Vai trò của báo chí trong việc xây dựng và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc

Vai trò của báo chí trong việc xây dựng và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc

Vấn đề giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc luôn là mối quan tâm không chỉcủa một dân tộc mà của toàn xã hội Mỗi một dân tộc đều tạo cho mình mộtnét văn hoá riêng đặc thù Những nét văn hoá riêng ấy quy tụ tạo nên nền vănhoá của cả một đất nước Và trong sự nghiệp phát triển đó, các phương tiệnthông tin đại chúng đặc biệt là hệ thống các Đài Truyền thanh – Truyền hình(TT-TH) tuyến huyện, xã cũng có những đóng góp không nhỏ.

Mộc Châu là một huyện vùng núi Tây Bắc với 12 dân tộc anh em cùngsinh sống, mỗi một dân tộc lại có một nét văn hoá đặc trưng riêng biệt, làm

cho văn hoá Mộc Châu trở nên phong phú, đa sắc màu Đài TT-TH Mộc Châu

là cơ quan ngôn luận của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Mộc Châu, luônlàm tốt công tác tuyên truyền chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước

về mọi lĩnh vực tới nhân dân trong toàn huyện Riêng lĩnh vực văn hoá, ĐàiTT-TH Mộc Châu cũng đã có nhiều tin, bài tuyên truyền về những nét vănhoá đặc sắc giúp nhân dân các dân tộc trong toàn huyện, đặc biệt là nhân dâncác dân tộc thiểu số hiểu được giá trị của những nét văn hoá đặc trưng, qua đógiúp nhân dân tích cực hơn trong việc xây dựng và phát huy bản sắc văn hoácủa dân tộc mình và cùng với các dân tộc khác trong huyện chung tay vàoviệc bảo tồn - gìn giữ và phát huy nền văn hoá của huyện Mộc Châu nói riêng

và của dân tộc Việt Nam nói chung Qua thời gian được đến tham quan và tìmhiểu về Mộc Châu, tôi cảm nhận rõ được những ảnh hưởng của báo chí huyệntới việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hoá nơi đây

Vì thế, trong tiểu luận này tôi lựa chọn đề tài:

“Vai trò của báo chí đối với việc xây dựng và giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc”

2 Mục đích nghiên cứu

Mục đích chính của tiểu luận này nhằm tìm hiểu và nghiên cứu vai tròcủa Đài TT-TH cơ sở với vấn đề giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc, cụ thể là

lĩnh vực tuyên truyền nhằm giữ gìn bản sắc văn hoá của đồng bào các dân tộcthiểu số, tuyên truyền và giúp người dân hiểu về giá trị của những nét vănhoá riêng của dân tộc mình Đồng thời, tiểu luận này cũng nhằm đưa ra nhữnggiải pháp, phương hướng mang tính bổ khuyết, gợi mở để nâng cao hơn nữavai trò, tác dụng, hiệu quả của Đài TT-TH địa phương đối với việc giữ gìn vàphát huy bản sắc văn hoá dân tộc.

3 Phương pháp nghiên cứu đề tài

Tiểu luận của tôi hoàn thành nhờ sự kết hợp các phương pháp nghiên cứusau:

Phương pháp quan sát: tiến hành quan sát tại cơ quan mà mình thực

tập để tìm hiểu việc giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc trên Đài TT-THHuyện Mộc Châu; Quan sát công chúng để thấy được hiệu quả của việc pháthuy và giữ gìn những bản văn hoá của từng nhóm dân tộc sinh sống tại huyện

Phương pháp phân tích, nhận xét, đánh giá: Thông qua cách nhìn

nhận của mình để đối chiếu giữa thực tiễn với lý luận, từ đó đưa ra nhận xétđánh giá về những mặt làm được và những mặt chưa làm được trong công tácgìn giữ và phát huy những truyền thống văn hoá hiện nay đồng thời đề ranhững giải pháp khắc phục những điểm yếu và phát huy những mặt mạnh

Phương pháp thống kê, tổng hợp: Sử dụng phương pháp này nhằm

trình bày, tổng kết lại những vấn đề mà bản thân tìm hiểu được sao cho côđọng, khái quát và tiêu biểu nhất

Tuy nhiên trong qúa trình làm tiểu luận tôi đã không tách biệt riêng lẻcác phương pháp mà có sự kết hợp chặt chẽ, logíc giữa các phương phápnhằm mang lại hiệu quả cho bài viết

4 Phạm vi nghiên cứu

1 Trong phạm vi của tiểu luận này, tôi xin nghiên cứu, phân tích và tìmhiểu rõ hơn nữa về vai trò của Đài TT-TH với vấn đề giữ gìn bản sắc văn hoácác dân tộc thiểu số của huyện Mộc Châu

2 Thời gian nghiên cứu: là 2 năm (2007 – 2008) để làm nổi bật nhữngthành tích cũng như những hạn chế trong công tác tuyên truyền của Đài TT-

TH huyện Mộc Châu với việc giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc

5 Kết cấu của tiểu luận

Tiểu luận gồm 3 phần:

A: Phần mở đầu:

Gồm có: Lý do chọn đề tài; Mục đích nghiên cứu đề tài Phương pháp

Ngoài ra trong tiểu luận này còn có kèm theo: Phần mục lục, phụ lục

và một số tài liệu tham khảo.

B: Phần nội dung

Chương I: Đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước

Về giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc

I Khái niệm văn hoá

Trên thực tế, như chúng ta đã biết hiện nay có rất nhiều định nghĩakhác nhau về văn hoá, mỗi định nghĩa phản ánh một cách nhìn nhận và đánhgiá khác nhau Ngay từ những năm 1952, hai nhà nhân loại học người Mỹ làAlfred Kroeber và Clyde Kluckhohn đã từng thống kê có 164 định nghĩa khácnhau về văn hoá trong các công trình nổi tiếng thế giới Văn hoá được đề cậpđến trong nhiều lĩnh vực nghiên cứu như dân tộc học, nhân loại học, dân gianhọc, văn hoá học, xã hội học…và trong mỗi lĩnh vực nghiên cứu đó lại có mộtđịnh nghĩa khác nhau về văn hoá

Trong nhân loại học và xã hội học, khái niệm văn hoá được đề cập đếntheo một nghĩa rộng nhất Văn hoá bao gồm tất cả mọi thứ vốn là một bộphận trong đđời sống con người Văn hoá không chỉ là những gì liên quan đếntinh thần mà còn bao gồm cả vật chất

Theo Bách khoa toàn thư Pháp: “ Văn hoá theo nghĩa rộng là tập tục, tín ngưỡng, ngôn ngữ, tư tưởng, thị hiếu thẩm mỹ, những hiểu biết kỹ thuật cũng như toàn bộ tổ chức môi trường của con người, nghĩa là văn hoá vật

truyền lại được, điều tiết những quan hệ và nhưng ứng dụng của một nhóm

xã hội với môi trường sinh thái của nó”.

Năm 1982, tại Mêhicô, hội nghị thế giới về chính sách văn hoá vì sựphát triển đã thông qua tuyên bố ngày 6 tháng 8, còn gọi là Tuyên bố Mêhicô

về chính sách văn hoá: "Theo nghĩa rộng, vă ăn hoá ngày nay có thể được coi là toàn bộ các đặc tính đặc biệt về tâm hồn, vật chất, trí tuệ và tình cảm đặc trưng cho một xã hội hay một nhóm xã hội Nó không chỉ bao gồm nghệ thuật

và văn học, mà cả lối sống, các quyền cơ bản của nhân loại, các hệ thống giá trị, truyền thống và tín ngưỡng".

Theo Tổng giám đốc UNESCO Federico Mayor cho rằng: “ Văn hoá

sống (của mỗi cá nhân và cả cộng đồng) đã diễn ra trong quá khứ cũng

từng dân tộc tự khẳng định bản sắc riêng của mình”.

Thập niên 40 của thế kỉ XX, Chủ tịch Hồ Chí Minh quan niệm về vănhoá: “ Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ phục vụ cho sinh hoạt hằng ngày

về ăn, mặc, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hoá”…

Hầu hết những quan điểm này tuy khác nhau về cách thể hiện nhưngtựu trung lại đều hướng tới những cái tốt đẹp của một thời kỳ, một giai đoạn

và những cái đó cần được gìn giữ và phát huy

Giáo sư Trần Quốc Vượng được tôn vinh là một trong “Tứ trụ” củakhoa lịch sử, rộng ra là Ngành lịch sử – văn hoá Việt Nam Cuộc đời và sựnghiệp khoa học của GS Trần Quốc Vượng luôn gắn bó với đất nước, nhândân với hành trình lịch sử và văn hoá dân tộc

Trong cuộc đời đam mê “Ngang dọc” khắp mọi miền Tổ quốc Ông

văn hoá “ Trên mảnh đất ngàn năm văn vật” GS Trần Quốc Vượng còntham gia định danh, làm rõ những đóng góp và giá trị tiêu biểu của cácnền văn hoá, các thời đại văn hoá Việt Nam trong mối liên hệ và tươngquan với môi trường văn hoá khu vực và Thế giới Trong quá trình nghiêncứu, tìm tòi về văn hoá GS Trần Quốc Vượng đã đưa ra nhận định củamình về văn hoá Trong giáo trình Cơ sở văn hoá Việt Nam, GS TrầnQuốc Vượng đưa ra định nghĩa về văn hoá như sau:

“ Văn hoá là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần

trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội”.

Văn hoá có rất nhiều định nghĩa khác nhau tuy nhiên dù hiểu theonghĩa nào thì văn hoá cũng mang lại những gía trị nhất định về tinh thần chonhân dân, là động lực để mỗi người sống, chiến đấu và lao động vì vậy ta cầnphải gìn giữ và phát huy

II Nghị quyết Trung ương 5 khoá VIII (1998 – 2003) về việc xây dựng

và phát huy truyền thống văn hoá đậm đà bả sắc dân tôc của Việt Nam:

Như chúng ta đã biết, việc giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc là một trongnhững quốc sách hàng đầu của quốc gia, nó không chỉ giúp cho người dân cácdân tộc thiểu số hiểu biết về giá trị văn hoá trong mỗi trò chơi, mỗi phong tụctập quán như: cưới xin, ma chay, lễ hội, lễ tết…của dân tộc mình mà đó còn

là động lực thúc đẩy sự phát triển của cả một quốc gia bởi mỗi một nét vănhoá riêng của mỗi dân tộc anh em góp phần tạo nên sự đa dạng, phong phúcủa một nền văn hoá đậm đà bản sắc của dân tộc Việt Nam Đất nước ta đangtrên tiến trình Công nghiệp hoá, Hiện đại hoá đất nước, vì vậy phát huytruyền thống cũng như giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc càng trở nên cấp thiết

và là cơ sở tạo nên một nét văn hoá đặc thù của cả một dân tộc

Trong văn kiện của Nghị quyết Trung ương 5 khoá VIII đã nêu rõnhiệm vụ bảo tồn và phát huy các di sản văn hoá như sau: “Di sản văn hoá là tài sản vô giá, gắn kết cộng đồng dân tộc, là cốt lõi của bản sắc dân tộc, cơ

sở để sáng tạo những giá trị mới và giao lưu văn hoá Hết sức coi trọng bảg tồn, kế thừa, phát huy những giá trị văn hoá truyền thống( bác học và dân gian), văn hoá cách mạng, bao gồm cả văn hoá vật thể và phi vật thể Nghiên cứu và giáo dục sâu rộng những đạo lý dân tộc tốt đẹp do cha ông để lại.”

Phát thanh – truyền hình là một trong những loại hình báo chí đã thamgia vào mọi lĩnh vực của đời sống chính trị, kinh tế và xã hội Với những đặctrưng ưu việt của Phát thanh – Truyền hình, nó là một phương tiện truyềnthông tác động mau lẹ và hữu hiệu trong xã hội ở đây, chúng ta hãy cùngxem xét một lĩnh vực đó là: “Vai trò của báo chí với việc giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc”

Thực hiện chỉ thị của Đảng và Nhà nước, các Đài Phát thanh – Truyềnhình các cấp tích cực tuyên truyền đến người dân giúp họ hiểu biết hơn vềviệc giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc từ đó góp phần thúc đẩy nền văn hoá đadạng, nhiều màu sắc của các dân tộc thiểu số nói riêng và của dân tộc ViệtNam nói chung

Thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 (khoá XIII) (1998 – 2003) về xây

dân tộc, huyện Mộc Châu đã đạt được những kết quả hết sức khả quan: 100%các xã, thị trấn đã ra Nghị quyết kiện toàn và thành lập Ban chỉ đạo cấp xã, thịtrấn để thực hiện Nghị quyết Trung ương 5; Từng bước nâng cao chất lượnglàng văn hoá, gia đình văn hoá, cơ quan văn hoá, làng văn hoá, liên tục tăng

cả về số lượng lẫn chất lượng, năm sau cao hơn năm trước

Để làm tốt công tác kiện toàn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc.Những năm qua Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc huyện MộcChâu đã tích cực đẩy mạnh nhiều hoạt động, phong trào có ý nghĩa thiết thựctrong việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hoá Đài TT - TH huyện MộcChâu là cơ quan tiên phong trong các hoạt động này thông qua việc xây dựngnhiều tin, bài có nội dung sâu sắc góp phần đẩy mạnh tuyên truyền chủtrương, chính sách của Đảng; pháp luật của Nhà nước về việc giữ gìn bản sắcvăn hoá dân tộc:

III Đài Truyền thanh – Truyền hình Mộc Châu với việc giữ gìn

bản sắc văn hoá dân tộc.

Là cơ quan ngôn luận của Đảng và Nhà Nước Đài TT-TH Mộc Châutrong thời gian qua đã làm tốt công tác tuyên truyền tới nhân dân đặc biệt lànhững vấn đề liên quan đến bản sắc văn hóa của các dân tộc đặc biệt là dântộc thiểu số Vì thế đài đã trở thành một bộ phận tuyên truyền không thể thiếu

giúp người dân các dân tộc hiểu được giá trị văn hoá của dân tộc mình, gópphần giữ gìn và phát huy nền văn hoá chung của huyện

Đài TT - TH Mộc Châu cùng với Phòng văn hoá huyện tích cực thamgia tổ chức tuyên truyền về những chủ trương chính sách của Đảng, pháp luậtcủa Nhà nước về việc giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc tại huyện Mộc Châu

Cụ thể trong những năm qua Đài TT - TH Mộc Châu đã thực hiện tốt một sốviệc như:

- Tích cực tuyên truyền nhằm góp phần giữ gìn và phát huy những nétvăn hoá của các dân tộc trên địa bàn huyện thông qua viêc:

+ Biểu dương những tấm gương biết gạt bỏ những hủ tục, lạc hậu vàphát huy những nét văn hoá tiêu biểu

+ ủng hộ việc sưu tầm, phục dựng các lễ, hội, các trò chơi dân gian củacác dân tộc thiểu số trên địa bàn vv…

- Thường xuyên cập nhật những nét văn hoá truyền thống của từng dântộc trong Huyện

Qua quá trình khảo sát trong 2 năm 2007 – 2008 tại Đài về lĩnh vực bảotồn Văn hoá, Đài Truyền thanh – truyền hình Mộc Châu đã có số lượng tin,bài đăng phát trên sóng truyền thanh – truyền hình theo bảng thống kê sau:

Chương II: Vai trò của Đài Truyền thanh – Truyền hình

huyện Mộc Châu với vấn đề giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc

I Giới thiệu chung về Đài TT- TH Huyện Mộc Châu

1.1: Bộ máy tổ chức quản lý của Đài

+ Phó trưởng Đài phụ trách nội dung

+ Phó trưởng Đài phụ trách kỹ thuật

Dựng hình

Trạm phát lại

- 22 công nhân kỹ thuật trực máy

- Một số cộng tác viên

Đài TT-TH huyện có 2 tổ: Tổ nội dung ( Phóng viên, phát thanh viên,biên tập viên và sản xuất chương trình ); Tổ kỹ thuật( Các kỹ thuật viên trựctrạm)

1.3: Trang thiết bị kỹ thuật

- 03 chảo thu vệ tinh

- 02 bộ dựng hình

- 01 máy thu in phát thanh

- 04 Camera (01 Camera sony; 02 Camera MD 9000 và 1 Camera

MD 10000 )

Đài hoạt động trên 2 hệ: Phát sóng và đường dây hữu tuyến với gần 100cụm loa tự động (năm 2001), 10 Km đường dây hữu tuyến thuộc thị trấn MộcChâu

2 Vai trò của Đài TT - TH Mộc Châu

Đài TT-TH huyện Mộc Châu là công cụ tuyên truyền của Đảng bộ vàchính quyền huyện, là cầu nối giữa Đảng với nhân dân Đài TT-TH huyện giữvai trò đặc biệt quan trọng trong việc truyền tải thông tin tiếp âm sóng Đàitiếng nói Việt Nam, tiếp âm sóng Đài Phát thanh - Truyền hình Tỉnh Sơn La,xây dựng chương trình phát thanh của Đài huyện với thời lượng 15 phút mỗingày, mỗi tuần xây dựng 1 bản tin truyền hình phát sau thời sự của ĐàiTruyền hình Việt Nam và phát lại vào 7h sáng hôm sau; Mỗi tháng đài xâydựng một trang truyền hình cơ sở cộng tác với Đài Phát thanh – Truyền hìnhTỉnh, đảm bảo thông tin cho nhân dân trên tất cả các vấn đề, sự kiện của thế

giới xung quanh một phạm vi rộng, tham gia vào việc hình thành dư luậnđúng đắn và thái độ sống tích cực.

Đài TT-TH Mộc Châu nằm trong hệ thống báo chí của Tỉnh đã bám sátnhiệm vụ chính trị của địa phương, định hướng tuyên truyền của Tỉnh vàhuyện, tuyên truyền kịp thời có hiệu quả các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, vănhoá, xã hội, an ninh quốc phòng diễn ra trên địa bàn Đài TT-TH Mộc Châu

đã lập kế hoạch tổ chức hoạt động tuyên truyền kỷ niệm những ngày lễ lớntrong năm, đặc biệt là những ngày lễ của các dân tộc thiểu số trên địa bànhuyện cũng được Đài TT–TH huyện đưa tin, bài Với mục đích thông qua cáchoạt động tuyên truyền kỷ niệm để giáo dục cho nhân dân lòng yêu nước,truyền thống cách mạng, khơi dậy niềm tự hào và ý thức tự cường dân tộc;nâng cao nhận thức tin tưởng vào con đường đi lên Chủ nghĩa Xã hội củanước ta, nền tảng tư tưởng của Đảng và nhân tố quyết định thắng lợi của cáchmạng Việt Nam; xây dựng và củng cố niềm tin, ý thức trách nhiệm, tinh thầnđoàn kết dân tộc, ý thức xây dựng bảo vệ Tổ Quốc, nắm bắt thời cơ vượt quathử thách, vì mục đích “ Giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc”

Trước sự bùng nổ thông tin, khoa học công nghệ như hiện nay, Đài

TT-TH huyện Mộc Châu là một cơ quan ngôn luận của Đảng bộ, chính quyền địaphương, bên cạnh những thế mạnh có đội ngũ những người làm báo năng nổ,nhiệt tình, có trình độ chuyên môn vững vàng, còn có trang thiết bị kỹ thuật

chuyên ngành khá hiện đại, đã xây dựng nhiều chương trình TT-TH hấp dẫnđược bạn nghe đài và xem đài yêu thích, Đảng bộ chính quyền địa phương tintưởng

Đài TT-TH Mộc Châu là đơn vị cơ sở, là bộ phận trong hệ thống thốngnhất của báo chí cách mạng Việt Nam Để hoàn thành thắng lợi nhiệm vụđược giao tại địa phương cũng như hoàn thành sứ mệnh vẻ vang của báo chícách mạng, Đài TT - TH Mộc Châu đã luôn đổi mới đáp ứng yêu cầu đổi mớicủa báo chí và sự nghiệp đổi mới của Đảng

3 Phương hướng xây dựng Đài trong thời gian tới

Phấn đấu không ngừng đổi mới nội dung hình thức tuyên truyền trênsóng truyền thanh - truyền hình và mở rộng diện tích phủ sóng đến tất cả các

xã trong toàn huyện Tiếp tuc nâng cấp thêm một số trang thiết bị mới đưavào sử dụng, đặc biệt là trang thiết bị dành cho phát thanh bởi hiện nay ĐàiTT-TH Mộc Châu vẫn sử dụng máy thu in thô sơ, lắp đặt thêm một số trạmphát lại tại các xã vùng sâu, vùng xa để phục vụ nhu cầu nghe phát thanh,xem truyền hình của bà con, đặc biệt là bà con các dân tộc thiểu số trong toànhuyện, giúp bà con nắm bắt những chủ trương, chính sách của Đảng, Nhànước cũng như những của Huyện nhà, đặc biệt là giúp cho bà con chủ độnghơn trong các hoạt động sản xuất, văn hoá,

Xây dựng mới Trạm Truyền hình cụm xã Tân Lập để giúp cho nhândân đặc biệt là dân tái định cư thuỷ điện Sơn La tiếp cận với nhiều thông tinhơn nữa, tạo điều kiện phát triển chính trị, kinh tế, văn hoá của xã Củng cố

và nâng cấp trạm truyền hình Trung tâm, Xuân Nha ngày một hiện đại hơn

I Một vài nét về văn hoá của Huyện Mộc Châu

1 Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên

Cao nguyên Mộc Châu là huyện miền núi cao của tỉnh Sơn La, cáchThành phố Sơn La 120 km về phía nam và cách Thủ đô Hà Nội 200Km vềphía Tây Bắc, diện tích tự nhiên của huyện là 206.150 ha Huyện Mộc Châu

có 27 xã và 2 thị trấn với tổng số dân 149.310 người Mộc Châu là huyện cửangõ của tỉnh Sơn La, nằm trên trục giao thông Quốc lộ 6 huyết mạch củavùng Tây Bắc, tuyến đường nối liền vùng Th? đô Hà Nội – tỉnh Điện Biên –tỉnh Lai Châu Huyện Mộc Châu có trên 39 Km đường biên giới với nướcCộng hoà dân chủ nhân dân Lào, có Cửa khẩu Quốc gia Lóng Sập, vì vậyMộc Châu có vị trí kinh tế – xã hội, an ninh quốc phòng rất quan trọng Nằmtrên cao nguyên, có độ cao 1.050 mét so với mực nước biển, có đỉnh PhaLuông cao 1.889 mét, Mộc Châu nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa,mùa đông lạnh thường có mưa phùn, sương mù; mùa hè mát mẻ, nhiệt độtrung bình 18,5

0

C Biên độ nhiệt ngày/ đêm là 7,5

0

C Khí hậu Mộc Châu thíchhợp với nhiều loại cây trồng, vật nuôi, đặc biệt là cây công nghiệp: Chè, dâu

tằm, cây ăn quả á nhiệt đới, thuận lợi trong việc chăn nuôi đại gia súc: trâu,

bò thịt, bò sữa…

Cao nguyên Mộc Châu có 12 dân tộc anh em cùng sinh sống: Thái,Mường, Mông, Dao, Kinh, Sinh Mun, Khơ Mú,…trong đó chiếm tỉ lệ đôngdân nhất phải kể đến dân tộc Mông, dân tộc Thái Mỗi một dân tộc sinh sốngtrên địa bàn lại có một nét văn hoá riêng đậm đà bản sắc dân tộc, chính vìvậy, Mộc Châu cũng là địa phương có văn hoá rất phong phú và đa dạng

Mộc Châu có tiềm năng khá mạnh về phát triển du lịch, có nhiều danhlam thắng cảnh và di tích lịch sử được xếp hạng có giá trị thu hút khách dulịch tham quan, giải trí và nghỉ dưỡng Với tiềm năng khá thuận lợi về kinh tế,giao thông, khí hậu mát mẻ quanh năm và được ví như một Sa Pa, một Đà Lạtcủa Tây Bắc Do đó những loại hình, giá trị văn hoá tại Mộc Châu cần đề cậpkhai thác, bảo tồn trong phát triển du lịch:

1.1: Hệ thống danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử:

Cho đến nay một số danh lam thắng cảnh và di tích lịch sử đã được các

cơ quan quản lý nhà nước làm thủ tục xếp hạng di tích – danh thắng nhằm bảo

vệ và phát huy giá trị Đây những di sản văn hoá đã tồn tại từ lâu đời trườngtồn với không gian, thời gian và luôn gắn bó với lịch sử phát triển của ngườidân đất Mộc

Đến với di tích lịch sử động Sơn Mộc Hương, quí khách sẽ đượcthưởng thức cảnh quan kỳ vĩ của thiên nhiên ban tặng, được nghe huyền thoại

về lịch sử kháng chiến của nhân dân các dân tộc Mộc Châu thời kỳ chốngchiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ

Di tích Đồn Mộc Lỵ là chứng tích tố cáo tội ác của thực dân Pháp cũngnhư ghi lại cuộc chiến đấu anh dũng của bộ đội ta trong cuộc đấu tranh giảiphóng Mộc Châu thời kỳ kháng chiến chống Pháp (thời kỳ này, Mộc Châu cótên gọi là Châu Mộc) Chiến thắng cứ điểm Đồn Mộc Lỵ đã đánh bại ThựcDân Pháp trên đất Mộc Châu Mộc Châu được giải phóng năm 1952, tiếp tụctiến lên tập kích cứ điểm Nà Sản và tiến tới giải phóng Điện Biên Phủ năm

1954 Đi qua Đồn Mộc Lỵ về phía tây khoảng 6 km chúng ta sẽ thấy vết tíchcủa một ngôi Chùa Cổ, có tên Chùa Vắt Hồng (thuộc bản Vặt xã MườngSang) Đó là dấu ấn của ngôi chùa cổ tồn tại tại Mộc Châu từ thời phong kiếnnơi giao thoa giữa nền văn hoá Việt – Lào Bên cạnh ngôi chùa cổ du khách

sẽ đến với thác Dải Yếm ngay trên địa bàn Bản Vặt bạn sẽ được ngắm nhìndòng nước trắng xoá như mái tóc cô gái trong huyền thoại ẩn hiện trong 7 sắccầu vồng, cảnh đẹp của thác, không khí trong lành nơi đây làm mê đắm lòngngười, giúp bạn quên đi những mệt mỏi của những ngày vất vả Trong tua duhành tại Mộc châu du khách sẽ tới Bản áng xã Đông Sang với Rừng Thôngxanh mướt trải dài có diện tích 35,6 ha Tại đây các ngôi nhà sàn cổ bằng gỗlim với những cột chính đen nhánh to tròn bằng vòng tay một người ôm,

khang trang đủ điều kiện đón khách thập phương Khi nghỉ lại Bản áng khách

sẽ được thưởng thức các giá trị văn hoá ẩm thực, chiêm ngưỡng những sảnphẩm thổ cẩm, xem biểu diễn văn nghệ với những bài hát, điệu múa xoè chámang đậm bản sắc dân tộc thái và trực tiếp hoà mình cùng vòng tay các cô gáiThái trắng Mộc Châu trong điệu múa xoè Sau đó bạn sẽ bách bộ trong RừngThông rộng lớn hoặc đắm mình trong hồ nước trong xanh ngay giữa RừngThông quyến rũ

Đi qua vùng chè của Công ty cổ phần chè Mộc Châu ngắm đàn bò sữađang gặm cỏ trên cao nguyên cỏ xanh ngát, bạn sẽ đến một hang động mớiđược phát hiện tại bản Ôn thuộc địa phận của thị trấn Nông Trường MộcChâu, tại đây một lần nữa du khách được thưởng thức cảnh quan kỳ vĩ củathiên nhiên Đi qua vùng tái định cư bản Dọi, bản Hoa bạn sẽ say sưa ngắmnhìn những đồi chè, vườn quả và nhà sàn lợp ngói của đồng bào vùng tái định

cư ẩn hiện trong những đám mây, khiến du khách như cảm thấy lạc vào cõitiên

Sự kết hợp hài hoà giữa con người với cảnh quan nơi đây tạo nên mộtkhung cảnh khác biệt so với các vùng miền khác trong tỉnh Sơn La

1.2: Các bản du lịch văn hoá cộng đồng:

Bên cạnh các di tích và danh lam thắng cảnh, loại hoạt động du lịch

Mường, Mông, Dao Giai đoạn trước mắt 2008 – 2010 và 2010- 2015 huyệnMộc Châu tập trung xây dựng các bản văn hoá tại 4 xã trong huyện Các bảnđược qui hoạch lựa chọn gồm: Bản áng xã Đông Sang (Thái); bản Nà Bai,Phụ Mẫu xã Chiềng Yên (Mường); bản Co Chàm xã Lóng Luông (Mông);bản Suối Lìn xã Vân Hồ (Dao) lựa chọn bản tiêu biểu đủ điều kiện xây dựngthành Bản du lịch văn hoá cộng đồng.

Loại hình bản du lịch là mô hình du lịch tổng hợp cả cộng đồng nên nộidung hoạt động các thể loại văn hoá, sản xuất, kinh doanh, dịch vụ,…đềuđược diễn ra trong không gian của bản, do đó loại hình này bao gồm các hoạtđộng: ẩm thực; hoạt động văn nghệ như: múa, hát, du lịch Các hoạt động cóliên quan chặt chẽ với nhau và hoạt động dưới sự điều hành của bản hay câulạc bộ

1.3: Loại hình cấu trúc nhà cửa:

Cấu trúc nhà cửa là văn hoá vật thể chứa đựng văn hoá tinh thần thôngqua hoạt động, bố trí không gian và hoạt động tín ngưỡng của từng dân tộc.Văn hoá vật thể được giới nghiên cứu đđề cập là kiến trúc nhà sàn Thái,Mường, không gian sinh hoạt nhà đất của người Mông, Dao; hoạt động hàngngày của chủ ngôi nhà thể hiện tập quán sản xuất, tập quán sinh hoạt văn hoácủa cả cộng đồng được diễn ra tại mỗi ngôi nhà, do đó nghiên cứu khônggian, kiến trúc, các hoạt động trong ngôi nhà chính là hoạt động văn hoá của

tộc người được diễn ra thường xuyên Từ kết quả nghiên cứu sẽ đề xuất cácgiải pháp để phục dựng, bảo tồn giá trị văn hoá ngôi nhà của đồng bào dântộc.

1.4: Loại hình văn hoá thông qua hoạt động ngành nghề thủ công truyền thống

Các nghề thủ công của từng dân tộc rất có ý nghĩa trong khai thác

du lịch, các làng nghề truyền thống đang được các cơ quan chức năngnghiên cứu, khôi phục, phát triển, như: nghề dệt thổ cẩm, dệt lanh, nhuộmchàm, in sáp ong, làm giấy bản của các dân tộc Đồng thời cũng đề xuấtphương án nâng cấp kết cấu hạ tầng cơ sở, hoàn thiện lại cấu trúc khônggian nhà sàn, bổ sung các công trình vệ sinh, các dụng cụ thiết yếu trongnhà như: chăn, gối, đệm…bằng thổ cẩm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt củakhách du lịch

1.5: Loại hình văn hoá ẩm thực:

Việc nghiên cứu, giới thiệu các món ăn truyền thống một nhiệm vụ khôngthể thiếu nhằm tạo dựng những nét văn hoá ẩm thực đặc trưng của các dân tộcMộc Châu Đặc biệt khi nói đến du lịch cộng đồng du khách nghĩ ngay ngủ ở đâu,

ăn món gì, uống đồ uống gì,…Đến Mộc Châu du khách sẽ được thưởng thức cácmón ăn dân tộc như: Xôi trắng, xôi bốn màu (xôi tình yêu), cơm lam, bánh dầy,mèn mén, thắng cố, thịt nướng, cá nướng, nặm pịa, nộm hoa chuối…Để duy trìtốt các món ăn dân tộc phải tuân thủ nghiêm ngặt cách chế biến truyền thống cũngnhư việc chuẩn bị các gia vị, qui hoạch chăn nuôi hợp lý trên diện tích từng bản.Đây cũng là điều kiện để mỗi bản chủ động được nguyên liệu và thực phẩm.Cùng với bữa ăn đậm đà, đặc trưng du khách không thể thiếu được các loại rượuđặc sản của các dân tộc như rượu ngô của dân tộc Mông, rượu hoãng của dân tộcdao… để rồi du khách được ngất ngây cùng men rươu và xoay vần bên vòng xoèhay những trò chơi dân gian kỳ thú Song bên cạnh đó cũng cần mở thêm các dịch

vụ ăn uống, nghỉ dưỡng tại các bản kết hợp với việc tập huấn về vệ sinh an toànthực phẩm, cách bảo quản và chế biến, cách thức bày mâm, mời khách nhằm thuhút thêm du khách đến với Mộc Châu

1.6: Loại hình văn hoá văn tự:

phẩm truyền thuyết dân gian gắn với vùng đất và con người Mộc Châu,truyện thần thoại: ải Lậc Cậc, truyện lập Mường của Chúa đất Mường Sang,các tác phẩm văn thơ nổi tiếng của dân tộc Thái như: Khoan khắp Văn Hoan,

Sự sọn côn, xống chụ xôn xao, đẻ đất đẻ nước (dân tộc Mường) Các dân tộcMông, Dao sưu tập, khôi phục lại các sách chữ nho của người Dao, tái bản lạimột số tác phẩm truyện thơ dân tộc Mường như Tiếng hát mồ côi, các truyệntình của dân tộc Mông, Dao

1.7:Về múa, hát

Đây là một nét văn hoá không chỉ được người dân các dân tộc thiểu sốtruyền lại cho đời sau mà hiện nay, các đội múa thuộc các trường nghệ thuậtcũng tích cực duy trì và phát triển các loại múa này như: múa xoè, múa sạp,múa khăn piêu, múa quạt, ….của các dân tộc Bên cạnh múa là hát dân tộcnhư “Khắp” dân tộc Thái; “Đang” dân tộc Mường; và bài hát giao duyên củadân tộc Mông - Dao

1.8: Về lễ hội và tín ngưỡng

Các dân tộc Mộc Châu đã đặc biệt chú trọng tập quán lễ nghi dân gian,

lễ nghi nông nghiệp: Thờ cúng trời, đất, mường, bản, lễ hội cầu mùa, ăn cơmmới, lên nhà mới, tục cưới xin, ma chay, tổ tiên, thờ thầy thuốc…

Mỗi dân tộc đều có hình thức lễ hội riêng tuy nhiên đến nay một số lễhội đã bị mai một Để phục dựng lại các lại hội này đòi hỏi tốn rất nhiều côngsức sưu tầm và biên đạo trình diễn, do vậy trong những năm gần đây Bộ Vănhoá và huyện Mộc Châu chỉ tập trung tổ chức phục dựng một số lễ hội đãtừng tồn tại lâu đời và được dồng bào các dân tộc đặc biệt quan tâm như: HếtChá, Lễ hội Hoa Ban, Nào xồng…

2 Một số nét văn hoá truyền thống của các dân tộc

Trải qua bao thăng trầm lịch sử cùng với sự hình thành và phát triển đãtạo nên cộng đồng các dân tộc Mộc Châu chung sống đoàn kết Cho đến hômnay, ở Mộc Châu có 12 dân tộc anh em là: Thái, Mông, Kinh, Mường, Dao,Tày, Xinh mun, La Ha, Kháng, Lào, Hoa và Khơ mú Mỗi dân tộc có tiếngnói, phong tục tập quán riêng, tạo nên sự phong phú, đa dạng nhưng vẫn giữnhững nét văn hoá riêng biệt đặc sắc của từng dân tộc Những truyền thốngvăn hoá đó luôn được trân trọng, giữ gìn và phát huy trong sự phát triển thốngnhất trong cộng đồng các dân tộc Tây Bắc cũng như dân tộc Việt Nam

Tuy nhiên, do nhiều yếu tố khách quan và chủ quan, nên trong phầnkhảo sát này em xin được đề cập đến 2 dân tộc hiếm tỷ lệ dân số cao nhấttrong huyện và có những nét văn hoá đặc trưng tiêu biểu đó là: dân tộc Mông(chiếm tỷ lệ 30,9%) và dân tộc Thái( chiếm 38,7%), để biết thêm về những nétvăn hoá, cũng như phong tục tập quán của 2 dân tộc này:

Dân tộc Thái là cộng đồng đông nhất ở Mộc Châu, chiếm 38,7% dân

số, gồm các nhóm Tay Đăm (Thái Đen) và Tay Khao (Thái Trắng) Lễ hộiHoa Ban là một lễ hội đặc biệt của dân tộc Thái Theo tiếng Thái thì “Ban” cónghĩa là ngon, đẹp đẽ Tất cả những gì ngon ngọt, đẹp đẽ đều được gọi là

“Ban” Lễ hội có một ý nghĩa rất quan trọng đối với người Thái, thường được

tổ chức vào dịp 5/2 âm lịch Đó là lúc họ thỉnh bái thần rừng, thần hang vàhồn vía đôi trai gái qua sự tích, cầu mong cho mưa thuận gió hoà, mùa màngtươi tốt Lễ hội được chia làm 2 phần rõ rệt, đó là: phần lễ và phần hội

Bắt đầu vào buổi lễ, già làng cùng Thầy mo và một số thanh niên mang

lễ vật lên hang Thẩm Lé để cúng Lễ vật gồm: 1 con lợn, mấy cành hoa ban,chai rượu, 2 bát gạo, 2 bát cơm, vài nén hương, cùng với trầu cau Thầy molàm lễ cúng thần hang, thần rừng, cầu cho dân chúng có được cuộc sống ấm

no, hạnh phúc trong năm mới

Sau phần lễ là phần hội, thanh niên trai gái bắt đầu vui hội hái hoa, sôinổi với những trò chơi dân gian độc đáo Con trai thổi khèn, con gái dập dìumúa điệu Thẩm Lé, điệu múa dành riêng cho việc đi hái hoa ban, âm vangnhộn nhịp của tiếng Pí, tiếng khèn, tiếng trống chiêng Các chàng trai thi nhautrèo lên các cây ban hái hoa Mỗi cây thường có từ 5 đến 6 người trèo, ở bêndưới các cô gái lấy cái ớp (giống như cái giỏ của người kinh) đón những bônghoa mà các chàng trai thả xuống Anh chàng nào có ý với cô gái nào thì thảhoa ban vào ớp của cô gái đó Các cô gái cũng vậy, nếu họ ưng chàng trai nào

sẽ đứng về phía đó để đón những bông hoa ban mà chàng trai thả xuống Kếtthúc lễ hội, cũng là lúc đôi trai gái chia tay nhau để xuống đồng cày cấy, bởimùa xuân cũng là mùa làm nương, làm rẫy Cho nên họ cùng nhau vui chơitrong lễ hội rồi động viên nhau trong mùa màng mới gắng làm thật nhiều, thậttốt để cuộc sống sung túc hơn

Nắm bắt được những nét văn hoá này của đồng bào dân tộc Thái, ĐàiTT-TH Mộc Châu tích cực đưa tin, bài về lễ hội Hoa Ban, lễ hội Hết Chá…

với mong muốn, những thông tin được truyền tải sẽ mang đến cho người dânhiểu biết sâu sắc hơn về lễ cũng như hội độc đáo này, bên cạnh đó giúp ngườidân hiểu được giá trị văn hoá mang tính nhân văn, từ đó họ sẽ có ý thức hơntrong việc giữ gìn bản sắc văn hoá của dân tộc mình.

Ngày 6/3/2008, phóng viên Minh Đức - Đài TT-TH Mộc Châu có bàiviết: “Lễ hội Hoa Ban” Trong bài phóng viên Minh Đức có đoạn: “ Lễ hội Hoa Ban được chuẩn bị rất chu đáo, có sự tham khảo ý kiến các nhà nghiên cứu văn hoá dân gian do vậy mà lễ vẫn giữ được khá đầy đủ các nội dung tích cực, đồng thời loại bỏ được những yếu tố lạc hậu không phù hợp với

viên Minh Đức trước những gì đã được chứng kiến tại lễ hội, mà qua đóphóng viên Minh Đức còn muốn truyền tải tới công chúng, đặc biệt là đồngbào dân tộc Thái thông điệp: Lễ hội Hoa Ban là một lễ hội đặc sắc cần đượclưu giữ và phát huy, đồng thời xoá bỏ những hủ tục, lạc hậu không còn phùhợp để lễ hội này sẽ không chỉ là nét văn hoá riêng của dân tộc Thái mà còncủa cả dân tộc Việt Nam

Nhắc đđến nét văn hoá lễ hội của dân tộc Thái ta không thể không nóiđến điệu Múa xoè Từ xưa đến nay, vòng xoè của dân tộc Thái luôn có sứchấp dẫn đặc biệt Mỗi khi âm thanh trầm bổng, nhịp điệu của trống xoè nổilên lại thôi thúc mọi người đến với vòng xoè Trong tiếng trống, tiếng chiêng,