan, đảm bảo sự công bằng hợp lý, bình đẳng giữa

những người sản xuất và trao đổi hàng hoá Quy luật giá trị buộc những người

sản xuất và trao đổi hàng hoá phải tuân theo "mệnh lệnh" của giá cảthị trường

Thông qua sự vận động của giá cả thị trường sẽ thấy được sự hoạt động của quy

luật giá trị Giá cả thị trường lên xuống một cách tự phát xoay quanh giá trị hàng

hoá và biểu hiện sự tác động của quy luật giá trị trong điều kiện sản xuất và trao

đổi hàng hoá

1.1.2 Hình thức của quy luật giá trị

Trong nền sản xuất hàng hoá giản đơn: sản phẩm làm ra, trao đổi với mục

đích là để thoả mãn nhu cầu cá nhân.Vì vậy, lưu thông và buôn bán không phải

là mục đích chính của người sản xuất

Trong nền sản xuất hàng hoá TBCN: Hàng hoá được làm ra không đơn

thuần để trao đổi mà còn để buôn bán và lưu thông

Giá trị hàng hoá biểu hiện ra bằng tiền được gọi là giá cả hàng hoá Trong

nền kinh tế XHCN, tiền tệ cũng dùng làm tiêu chuẩn giá cả

Tuỳ vào từng giai đoạn mà quy luật giá trị có các hình thức chuyển hoá

khác nhau Trong giai đoạn CNTB tự do cạnh tranh, quy luật giá trị chuyển hoá

thành quy luật giá cả sản xuất Trong giai đoạn CNTB độc quyền, quy luật giá

trị chuyển hoá thành quy luật giá cả độc quyền cao

1.2 Vai trò của quy luật giá trị trong nền kinh tế hàng hoá

Như đã biết quy luật giá trị là quy luật kinh tế quan trọng nhất của sản

xuất và lưu thông hàng hoá Trong nền kinh tế hàng hoá quy luật giá trị có

những tác dụng sau đây:

1.2.1 Điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hoá

Trong nền sản xuất hàng hoá dựa trên chế độ tư hữu thường xảy ra tình

hình: người sản xuất bỏ ngành này, đổ xô vào ngành khác; tư liệu sản xuất và

sức lao động xã hội được chuyển từ ngành này sang ngành khác, quy mô sản

xuất của ngành này thu hẹp lại thì ngành kia lại mở rộng ra với tốc độ nhanh

chóng Chính quy luật giá trị đã gây ra những hiện tượng đó, đã điều tiết việc

sản xuất trong xã hội Muốn hiểu rõ vấn đề này, cần xem xét những trường hợp

thươnừg xảy ra trên thị trường hàng hoá:

- Giá cả nhất trí với giá trị;

- Giá cả cao hơn giá trị;

- Giá cả thấp hơn giá trị

Trường hợp thứ nhất nói lên cung và cầu trên thị trường nhất trí với nhau,

sản xuất vừa khớp với nhu cầu của xã hội Do dựa trên chế độ tư hữu, sản xuất

hàng hoá tiến hành một cách tự phát, vô chính phủ, nên trường hợp này hết sức

hiếm và ngẫu nhiên

Trường hợp thứ hai nói lên cung ít hơn cầu, sản xuất không thoả mãn

được nhu cầu của xã hội nên hàng hoá bán chạy và lãi cao Do đó, những người

sản xuất loại hàng hoá đó sẽ mở rộng sản xuất; nhiều người trước kia sản xuất

loại hàng hoá khác cũng chuyển sang sản xuất loại này Tình hình đó làm cho tư

liệu sản xuất và sức lao động được chuyển vào ngành này nhiều hơn các ngành

khác

Trường hợp thứ ba chỉ rõ cung cao hơn cầu, sản phẩm làm ra quá nhiều so

với nhu cầu xã hội, hàng hoá bán không chạy và bị lỗ vốn Tình hình đó buộc

một số người sản xuất ở ngành này phải rút bớt vốn chuyển sang ngành khác,

làm cho tư liệu sản xuất và sức lao động giảm đi ở ngành này

Như vậy là theo "mệnh lệnh" của giá cả thị trường lúc lên, lúc xuống xoay

quanh giá trị mà có sự di chuyển tư liệu sản xuất và sức lao động từ ngành này

sang ngành khác, do đó quy mô sản xuất của ngành đó mở rộng Việc điều tiết

tư liệu sản xuất và sức lao động trong từng lúc có xu hướng phù hợp với yêu cầu

của xã hội, tạo nên những tỷ lệ cân đối nhất định giữa các ngành sản xuất Đó là

biểu hiện vai trò điều tiết sản xuất của quy luật giá trị Nhưng sản xuất trong

điều kiện chế độ tư hữu, cạnh tranh, vô chính phủ nên những tỷ lệ cân đối hình

thành một cách tự phát đó chỉ là hiện tượng tạm thời và thường xuyên bị phá vỡ,

gây ra những lãng phí to lớn về của cải xã hội

Quy luật giá trị không chỉ điều tiết sản xuất mà điều tiết cả lưu thông hàng

hoá Giá cả của hàng hoá hình thành một cách tự phát theo quan hệ cung cầu

Cung và cầu có ảnh hưởng đến giá cả, nhưng giá cả cũng có tác dụng khơi thêm

luồng hàng, thu hút luồng hàng từ nơi giá thấp đến nơi giá cao Vì thế, lưu thông

hàng hoá cũng do quy luật giá trị điều tiết thông qua sự lên xuống của giá cả

xoay quanh giá trị

1.2.2 Kích thích cải tiến kỹ thuật, hợp lý hoá sản xuất nhằm tăng năng

suất lao động

Các hàng hoá được sản xuất trong những điều kiện khác nhau nên có giá

trị cá biệt khác nhau, nhưng trên thị trường đều phải trao đổi theo giá trị xã hội

Người sản xuất nào có giá trị cá biệt của hàng hoá thấp hơn giá trị xã hội thì có

lợi; trái lại, người có giá trị cá biệt cao hơn giá trị xã hội sẽ ở thế bất lợi, có thể

bị phá sản Để tránh bị phá sản và giành ưu thế trong cạnh tranh, mỗi người sản

xuất hàng hoá đều tìm cách giảm giá trị cá biệt hàng hoá của mình xuống dưới

mức giá trị xã hội bằng cách cải tiến kỹ thuật, hợp lý hoá sản xuất để tăng năng

suất lao động Lúc đầu, chỉ có kỹ thuật của một số cá nhân được cải tiến, về sau

do cạnh tranh nên kỹ thuật của toàn xã hội được cải tiến Như thế là quy luật giá

trị đã thúc đẩy lực lượng sản xuất và sản xuất phát triển

1.2.3 Phân hoá những người sản xuất hàng hoá nhỏ, làm nảy sinh

quan hệ kinh tế tư bản chủ nghĩa

Trên thị trường, các hàng hoá có giá trị cá biệt khác nhau đều phải trao đổi

theo giá trị xã hội Do đó, trong quá trình sản xuất và trao đổi hàng hoá không

tránh khỏi tình trạng một số người sản xuất phát tài, làm giàu, còn số người khác

bị phá sản

Trong nền sản xuất hàng hoá giản đơn, sự tác động của quy luật giá trị dẫn

đến kết quả là một số ít người mở rộng dần kinh doanh, thuê nhân công và trở

thành nhà tư bản, còn một số lớn người khác bị phá sản dần, trở thành những

người lao động làm thuê Thế là sự hoạt động của quy luật giá trị dẫn tới hệ phân

hoá những người sản xuất hàng hoá, làm cho quan hễ tư bản chủ nghĩa phát

sinh Lênin nói "… nền tiểu sản xuất thì từng ngày, từng giờ, luôn luôn đẻ ra chủ

nghĩa tư bản và giai cấp tư sản, một cách tự phát và trên quy mô rộng lớn"

Trong nền sản xuất hàng hoá tư bản chủ nghĩa, quy luật giá trị cũng tác

động hoàn toàn tự phát "sau lưng" người sản xuất, hoàn toàn ngoài ý muốn của

nhà tư bản Chỉ trong nền kinh tế xã hội chủ nghĩa, do chế độ công hữu về tư

liệu sản xuất chiếm địa vị thống trị, con người mới có thể nhận thức và vận dụng

quy luật giá trị một cách có ý thức để phục vụ lợi ích của mình

Nghiên cứu quy luật giá trị không chỉ để hiểu biết sự vận động của sản

xuất hàng hoá, trên cơ sở đó nghiên cứu một số vấn đề khác trong xã hội tư bản

chủ nghĩa, mà còn có ý nghĩa quan trọng đối với thực tiễn xây dựng chủ nghĩa

xã hội Các đảng cộng sản và nhà nước xã hội chủ nghĩa coi trọng việc vận dụng

quy luật giá trị trong việc qui định chính sách giá cả, kế hoạch hoá nền kinh tế

quốc dân, thực hiện hạch toán kinh tế v.v

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VIỆC VẬN DỤNG QUI LUẬT GIÁ TRỊ VÀO

NỀN KINH TẾ NƯỚC TA THỜI GIAN QUA VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP

NHẰM VẬN DỤNG TỐT HƠN QUY LUẬT Ở NƯỚC TA

TRONG THỜI GIAN TỚI

2.1 Thực trạng việc vận dụng quy luật giá trị và vai trò của quy luật giá trị

trong nền kinh tế ở nước ta thời gian qua

Nước ta đang thực hiện chuyển đổi nền kinh tế từ nền kinh tế kế hoạch

hoá tập trung sang nền kinh tế hàng hoá Mô hình kinh tế của nước ta được xác

định là: Nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần định hướng XHCN

2.1.1 Thực trạng việc vận dụng qui luật giá trị ở nước ta thời gian qua

Trước khi đổi mới, cơ chế kinh tế nước ta hoạt động theo cơ chế tập trung

bao cấp Nhà nước lãnh đạo nền kinh tế một cách có kết hoạch mang nhiều yếu

tố chủ quan Điều này đã phủ nhận tính khách quan của quy luật giá trị làm triệt

tiêu những nhân tố tích cực, năng động của xã hội Nền kinh tế rơi vào tình trạng

kém phát triển

Sau khi đổi mới quy luật giá trị được nhà nước vận dụng vào kế hoạch hoá

mang tính định hướng Nhà nước phải dựa trên tình hình định hướng giá cả thị

trường để tính toán vận dụng quy luật giá trị vào việc xây dựng kế hoạch Do giá

cả hàng hoá là hình thức biểu hiện riêng của giá trị, nhưng nó còn chịu sự tác

động của các quy luật kinh tế khác như quy luật cung cầu

2.1.1.1 Tình hình kinh tế nước ta trong thời gian qua

a) Tăng trưởng kinh tế và đóng góp vào tăng trưởng GDP

Nhờ thực hiện đổi mới kinh tế, vận dụng đúng các quy luật kinh tế Từ

năm 1991 nền kinh tế Việt Nam đạt tăng trưởng với tốc độ khá cao, trung bình

7,67% hàng năm từ 1991-1999, mức kỷ lục là 9,54% năm 1995

Từ năm 1998, tăng trưởng kinh tế có xu hướng giảm do nhiều nguyên

nhân trong đó chủ yếu là yếu kém về cơ cấu và thể chế cũng như tác động của

cuộc khủng hoảng tài chính châu Á

Cơ cấu GDP theo ngành kinh tế đã có chuyển dịch tích cực theo hướng

giảm tỷ trọng khu vực nông - lâm - ngư nghiệp và tăng tỷ trọng của khu vực

công nghiệp - xây dựng và dịch vụ Tuy nhiên tốc độ dịch chuyển cơ cấu GDP

còn rất chậm Năm 2000, khu vực nông - lâm - ngư nghiệp trong GDP vẫn còn

chiếm 24,3% Trong khi đó khu vực công nghiệp xây dựng là 36,6% và khu vực

dịch vụ là 39,1% từ mức 23,5% và 36% tương ứng của năm 1991

Cơ cấu GDP theo thành phần kinh tế, cũng có những chuyển dịch đáng

lưu ý là: Sau thời kỳ suy giảm từ năm 1986-1991 tỷ trọng của khu vực kinh tế

nhà nước tăng nhanh từ 29,25% năm 1991 lên 39,2% năm 1993 Sau đó giữ ổn

định khoảng trên 40% từ 1994-1999 Trong khi đó tỷ trọng của khu vực kinh tế

ngoài quốc doanh trong nước trong GDP liên tục giảm từ 70,75% năm 1991

xuống còn 49,4% năm 1999 Tiềm năng của khu vực kinh tế tư nhân vẫn còn lớn

và chưa được khai thác cao cho tăng trưởng kinh tế, khu vực kinh tế tư nhân tập

trung chủ yếu ở sản xuất nông - lâm - ngư nghiệp, sản xuất công nghiệp và cung

cấp dịch vụ với quy mô nhỏ và rất nhỏ Từ năm 1994 khu vực có vốn đầu tư

nước ngoài đã có vai trò ngày càng tăng trong phát triển kinh tế Việt Nam Mặc

dù từ năm 1997, đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam giảm mạnh, tỷ trọng

của khu vực này trong năm GDP vẫn tăng, chiếm 9,82% năm 1998 và 10,4%

năm 1999

b) Xuất khẩu, nhập khẩu hàng hoá

Kim ngạch xuất khẩu hàng hoá năm 2002 đạt 16,706 tỷ USD, tăng 11,2%

so với năm 2001, đạt được mục tiêu tăng xuất khẩu năm 2002 là từ 10 đến 12%

và cao hơn nhiều so với mức tăng 3,8% của năm 2001 Điều đặc biệt là sau 6

tháng đầu năm 2002 liên tục giảm xuất khẩu bắt đầu tăng nhanh dần sau những

tháng tiếp theo xuất khẩu hàng hoá của các doanh nghiệp trong nước đạt 8,834

tỷ USD bằng 52,9% tổng kim ngạch xuất khẩu, tăng 7,4% xuất khẩu của các

doanh nghiệp nước ngoài đạt 7,87 tỷ USD, bằng 47,1% tổng kim ngạch xuất

khẩu tăng 15,8%

Kim ngạch nhập khẩu hàng hoá năm 2002 ước đạt 19,73 tỷ USD tăng

22,1% so với năm 2001 Tương tự như xuất khẩu, nhập khẩu hàng hoá liên tục

tăng và nhanh dần vào các tháng cuối năm Nhập khẩu hàng hoá trong nước ước

đạt 13,11 tỷ USD, bằng 66,5% tổng kim ngạch nhập khẩu, tăng 17,3% Các

doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài nhập 6,62 tỷ USD, bằng 33,5% Tổng

kim ngạch nhập khẩu tăng 32,8% Trong tổng kim ngạch nhập khẩu nguyên liệu,

vật liệu, máy móc thiết bị, ô tô xe máy chiếm 97,5% tăng 0,1% hàng tiêu dùng

chỉ chiếm 2,5%, giảm 0,1%

c) Lạm phát

Cùng với tốc độ tăng trưởng kinh tế tương đối cao trong những năm 1990,

Việt Nam đã khá thành công trong việc kiềm chế và kiểm soát lạm phát Chỉ số

giá tiêu dùng giảm từ 67,5% năm 1991 xuống còn 0,1% năm 1996

Sau ba năm liền gần như không tăng chỉ số giá tiêu dùng năm 2002 tăng

4% so với năm 2001 Điều đó phản ánh mức cầu gia tăng khá mạnh đồng thời

thấy được sự ổn định về giá trị của hàng hoá trong nền kinh tế thị trường ở nước

ta Trên thực tế, tổng giá trị hàng hoá bán lẻ và doanh thu dịch vụ năm 2002 tăng

tới 12,85 so với năm 2001 Tuy nhiên có sự khác biệt khá rõ rệt trong diễn biến

giá cả giữa các nhóm mặt hàng

Giá hàng hoá phi lương thực thực phẩm tương đối ổn định Mức tăng giá

của các mặt hàng này là thấp nhất so với giá cả của các nhóm mặt hàng khác,

đang được coi là dấu hiệu tốt trong mối quan hệ giữa hàng công nghiệp và nông

sản vốn bất lợi cho người sản xuất nông nghiệp trong những năm qua

d) Đầu tư và tiết kiệm

Tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 1999 - 2000 đạt khoảng 682.880 tỉ

đồng, tăng liên tục từ 6.747 tỷ đồng năm 1990 lên 68.018 tỷ đồng năm 1995 và

120.600 tỷ đồng năm 2000 (giá hiện hành) Tổng đầu tư xã hội so với GDP cũng

tăng nhanh, từ 15,1% năm 1991 lên 28,3% năm 1997 là mức cao nhất trong cả

giai đoạn Từ năm 1998 khi khủng hoảng tài chính châu Á nổ ra, tỷ lệ này có xu

hướng giảm chỉ còn 26,3% năm 1999, là một trong những nguyên nhân chính

làm giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế trong 2 năm 1998 và 1999 Năm 2000 mặc

dù tốc độ tăng trưởng kinh tế có dấu hiệu tăng trở lại với mức 6,7% so với mức

4,8% của năm 1999, nhưng tổng đầu tư xã hội ước tính chỉ đạt khoảng 27,2% so

với GDP

Trong cơ cấu vốn đầu tư, vốn của tư nhân và vốn đầu tư nước ngoài ngày

càng chiếm tỉ trọng lớn năm 1990 vốn nhà nước chiếm 43,8%, vốn của tư nhân

và vốn của dân cư chiếm 41,5% và vốn GDI chiếm 14,7% Năm 1995 tỷ lệ

tương ứng của vốn GDI có chiều hướng giảm mạnh, năm 2000 mặc dù có dấu

hiệu tăng trở lại cũng chỉ đạt khoảng 18,6% của tổng dân cư xã hội Đầu tư của

tư nhân trong nước không còn ở mức thấp mà còn tăng chậm, kết hợp với xu

hướng giảm của FDI đã ảnh hưởng xấu tới việc tăng trưởng kinh tế Từ đó gây

sức ép cho đầu tư từ ngân sách nhà nước

Tiết kiệm trong nước trên GDP tăng từ 2,9% năm 1990 lên 18,25 năm

1995, năm 1996 có giảm nhẹ và từ 1997 trở đi tăng liên tục, đạt 23,6% năm

1999 Trong cả thập kỷ 90, tỉ lệ tiết kiệm/GDP tăng liên tục, kích thích đầu tư, từ

đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế

Điều này còn thể hiện rõ hơn qua tỷ lệ trong đầu tư tăng so với tổng vốn

sử dụng dành cho tiêu dùng, tích luỹ tăng nhanh từ 12,9% năm 1990 lên 24,95

năm 1995 và ước khoảng 27,95 năm 2000 Tiết kiệm trong nước tăng nhanh đã