Hoàn thiện cơ ché thanh tra, kiểm tra, giám sát nhằm nâng cao hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo và chống tham nhũng

Hoàn thiện cơ ché thanh tra, kiểm tra, giám sát nhằm nâng cao hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo và chống tham nhũng

HOÀN THIÊN CƠ CHẾ THANH TRA, KIỂM TRA,

GIÁM SÁT NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI, TỐ CÁO

VÀ CHỐNG THAM NHŨNG

Chủ biên: PHẠM VĂN KHANH

Tổng biên tập Tạp chí Thanh tra,

Thanh tra nhà nước

PHẦN THỨ NHẤT

THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH KHIẾU NẠI, TỐ CÁO

VÀ GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI, TỔ CÁO HIỆN NAY

I TÌNH HÌNH KHIẾU NẠI, TỐ CÁO HIỆN NAY

Từ năm 1997 đến nay, tình hình khiếu nại, tố cáo của công dân cóchiều hướng gia tăng, diễn biến phức tạp Số vụ việc phát sinh năm 1997 là175.179 vụ, tăng 16,95%; năm 1998 là 194.887 vụ, tăng 11,25%; năm 1999

là 180.492 vụ, giảm 7,39%; năm 2000 là 191.344 vụ, tăng 6,01%

Từ đầu năm 2001 đến nay, tình hình khiếu nại, tố cáo của công dângiảm hơn so với cùng kỳ năm trước, tuy nhiên tính chất còn phức tạp, chủyếu là khiếu kiện đòi được cấp lại đất cũ và mức đền bù thiệt hại về đất bịthu hồi; tố cáo cán bộ địa phương vi phạm pháp luật, tham nhũng, tiêu cực;tranh chấp đất đai trong nội bộ nhân dân; các khiếu kiện trên gắn liền với cácvấn đề xã hội phức tạp khác, nhiều vụ việc có nội dung và tính chất phứctạp, do lịch sử để lại diễn ra khá lâu nên việc giải quyết gặp nhiều khó khăn

Đến hết quí III năm 2001, các cơ quan nhà nước và chính quyền cáccấp đã tiếp nhận 131.394 vụ việc khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, thỉnh cầu (tớigần 40% đơn thư trùng lặp); trong đó có 77.414 vụ việc (68.747 khiếu nại,8.667 tố cáo) thuộc thẩm quyền giải quyết của cơ quan hành chính nhà nước;còn lại là các vụ việc thuộc thẩm quyền giải quyết của cơ quan tư pháp vàcác tổ chức chính trị - xã hội

Tại Trụ sở tiếp dân của Trung ương Đảng, Nhà nước ở thành phố HàNội, thành phố Hồ Chí Minh và của cơ quan Thanh tra nhà nước, từ đầu

năm đến nay có trên 10 ngàn lượt người và 299 lượt đoàn khiếu kiện đôngngười, chủ yếu ở một số xã, thị trấn thuộc thành phố Hà nội, các tỉnh NamĐịnh, Hà Tây, Bến tre, Bà Rịa – Vũng Tàu, Long An, An Giang…So vớicùng kỳ những năm trước, số lượng đơn thư và người đến khiếu kiện trựctiếp ở các cơ quan nhà nước, kể cả vụ việc khiếu kiện đông người giảm11%.

Nhiều đoàn, nhiều người ở các địa phương khác nhau đi khiếu kiệnvới mục đích khác nhau, tụ tập lại xung quanh Trụ sở tiếp công dân, hoặcnhiều lần đến nhà riêng các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước nhằm gây

áp lực đòi được giải quyết yêu cầu của họ với thái độ gay gắt

Khiếu tố diễn biến phức tạp, gay gắt nhất vẫn là những vụ việc mà cáccấp, các ngành đã nhiều lần phải giải quyết theo pháp luật nhưng người đikhiếu kiện chưa thoả mãn yêu cầu mong muốn hoặc một số vụ việc giảiquyết còn chậm, chưa rõ ràng của cơ quan có trách nhiệm

Về tố cáo, tập trung nhất là tố cáo cán bộ, đảng viên ở cơ sở, doanhnghiệp nhà nước vi phạm trong việc thực hiện các dự án đầu tư, đấu thầu,mua bán vật tư, thiết bị, xây dựng cơ bản; lợi dụng chức quyền cấp đất, bánđất; bao chiếm nhiều ruộng đất, tham ô, lãng phí v.v…

1- Một số nội dung khiếu nại chủ yếu.

Khiếu nại về đất đai xảy ra ở các địa phương chiếm tỷ lệ 59%

- Ở phía Bắc chủ yếu là khiếu kiện về tình trạng chính quyền tự cấpđất, bán đất trái thẩm quyền, lấn chiếm đất công, việc thu và sử dụng tiền từcấp, bán đất để xây dựng các công trình cơ sở hạ tầng (điện, đường, trường,trạm… ở nông thôn) có nhiều vi phạm, khai khống, gian lận, chi tiêu tàichính bừa bãi, tư lợi, tham ô diễn ra ở nhiều địa phương

- Ở các tỉnh Nam bộ tình trạng khiếu kiện đòi lại đất cũ, tranh chấpđất trong nội bộ nhân dân, giữa dân với các nông, lâm trường, cơ quan, đơn

vị quân đội, xảy ra ở nhiều nơi, có nơi rất gay gắt

Nhiều địa phương xảy ra khiếu kiện tranh chấp đất đai rất phức tạpgiữa chủ cũ và chủ mới, đất trước đây đưa vào tập đoàn sản xuất đã điều hoàgiao cho người khác sử dụng, nay chủ cũ đòi lại, có trường hợp yêu cầuchính quyền can thiệp giải quyết, có trường hợp tự đến chiếm để canh táctrên đất cũ Có nơi việc tranh chấp đất đai đã dẫn đến xô xát, gây hậu quảxấu về người, tài sản và ảnh hưởng đến tình hình an ninh trật tự tại địaphương Nhiều trường hợp nhân dân còn tố cáo cán bộ cơ sở lợi dụng chứcquyền bao chiếm nhiều đất, cấp đất trái phép

Đất trước đây, giao cho cơ quan, xí nghiệp, công an, quân đội quản lý

để làm kinh tế nhưng nay không sử dụng hoặc sử dụng không hết để đấttrống, chia cho cán bộ hoặc đã đem đấu thầu, cho thuê, cá biệt chuyểnnhượng trái phép cho người khác nên người có đất cũ trước đây thắc mắckhiếu kiện đòi lại Tình trạng đất nông, lâm trường giao mức khoán quá cao,không có căn cứ, một số nơi người có chức, có quyền bao chiếm cho thuêhưởng lợi bất chính gây bức xúc, bất bình, phát sinh khiếu kiện đông người

Ở một số nơi dân đòi được cấp chứng nhận quyền sử dụng đất; đòi lại đấtcủa cha ông, đất tự khai phá trước khi lập nông trường

- Ở khu vực miền Trung, nhất là các tỉnh Tây Nguyên, tình trạng viphạm Luật đất đai, phá rừng để lấy đất sản xuất, mua bán, chuyển đổi, lấnchiếm đất công, tranh chấp đất giữa đồng bào dân tộc với số dân di cư, vớinông, lâm trường diễn ra rất phức tạp

- Trên phạm vi cả nước, việc giải phóng mặt bằng thu hồi đất để mởrộng đô thị, xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội ở thành thị và nôngthôn đã làm cho một bộ phận dân cư không còn hoặc còn ít đất để canh tác,ảnh hưởng đến công ăn, việc làm và làm khó khăn thêm đời sống của họ.Mặt khác, trong quá trình thực hiện đã phát sinh khiếu kiện về cách làmthiếu công khai, mất dân chủ; giá đền bù thấp, không nhất quán, không côngbằng; việc lấy đất sử dụng vào kinh doanh, đền bù cho dân với giá thấpnhưng lại cho đấu thầu giá cao gấp nhiều lần; không ít trường hợp bớt xéntiền đền bù, tham nhũng, tiêu cực, gây bất bình trong dân

Việc khiếu kiện đòi lại nhà do Nhà nước quản lý thuộc diện cải tạo,nhà vắng chủ trước đây cũng diễn ra gay gắt, chiếm tỷ lệ 8% tập trung tạimột số đô thị lớn như Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, thành phố Hồ ChíMinh, Cần Thơ

Khiếu kiện về thực hiện các chính sách xã hội như chính sách đối vớingười có công đối với cách mạng, thương binh, liệt sỹ…,nhiều vụ việc dolịch sử để lại quá lâu, thiếu chứng cứ để xem xét xác định Ngoài ra, nhữngkhiếu kiện liên quan đến công ăn việc làm, xoá đói, giảm nghèo, kỷ luậtcông chức, viên chức…cũng đang là vấn đề bức xúc, các khiếu nại nàychiếm 8%

Khiếu nại về các nội dung thanh tra đã kết luận nhưng cấp đó có thẩmquyền chậm xử lý hoặc xử lý nương nhẹ chiếm 7%

Khiếu kiện về việc bị bắt oan sai, về những việc làm vi phạm trongquá trình điều tra, truy tố xét xử, thi hành án chiếm tỷ lệ 15%, do tồn đọngnhiều song chưa có một cơ chế hữu hiệu trong việc xem xét và giám sát việcgiải quyết những khiếu kiện đó

Các nội dung khiếu nại khác chiếm 3%.

2- Nội dung tố cáo.

- Tố cáo cán bộ lợi dụng chức quyền tham nhũng, chủ yếu là trongcấp đất; bao chiếm, mua bán đất trái pháp luật; thu hồi đất, giải toả đền bùkhông thoả đáng, không bảo đảm các điều kiện tái định cư, mất dân chủ,không công khai, thiếu công bằng, vi phạm quản lý thu chi tài chính…chiếm65%

- Tố cáo các hành vi vi phạm chính sách xã hội, chính sách đối vớingười có công với kháng chiến…chiếm 15%

- Tố cáo hành vi bao che cho người làm sai để vụ lợi, trù dập cấp dướichiếm 12%

- Các tố cáo khác chiếm 8%

II CÔNG TÁC CHỈ ĐẠO GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI, TỐ CÁO

VÀ MỘT SỐ KẾT QUẢ ĐÃ ĐẠT ĐƯỢC TRONG THỜI GIAN QUA

- Trước tình hình khiếu kiện phát sinh và diễn biến phức tạp, Trungương Đảng, Bộ Chính trị, Quốc hội và Chính phủ đã tập trung chỉ đạo côngtác giải quyết khiếu nại, tố cáo, nhất là từ sau khi xuất hiện tình hình khiếukiện phức tạp ở tỉnh Thái Bình Thực hiện Nghị quyết Trung ương 3 khoáVIII, Chỉ thị 21/CT – TW ngày 10/10/1997 của Bộ Chính trị, Chính phủ đã

đề ra nhiều chủ trương và tập trung chỉ đạo các cấp, các ngành xem xét, giảiquyết vừa khẩn trương vừa thận trọng, nhất là những vụ việc khiếu kiệnđông người, phức tạp; đã ban hành Nghị định 89/CP ngày 7/8/1997 về Quychế tổ chức tiếp công dân, Chỉ thị 763/CT – TTg ngày 15/9/1997 về tậptrung xử lý giải quyết khiếu kiện đông người và chấn chỉnh việc huy độngđóng góp của nhân dân; Chỉ thị 35/CT – TTg ngày 9/10/1998 lập Tổ côngtác liên ngành để xử lý các khiếu kiện phức tạp đông người tại các cơ quantrung ương và nhà riêng các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước Đồngthời Chính phủ cũng tập trung chỉ đạo xây dựng, hoàn thiện nhiều quy địnhpháp luật liên quan đến việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, xin ý kiến BộChính trị, trình Quốc hội, Uỷ ban thường vụ Quốc hội ban hành như: Pháplệnh chống tham nhũng, Pháp lệnh thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, Pháplệnh về cán bộ, công chức, Luật khiếu nại, tố cáo, Nghị quyết số 58 của Uỷban thường vụ Quốc hội về giao dịch dân sự về nhà ở trước 1/7/1991, theo

đó Chính phủ cũng đã ban hành các nghị định hướng dẫn thực hiên Nhữngvăn bản pháp luật này đã và đang phát huy hiệu quả để chấn chỉnh và tăngcường quản lý xã hội, làm cơ sở cho việc giải quyết khiếu nại, tố cáo

- Chính phủ đã có nhiều biện pháp chỉ đạo các cấp, các ngành tăngcường trách nhiệm tiếp dân và tập trung giải quyết khiếu nại, tố cáo Nhiều

vụ việc bức xúc, khiếu kiện đông người phức tạp đã được các cấp chínhquyền địa phương và các ngành trung ương phối hợp, tập trung xem xét, giảiquyết có kết quả Nhìn tổng quát thì năm 2001, số vụ việc được giải quyếtnhiều hơn, chấm dứt được khiếu kiện; điển hình như: vụ khiếu kiện đôngngười tại các xã thuộc huyện Giao Thủy (tỉnh Nam Định), đến nay, cácĐoàn thanh tra đã công bố kết luận ở 14 xã, được đại bộ phận nhân dân đồngtình, trên 40 cán bộ, đảng viên có vi phạm bị xử lý, tình hình hiện nay ởhuyện Giao Thuỷ có thể ở nơi này, nơi khác một số người đi khiếu kiện chưathoả mãn yêu cầu, còn gây khó khăn, phức tạp, nhưng nhìn tổng thể đã dầndần đi vào ổn định Nhiều vụ việc khiếu tố phức tạp đã được Thủ tướngChính phủ chỉ đạo giải quyết khẩn trương như: Vụ khiếu kiện lấn chiếm đấtđai tại Lâm trường Xuyên Mộc (tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu); vụ khiếu tố củamột số công dân ở thị trấn Quốc Oai (Hà Tây); vụ khiếu tố của 14 hộ tạikhán đài thành phố Long Xuyên (An Giang); vụ khiếu kiện đông người cóliên quan đến 1.200 hộ gia đình ở Nông trường Tân lập (Tiền Giang) doNông trường thu khoán nhiều khoản với mức cao, dân khiếu kiện đòi lại,đến nay đã kết luận, giải quyết trả lại quyền lơij cho nhân dan gần 7 tỷ đồng,tình hình tạm ổn định Thủ tướng Chính phủ đã có quyết định phê duyệt dự

án với mức đầu tư gần 500 tỷ đồng cho 2 tỉnh Bến Tre, An Giang để giảiquyết khiếu kiện liên quan tới 2.000 hộ nông dân bằng cách cho một số hộnông dân thiếu ruộng vay tiền để chuộc lại đất đã cầm cố hoặc người đang

sử dụng đất đền bù có công khai phá, tôn tạo cho người có đất gốc; đầu tưvào khai hoang phục hoá, xây dựng hạ tầng để có thêm diện tích đất mớigiao cho người thiếu ruộng, chuyển một bộ phận nông dân đi xây dựng kinh

tế mới…Hai đề án lớn này ở tỉnh Bến tre, An Giang đang được triển khaithực hiện, đại bộ phận nông dân hoan nghênh chủ trương đúng đắn này củaĐảng và Nhà nước

Vụ việc khiếu kiện của trên 100 hộ dân ở thị trấn Sao Đỏ (HảiDương) về đền bù giải toả đường 18A, mặc dù dân khiếu kiện đòi quyền lợikhông đúng, song bắt nguồn từ việc đền bù không công bằng, một số cán bộ

có chức, có quyền lại được hưởng đền bù cao làm dân thắc mắc, vụ việc đãđược làm rõ và xử lý nghiêm túc

- Trên cơ sở kết quả cuả 6 Đoàn kiểm tra liên ngành Trung ương đượctiến hành từ quí IV/2000 ở 21 tỉnh, thành phố, Chính phủ đã chỉ đạo các tỉnh

và thành phố còn lại thành lập các Đoàn kiểm tra liên ngành của địa phương

để giải quyết khiếu kiện đạt kết quả tốt Từ đầu năm 2001 đến nay, Chínhphủ đã cử nhiều đoàn xuống địa phương, tập trung kiểm tra, đôn đốc việc

thực hiện các kết luận, quyết định giải quyết và cùng địa phương xem xét,kết luận giải quyết các vụ khiếu kiện phức tạp mới phát sinh Cho đến nay,tổng hợp trên 30 tỉnh, thành phố về kết quả giải quyết khiếu tố theo chỉ đạocủa Thường vụ Bộ Chính trị (khoá 8) và Thủ tướng Chính phủ, đã giải quyếtđược gần 2.000 vụ việc khiếu kiện đông người, phức tạp hoặc vụ việc tồnđọng, kéo dài Nhiều tỉnh, thành phố đã thực hiện tốt công tác này như:thành phố Hồ Chí Minh, Long An, Cần Thơ, Sóc Trăng, Đồng Nai, Bà Rịa –Vũng Tàu, Bình Thuận, Ninh Thuận, Nghệ An, Hà Tĩnh, Hà Nam, VĩnhPhúc, Hải Phòng v.v

Đến hết quí III năm 2001, các cấp, các ngành đã xem xét giải quyếtđược 59.595 vụ việc thuộc thẩm quyền của cơ quan hành chính nhà nước(gồm 52.899 khiếu nại, 6.696 tố cáo) Thông qua giải quyết khiếu nại, tố cáo

đã thu hồi vào công quĩ 11.714 triệu đồng; 1.160,5 ha ruộng đất và nhiều vật

tư, hàng hoá khác Đã phục hồi quyền và lợi ích hợp pháp của công dân với

số tiền và tài sản là 15.777 triệu đồng, 618 chỉ vàng, 60 tấn lúa, điều chỉnh

và giao cho công dân 2.268 ha ruộng đất; các cơ quan nhà nước có thẩmquyền đã ban hành quyết định xử lý kỷ luật hành chính 646 cán bộ, côngchức có hành vi sai phạm, một số vụ việc phải truy cứu trách nhiệm hình sự

- Theo Qui chế làm việc của Chính phủ tại các phiên họp đầu thángmỗi quí, Chính phủ xẽ nghe và cho ý kiến chỉ đạo Báo cáo của Thanh tranhà nước về tình hình khiếu nại, tố cáo và giải quyết khiếu nại, tố cáo trongphạm vi cả nước, đề ra chủ trương, biện pháp chỉ đạo các ngành, các địaphương tập trung giải quyết kịp thời các khiếu nại, tố cáo của công dân,đồng thời Chính phủ phân công một đồng chí Phó Thủ tướng Chính phủ trựctiếp theo dõi và chỉ đạo công tác này để xử lý thường xuyên các vụ việcphức tạp Thủ tướng Chính phủ cũng xem xét, quyết định giải quyết các vụphức tạp, liên quan đến nhiều người, nhiều địa phương hoặc xử lý nhữngvấn đề liên quan đến chính sách, pháp luật

- Để hạn chế các vụ việc khiếu kiện phức tạp, đông người và phục vụkịp thời cho Đại hội Đảng bộ các cấp và Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX,Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các địa phương thành lập tổ công tác thườngtrực giải quyết khiếu kiện Một số tỉnh có các vụ việc bức xúc, phức tạp như

Hà Nội, Hà Tây, Nam Định, Hải Phòng, Quảng Ninh, Vĩnh Phúc, Thái Bình

cử đại diện của địa phương mình thường trực tại Hà Nội, Phối hợp với Trụ

sở tiếp dân của Trung ương Đảng và Nhà nước để xử lý khi công dân ở địaphương mình lên Trung ương khiếu kiện

Năm 2000 và 2001, do có sự chỉ đạo tập trung của Chính phủ, cáccấp, các ngành đã xác định giải quyết khiếu kiện là nhiệm vụ quan trọng nên

tập trung sức với các biện pháp chỉ đạo cụ thể, thiết thực Vì vậy, việc giảiquyết khiếu kiện của công dân đạt kết quả tốt hơn, hiệu quả cao hơn Các tổchức Thanh tra nhà nước từ Trung ương đến địa phương và các bộ, ngành đãphát huy vai trò tham mưu, chủ động phối hợp với các cơ quan hữu quanxem xét, giải quyết được nhiều vụ việc và tăng cường kiểm tra, đôn đốc,hướng dẫn giải quyết dứt điểm nhiều vụ việc ngay tại cơ sở; gắn giải quyếtkhiếu kiện hành chính với hoà giải các tranh chấp trong nội bộ nhân dân,tranh chấp giữa nhân dân với cơ quan nhà nước, doanh nghiệp nhà nước.

Quốc hội, Uỷ ban thường vụ Quốc hội và các đại biểu Quốc hội, Hộiđồng nhân dân các cấp, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể tăngcường giám sát, kiểm tra, đôn đốc nên đã có tác dụng hết sức quan trọng,làm cho các cấp, các ngành đề cao trách nhiệm trong công tác giải quyếtkhiếu nại, tố cáo

Do những cố gắng nói trên, nên năm 2001, công tác giải quyết khiếunại, tố cáo có chuyển biến tích cực hơn nhiều so với năm trước, số vụ việcđược giải quyết dứt điểm nhiều hơn, chất lượng, hiệu quả hơn Chính vì vậy,

số lượng đơn thư và người đi khiếu kiện vượt cấp giảm hơn năm 2000, gópphần ổn định chính trị, xã hội, tạo điều kiện cho sự nghiệp phát triển đấtnước theo nghị quyết của Đảng và Quốc hội đã đề ra

Với sự tập trung chỉ đạo của Chính phủ, sự kiểm tra, giám sát củaQuốc hội và Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp, với sự

cố gắng của các cấp, các ngành và sự phối hợp của Mặt trận Tổ quốc ViệtNam và các tổ chức thành viên của Mặt trận, công tác giải quyết khiếu nại,

tố cáo thời gian qua đã có nhiều thay đổi đáng kể, các cấp, các ngành đãnhận thức đầy đủ hơn về trách nhiệm, quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo công tácnày Nhiều nơi coi nhiệm vụ giải quyết khiếu kiện của nhân dân là một trongnhững nhiệm vụ trọng tâm của địa phương Nhờ đó, ở nhiều điểm nóng hoặcđiểm có diễn biến phức tạp đã huy động được lực lượng mà tổ chức Thanhtra làm nòng cốt trong việc tiến hành thanh tra để kết luận rõ đúng sai nhiều

vụ việc khiếu nại, tố cáo, nhất là những vụ việc khiếu kiện phức tạp đôngngười

Tuy nhiên, bên cạnh những cố gắng của các cấp, các ngành đã tậptrung chỉ đạo giải quyết được nhiều vụ việc khiếu kiện của dân, tình hìnhkhiếu kiện của dân vẫn gia tăng và phức tạp, do nhiều nơi việc giải quyếtcòn chậm, chưa kịp thời, số vụ việc tồn đọng hàng năm còn lớn dẫn đếncông dân khiếu kiện vượt cấp ngày càng tăng và có nhiều đoàn đông ngườilên tỉnh, lên Trung ương khiếu kiện gây bức xúc, ảnh hưởng đến an ninh, trật

tự xã hội

Trước tình hình trên, thực hiện ý kiến chỉ đạo của Thường vụ BộChính trị, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định thành lập 6 Đoàn công tácliên ngành của Trung ương, có sự tham gia của đại diện các Ban của Đảng,Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể ở Trung ương, do các đồng chí Bộtrưởng, Tổng cục trưởng làm Trưởng đoàn để kiểm tra, đôn đốc và cùng cácđịa phương giải quyết các vụ khiếu kiện, nhất là các vụ việc khiếu kiện đôngngười, phức tạp và tồn đọng kéo dài ở 21 tỉnh, thành phố trọng điểm.

Cùng với hoạt động của các Đoàn công tác trung ương, Chính phủ đãchỉ đạo 40 tỉnh, thành phố còn lại thành lập các Đoàn công tác, hoạt độngtheo cơ chế như các Đoàn công tác liên ngành của Trung ương để kiểm tra,giải quyết các khiếu kiện của dân, tạo sự thống nhất đồng bộ trên phạm vi cảnước trong công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân

Kết quả giải quyết khiếu nại, tố cáo có ý nghĩa quan trọng trong việcgóp phần củng cố, ổn định tình hình chính trị, qua việc giải quyết đó cáchành vi vi phạm pháp luât đã được xử lý kịp thời Những sơ hở trong hoạtđộng quản lý được chấn chỉnh và có tác dụng tích cực trong tuyên truyềnpháp luật, giáo dục công dân, viên chức nhà nước, từ đó củng cố lòng tin củanhân dân vào chính quyền, vào chế độ, tích cực đóng góp công sức xây dựngđất nước, góp phần làm ổn định tình hình kinh tế, chính trị, xã hội

Với ý nghĩa quan trọng đó, thời gian qua công tác giải quyết khiếunại, tố cáo đã kịp thời minh oan cho nhiều tập thể và hàng ngàn công dân,cán bộ viên chức nhà nước; khôi phục quyền lợi cho hàng vạn người, tài sảnđược trả lại cho dân trị giá hàng trục tỷ đồng, thu về ngân sách nhà nướchàng trăm tỷ đồng, hàng nghìn lượng vàng và nhiều ngoại tệ, tài sản có giátrị khác Đặc biệt, thông qua xét, giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân,nhiều cấp, nhiều ngành đã kịp thời uốn nắn, chấn chỉnh những sơ hở thiếusót trong quản lý kinh tế, quản lý xã hội, quản lý nhà nước; nhiều văn bảnchế độ chính sách đã được sửa đổi, bổ sung hoàn thiện phù hợp với tình hìnhđổi mới, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, đồngthời qua việc giải quyết các khiếu kiện của công dân đã xử lý nghiêm minhhàng ngàn cán bộ có sai phạm với các mức độ khác nhau về hành chính vàchuyển hàng trăm vụ việc sang cơ quan Điều tra để truy cứu trách nhiệmhình sự

III- SỰ CHỈ ĐẠO CỦA THANH TRA NHÀ NƯỚC VÀ THANH TRA CÁC BỘ, NGÀNH, TỈNH, THÀNH PHỐ ĐỐI VỚI CÔNG TÁC GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI, TỐ CÁO

Hàng năm, Thanh tra nhà nước đã căn cứ vào chương trình công táccủa Chính phủ, tình hình đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân trong toàn

quốc và những vấn đề bức xúc đang được dư luận xã hội quan tâm để xâydựng chương trình thanh tra của toàn ngành, chỉ đạo tổ chức Thanh tra cáccấp, các ngành xây dựng và trình thủ trưởng cùng cấp phê duyệt Chươngtrình thanh tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo đã bám sát sự chỉ đạo củaTrung ương Đảng và Chính phủ, tập trung chỉ đạo để giải quyết những vấn

đề nổi cộm phát sinh trong quản lý nhà nước, quản lý kinh tế - xã hội

Thi hành Luật khiếu nại, tố cáo và thực hiện chương trình công táccủa Chính phủ, Thanh tra nhà nước đã chỉ đạo các cấp,các ngành và các tổchức Thanh tra tập trung thực hiện nhiều biện pháp giải quyết khiếu nại, tốcáo của công dân như:

+ Từ năm 1998 đến hết quý III/2001 đã tổ chức hàng trăm lớp quántriệt Luật khiếu nại, tố cáo và Nghị định 67/1999/NĐ-CP cho hàng trămngàn lượt cán bộ chủ chốt của các Bộ, ngành, các cấp chính quyền địaphương, giúp cho các cấp, các ngành nâng cao trách nhiệm, nắm vững thẩmquyền giải quyết khiếu nại, tố cáo Tổ chức nhiều đợt tuyên truyền pháp luật

về khiếu nại, tố cáo trên các phương tiện thông tin đại chúng của Trungương và địa phương để cán bộ và nhân dân nắm vững quyền, nghĩa vụ côngdân trong việc khiếu nại, tố cáo và thẩm quyền giải quyết của cơ quan nhànước các cấp

+ Tổng hợp tình hình khiếu nại, tố cáo và giải quyết khiếu nại, tố cáotrên phạm vi toàn quốc, kiến nghị các biện pháp giải quyết khiếu nại, tố cáotrình Chính phủ tại các phiên họp của Chính phủ vào đầu tháng mỗi quý đểChính phủ cho chủ trương giải quyết

+ Làm việc với cấp uỷ và chính quyền các tỉnh, thành phố có nhiềukhiếu kiện phức tạp, đông người và tồn đọng kéo dài để thống nhất các chủtrương, biện pháp cụ thể giải quyết, nhằm góp phần ổn định tình hình ở địaphương

+ Nghiên cứu các văn bản quyết định giải quyết khiếu nại, tố cáo của

Bộ, ngành địa phương gửi đến nhằm phát hiện những dấu hiệu giải quyết saipháp luật để kiến nghị sửa đổi, giải quyết lại, đảm bảo đúng pháp luật

Trước tình hình bức xúc về khiếu kiện, tháng 9/2000, Thanh tra nhànước đã tham mưu với Chính phủ thành lập 6 Đoàn công tác liên ngành củaTrung ương để kiểm tra, đôn đốc giải quyết khiếu kiện ở 21 tỉnh, thành phốtrọng điểm Tiếp đó, Thanh tra nhà nước đã tham mưu với Chính phủ vàhướng dẫn các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương còn lại thành lập cácĐoàn công tác liên ngành của địa phương hoạt động như cơ chế của Đoàncông tác trung ương để kiểm tra, đôn đốc việc giải quyết các khiếu nại bứcxúc ở địa phương Tháng 3/2001, thành lập 4 tổ công tác của Thanh tra nhà

nước tiến hành kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện kết luận, kiến nghị của cácĐoàn công tác liên ngành của Trung ương.

Thực hiện Luật khiếu nại, tố cáo, trong 3 năm qua Thanh tra nhà nướctrực tiếp kiểm tra trách nhiệm giải quyết khiếu nại, tố cáo của 30 tỉnh, thànhphố trực thuộc Trung ương và 5 bộ, ngành; chỉ đạo và hướng dẫn thanh tracác cấp, các ngành tiến hành thanh tra việc chấp hành pháp luật khiếu nại, tốcáo và kiểm tra trách nhiệm giải quyết khiếu nại, tố cáo của thủ trưởng12.481 lượt cơ quan nhà nước Kết quả thanh tra, kiểm tra đã góp phần quantrọng cho các cấp, các ngành giải quyết được nhiều vụ việc khiếu nại, tố cáo

Thanh tra các cấp, các ngành đã làm tham mưu giúp thủ trưởng cùngcấp xem xét, kết luận, giải quyết có kết quả nhiều vụ việc khiếu kiện, nhiềuđiểm nóng ở các địa phương Đồng thời đã chủ động bàn bạc với các đoànthể (Mặt trận Tổ quốc, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh, Hội Phụ nữ,Đoàn Thanh niên…) tăng cường phối hợp với chính quyền cơ sở để tổ chứcviệc hoà giải và đã hoà giải thành công nhiều vụ việc tranh chấp trong nội bộnhân dân hoặc vụ khiếu kiện mới phát sinh ở cơ sở

IV MỘT SỐ ƯU ĐIỂM, THIẾU SÓT VÀ NGUYÊN NHÂN VƯỚNG MẮC TRONG CÔNG TÁC GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI, TỐ CÁO

1- Về ưu điểm.

- Công tác tiếp dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân đã cónhiều chuyển biến và ngày càng tiến bộ hơn Ở nhiều địa phương, cấp uỷ vàchính quyền đã có nhận thức đúng đắn về ý nghĩa, tầm quan trọng của côngtác này nên đã tập trung chỉ đạo đề ra nhiều chủ trương, biện pháp tổ chứcthực hiện có hiệu quả hơn

- Các tổ chức Thanh tra phát huy tốt vai trò tham mưu, chủ động phốihợp với các cơ quan hữu quan xem xét, kết luận, kiến nghị giải quyết nhiều

vụ việc khiếu kiện bức xúc, tăng cường kiểm tra, đôn đốc, hướng dẫn cơ sởgiải quyết dứt điểm các vụ việc khiếu nại

- Ở nhiều địa phương, Đoàn đại biểu Quốc hội, đại biểu Quốc hội vàHội đồng nhân dân đã tăng cường giám sát các cấp chính quyền trong việcxem xét, giải quyết các khiếu kiện của công dân, qua đó đã có tác dụng hạnchế tình trạng thiếu trách nhiệm, đùn đẩy, né tránh của cấp có thẩm quyền.Đối với những vụ việc phức tạp, những điểm nóng của địa phương, cấp uỷđảng, chính quyền đã chỉ đạo chặt chẽ, lập Đoàn thanh tra đến tận nơi xemxét, kết luận rõ đúng sai, công bố công khai, giải quyết có lý có tình, xử lýnghiêm minh những người vi phạm Với những cố gắng đó của địa phương,

số vụ việc được giải quyết dứt điểm nhiều hơn, từng bước hạn chế những vụkhiếu kiện vượt cấp lên trên.

- Công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo thời gian qua đã gắn với cuộcvận động xây dựng, chỉnh đốn Đảng, cuộc đấu tranh chống tham nhũng và

đã đạt được những kết quả nhất định, qua đó góp phần giữ vững sự ổn địnhchính trị, xã hội, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước

2- Những thiếu sót và nguyên nhân vướng mắc

a) Tình hình vi phạm chính sách, pháp luật cũng như hành vi thamnhũng, tiêu cực, mất đoàn kết nội bộ ở nhiều cơ sở xã, phường và cơ quan,doanh nghiệp là nguyên nhân nẩy sinh khiếu kiện, nhiều vụ việc phức tạpdẫn đến khiếu kiện vượt cấp kéo dài Không ít vụ việc giải quyết còn chậm,khi đã có kết luận thì quá trình xử lý lại vướng mắc, nhất là thu hồi tài sản,

kỷ luật cán bộ, thậm chí có biểu hiện bao che, nương nhẹ đối với người làmsai Có trường hợp còn né tránh, đùn đẩy, làm cho quần chúng bất bình,người đi khiếu kiện thiếu lòng tin, gửi đơn vượt cấp hoặc trực tiếp đi khiếukiện lên cấp trên

b) Chính sách, pháp luật của Nhà nước ta đang trong qúa trình hoànthiện nên thiếu đồng bộ, lại thay đổi, bổ sung, sửa đổi nhiều, làm khó khăntrong thực hiện Một bộ phận nhân dân so sánh cái sau lợi hơn cái trước, chorằng mình bị thiệt; ở không ít địa phương, mặc dù chính sách mới đã banhành, trong thời gian giao thời vẫn thực hiện chính sách cũ, hoặc chính sáchmới đã có nhưng muốn thực hiện chính sách cũ cho ổn định, dẫn đến ngườiđược hưởng chính sách bị thiệt thòi làm phát sinh khiếu kiện (nhất là chínhsách đền bù khi thu hồi đất) Nhiều người dân vì quá nặng về lợi ích cá nhân,

so sánh giữa giá thị trường với giá qui định của Nhà nước, đòi được hưởngquyền lợi theo yêu cầu cá nhân, dẫn đến khiếu kiện kéo dài, coi thường kỷcương pháp luật

c) Luât khiếu nại, tố cáo được Quốc hội ban hành điều chỉnh cáckhiếu nại về quyết định hành chính và hành vi hành chính của cơ quan vàcông chức trong bộ máy hành chính nhà nước Trên thực tế, các dạng khiếunại này không nhiều Vấn đề nổi cộm hiện nay là các tranh chấp trong nội bộnhân dân dẫn đến khiếu nại về đất cũ, đất cho mượn, cho thuê, cầm cố, thếchấp…trước khi Luật đất đai ban hành; khi có Luật đất đai, đất được cấp cóthẩm quyền giao cho người khác sử dụng và họ đã sử dụng ổn định, người

có đất cho thuê, cho mượn…trước đây đòi được giải quyết cho họ sự dụngđất cũ Khiếu kiện loại này diễn ra phức tạp, nhất là ở các tỉnh phía Nam Vìvậy cần được nghiên cứu để xử lý về mặt pháp luật, làm cơ sở điều chỉnh

hành vi công dân, đồng thời cũng tạo cơ sở pháp lý cho các cơ quan có thẩmquyền xem xét, giải quyết.

Về thẩm quyền giải quyết khiếu nại, tố cáo tập trung cho Chủ tịch Uỷban nhân dân các cấp, thực hiện cơ chế uỷ quyền giải quyết khiếu nại,chuyển trả đơn, về thụ lý các vụ việc thuộc thẩm quyền cấp dưới khi quáthời hạn giải quyết, việc xem xét các khiếu nại khi đã có quyết định giảiquyết cuối cùng nẩy sinh khá nhiều vướng mắc và lúng túng cần phải đượcnghiêm cứu sửa đổi, bổ sung về pháp luật Trình tự, thủ tục, thẩm quyền giảiquyết khiếu nại giữa Luật khiếu nại, tố cáo là luật khung với các luật về nộidung còn mâu thuẫn dẫn đến thiếu thống nhất trong giải quyết

Mối quan hệ về thẩm quyền giải quyết khiếu kiện hành chính của cơquan hành chính các cấp với Toà hành chính thuộc Toà án nhân dân các cấpchưa chặt chẽ về luật pháp cũng như trong tổ chức thực hiện Phạm vi xét xửcủa Toà hành chính còn hẹp, thủ tục thụ lý và giải quyết của Toà hành chínhcòn rườm rà, gò bó, dẫn đến giải quyết khiếu kiện chủ yếu bằng con đườnghành chính; Trong khi đó Toà hành chính ít vụ việc, vấn đề này cần nghiêncứu sửa đổi, bổ sung Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính,cùng với việc sửa đổi Luật khiếu nại, tố cáo theo hướng mở rộng phạm vi,đối tượng và thẩm quyền cho Toà hành chính với những thủ tục đơn giản dễthực hiện

d) Thực hiện công cuộc đổi mới, Đảng, Nhà nước ta có nhiều chủtrương và chính sách cởi mở nên đã xuất hiện nhiều khiếu nại có liên quanđến lịch sử trước đây như xin lại nhà thuộc diện cho thuê, nhà cải tạo côngthương nghiệp, tư bản tư doanh, nhà vắng chủ, nhà quản lý, nhà thuộc diện2/IV…Các khiếu kiện này phức tạp, bức xúc; quá trình nhiều năm trước đâycũng như hiện nay chưa có chủ trương và giải pháp để giải quyết nên việc

xử lý của các ngành, các địa phương gặp khó khăn, lúng túng Trong lúc đócác đối tượng này lại đòi hỏi phải giải quyết khẩn trương và dứt điểm Chínhphủ đã có đề án trình Bộ Chính trị và Uỷ ban thường vụ Quốc hội cho ý kiến

để xử lý các vụ việc khiếu kiện này

đ) Nhiều vụ việc đã xem xét giải quyết nhưng khiếu kiện còn diễn raphức tạp như đất cho mượn, cho thuê, cho ở nhờ, nhà đất nhờ trông coi hộ,đất cầm cố, thế chấp…do lịch sử để lại, khi thực hiện Luật đất đai giaoquyền sử dung cho hộ nông dân, Nhà nước đã thừa nhận và giao quyền sửdụng cho họ, người có đất cũ khiếu kiện, vì vậy cần nghiên cứu để xử lý vấn

đề này trong Luật đất đai

e) Công tác hoà giải để giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp trong nội

bộ nhân dân và giải quyết khiếu kiện ngay tại cơ sở có ý nghĩa tích cực,