Đánh giá quy trình soạn thảo nội dung và tổ chức thực hiện hương ước, quy ước mới trong các thôn văn hóa huyện lâm hà

Đánh giá quy trình soạn thảo nội dung và tổ chức thực hiện hương ước, quy ước mới trong các thôn văn hóa huyện lâm hà

Ngày nay nông thôn Việt Nam đang trong thời kỳ thay đổi mạnh mẽ Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm, chú ý đến việc phát huy vai trò tự quản của nhân dân, thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở Cuộc vận động làng văn hoá, gia đình văn hoá đả trở thành phong trào rộng khắp trong cả nước Đảng bộ và chính quyền các cấp đã coi cuộc vận động này là một phần quan trọng trong đời sống tinh thần của nhân dân ta thiết thực góp phần làm nên thắng lợi phát triển kinh tế, ổn định trật tự an ninh xã hội

Nghị quyết V của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VII đã nêu: “Phát huy những truyền thống văn hoá tốt đẹp, thuần phong mỹ tục, bài trừ hũ tục mê tín di đoan, tệ nạn xã hội, phát huy tình nghĩa xóm làng, đảm bảo đoàn kết nông thôn, khuyến khích xây dựng và thực hiện các hương ước, quy ước về nếp sống văn minh ở các thôn xã”

Ngày 19/6/1998, Thủ tướng chính phủ đã ban hành chỉ thị số 24 – 1998/CT – TTG về việc xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của làng, bản, thôn, ấp, cụm dân cư

Hưởng ứng cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá” theo tinh thần của Nghị quyết Trung ương V khoá VII và chỉ thị số 61/CT – UB của UBND tỉnh Lâm Đồng về việc đẩy mạnh cuộc vận động toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư; phát huy quyền tự quản của nhân dân, các thôn văn hoá ở huyện Lâm Hà ra đời và các hương ước, quy ước của các thôn, buôn cũng đã xuất hiện với mục đích “Phát huy quyền tự quản của nhân dân, thực hiện dân chủ một cách trực tiếp và rộng rãi nhằm giải quyết các công việc trong nội bộ cộng đồng dân cư, bảo đảm đoàn kết, giữ gìn trật tự an toàn xã hội và vệ sinh môi trường; xây dựng cuộc sống mới; tương trợ giúp đỡ lẫn nhau trong sản xuất và đời sống; gìn giữ, phát huy truyền thống tốt đẹp và thuần phong mỹ tục

của cộng đồng nhằm thực hiện tốt quyền lợi, nghĩa vụ của công dân và nhiệm vụ cấp trên trên trao “theo đúng tinh thần của điều 13 – Chương VI trong quy chế thực hiện dân chủ ở xã của chính phủ ban hành ngày 11/5/1998

112 thôn, buôn, khu phố văn hoá và 52 cơ quan văn hoá ở huyện Lâm Hà – Tỉnh Lâm Đồng là minh chứng tính năng động, phát huy quyền dân chủ, nhân dân tự quản, kế thừa những di sản quý báu cha ông ta và của Đảng ta

Đánh giá đúng quy trình soạn thảo, nội dung và tổ chức thực hiện hương ước, quy ước mới trong các thôn , buôn văn hoá trên địa bàn huyện Lâm Hà- Tỉnh Lâm Đồng là vấn đề có ý nghĩa chính trị, khoa học và thực tiễn góp phần làm sáng tỏ quan điểm dân tộc, giai cấp của Đảng ta, góp thêm cơ sổ khoa học chi việc quản lý xã hội nông thôn trong điều kiện hiện nay Thông qua nội dung của đề tài nghiên cứu, chúng tôi đưa ra những ý kiến chân thực, khoa học cho các địa phương “ tự điều chỉnh và xây dựng , tổ chúc thực hiện các hương ước, quy ước mới trong các thôn, buôn văn hoá đúng đường lối chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, nhằm góp phần làm cho hương ước, quy ước mới trở thành một trong những công cụ chuyển tải đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước đến địa bàn vùng sâu vùng xa, nơi có nhiều thành phần đồng bào dân tộc cư trú, và cư dân của 24 tỉnh thành trong cả nước về đây lập nghiệp

™ Trong khuôn khổ có hạn của đề tài, thời gian và địa bàn nghiên cứu Do vậy, ngoài việc sử dụng, kế thừa tài liệu của những người đi trước khi nghiên cứu hương ước, quy ước xưa và nay Chúng tôi đã trực tiếp điều tra, khảo sát thu thập

tư liệu trên địa bàn Đây cũng chính là những tài liệu cơ bản, là cơ sở của sự đánh giá, nhận định mà đề tài nghiên cứu đã đặt ra

Dựa vào những hiểu biết về phương pháp luận sử học logich học và chủ yếu vận dụng những kết quả điều tra dân tộc học, xã hội học Nhất là đứng vững trên quan điểm khoa học lịch sử của chủ nghĩa Mác- Lê Nin làm cơ sở cho những suy nghĩ, nhận thức của đề tài

™ Để giải quyết những vấn đề trên, đề tài” đánh giá quy trình soạn thảo nội dung và tổ chức thực hiện hương ước, quy ước mới trong các thôn văn hoá ở huyện Lâm Hà - Tỉnh Lâm Đồng được bố cục thành những nội dung chính như sau:

Chương 1: Tổng quan về vùng đất, con người Lâm Hà

Phần này chúng tôi giới thiệu về điều kiện tự nhiên và xã hội của Lâm Hà Đặc biệt trong phần này chúng tôi chú ý nhiều đến thành phần dân cư; tình hình văn hoá, giáo dục, y tế và tôn giáo đã ảnh hưởng như thế nào đối với việc soạn thảo nội dung và tổ chức thực hiện hương ước, quy ước mới trong các thôn văn hoá trên địa bàn huyện Lâm Hà

Chương 2: Quy trình soạn thảo và tổ chức soạn thảo hương ước, quy ước ở các thôn văn hoá huyện Lâm Hà-Lâm Đồng

Trong chương này chúng tôi đề cập đến quan điểm của Đảng, Nhà nước ta về xây dựng hương ước, quy ước của làng, thôn văn hoá, cũng như kế hoạch triển khai quy chế thực hiện dân chủ ở xã, thôn, thị trấn huyện Lâm Hà

Nội dung chương này còn trình bày quy trình soạn thảo hương ước và quy ước mới từ những quy định chung của quy trình soạn thảo hương ước ,quy ước đến việc thành lập ban vận động xây dựng thôn, buôn, khu phố văn hoá…của Sở VHTT Lâm Đồng, phòng VHTT-TDTT huyện Lâm Hà Từ đó, chúng tôi đánh giá thực trạng thục hiện quy trình này để rút ra những nguyên nhân tồn tại và bài học kinh nghiệm trong quy trình đăng ký thôn buôn văn hoá cũng như quy trình soạn thảo hương ước, quy ước của thôn, buôn văn hoá sao cho đúng với quy định pháp luật của nhà nước và phù hợp với phong tục tập quán tốt đẹp của người dân địa phương

Chương 3: Đánh giá thực trạng nội dung của hương ước, quy ước,và tổ chức thực hiện của các thôn văn hoá ở huyện Lâm Hà- Lâm Đồng

Căn cứ vào nội dung của bản hương ước, quy ước trong các thôn, buôn văn hoá trên địa bàn huyện Lâm Hà và qua khảo sát thực tế tại địa phương, chúng tôi tiến hành đánh giá quan điểm chỉ đạo về nội dung và tổ chức thực hiện của Ban chỉ đạo Quy chế thực hiện dân chủ ở cơ sở của huyện Lâm Hà Đồng thời chúng tôi cũng đặt ra một số vấn đề: Hương ước, quy ước mới có đảm bảo được nguyên tắc tuân thủ theo các quy định của pháp luật; có kế thừa phát triển các phong tục, tập quán truyền thống văn hoá tốt đẹp, và phù hợp với điều kiện cụ thể của từng thôn, buôn văn hoá hay chưa? Và kết quả của việc tổ chức thực hiện hương ước, quy ước mới trên địa bàn ra sao?

Từ đi sâu tìm hiểu những vấn đề nêu trên, chúng tôi đã đưa ra những ý kiến cuả mình với mong muốn góp thêm phần nhỏ bé vào việc xây dựng hương ước, quy ước mới của thôn, buôn văn hoá trên địa bàn Lâm Hà thật sự dân chủ, đúng pháp luật, hợp lòng dân, tiến tới xây dựng một nông thôn nơi đây giàu mạnh, văn minh, tiến bộ

KẾT LUẬN

Căn cứ vào việc phân tích, đánh giá những cứ liệu khoa học đã nêu trên, trong phần kết luận chúng tôi đưa ra nhận xét chung về tình hình tổ chức chỉ đạo xây dựng, nội dung và tổ chức thực hiện hương ước, quy ước mới, cũng như thành quả của nó trong các thôn, buôn văn hoá trên địa bàn huyện Lâm Hà

Kết thúc đề tài nghiên cứu, chúng tôi còn đưa ra những giải pháp, kiến nghị bằng những nội dung cụ thể như quy trình soạn thảo; nội dung của hương ước, tổ chức thực hiện và sự quản lý nhà nước đối với hương ước, quy ước mới của các thôn văn hoá trên địa bàn huyện Lâm Hà

Đó là nội dung, kết quả mà đề tài này nhằm đạt đến

Để thực hiện đề tài này, ngoài sự nỗ lực của các thành viên tham dự, chúng tôi còn nhận được sự động viên khích lệ của đồng nghiệp của UBND huyện Lâm Hà, UBND các xã và Ban vận động xây dựng thôn, buôn văn hoá… cùng với đông đảo nhân dân trong các thôn, buôn văn hoá trên địa bàn huyện

Tuy nhiên, vì thời gian có hạn, và khảo sát trên một địa bàn rừng núi quá rộng nên đề tài này còn nhiều khuyết thiếu là điều không tránh khỏi Chúng tôi mong được sự chỉ bảo của các bậc cao minh , đồng nghiệp góp ý bổ sung

Đà Lạt, tháng 12 năm 2006

BẢNG CHỮ CÁI VIẾT TẮT

Ban chấp hành Bộ Tư pháp Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Uỷ ban Nhân dân

Ban vận động Thông tư liên tịch Xã hội chủ nghĩa Văn hoá thông tin – Thể dục thể thao

Chương một TỔNG QUAN VỀ VÙNG ĐẤT, CON NGƯỜI

LÂM HÀ

1.1 KHÁI QUÁT VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN

Lâm Hà là một huyện miền núi thuộc tỉnh Lâm Đồng Huyện được thành lập vào tháng 10 năm 1987 theo quyết định số 157/ QĐ – HĐBT, bao gồm vùng kinh tế mới Hà Nội tại Lâm Đồng; 5 xã phía Bắc huyện Đức Trọng, Phú Sơn, Đạ Đờn, Phi Tô, Đinh Văn, Tân Văn và 3 xã mới thành lập là Phi Liêng, Liêng Sarol và RoMen

Năm 2004, theo đề nghị của UBND tỉnh, Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam đã cho phép đã tách Phi Liêng, Liêng Sarol và RoMen ra khỏi Lâm Hà để thành lập huyện mới là huyện Đam rông

Hiện nay Lâm Hà có ở 16 đơn vị hành chính : ngoài hai thị trấn là Đinh Văn, Nam Ban thì 14 xã còn lại như Đạ Đờn, Đan Phượng, Đông Thanh, Gia Lâm, Hoài Đức, Liên Hà, Tân Hà, Mê Linh, Nam Hà, Phi Tô, Phú Sơn, Phúc Thọ, Tân Hà, Tân Thanh, đâu đâu cũng có khu phố văn hoá và thôn văn hoá (83 thôn và khu phố văn hoá) Trong tổng số 233 thôn, buôn, khu phố Chiếm tỷ lệ 62%

1.1.1 Vị trí đía lý, địa hình và diện tích

Định vị trên địa hình vùng miền núi, có độ cao trung bình 800m so với mặt nước biển, địa hình thấp dần về phía Đông Nam và Tây Bắc Diện tích đất là 97.853 ha và tổng dân số là 137.015 người (tính đến tháng 6 – 2006) Lâm Hà có

vị trí địa lý : phía Bắc và Tây Bắc giáp huyện Di Linh, phía Đông giáp huyện Đức Trọng, thành phố Đà Lạt và huyện Lạc Dương

Do địa lý như trên, huyện Lâm Hà có nhiều sông suối đều bắt nguồn từ các vùng núi cao như sông Đa Dâng bắt nguồn từ vùng núi Lang Biang hay sông K’rông – Knô chạy dọc theo ranh giới giữa huyện Lâm Hà huyện Lắc (Đắc Lắc) và Đắc Nông… Ngoài hệ thống sông suối, Lâm Hà còn có nhiều hồ đầm và nhiều thác nước Với diện tích 1800 ha mặt nước, các hồ, đầm bảo đảm nước phục vụ cho sản xuất, chăn nuôi, điều hoà sinh thái, tăng mạnh nước ngầm và tạo ra cảnh quan du lịch hấp dẫn, có khả năng xây dựng các nhà máy thuỷ điện

1.1.2 Khí hậu và thổ nhưỡng:

™ Khí hậu:

Nhìn chung khí hậu của vùng mang đặc điểm chung của khu vực phía Nam cao nguyên Trung Bộ nhiệt đới – Cận ôn đới, khí hậu ôn hoà, quanh năm mát mẻ, biên độ giao động nhỏ Nhiệt độ trung bình trong năm là 21.5oC Đây là điều kiện rất tốt cho sự sinh trưởng và phát triển của các loại cây công nghiệp dài ngày như cà phê, chè, hồ tiêu…

Lượng mưa trung bình của khu vực này hàng năm là 1625mm số ngày mưa trong năm khoảng 160 ngày Khí hậu chia làm hai mùa rõ rệt : mùa mưa và mùa khô Mùa mưa bắt đầu từ tháng 4 đến tháng 10 (Dương Lịch) Trong mùa mưa lượng mưa chiếm gần 90% tổng lượng mưa cả năm, độ ẩm không khí cao, lượng bốc hơi nước nhỏ (lượng bốc hơi thấp nhất vào tháng 9 gần 53.7 mm) Trong khi đo, mùa khô – mùa nắng hạn bắt đầu từ tháng 2 đến tháng 3 năm sau Trong mùa khô lượng mưa không đáng kể, lượng bốc hơi lớn (cao nhất vào tháng 3 là 148.8 mm), nhiệt độ ban ngày nóng hơn và ban đêm lạnh hơn so với mùa mưa Do đó, nếu mùa mưa ẩm ướt và cây cối tốt tươi bao nhiêu thì mùa khô lại thiếu nước cây cối khô héo, vàng úa bấy nhiêu Vì vậy, vấn đề thuỷ lợi, đảm bảo nguồn nước giải quyết nước tưới cho cây trồng và thức ăn cho gia súc trong mùa khô được đặt

ra vô cùng quan trọng đối với cư dân ở đây Ngoài sự quản lý của chính quyền thì các hương ước và quy ước của các thôn văn hoá đều có điều “bảo vệ nguồn nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt cho nhân dân nơi cư trú”

Ơû vùng đất Lâm Hà đất phù sa thích hợp với cây lúa nước không nhiều, chiếm khoảng 14% diện tích đất canh tác Đây là một khó khăn lớn đối với những người dân vốn quen trồng lúa nước ở khắp mọi miền chọn Lâm Hà là vùng kinh tế mới để “ phát triển kinh tế hộ gia đình, buộc phải “ cày” trên dốc đất

Trong lòng đất Lâm Hà không có nhiều khoáng sản như các địa bàn khác trong tỉnh Tuy nhiên có thể khai thác đất đá, cát làm vật liệu xây dựng Mặt khác

do đặc điểm địa hình và khí hậu nên Lâm Hà có hệ sinh thái phong phú và đa dạng Theo số liệu điều tra rừng năm 1992, trong tổng số 125.520 ha đất lâm nghiệp có 86.763 ha rừng với trữ lượng 7 triệu m3 gỗ, và hàng trăm triệu tre, nứa, lồ ô và rất nhiều loại lâm sản, động vật Tuy nhiên trong những năm gần đây thảm thực vật phong phú này đã bị tàn phá nghiêm trọng: “Rừng bị xẻ thịt, động vật hoang dã quý hiếm càng bị đưa lên bàn nhậu” Đứng trước tình hình “báo động đỏ” trên các cấp chính quyền và nhân dân cùng vào cuộc thông qua luật pháp của Nhà nước và hương ước, quy ước của các thôn văn hoá, đó là bảo vệ rừng

1.2 KHÁI QUÁT VỀ TÌNH HÌNH XÃ HỘI

Huyện Lâm Hà được thành lập năm 1987 theo Nghị quyết số 157/QĐ- HĐBT ( ngày 24- 10- 1987) trên cơ sở sáp nhập vùng KTM Hà Nội vào huyện Đức Trọng rồi tách huyện Đức Trọng thành 2 huyện lấy tên là huyện Đức Trọng và huyện Lâm Hà cùng trực thuộc tỉnh Lâm Đồng

1.2.1 Tình hình dân cư

Gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của huyện Lâm Hà, cơ cấu dân cư ở đây cũng có sự thay đổi nhanh chóng Cộng đồng các dân tộc K’Ho, Mạ, Mnông, Chil là những dân cư bản địa, cư trú lâu đời trên vùng đất này Những thập niên đầu thế kỷ XX do chiến tranh tàn phá và một phần bị áp lực của thiên tai nên một số người dân thuộc dân tộc Kinh đã tới đây sinh cơ lập nghiệp Đặc biệt từ năm 1976, thực hiện chủ trương phân bổ lại dân cư trong cả nước, vùng đất Lâm Hà đã xây dựng nhiều khu kinh tế mới Nam Ban, Lán Tranh, Phú Sơn, Đạ Đờn, Phi Tô, Tân Văn, Đinh Văn cho nên số lượng dân ở các tỉnh thành trong cả nước tập trung về đây rất lớn Bên cạnh đó đồng bào các dân tộc thiểu số ở các tỉnh phía Bắc di dân tự do đến Lâm Hà cũng khá đông làm cho cơ cấu dân cư trong huyện có nhiều thay đổi Đến nay toàn huyện có 27 dân tộc của hầu hết các tỉnh thành trong cả nước cùng nhau chung sống và lập nghiệp lâu dài trên quê hương mới

Tính đến đầu năm 2006 toàn huyện có 137.015 người, bằng 12% dân số tỉnh Lâm Đồng, trong đó người Kinh chiếm 70%, dân tộc thiểu số tại chỗ chiếm

20 %, còn lại 10% là dân tộc thiểu số phía Bắc di dân tự do

Có thể nói sự du nhập của cư dân các tỉnh thành từ Bắc đến Nam, từ người Kinh đến đồng bào dân tộc thiểu số đến đây lập nghiệp, một mặt tăng thêm nguồn nhân lực cho huyện, mặt khác nó làm cho thành phần dân cư ở đây thêm đa dạng và phức tạp, phần nào gây khó khăn cho việc tổ chức và quản lý đời sống xã hội

Nguồn lao động chủ yếu là lao động sản xuất nông nghiệp, lao động các ngành nghề khác không đáng kể, thiếu lao động có tay nghề và các ngành tiểu thủ công nghiệp, chế biến Đặc điểm chung của những người lao động ở đây là cần cù, chăm chỉ, có kinh nghiệm sản xuất, biết làm ăn Đây là ưu thế của huyện Tuy nhiên tình hình này cũng gây ra ít nhiều khó khăn trong vấn đề tổ chức và phân công lao động xã hội, trong việc sắp xếp công ăn việc làm cho lao động dư thừa và ảnh hưởng ít nhiều đến an ninh trật tự xã hội trên địa bàn Mặc dù được Đảng và Nhà nước đã có nhiều chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế, đời sống của nhân dân trong huyện có nhiều thay đổi, mức sống được nâng lên, nhưng số hộ nghèo vẫn còn chiếm tới khoảng 7% đến 8%dân số trong toàn huyện

1.2.2 Tình hình văn hoá- giáo dục, y tế, tôn giáo:

™ Về văn hoá giáo dục:

Bên cạnh việc củng cố các trường công lập, coi đó là nòng cốt, giữ vai trò chủ đạo đối với “sự nghiệp trồng người”, ngành giáo dục của huyện cũng đã quan tâm đến các hình thức đào tạo: ngoài công lập, mở ra các trường bán công, bổ túc văn hoá… để tạo điều kiện mọi người có cơ hội học tập, nâng cao trình độ, tiếp thu được những kiến thức mới và tiếp cận được với khoa học- kỹ thuật công nghệ cao

Toàn huyện hiện có 87 trường học Số học sinh các cấp toàn huyện năm

2006 là: 30.921 ( trong đó mầm non là 4776, tiểu học là 14.869, trung học cơ sở là 11.326)

Huyện có phương hướng thu hút lực lượng trẻ, có học vấn về công tác chuyên môn Có gần 4000 lao động có trình độ đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp từ các trường, các miền trên cả nước đến làm việc trên địa bàn huyện Lâm Hà

Năm 2006, toàn huyện đã có 112 thôn và khu phố và văn hoá; 59 cơ quan văn hoá Ơû mỗi xã đều có một trạm xá, toàn huyện có một trung tâm y tế đặt tại thị trấn Đinh Văn

Trong quá trình khảo sát địa bàn chúng tôi nhận thấy do cơ sở vật chất thiếu thốn, do sống ở vùng sâu vùng xa, cư dân có nhiều vấn đề phức tạp, cho nên số học sinh tiểu học, trung học phổ thông không cao (khoảng 75%); cơ sở vật chất thiếu thốn nên các thiết bị phục vụ y tế còn thiếu; đội ngũ các y, bác sỹ gặp khó khăn về chuyên môn nên hầu hết những ca bệnh nặng phải chuyển đi hoặc trả về nhà để cho “Các thầy mo, thầy cúng chữa trị” Trước thực trạng trên, hương ước và quy ước của một số thôn văn hoá đã phải đưa vào nội dung “nghiêm cấm những hành vi mê tín dị đoan chữa bệnh cho bệnh nhân”

Lâm Hà có tốc độ tăng trưởng kinh tế chưa cao: năm 2005 GDP ước tính đạt được 2.700.000 đồng/người/năm Nền kinh tế của huyện phát triển chưa cân đối, nông nghiệp là ngành sản xuất chủ yếu, chiếm tỉ trọng 77 % Cây trồng chủ lực là cây công nghiệp như: cà phê, chè, dâu tằm… Nhưng chưa được đầu tư thích đáng nên năng suất còn thấp

Lượng hàng hoá tiêu thụ của huyện còn tương đối ít: chủ yếu tiêu thụ ở các tụ điểm đông dân, trong dịp mùa màng, lễ hỏi Thậm chí có xã chưa có chợ (dân

cư trao đổi ở các điểm bán lẻ hoặc mua ở chợ xã bên) Số hộ nghèo còn nhiều chiếm tới 8% dân số Đó là điều kiện cho lái thương, tiểu thương thực hiện biện pháp “cho vay nặng lãi” và đó cũng là lý do bức xúc của đồng bào khi đề nghị đưa vào điều khoản quy ước của thôn văn hoá Sình Công (xã Liên Hà) và thôn Thực Nghiệm (xã Mê Linh) về việc “hạn chế tiểu thương dùng mọi hình thức cho vay nặng lãi”

™ Về tình hình tôn giáo

Lâm Hà là nơi hội tụ của nhiều người dân tộc thuộc các tỉnh thành trong cả nước; và cũng là nơi hiện diện của các tín đồ theo nhiều tôn giáo như :Đạo Phật, đạo Tin Lành, đạo Thiên Chúa, bên cạnh đó là tín ngưỡng của người Kinh, của đồng bào dân tộc K’Ho, Thái, Nùng… Tình hình này đã làm ảnh hưởng không nhỏ đến sản xuất và an ninh chính trị trong huyện Vì vậy trong một số hương ước (điển hình như hương ước thôn văn hoá Phúc Thọ – xã Tân Hà) có điều quy định

“mọi hoạt động tôn giáo – từ thiện tôn giáo đều phải thực hiện theo pháp luật của nhà nước và các quy định của địa phương, cấm mê tín dị đoan, bùa phép, bói toán

…)

Phác thảo qua về “đất và người Lâm Hà” chúng tôi muốn khái quát về điều kiện tự nhiên, điều kiện xã hội của một vùng đất mang những nét đặc thù

riêng trên cao nguyên xanh – vùng đất không những có thế mạnh, tiềm năng để phát triển kinh tế, có đời sống văn hoá phong phú, đa dạng mà còn là địa bàn có

vị trí chiến lược quan trọng về quốc phòng, an ninh

Trong những năm gần đây, một mặt giữ vững kỹ cương phép nước, cấp uỷ Đảng và Chính quyền ở Lâm Hà cũng chú ý đến việc thực hiện quy chế dân chủ ở

cơ sở, không ngừng tạo điều kiện phát huy quy chế dân chủ, tự quản ở cơ sở, một mặt nhằm nâng cao hiệu lực pháp luật nhà nước, mặt khác phát động phong trào xây dựng thôn, buôn, khu phố văn hoá, soạn thảo hương ước và quy ước phù hợp với đặc điểm của địa phương để góp phần đưa chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước đến tận người dân, là công cụ hỗ trợ tất yếu nhằm đảm bảo cho sự phát triển bền vững cả về kinh tế, xã hội và văn hoá hướng tới mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”

Chương hai:

QUY TRÌNH SOẠN THẢO VÀ TỔ CHỨC SOẠN THẢO HƯƠNG ƯỚC, QUY ƯỚC Ở CÁC THÔN VĂN HOÁ HUYỆN LÂM HÀ – LÂM ĐỒNG

2.1 QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG, NHÀ NƯỚC TA VỀ XÂY DỰNG HƯƠNG ƯỚC, QUY ƯỚC LÀNG, THÔN VĂN HOÁ

Sau Cách mạng tháng 8 năm 1945, để xây dựng xã hội mới, chúng ta chủ trương xoá bỏ mọi tàn dư của xã hội cũ và từ đó trong một thời gian dài các làng không còn hương ước Theo đánh giá của Cố giáo sư Trần Quốc Vượng, thì có lẽ chúng ta quá mặc cảm với “phép vua thua lệ làng; lệ làng phép nước” mà chúng

ta chỉ nhìn nhận, đánh giá hương ước thiên về những tiêu cực một cách cực đoan chưa biết gạn đục khơi trong cho phù hợp với những biến đổi mới trong đời sống xã hội mới của một thời đại mới

Đứng trước tình hình phức tạp ở nông thôn, ngày 3/4/1946 Chủ tịch Chính Phủ Việt Nam dân chủ cộng hoà đã ra sắc lệnh số 44 về đời sống mới Tháng 3/

1947, Bác Hồ đã viết tác phẩm “Đời sống mới” dưới bút danh Tân Sinh, với mục đích đề nghị một số địa phương vận dụng hương ước, khoán ước xưa để xây dựng quy ước làng kháng chiến Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Bộ văn hóa đã ra quyết định thành lập “Tổ Phong hoá” do Bộ Trưởng Bộ văn hoá Hoàng Minh Giám đứng đầu để nghiên cứu nền văn hoá, kết hợp với thực tiễn cách mạng nước ta đề ra những mục tiêu, nội dung, biện pháp cho phong trào xây dựng nếp sống văn hoá, làng văn hoá, thôn, buôn văn hoá và gia đình văn hoá

Năm 1991 Bộ Văn hoá – Thông tin tổ chức hội nghị – hội thảo về đời sống văn hoá cấp cơ sở, mà nội dung cơ bản là xây dựng làng văn hoá Một số hội nghị “Văn hoá làng và làng văn hoá” đã được các tỉnh phối hợp với cơ quan nghiên cứu và quản lý văn hoá ở Trung ương và các địa phương đã thu được nhiều kết quả tốt

Nghị quyết hội nghị lần thứ 5 của BCH TW Đảng khóa VII cũng đã chỉ rõ: “Phát huy những truyền thống văn hoá tốt đẹp, thuần phong mỹ tục, bài trừ hủ tục mê tín di đoan, tệ nạn xã hội, phát huy tình làng nghĩa xóm, đảm bảo đoàn kết nông thôn, khuyến khích xây dựng và thực hiện các hương ước và các quy ước về

nếp sống văn minh ở các thôn xã, Nhà nước cần sớm nghiên cứu đề ra quy chế thích hợp với chức năng vai trò của xã hội, của thôn, xóm, làng, bản trong tình hình mới, trong khuôn khổ pháp luật và dựa vào những quy định này làng xã có thể xây dựng hương ước… khuyến khích việc biên soạn hương ước đế làm cơ sở tổ chức quản lý trên địa bàn cơ sở”

Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn quốc gia trong đề tài “Nghiên cứu văn hoá làng và xây dựng làng văn hoá” mang ký hiệu KX 01 – 15 đã khẳng định làng văn hoá là mô hình tổ chức, quản lý các hoạt động văn hoá xã hội nông thôn phù hợp với giai đoạn chuyển biến sâu sắc của đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH

Ngày 19/6/1998, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 24 về việc xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của làng, bản, thôn, ấp, cụm dân cư

Thực hiện các Chỉ thị, Nghị quyết trên, công tác xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước ở cơ sở đã được chấn chỉnh một bước so với trước đây Phần lớn các hương ước mới đã có nội dung phù hợp với các quy định của pháp luật hiện hành, góp phần phát huy thuần phong mĩ tục, đề cao các chuẩn mực đạo đức truyền thống của dân tộc, hỗ trợ tích cực cho việc quản lý nhà nước bằng pháp luật ở làng, bản, thôn, ấp và các cụm dân cư

Các địa phương đã nhận thức rằng, hương ước, quy ước mới là văn bản quy phạm xã hội trong đó quy định các quy tắc xử sự chung cho cộng đồng dân cư, làng, bản, thôn, ấp và các cụm dân cư thoả thuận nhằm điều chỉnh các mối quan hệ xã hội, nâng cao tính tự quản, gìn giữ và phát huy những phong tục tập quán tốt đẹp và truyền thống văn hoá trong từng làng, bản, thôn, ấp

Ngày 31/3/2000 Thông tư liên tịch giữa Bộ Tư pháp, Bộ văn hoá thông tin và Ban thường trực Uỷ ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam về việc “ chỉ đạo và thực hiện xây dựng hương ước, quy ước ở làng, bản, thôn, ấp và các cụm dân cư đã tạo điều kiện thuận lợi cho các địa phương trong cả nước xây dựng hương ước, quy ước mới trên cơ sở kế thừa những mặt tích cực của hương ước cũ, phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành, trong đó có tỉnh Lâm Đồng

2.2 KẾ HOẠCH TRIỂN KHAI QUY CHẾ THỰC HIỆN DÂN CHỦ

Ở XÃ THÔN, THỊ TRẤN Ở HUYỆN LÂM HÀ

Đẩy mạnh và nâng cao chất lượng “ toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá”:

Thực hiện cuộc vận động “ toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá” theo tinh thần nghị quyết V Trung ương khoá VII và chỉ thị 27/CT/TW của Bộ Chính trị về việc thực hiện nếp sống văn minh ở các cơ sở ( làng, thôn, bản, ấp) và chỉ thị 61/CT-UB của UBND tỉnh Lâm Đồng về việc đẩy mạnh xây dựng nếp sống văn hoá, UBND huyện Lâm Hà đã thành lập Ban chỉ đạo quy chế thực hiện dân chủ ở cơ sở Trong kế hoạch triển khai quy chế thực hiện dân chủ ở xã, thị trấn huyện Lâm Hà( số 21/KH- BCD ngày 8 tháng 10 năm 1998) trong đó có nội dung quan trọng là: thường xuyên kiện toàn tổ chức và các nhiệm vụ công tác

ở cộng đồng dân cư, tham gia góp ý trong việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của trưởng thôn, bản, khu phố, xây dựng hương ước, quy ước, UBND cấp xã xem xét đề nghị UBND huyện phê chuẩn

Nghị quyết số 21 NQ/ HU của BCH Đảng bộ huyện Lâm Hà về chương trình hành động thực hiện kết luận hội nghị lần thứ 10 BCH TW Đảng ( khoá IX), nghị quyết 29 của Tỉnh uỷ Lâm Đồng ( khoá VII) “về việc xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc” đã đánh giá “ nhân dân trong huyện đã tích cực, tự giác tham gia cuộc vận động” toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá, đăng ký xây dựng thôn văn hoá, cơ quan văn hoá, đẩy mạnh các hoạt động xã hội hoá các hoạt động văn hoá, làm cho văn hoá trở thành sự nghiệp rộng lớn của toàn dân và mỗi gia đình” Hương ước và quy ước của khu phố văn hoá, thôn, buôn văn hoá, cơ quan văn hoá đã đóng một vai trò không nhỏ để phát triển kinh tế xã hội, đoàn kết các dân tộc, tôn giáo, củng có quốc phòng

an ninh, ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn huyện số lượng buôn, thôn, cơ quan văn hoá ngày càng tăng

Tính đến tháng 6/ 2006 huyện Lâm Hà đã có 233 thôn, buôn, cơ quan văn hoá( trong đó có 64 thôn, buôn văn hoá Được xét công nhận danh hiệu làng, buôn, thôn văn hoá cấp huyện, tỉnh theo tiêu chuẩn đã được quy định tại điều 7 “ Quy chế công nhận danh hiệu gia đình văn hoá, làng văn hoá, khu phố văn hoá” (ban hành kèm theo quyết định số 01/2002/ QĐ/ BVHTT ngày 2/1/2002 của Bộ Văn hoá thông tin

Danh sách các thôn, buôn văn hoá huyện Lâm Hà

1- Khảo sát thực tế: Truyền thống lịch sử, văn hoá, phong tục tập quán

của từng cộng đồng dân cư, dân tộc, tình hình kinh tế, chính trị, xã hội, trật tự trị

an nhằm hướng tới việc:

- Phát huy những giá trị văn hoá tốt đẹp

- Hạn chế, bãi bỏ cái xấu, những hủ tục văn hoá

2- Biên bản dự thảo bản quy ước mới phải tuân thủ theo những nội dung

cơ bản sau đây:

- Phần mở đầu:

+ Giới thiệu ý nghĩa, mục đích của việc xây dựng thôn, khu phố văn hoá

+ Truyền thống lịch sử của thôn, khu phố

- Nội dung:

+ Xây dựng phát triển kinh tế, xoá đói giảm nghèo

+ Xây dựng đời sống văn hoá và phong tục tập quán

+ Xây dựng cảnh quan môi trường

+ Xây dựng cơ sở vật chất phục vụ cho các hoạt động VHTT – TDTT

ở thôn, khu phố, các điểm vui chơi giải trí cho người dân

- Ýù thức chấp hành pháp luật và các quy ước cộng đồng khu dân cư

- Tổ chức thực hiện (thưởng, phạt và tổ chức thi hành quy ước)

3- Tổ chức thông qua dự thảo quy ước : lấy ý kiến đóng góp xây dựng của

nhân dân trong thôn, khu phố và tranh thủ ý kiến của người già và những người hiểu biết trong thôn, khu phố

4- Hoàn chỉnh quy ước: Sau khi có ý kiến cuối cùng của nhân dân trong

thôn, khu phố, Ban biên soạn tiến hành biên tập hoàn chỉnh quy ước

5- Đề nghị UBND xã, tổ khu phố xem xét cho ý kiến hoàn chỉnh hương ước, quy ước, sau đó lập tờ trình đề nghị phòng VHTT và phòng Tư pháp, huyện, thị trấn xem xét chỉnh sửa lần cuối, có thể tổ chức lấy ý kiến chung với sự tham gia của chính quyền và đại diện xã, khu phố sau khi hoàn chỉnh sẽ trình lên UBND huyện, thị xem xét ban hành quy ước

Bên cạnh những quy định về quy trình xây dựng thôn văn hoá và khu phố văn hoá trên Thông báo cũng nhấn mạnh : soạn thảo quy ước, hương ước khu phố văn hóa, thôn, buôn văn hoá Ban dự thảo cần phải xin ý kiến tham gia góp ý hướng dẫn của Phòng Tư pháp, phòng Văn hoá – Thông tin huyện, và tổ chức mạn đàm, thảo luận trong toàn thể nhân dân về các tiêu chuẩn xây dựng thôn, khu phố văn hoá để cụ thể hoá xay dựng vào bản hương ước, quy ước

Sau một thời gian dài tìm hiểu tại địa phương, chúng tôi nhận thấy thực trạng quy trình soạn thảo hương ước, quy ước ở Lâm Hà nổi lên mấy vấn đề như sau:

Về việc thành lập Ban vận động xây dựng thôn văn hóa: Căn cứ vào kế hoạch xây dựng thôn, buôn văn hoá của UBND huyện Lâm Hà đưa ra hàng năm Đảng uỷ xã sẽ có nghị quyết chỉ đạo thành lập Ban vận động xây dựng thôn, buôn văn hóa mới Ban này có trách nhiệm khảo sát tình hình kinh tế – xã hội, tôn giáo tín ngưỡng, an ninh – trật tự xã hội trên địa bàn và dự thảo ra hương ước, quy ước Sau đó tiến hành tổ chức mạn đàm với nhân dân như biểu quyết thông qua bản hương ước, quy ước mới Sau đó lập tờ trình đề nghị công nhận thôn, buôn văn hoá cấp huyện về UBND huyện Lâm Hà và Ban chỉ đạo toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá huyện Lâm Hà, để các phòng, ban chức năng huyện kiểm tra và công nhận thôn, buôn văn hoá Sau khi có quyết định công nhận thôn, buôn văn hoá, UBND huyện mới phê chuẩn cho thực hiện hương ước ,quy ước thôn, buôn văn hoá

Một thực tế cho thấy để được công nhận thôn, buôn văn hoá ở Lâm Hà gặp khá nhiều khó khăn Bởi vì theo tiêu chuẩn công nhận thôn, buôn văn hoá năm 2000 của UBND Lâm Đồng đã đưa ra 4 tiêu chuẩn với nội dung cơ bản

a Có đời sống kinh tế ổn định và từng bước phát triển không có người trong độ tuổi lao động bị thất nghiệp; không có hộ đói, hộ nghèo: vùng đồng bào Kinh không quá 5%, vùng đồng bào dân tộc thiểu số không quá 20%

b Có đời sống văn hoá tinh thần lành mạnh, phong phú, 100% trẻ em trong độ tuổi đi học được đến trường Thực hiện phổ cập giáo dục tiểu học đối với thôn đối với đồng bào dân tộc thực hiện xoá mù chữ… có trạm xá, có trụ sở sinh hoạt hội họp, có hệ thống truyền thanh công cộng, có tủ sách báo, trong đó thường xuyên phải có báo Nhân dân, Lâm Đồng… phải có 95%- 100% số hộ gia đình có Radio, cassette; nơi có điện lưới quốc gia thì 15% trở lên đối với đồng bào dân tộc, 30% trở lên đối với thôn người Kinh

c Có môi trường cảnh quan sạch đẹp, đường xá đi lại phải phong quang, sạch đẹp; 100% số hộ được sử dụng nước sạch, ăn ở vệ sinh

d Thực hiện tốt các chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước: trong đó 100% số hộ gia đình tham gia sinh hoạt, hội họp đầy đủ…

Chúng tôi đánh giá cao quy trình vận động toàn dân tham gia thôn, buôn văn hoá và xây dựng hương ước, quy ước mới của thôn, buôn văn hoá ở huyện Lâm Hà Nhưng trong quá trình khảo sát thực tế tại một số thôn như: thôn Sình Công xã Liên Hà, hay thôn 1( thôn Thực Nghiệm) ở xã Mê Linh… thực tế hộ đói nghèo ở đây còn quá nhiều, con em đồng bào dân tộc K’Ho vẫn còn ở trong tình trạng mù chữ, số lượng người thất nghiệp và thất học không nhỏ (33%) Vì vậy bốn nội dung tiêu chuẩn thôn văn hoá khu phố văn hoá được áp dụng chung trên địa bàn toàn tỉnh sẽ loại bỏ “ thôn, buôn này ra khỏi danh hiệu thôn, buôn văn hoá

“ mà người dân ở đây khát khao, mong đợi của các cấp chính quyền

Khi trao đổi với chúng tôi vợ chồng, anh Trúc chị Hoa (thôn Thực Nghiệm xã Mê Linh), thôn có tới 95% người dân K’Ho sinh sống đã bức xúc nói lên vấn đề này: “Tiêu chuẩn thôn văn hoá khó quá, chúng tôi tự mình hội họp với nhau không phân biệt quê hương bản quán, dân tộc để quy ước với nhau về những vấn đề sinh hoạt kinh tế, an ninh trật tự ở trong khu vực và đề nghị với các cấp chính quyền xem xét đặc thù của địa phương để công nhận thôn văn hoá

Nên chăng UBND huyện Lâm Hà và BCH toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá huyện Lâm Hà, trong khi triển khai thực hiện, cần căn cứ vào

tình hình đặc điểm cụ thể của từng thôn, buôn ( nhất là đối với các buôn, thôn có đồng bào dân tộc thiểu số) để tạo ra điều kiện các đơn vị cơ sở này phát huy tinh thần tự quản, theo đúng với tinh thần chỉ thị số 24/1998/CT/TTG ngày 19/6/1998 của Thủ tướng Chính phủ về việc xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của làng, bản, thôn ấp, cụm dân cư

2.3.2 Ban vận động xây dựng thôn văn hoá Theo quy chế thực hiện dân chủ của cấp xã ( ngày 11/5/1998, Chính phủ

ra quy chế thực hiện dân chủ ở xã, ban hành làm theo nghị định số 29- 1998/ CP) Trong chương VI: xây dựng dân cư thôn, làng, ấp, bản Tại điều 15 của quy chế đã chỉ rõ: trưởng thôn, làng, ấp, bản là đại diện cho cộng đồng dân cư và Uỷ ban nhân dân xã, chịu sự quản lý của UBND xã Trưởng thôn do dân bầu và chủ tịch UBND xã công nhận

NĐ-Trưởng thôn, làng, ấp, bản trong những nhiệm vụ và quyền hạn có nhiệm vụ và quyền hạn là thành lập Ban vận động xây dựng thôn, làng, ấp, bản xây dựng đơn vị cư trú văn hoá và dĩ nhiên là người chịu trách nhiệm xây dựng hương ước, quy ước mới

Trên địa bàn huyện Lâm Hà chúng tôi nhận thấy Ban vận động xây dựng thôn, buôn văn hoá và hương ước, quy ước mới có những thành phần tham gia và giữ vai trò khác nhau: ví dụ như Ban vận động xây dựng thôn văn hoá Thanh Hà, thôn Cổng Trời( Mê Linh)… do ông trưởng thôn làm trưởng ban, nhưng lại có nơi

Bí thư Chi Bộ làm trưởng ban ( thôn Phúc Thọ 1- xã Tân Hà) Không biết hiện tượng này có quy phạm vào điều 8, chương 3 của quy chế thực hiện dân chủ ở cấp xã hay không? (Điều 8 – Chương 3 của quy chế thực hiện dân chủ ở cấp xã và có phạm quy vào kế hoạch triển khai quy chế thực hiện dân chủ ở xã, thị trấn huyện Lâm Hà (số 21 /KH – BCĐ ngày 8/10/2998 của UBND huyện Lâm Hà)

Qua khảo sát và phiếu thăm dò một số người dân ở đây (chúng tôi không tiện nêu tên) đã cho rằng “lệnh” của Đảng và chính quyền chúng tôi chỉ biết thực hiện

Do thành phần cư trú của cư dân ở các thôn, buôn văn hoá trên địa bàn Lâm Hà khá đa dạng Trong đó người dân tộc chiếm một phần không nhỏ Ví dụ thôn Thực Nghiệm- xã Mê Linh, có tới 95% là đồng bào K’Ho Nhưng khi đề nghị

xây dựng thôn văn hoá và dự thảo quy ước thôn văn hoá, thì không có sự tham dự của già làng, chúng tôi nhận thấy rằng đây là một trong những khuyết thiếu ở khâu tổ chức và làm ảnh hưởng ít nhiều đến đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước đối với đồng bào dân tộc thiểu số và chính vì vậy gây ảnh hưởng lớn: duy trì luật tục “ chúng tôi đã nghe theo già làng” ở buôn Chuối ( Mê Linh) và 4 thôn ở xã Mê Linh phàn nàn như vậy

Theo chúng tôi trong điều kiện sinh hoạt kinh tế, phong tục tập quán hiện tại đối với đồng bào dân tộc thiểu số ở đây, thì vai trò già làng có ảnh hưởng rất lớn đối với các buôn, thôn Bỏ qua vấn đề này, chúng ta đã tự mình đánh mất đi cơ sở lớn: dân chủ và tự quản ở các buôn, thôn văn hoá nơi đồng bào dân tộc thiểu số

cư trú

2.3.3 Về vấn đề tổ chức triển khai:

Theo nội dung tinh thần của kế hoạch triển khai quy chế thực hiện dân chủ ở xã, thị trấn huyện Lâm Hà trong việc tổ chức quán triệt, học tập : UBND huyện sẽ tổ chức, quán triệt cho cán bộ chủ chốt ở các xã, thị trấn, trưởng các đoàn thể các ngành, các doanh nghiệp đóng trên địa bàn huyện những nội dung chỉ thị số 30/CT – TW ngày 18/2/1998 của Bộ chính trị; chỉ thị số 22/CT – TTg của thủ tướng Chính phủ và kế hoạch của UBND tỉnh Lâm Đồng về thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở

Một trong nhiều nội dung của kế hoạch triển khai quy chế thực hiện dân chủ ở xã, thị trấn Lâm Hà số 12/KM- BCB ngày 8/10/1998 đã xác định các bước tổ chức triển khai nội dung cần tập trung chỉ đạo tổ chức quy chế: chỉ thị nêu rõ UBND các xã, thị trấn chỉ đạo các thôn, khu phố trưởng dự thảo: xây dựng hương ước, quy ước cộng đồng ở cụm dân cư, nhân dân thảo luận Sau đó UBND huyện xem xét để phê chuẩn thành quy ước của nhân dân… khảo sát tại các thôn văn hoá , chúng tôi nhận thấy người dân ở đây ít quan tâm lắm đến việc dân bàn và quyết định Theo ông Trương Văn Lâm- trưởng thôn Tân Kết- xã Liên Hà đã than phiền

“Có tổ chức họp hành được gì đâu, dân mình không thích đi họp, và do nhiều lý do họ cũng không thích họp Nhiều khi cuộc họp trở thành cuộc cãi vã thậm chí, cãi lộn lẫn nhau, giữa người này người khác, gây hấn nhau giữa địa phương này với địa phương khác, dân tộc này với dân tộc khác Vì vậy chúng tôi phải tự điều chỉnh”

“Điều chỉnh bằng cách nào” Theo ông Lâm chúng tôi mời đại diện của Đảng uỷ, UBND xã và các ban ngành như đoàn thanh niên, hội phụ nữ, hội cựu

chiến binh… và đại diện của “Hội đồng hương”, các Già làng, để cùng nhau bàn bạc đi đến thống nhất… Nhưng khó quá song vẫn được gút lại một số vấn đề chung đó là, phải sống theo Hiến pháp và pháp luật của Nhà nước và tôn trọng quyền tự quản của Nhân dân”, tôn trọng phong tục tập quán của các địa phương, tôn trọng luật tục của đồng bào dân tộc

Theo chúng tôi : Quy trình thực hiện cuộc vận động “ Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá” theo tinh thần Nghị quyết TW5 khoá VIII và Chỉ thị 61/CT – UB của UBND tỉnh Lâm Đồng đã được triển khai rộng khắp trên địa bàn huyện Lâm Hà Tuy nhiện vẫn còn những vấn đề bất cập Đứng trước tình hình trên, UBND huyện Lâm Hà – Phòng VHTT Lâm Hà đã ra thông báo số 46/VH ( ngày 25/11/2003) ( về việc công tác chuẩn bị xét công nhận thôn văn hoá) Một trong những nội dung được đề cập đó chính là các thôn, buôn văn hoá cần phải rút

ra “nguyên nhân tồn tại và bài học kinh nghiệm” trong quy trình đăng ký danh hiệu thôn, buôn văn hoá cũng như quy trình soạn thảo hương ước, quy ước của thôn, buôn văn hoá, nhằm phát huy cao vai trò tự quản của nhân dân Đây là việc làm thực tế, tích cực của chính quyền huyện, Phòng VHTT – TDTT Lâm Hà trong những năm qua

Chương ba:

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG NỘI DUNG CỦA HƯƠNG ƯỚC, QUY ƯỚC, VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN CỦA CÁC THÔN VĂN HOÁ

HUYỆN LÂM HÀ-LÂM ĐỒNG

3.1 QUAN ĐIỂM CHỈ ĐẠO VỀ NỘI DUNG VÀ THỰC HIỆN HƯƠNG ƯỚC, QUY ƯỚC CỦA BAN CHỈ ĐẠO QUY CHẾ THỰC HIỆN DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ HUYỆN LÂM HÀ-LÂM ĐỒNG

Theo chỉ thị số 24/1998, ngày 19/6/1998 của Thủ tướng Chính phủ về việc xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của làng, bản, thôn ấp, cụm dân

cư Thủ tướng Chính phủ đã chỉ thị (Trích dẫn những nội dung cơ bản)

Nội dung của hương ước, quy ước cần tập trung vào một số vấn đề cơ bản sau đây:

- Bảo đảm giữ gìn và phát huy thuần phong mỹ tục, thực hiện các hành vi ứng xử văn minh trong giao tiếp, ăn ở, đi lại Xoá bỏ các hủ tục, phát triển các hình thức hoạt động văn hoá lành mạnh, phát huy tình làng, nghĩa xóm, đoàn kết, tương thân, tương ái, hỗ trợ, giúp đỡ lẫn nhau trong cộng đồng dân cư

- Đề ra các biện pháp góp phần bảo vệ tài sản cộng đồng và tài sản của công dân, bảo vệ môi trường sống, bảo vệ rừng, biển, sông, hồ, danh lam thắng cảnh, đền chùa, miếu mạo, các nguồn nước, đập nước, kênh mương, kè cống Xây dựng và phát triển đường làng, ngõ xóm, trồng cây xanh, chống ô nhiễm các nguồn nước ở địa phương

- Đề ra các biện pháp bảo vệ thuần phong mỹ tục, bài trừ các hủ tục trong ma chay, cưới hỏi, thờ phục lễ hội ở các địa phương

- Thực hiện đúng nếp sống văn minh, gia đình văn hoá…

- Xây dựng tình đoàn kết tương thân, tương ái trong công đồng, vận động các thành viên trong gia đình họ tộc, xóm làng đoàn kết nhau để xoá đói, giảm nghèo, phát triển sản xuất, nâng cao mức sống, khuyến khích học, khuyến nghề ở địa phương

- Đề ra các biện pháp thích hợp góp phần bảo vệ trật tự trị an trên địa bàn

™ Thực hiện chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ và hướng dẫn “về việc mở rộng và nâng cao hiệu quả cuộc vận động toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư trong thời kỳ mới” của Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Lâm Đồng và Nghị quyết của Ban chấp hành Đảng bộ huyện Lâm Hà

“về chương trình hành động thực hiện kết luận Hội nghị lần thứ 10 – Ban chấp hành Trung ương Đảng (khoá IX), Nghị quyết 29 của Tỉnh uỷ Lâm Đồng (khoá VII), về xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” Ban chỉ đạo cuộc vận động xây dựng Đời sống văn hoá huyện Lâm Hà, trong “kế hoạch triển khai quy chế thực hiện dân chủ ở xã, thị trấn huyện Lâm Hà” số 21/KH – BCĐ ngày 8 tháng 10 năm 1998 đã xác định rõ: Hương ước và quy ước của thôn, buôn văn hoá ở Lâm Hà là sản phẩm tất yếu đi liền với cuộc vận động xây dựng đời sống văn hoá cơ sở trong phong trào xây dựng làng, gia đình văn hoá Hương ước và quy ước đó thật sự từ dân xây dựng nên, không trái với pháp luật hiện hành của Nhà nước Nhưng lại chi tiết hoá pháp luật của Nhà nước và những tục lệ truyền thống tích cực trong từng thôn buôn, giải quyết hài hoà hợp lòng dân trong hàng loạt mối quan hệ : gia đình, dòng họ, thôn buôn và trong đời sống cộng đồng dân cư trong mọi lĩnh vực : giao tiếp, ứng xử, việc hiếu hỷ, văn hoá thể thao, tương thân, tương ái, bảo vệ an toàn an ninh chính trị và trật tự ở các thôn buôn, bảo vệ duy trì và phát triển các công trình phúc lợi : đường, trường, trạm, trại, những di sản văn hoá dân tộc địa phương và tập tục (luật tục) tốt đẹp của đồng bào dân tộc

Ngoài nội dung đưa ra quan điểm chỉ đạo triển khai quy chế thực hiện dân chủ ở xã; đối tượng áp dụng quy chế; các bước tổ chức triển khai (từ tổ chức, quán triệt học tập đối với các chi bộ Đảng, tổ chức chính quyền và nhân dân, đến việc xây dựng kế hoạch chi tiết như thông tin cho nhân dân, thực hiện những việc dân bàn, dân kiểm tra, dân giám sát trong quy trình xây dựng nội dung hương ước, quy ước)

Chúng tôi đánh giá “ Kế hoạch triển khai quy chế thực hiện dân chủ ở xã, Lâm Hà của Ban chỉ đạo quy chế thực hiện dân chủ ở cấp cơ sở” là khá tích cực, thực hiện tốt theo tinh thần mà trong bài nói của Tổng Bí thư Đỗ Mười tại hội nghị lần thứ năm Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá VII ngày 03/6/1993 “Nhà nước cần sớm nghiên cứu đề ra quy chế thích hợp với chức năng, vai trò của xã, của thôn xóm, làng bản trong tình hình mới Trong khuôn khổ pháp luật và dựa

vào những quy định này, xã có thể xây dựng “Hương ước làm cơ sở để tổ chức, quản lý hoạt động kinh tế, xã hội, an ninh quốc phòng … trên địa bàn tỉnh”

Nhưng có một điều, khi chúng tôi khảo sát tại một số thôn, buôn văn hoá, thì chúng tôi “ít” tìm được văn bản hướng dẫn về quy trình soạn thảo và nội dung của hương ước, quy ước và do vậy các thôn, buôn văn hoá trên địa bàn huyện “ cứ sao chép của nhau”, và tuỳ tiện đưa vào những chương mục, điều khoản không phù hợp với đơn vị cư trú ( chúng tôi sẽ giải trình và kiến nghị ở phần sau)

Nên chăng Ban chỉ đạo quy chế thực hiện dân chủ ở cơ sở của huyện Lâm Hà cần phải có chỉ thị hay quy định cụ thể về việc quản lý Nhà nước đối với việc lập, ban hành và nội dung của hương ước, quy ước đối với các thôn, buôn văn hoá trên địa bàn huyện, để tránh những vấn đề bất cập trên

3.2 NỘI DUNG CÁC BẢN HƯƠNG ƯỚC, QUY ƯỚC THÔN, BUÔN VĂN HOÁ Ở LÂM HÀ

3.2.1 Bố cục trình bày:

Nhìn một cách tổng thể, các bản hương ước, quy ước ở các thôn, buôn văn hoá trên địa bàn Lâm Hà đều được chia làm 3 phần:

3.2.1.1 Trong phần nói đầu:

Sau lời giới thiệu về lịch sử hình thành và phát triển của các thôn, buôn, các giá trị lịch sử, những truyền thống văn hoá tốt đẹp của dân tộc, của địa phương là lời giới thiệu về mục đích, ý nghĩa của việc xây dựng, soạn thảo, thực hiện hương ước, quy ước cũng như cơ sở pháp lý để soạn thảo hương ước và quy ước

Trong phần mở đầu, hương ước xây dựng thôn văn hoá Sình Công ghi rõ:

“ Nhằm phát huy truyền thống cách mạng của nhân dân các dân tộc ở địa phương và truyền thống văn hoá các dân tộc, xây dựng con người Việt Nam, bản sắc văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc Đoàn kết xây dựng làng xóm vui tươi lành mạnh, giàu đẹp, quý trọng tình làng nghĩa xóm, giúp đỡ lẫn nhau, phát triển mọi mặt để các gia đình có kinh tế ổn định, cuộc sống tinh thần vui tươi, có lối sống văn minh tiến bộ nhằm thực hiện tốt cuộc vận động: “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá theo tinh thần nghị quyết TW5 và chỉ thị

61 CT- UB của UBND tỉnh Lâm Đồng về việc đẩy mạnh cuộc vận động xây dựng nếp sống văn hoá ở cơ sở”.(1)

Hương ước và quy ước mới về đặc điểm của địa phương như quá trình thành lập, vị trí địa lý, thành phần dân cư, đời sống sinh hoạt kinh tế của nhân dân, tôn giáo, tín ngưỡng và phong tục tập quán…

Quy ước của thôn 1 xã Mê Linh ghi rõ: (2)

“ Thôn 1 được hình thành từ hai cơ quan xí nghiệp Gạch ngói và xí nghiệp Dâu tằm tơ thuộc vùng kinh tế mới Hà Nội… sau đó năm 1991 được sự chỉ đạo của UBND huyện Lâm Hà đã cho phép xã Mê Linh thành lập 7 thôn, 3 thôn dân tộc Kinh và 4 thôn dân tộc K’Ho và Chin, lãnh đạo ( BLĐ) thôn 1 đã họp toàn thể nhân dân để phân chia cụm dân cư thành 4 xóm theo khoảng trống và đường giao giao thông để tiện việc sinh hoạt, họp hành, giữ gìn trật tự an ninh được thuận tiện

Với diện tích địa bàn thôn 1 ở cách trung tâm UBND xã Mê Linh 6 km phía Bắc; phía Đông Nam giáp khu Từ Liên thuộc thị trấn Nam Ban

− Tình hình dân số ( tính đến 30/12/2000) 220 hộ

− Tổng nhân khẩu: 861- Nam 450, nữ: 411 (2)

− Hộ thường trú: 17 ( 718 khẩu), hộ tạm trú: 143

− Số Đảng viên trong thôn: 6

− Hộ gia đình chính sách: 5

− Cán bộ hưu trí: 13

− Cư dân chung sống trên tỉnh thành: 20 tỉnh thành

™ Kinh tế:

− Diện tích canh tác: 180 ha, được phân bố như sau:

+ Diện tích lúa nước: 5 ha

+ Diện tích ngô hạt: 7 ha

+ Cà phê kinh doanh, cà phê chăm sóc, cà phê trồng mới…

( Quy ước còn thống kê tới 11 các giống loài cây trồng, chăn nuôi…)

− Số hộ làm ăn giỏi: 17

− Số hộ làm ăn khá: 70

− Số hộ làm ăn trung bình: 90

− Số hộp nghèo: a2

™ Phong tục tập quán

Do nhân dân từ khắp các tỉnh thành Bắc- Nam nên rất khó đặt ra một phong tục chung trong toàn thôn Cụ thể về tôn giáo trong thôn:

− Đạo Phật: 105 hộ

− Đạo Thiên chúa: 6 hộ

− Đạo Tin lành: 3 hộ

Qua tìm hiểu các bản hương ước, quy ước mới trong các thôn văn hoá ở huyện Lâm Hà – Lâm Đồng, chúng tôi nhận thấy trong phần nói đầu các bản hương ước, quy ước đã khẳng định cơ sở pháp lý và tình hình thực tế văn hoá xã hội tại địa phương, để từ đó đưa ra những quy định cụ thể theo đúng chủ trương chính sách, pháp luật của Nhà nước và phù hợp với tình hình kinh tế- xã hội- văn hoá tại địa phương

Tuy nhiên một số hương ước, quy ước trong một số thôn văn hoá ở huyện Lâm Hà cần phải có điều chỉnh Theo chúng tôi trong phần mở đầu của một bản hương ước, quy ước nói chung cần ngắn gọn ( mang tính tổng quan) về quá trình hình thành của thôn, buôn văn hoá; về mục đích, ý nghĩa tốt đẹp của việc xây dựng hương ước, quy ước đó là nhằm: tiếp tục phát huy truyền thống cách mạng của nhân dân ta, truyền thống văn hoá tốt đẹp của dân tộc đó là nhằm xây dựng một số môi trường văn hoá lành mạnh, quý trọng tình làng nghĩa xóm, mọi người sống hoà thuận, giúp đỡ lẫn nhau, xây dựng gia đình ấm no hạnh phúc Như vậy lời mở đầu của hương ước, quy ước trong các thôn văn hoá phải ngắn gọn, xúc tích phản ánh được mục đích đề ra Không quá rườm rà, hay báo cáo tổng kết “ tình hình kinh tế- văn hoá xã hội” như là dự thảo quy ước của thôn 1- xã Mê Linh huyện Lâm Hà, để một số người dân phải kêu lên “ Trình độ của chúng tôi thấp kém lắm, con số này, con số kia chúng tôi chẳng hiểu… các ông đọc mà tai chúng tôi cứ ù lên… thôi thì cứ nói (ghi rằng) quy ước của thôn ta theo Đảng và chính quyền thực hiện nếp sống văn hoá mới, xây dựng cuộc sống mới” (3)

Ý kiến đóng góp đó của bà con dân tộc Kinh, dân tộc K’Ho … là rất thực tế trên địa bàn cư trú Họ quan tâm nhiều hơn đến nội dung những quy định cụ thể chứ không quan tâm đến “báo cáo tình hình kinh tế – xã hội văn hoá” tại địa phương

3.2.1.2 Phần nội dung:

Nội dung bao trùm được thể hiện trong phần hai của các bản hương ước, quy ước trong các thôn văn hoá Lâm Hà – Lâm Đồng đó là việc khẳng định mục đích của việc xây dựng bản hương ước,quy ước cũng như trách nhiệm và nghĩa vụ

của mọi thành viên trong thôn phải thực hiện các điều đã được nêu trong bản hương ước, quy ước Toàn thể nhân dân trong thôn phấn đấu để xây dựng thôn văn hoá theo tiêu chuẩn mà Ban vận động xây dựng thôn, buôn văn hoá đặt ra Mọi người, mọi gia đình chấp hành nghiêm chỉnh chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước

Trong chương I: điều quy định chung, các bản hương ước, quy ước đều

khẳng định: hương ước và quy ước được xây dựng đều dựa trên cơ sở những quy định của của Pháp luật Nhà nước và truyền thống văn hoá dân tộc, thể hiện đầy đủ ý chí nguyện vọng của nhân dân trên địa bàn cư trú nhằm điều chỉnh các mối quan hệ của mọi người, mọi gia đình, các thành viên trong thôn, không phân biệt dân tộc, tôn giáo, thời gian cư trú phải có nghĩa vụ thực hiện

Quy ước xây dựng thôn văn hoá Bằng Tiên 2 của xã Phú Sơn- một bản quy ước “ được coi là mẫu mực của các thôn văn hoá trên địa bàn huyện Lâm Hà đã xác định tại chương I, “ những quy định chung” bao gồm hai điều với những nội dung cụ thể như sau (4)

Điều 1: Quy ước này thể hiện nguyện vọng và ý chí của toàn thể nhân dân Bằng Tiên 2 trên cơ sở hiến pháp và pháp luật của nước CHXHCN Việt Nam và những truyền thống văn hoá đạo đức tốt đẹp của dân tộc và địa phương

Điều 2:Quy ước này chỉ áp dụng trong phạm vi thôn Bằng Tiên nhằm mục đích điều chỉnh những mối quan hệ giữa các thành viên trong thôn Mọi thành viên của thôn văn hoá Bằng Tiên 2 không phân biệt tuổi tác, giới tính, thành phần xã hội, dân tộc, tôn giáo, tín ngưỡng nghề nghiệp, thời gian cư trú tại thôn đều có quyền và nghĩa vụ thực hiện quy ước này Ai có công sẽ được khen thưởng Ai làm sai sẽ bị xử phạt như quy ước đã quy định

Nếu như trong chương I: những quy định chung trong quy ước của thôn Bằng Tiên 2 đã nêu khái quát một số nguyên tắc chung khi biên soạn và thực hiện quy ước Giá trị pháp lý, phạm vi hiệu lực của văn bản này, thì có một số hương ước, quy ước trong các thôn văn hoá trên địa bàn Lâm Hà đã không thực hiện theo hướng dẫn của ngành văn hoá về nội dung soạn thảo hương ước, quy ước Những quy định chung “ được coi như bản báo thành tích của xã, thôn”, hô hào và kêu gọi xây dựng thôn văn hoá , qua cụ thể trong 5 tiêu chuẩn xây dựng thôn văn hoá khiến cho không ít người dân ở đây “ ngộ nhận” và họ cho đó là bản báo cáo thành tích của chính quyền địa phương và phương hướng phát triển của xã, thôn trong thời gian tới (5)

Trong chương II: Những quy định cụ thể

Nội dung chủ yếu được tập trung trên một số vấn đề như: xây dựng và phát triển kinh tế ổn định đời sống nhân dân, đạo lý gia đình, nếp sống văn hoá Khi đi sâu vào phân tích nội dung” những quy định cụ thể” của hương ước, quy ước, tại các thôn văn hoá trên địa bàn huyện Lâm Hà, chúng tôi nhận thấy nổi lên mấy vấn đề cơ bản sau:

1 Các hương ước, quy ước đều đặt mục tiêu xây dựng và phát triển kinh tế, ổn định đời sống nhân dân lên hàng đầu:

− Khuyến khích mọi thành viên trong thôn phát triển kinh tế hộ gia đình

− Có kế hoạch triển khai kinh tế hộ gia đình theo chủ trương, chính sách pháp luật của Nhà nước

− Có kế hoạch phát triển kinh tế gia đình để tạo việc làm và thu nhập chính đáng Phấn đấu để có cuộc sống vật chất tinh thần ngày càng cao

− Tất cả các hộ gia đình trong thôn đều kê khai và đăng ký cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nhằm ổn định sản xuất

− Thực hiện thâm canh tăng năng xuất, đoàn kết tương trợ giúp đỡ lẫn nhau và tham gia tích cực vào các chương trình khuyến nông, khuyến lâm, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất tạo ra nhiều việc làm, nhiều sản phẩm có chất lượng hàng đầu cao, thực hiện tốt nghĩa vụ thuế, luật đất đai, bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng

− Thực hiện tiết kiệm, đẩy mạnh phong trào góp vốn xây dựng quỹ xoá đói giảm nghèo, vay vốn sản xuất, phấn đấu giảm tỷ lệ đói nghèo trong thôn Vận động nhân dân ủng hộ giúp đỡ các gia đình neo đơn, gia đình thuộc diện chính sách, sản xuất tăng thu nhập, cải thiện đời sống

Nhìn một cách tổng quát chúng tôi nhận thấy đa số các hương ước, quy ước vẫn không nêu được những vấn đề cụ thể về tình hình sinh hoạt kinh tế và phương hướng phát triển kinh tế của địa phương mình Do vậy các hương ước, quy ước này đã “ sa đà” vào chỉ tiêu “ chung” Ví dụ như điều 3- chương II về những quy định cụ thể của quy ước thôn văn hoá Thanh Hà xã Đông Thanh Ngoài nội dung yêu cầu các hộ trong thôn đều kê khai và đăng ký cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu ruộng đất; khuyến khích phát triển kinh tế hộ gia đình, thực hiện thâm canh, tăng năng xuất như cây cà phê, dâu tằm; thực hiện khuyến nông phát

triển sản xuất tạo ra nguồn sản phẩm hàng hoá có giá trị cao, để phấn đấu đến năm 2000 không có hộ đói nghèo

Quy ước xây dựng thôn văn hoá Thanh Hà cũng nêu rõ: “ Thực hiện tiết kiệm, chi phí đúng mức, không tiêu xài phung phí Đẩy mạnh phong trào góp vốn xây dựng quỹ xoá đói giảm nghèo, mở rộng các quỹ tương trợ của các đoàn thể nhân dân trong thôn, để giúp đỡ người nghèo vay vốn sản xuất Vận động nhân dân ủng hộ giúp đỡ các gia đình neo đơn, gia đình chính sách, xây dựng quỹ hoạt động 20.000 đ/ năm/ hộ trong thôn Thanh Hà” (6)

Khảo sát thực tế tại địa bàn, chúng tôi ghi nhận một số ý kiến của người dân, họ cho rằng quy ước là thế, nhưng mấy ai có điều kiện thực hiện… ra lệnh cho chúng tôi phải phát triển kinh tế hộ gia đình, nhưng điều kiện chúng tôi có đáp ứng được hay không để được công nhận gia đình văn hoá?

Quy ước xây dựng thôn văn hoá Cổng Trời- xã Mê linh, trong phần phát triển kinh tế- xã hội khi đưa ra những điều khoản như: mọi người dân trong thôn phải phải phát triển kinh tế hộ gia đình, ổn định định canh định cư; cấm phá rừng làm nương rẫy; không được mua bán sang nhượng đất trái phép, đẩy mạnh phát triển chăn nuôi gia cầm, gia súc… Quy ước còn nhấn mạnh : phải cố gắng phấn đấu đến năm 2005 không còn nhà tranh, chuyển sang nhà tôn hoá Cấm không được sử dụng vốn đầu tư của Nhà nước như phân bón, tôn… để đổi thức ăn hàng ngày mà phải sử dụng đúng mục đích

Khảo sát tại địa bàn- thôn Cổng Trời với dân số 94 hộ là đồng bào dân tộc, 12 hộ là đồng bào người Kinh sinh sống trên địa bàn cư trú Được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, Ngân hàng Công Thương, Ngân hàng Phát triển Nông Nghiệp- Nông Thôn tỉnh Lâm Đồng đã tạo điều kiện giúp đỡ cho các hộ ở đây vay vốn để “ xoá đói giảm nghèo” Và hàng năm các hộ gia đình ở đây vẫn nhận được sự hỗ trợ gạo, muối, dầu của các cơ quan, đoàn thể hảo tâm hỗ trợ Thôn Cổng Trời còn rất nghèo, thậm chí có hộ còn đói nghèo thì làm sao đồng bào ở đây thực hiện được theo quy ước phải cố gắng chuyển từ nhà tranh sang nhà tôn

Nói như người dân ở đây “ Chúng tao còn đói, còn nghèo, chúng tao quen sống với mái nhà của chúng tao… mái tôn nóng lắm… lấy đâu ra của mà làm, chúng tao không thực hiện được đâu cán bộ” (7)

Cái ăn của đồng bào ở nơi đây chưa đủ no, cái mặc của đồng bào ở nơi đây chưa đủ ấm, thì nội dung của quy ước này quá xa với thực tế tại địa phương

2 Các hương ước, quy ước đều đề cập đến vấn đề đạo lý gia đình, nếp sống văn hoá, bảo vệ an ninh trật tự xã hội

Nội dung chính của phần này là những quy ước về xây dựng gia đình văn hoá, nêu lên vai trò, trách nhiệm của gia đình, tiêu chí để xây dựng gia đình văn hoá, thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới hỏi, tang lễ và nghĩa vụ của công dân Nhưng đi sâu bào phân tích, chúng tôi nhận thấy nội dung trong các điều của hương ước, quy ước của thôn văn hoá này với thôn văn hoá khác có những điểm giống nhau

Các hương ước, quy ước đều nêu lên 4 tiêu chuẩn xây dựng thôn văn hoá đó là:

1 Xây dựng gia đình hoà thuận, bình đẳng, hạnh phúc, tiến bộ, con cháu đến tuổi đi học đều phải đến trường

2 Xây dựng tình cảm láng giềng thân thiện

3 Thực hiện kế hoạch hoá gia đình

4 Thực hiện tốt nghĩa vụ công dân, đặc biệt là luật thuế, luật đất đai, luật nghĩa vụ quân sự, luật bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng

Thiết nghĩ trong xã hội đương đại, gia đình vốn là tế bào của xã hội Việc xây định gia đình văn hoá trên nền tảng của đạo đức gia đình, của mối quan hệ láng giềng tình làng, nghĩa xóm

Hương ước thôn 1 Hoà Lạc trong chương II: “ Đạo lý gia đình và nếp sống văn hoá” đã ghi rõ trong điều 3 và điều 4 đã nêu lên điều 3: Gia đình là tế bào xã hội, nên đối với mỗi gia đình phải thực hiện đầy đủ 4 tiêu chuẩn của gia đình văn hoá mới để mỗi gia đình hoà thuận, bình đẳng, hạnh phúc, tiến bộ (8) Con cháu đến tuổi đi học đều phải đến trường, được vai trò của gia đình, để cho mỗi gia đình có cuộc sống thuận hoà, ấm no hạnh phúc

™ Cũng trong chương II, có một nội dung quan trọng khác mà các bản hương ước, quy ước đề cập đến đó là: thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới hỏi, tang lễ

Có thể nhận thấy rằng, trước năm 1998, trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế bao cấp sang cơ chế thị trường, chúng ta có phần buông lỏng chỉ đạo, quản lý trên một số lĩnh vực văn hoá- xã hội, xem nhẹ việc giáo dục nếp sống và lối sống, thiếu sự hướng dẫn kịp thới về phong tục tập quán, thiếu những quy định cụ

thể của Nhà nước và chính quyền địa phương đối với việc thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội nên đã phát sinh nhiều biểu hiện không lành mạnh trong xã hội Chính vì vậy, khi xây dựng bàn hương ước và quy ước ở các thôn văn hoá của huyện Lâm Hà trong việc thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, tất cả đầu dựa trên tinh thần của Chỉ thị số 27/CT/TƯ ngày 12/01/1998 của BCHTư Đảng và quyết định số 3159 /1998/QĐ – UB của UBND tỉnh Lâm Đồng ngày 24 – 11 – 1998 về việc thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội

™ Các bản hương ước và quy ước đều khuyến khích tổ chức cưới hỏi văn minh, lịch sự, lành mạnh theo đúng luật hôn nhân gia đình, không cưỡng ép, gả bán, thách cưới, ăn uống xa hoa lãng phí Các bản hương ước và quy ước khuyến khích mọi gia đình nên kết hợp với các đoàn thể, xóm làng để tổ chức hôn lễ tươi vui, tiết kiệm nhưng không kém phần trang trọng; không sử dụng loa đài hát hò quá khuya hay quá sớm làm ảnh hưởng tới các hộ gia đình người khác

Có thể nói rằng đây là ý thức rất tiến bộ, văn minh, lịch sự, từng bước xoá bỏ đi những hủ tục rườm rà gây tốn kém tiền của cho hai gia đình (nhà trai – nhà gái) Chúng tôi đánh giá nội dung của hương ước, quy ước trong việc cưới hỏi của các thôn văn hoá đã tuân thủ theo chủ trương và Nhà nước, của các cấp cơ sở chính quyền tại địa phương để thực hiện : kết hôn phải theo đúng luật hôn nhân gia đình, theo hướng đơn giản và tiết kiệm

Điều 5 – quy ước xây dựng thôn văn hoá Hoà Lạc thị trấn Đinh Văn đã nêu rõ:

“Trong việc cưới : Kết hôn phải thực hiện đúng pháp luật, đúng luật hôn nhân và gia đình nam phải đúng tuổi 20, nữ 18 tuổi, xây dựng gia đình cho con là trách nhiệm của cả hai bên gia đình, tổ chức lễ cưới phải vui tươi lành mạnh, phù hợp với kinh tế của mỗi gia đình, tránh tổ chức linh đình phô trương lãng phí, cấm thách cưới bằng tiền và vật chất…” (9)

Qua trao đổi với sinh viên Hoàng Thị Mai Trang (sinh viên lịch sử K26), người dân tộc Thái và người dân trong thôn (89% là người dân tộc Thái) họ đã tự mình đánh giá đó là quy ước để kiên quyết chống lại tập tục đa thê, tảo hôn, vận động thực hiện kế hoạch hoá gia đình đó là điều rất tốt Nhưng chúng tôi vẫn có truyền thống của văn hoá dân tộc : ví dụ trong hôn lễ, người Thái trao cho nhau chuỗi hạt cườm, người K’Ho cho con gái lấy chồng chiếc choé truyền thống của

dòng dõi mẹ mình (mẫu hệ) Giá trị của vòng hạt cườm, giá trị của choé là tính bằng giá trị của chúng tôi khi đi lấy chồng… Tập tục ở đâu? Chẳng lẽ đó là điều không hợp lý với quy ước mới? Làm mất đi nét văn hoá dân tộc của chúng tôi?

Ý kiến này theo chúng tôi thiết nghĩ một số thôn văn hoá trên địa bàn Lâm Hà, nơi có đa số đồng bào dân tộc thiểu số theo “dòng mẫu hệ”, hương ước, quy ước của thôn nên tự điều chỉnh theo đúng hiến pháp, pháp luật của Nhà nước và cũng phải tôn trọng phong tục, tập quán của đồng bào dân tộc tại địa phương

™ Về việc tang lễ:

Các bản hương ước, quy ước đều quy định việc tổ chức tang lễ phải đúng như quy định của chính quyền địa phương : báo cáo chính quyền địa phương hay trưởng thô, để có sự giúp đỡ, chia sẻ với gia đình thân nhân người chết và hướng dẫn nơi chôn cất đúng nơi quy định theo sự hướng dẫn của Ban Quản lý nghĩa trang để đảm bảo vệ sinh cảnh quan môi trường

Hương ước và quy ước đều nêu lên vấn đề chung đó là cấm mọi hủ tục mê tín dị đoan, như trừ ma bắt ma, đốt vàng mã Tiến hành tang lễ phải tiết kiệm không tổ chức ăn uống linh đình, nghiêm cấm việc cờ bạc, rượu chè say xỉn trong thời gian đến chia buồn cùng gia đình tang chủ

Hương ước và quy ước cũng nêu lên nội dung “ Tình làng nghĩa xóm” Kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, tình cảm, tình làng nghĩa xóm đối với gia đình người quá cố, mỗi người dân trong thôn đều có trách nhiệm đến thăm hỏi, động viên, chia buồn và tiễn đưa người quá cố về nơi an nghỉ cuối cùng Mọi người và các đoàn thể có trách nhiệm cùng gia đình lo việc tang chu đáo

Điều này thể hiện truyền thống văn hoá của dân tộc Việt Nam trong chiều sâu tâm thức “ Nghĩa tử là nghĩa tận”

Nhưng có những bản hương ước và quy ước trong nội dung “ tang lễ” mang tính nặng nề- tự trị khá cao” Ví dụ như trong điều 6 của “ Quy ước xây dựng thôn văn hoá Hoà Lạc- thị trấn Đinh Văn” đã ghi rõ:

− Cấm nhận cỗ quan tài của người ngoài thôn đưa vào chôn cất tại nghĩa trang trong thôn Trường hợp đặc biệt thì phải được sự nhất trí của Ban quản lý nghĩa trang

− Những hộ đến nhập cư mua đất ở thôn Hoà Lạc, không có công khai phá đất hoang( đất tập thể) khi có người chết chôn cất tại nghĩa trang thôn phải đóng

góp là 100.000 đ để dùng vào việc tôn tạo nghĩa trang và tu sửa vật dụng dùng vào việc tang lễ

− Những gia đình có nhu cầu cải táng hài cốt của thân nhân ở địa phương khác về tại nghĩa trang thôn thì phải đóng góp khoản thu phí đất là 100.000 đ(10)

Mặc dù soạn thảo hương ước, quy ước “ phải tuân thủ những nguyên tắc của pháp luật, cùng các chủ trương chính sách của đảng và Nhà nước, đồng thời kế thừa những phong tục tập quán cũ” như hướng dẫn của ngành văn hoá Nhưng qua tiếp xúc với một số thành viên trong “ Ban soạn thảo hương ước, quy ước và nhân dân trong một số thôn văn hoá họ nhận xét rằng trên thực tế, trong nội dung của hương ước, quy ước văn hoá đúng với pháp luật của Nhà nước như về việc tang lễ phải đúng như khai tử với chính quyền địa phương; người chết không để trong nhà 48 giờ sau khi chết; nếu người nào tự tử, chết do mắc bệnh truyền nhiễm không để trong nhà quá 24 giờ Nhưng cũng có bản hương ước và quy ước còn cụ thể hơn yêu cầu các gia chủ phải khâm liệm người chết trước 10 giờ sau khi mất Không được gọi hồn, không được có nghi thức trừ ma, bắt ma, đốt hàng mã, không được chống gậy tre, gậy vông…

Chúng tôi nhận thấy rằng đa số các thôn văn hoá ở Lâm Hà, phần nhiều là đồng bào các tỉnh thành ở khu vực phía Bắc; theo truyền thống các gia đình này hay chọn ngày giờ (nhờ thầy cúng xem) để khâm liệm và động quan nhằm tránh những rủi ro xảy ra đối với gia đình, dòng họ (như trùng mắt đỏ bắt hết cả nhà, cứ

ba tháng bắt hết cả gia đình thân chủ)

Trong tang lễ về phần các con, thì cha mất con trai phải chống gậy tre để tròn, gậy tre tượng trưng cho sự cương trực của người cha Me chết con trai phải chống gậy vông đẽo vuông Gậy vông tượng trưng nết thuần hậu của người mẹ Theo cụ Thuận ở xã Tân Hà – nơi dân làng gọi cụ là Thầy Phù/ Bồ thuỷ cho biết :

“Chúng tôi vẫn giữ tục lệ xưa – cha đưa, mẹ đón Trong đám tang cha con lẽo đẽo theo sau, và trong đám tang mẹ đi kiểu giật lùi vì mẹ hiền (gia từ, từ mẫu) Theo sau linh cữu ngụ ý cha nghiêm (nghiêm đường, nghiêm phụ) con chỉ đi theo mà khóc, không dám lên phía trước đón ngăn trên đường trên đường vĩnh biệt Còn đám tang của mẹ, thì con phải chống gậy đi trước…” “Tại sao trong hương ước các ông lại bỏ đi phong tục tập quán quê tôi” (11)

™ Một nội dung quan trọng khác mà các bản hương ước, quy ước đề cập tới đó là những quy định về việc phải có ý thức trách nhiệm giữ gìn vệ sinh

nơi công cộng, chống ô nhiễm môi trường, phòng ngừa bệnh dịch không để các bệnh xã hội xảy ra và lây lan, thực hiện đầy đủ các chương trình tiêm chủng vắc xin phòng bệnh

Pháp luật của nhà nước cũng được lồng ghép trong các bản hương ước, quy ước, đó là mọi người phải có trách nhiệm đảm bảo an ninh trật tự an toàn xã hội, nghiêm cấm các hành động côn đồ, đánh cãi chửi nhau, cờ bạc rượu chè bê tha Mọi người phải có ý thức bảo vệ của công, tài sản của nhà nước cũng như tài sản của gia đình

™ Hiện nay, trên địa bàn huyện vẫn còn một số diện tích rừng lớn, chính

vì vậy, một số bàn hương ước, quy ước, của các thôn văn hóa cũng đã được đưa ra tiêu chí bảo vệ rừng Như điều 9 quy ước của thôn 1 xã Mê Linh đã ghi:

“ Nghiêm cấm mọi người trong thôn có những hành vi phá hoại rừng như chặt cây, đột nương rẫy, gây cháy rừng, phá hoại cảnh quan, thắng cảnh, không được đốt than hoặc có hành vi phá hoại gây ô nhiễm nguồn nước làm ảnh hưởng đến chăn nuôi, thuỷ sản hoặc sinh hoạt thì đều bị lập biên bản xử lý”

Rừng là tài nguyên của quốc gia, có ảnh hưởng rất lớn trong sinh hoạt cộng đồng Điều ước này là sự thể hiện ý thức của người dân ở đây trong việc bảo vệ môi trường sinh thái trong việc thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng “ Rừng là tài nguyên của quốc gia”

™ Một nội dung quan trọng khác mà các bản hương ước, quy ước đề cập đến đó là phát triển sự nghiệp giáo dục, phòng chống dịch bệnh, giữ gìn vệ sinh (phát triển giáo dục và y tế cộng đồng) Mọi gia đình trong đơn vị cư trú đều phải có trách nhiệm thực hiện chủ trương xã hội hoá giáo dục, nhất là chú trọng việc xây dựng cơ sở vật chất Các gia đình phải đảm bảo cho các thành viên đến tuổi được đi học từ lớp mẫu giáo trở lên, tuyệt đối không để người nào mù chữ trong độ tuổi khai sinh Khuyến khích các gia đình có người học lên cao đi học hết đại học trở lên, đều được thôn ghi tên vào sổ vàng của thôn để mọi người học tập và lưu truyền mai sau

Hương ước, quy ước cũng xác định : Trong gia đình phải có tôn ti trật tự, tôn trọng lẫn nhau sao cho thực hiện tốt “Ông bà mẫu mực, con cháu thảo hiền”, gia đình là tế bào của xã hội do đó mỗi gia đình phải phát huy được truyền thống đạo lý của dân tộc Việt Nam, phải kính già yêu trẻ, mọi gia đình phải có trách

nhiệm động viên con em mình trong độ tuổi chấp hành nghĩa vụ quân sự, lệnh gọi nhập ngũ không được bao che cho con cháu, bỏ ngũ, đào ngũ Các hộ gia đình đều được sử dụng nước sạch, vệ sinh môi trường, bảo vệ cảnh quan, hưởng ứng tham gia đóng góp ủng hộ công tác xã hội do các cấp chính quyền đoàn thể phát động

Hương ước, quy ước trong các thôn văn hoá cũng yêu cầu mọi thành viên trong thôn, buôn không được tàng trữ, sử dụng văn hoá phẩm đồi truỵ, lưu hành phát tán các loại văn hoá phản động, gây ảnh hưởng thuần phong mỹ tục của nhân dân ta, gây mất đoàn kết chia rẽ dân tộc, chống phá Đảng và chính quyền

Chúng tôi nhận thấy, nội dung này rất tuân thủ theo đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của nhà nước Tuy nhiên, cũng có một số vấn đề “Gạn đục khơi trong” chưa bám sát với tình hình thực tế của địa phương Khi khảo sát tại thôn Cổng Trời, Buôn Chuối Trong hương ước và quy ước nêu ra vấn đề “Phải xã hội hoá giáo dục” song trên thực tế phần lớn các em thuộc dân tộc K’Ho ở đây không được đến trường Có trường học nhưng không có thầy cô, có giếng nước sạch nhưng người dân ở đây lại thích với môi trường tự nhiên như sông suối của họ Công tác tuyên truyền, vận động thực hiện nội quy của hương ước, quy ước ở một số thôn văn hoá có đa số hộ dân ở đây là đồng bào dân tộc như thế nào? (Xin được trình bày ở phần kiến nghị)

™ Một nội dung cơ bản mà các bản hương ước, quy ước trong các thôn văn hoá ở Lâm Hà đều đề cập đến vấn đề an ninh quốc phòng, trật tự xã hội, tôn giáo và tín ngưỡng

Một thực tế trong những năm gần đây, trên địa bàn huyện Lâm Hà xảy ra khá nhiều hành vi vi phạm pháp luật, quy phạm vào đạo đức tình làng nghĩa xóm Đúng trước thực trạng trên các hương ước, quy ước đều yêu cầu mỗi người dân phải thực hiện nghiêm chỉnh những chỉ tiêu xây dựng gia đình văn hoá Xây dựng nếp sống văn minh nơi công cộng Mọi người trong thôn phải có nếp sống tôn trọng hàng xóm láng giềng, ứng xử văn minh lịch sự, quan hệ giao tiếp, nói năng, ăn mặc, đi đứng có văn hoá Tôn trọng và chấp hành nghiêm chỉnh trật tự an toàn xã hội, bảo vệ các công trình văn hoá, phấn đấu trong thôn, buôn không có vụ án hình sự nào xảy ra, không có người thân hư hỏng, mắc bệnh tệ nạn xã hội

Mọi gia đình thực hiện tốt công tác đăng ký tạm trú tạm vắng, đăng ký hộ tịch, hộ khẩu Thực hiện tốt công tác phong gian bảo mật Chấp hành nghiêm

chỉnh nghị định 36/CP của Chính phủ về an toàn giao thông, không được vi phạm lộ giới

Cũng như các tỉnh khác ở Tây Nguyên, vấn đề tôn giáo, sắc tộc được coi là vấn đề nhạy cảm, gây ảnh hưởng không nhỏ đến tình hình an ninh chính trị – trật tự xã hội tại địa phương, tất cả các bản hương ước, quy ước ở đây đều nêu rõ mọi người đều có quyền tự do tín ngưỡng, được phép truyền những đạo mà pháp luật thừa nhận và cho phép Nghiêm cấm việc lợi dụng tôn giáo để lôi kéo tín đồ, kích động, xuyên tạc chủ trương, đường lối chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước Nghiêm cấm các hành vi mê tín dị đoan, hủ tục như bói toán, bùa phép, chữa bệnh bằng cúng bái dưới tất cả mọi hình thức Theo chúng tôi đây là nội dung rất tích cực góp phần bảo đảm cho Lâm Hà “ bình an” dẹp bỏ những mưu toan kích động, diễn biến hoà bình với các thế lực chống phá cách mạng Việt Nam

3.2.1.3 Tất cả các hương ước, quy ước mới của thôn văn hoá đều đề cập

đến vấn đề tổ chức thực hiện, khen thưởng kỷ luật

- Những cá nhân, hộ gia đình thực hiện tốt những điều mà hương ước đã quy định, thì tuy theo mức độ thành tính để xét khen thưởng tại thôn hoặc đề nghị cấp trên khen thưởng Khen thưởng có thể tăng quà hoặc tuyên dương động viên tinh thần và lập sổ vàng truyền thống ghi danh các cá nhân, gia đình được khen thưởng

- Việc thực hiện các bản hương ước và quy ước là trách nhiệm của tất cả mọi người dân, người nào vi phạm hương ước, quy ước thì tuỳ theo mức độ nặng nhẹ mà phạt, thông báo trên loa truyền thanh để răn đe cảnh báo và phạt 20.000 đồng (quy ước thôn 1 xã Mê Linh) Hoặc là đưa ra cuộc họp của thôn, buôn, phê bình nhắc nhở, hoặc là do già làng bắt phạt vạ (đối với những buôn, thôn có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số) Trường hợp vi phạm đến pháp luật của Nhà nước thì trưởng thôn lập biên bản gửi cấp trên xử lý theo đúng pháp luật

- Tất cả các bản hương ước cũng đều nhấn mạnh đến việc thực hiện tốt quy chế dân chủ ở cơ sở, thực hiện theo đúng pháp luật hiện hành được thể hiện ở phần kết đó là: bản hương ước, quy ước của thôn văn hoá được nhân dân toàn thôn đóng góp ý kiến xây dựng và được UBND xã, UBND huyện Lâm Hà phê duyệt Theo quy định hàng năm 6 tháng một lần Ban vận động xây dựng thôn văn hoá

mới phải tổ chức họp một lần để tổng kết và bổ sung những điểm cần thiết để bản hương ước, quy ước ngày càng hoàn chỉnh hơn

Bất cứ một bản hương ước, quy ước nào muốn được thực thi có hiệu lực phải có sự phê duyệt của chính quyền địa phương UBND xã, UBNd huyện

Trên đây là nội dung cơ bản mà các bản hương ước, quy ước ở các thôn văn hoá trên địa bàn Lâm Hà- Lâm Đồng tập trung phản ánh Qua việc tìm hiểu nội dung của các bản hương ước, quy ước chúng tôi nhận thấy có những mặt tích cực và hạn chế như sau:

3.3 Tích cực và hạn chế

™ Tích cực

Hương ước, quy ước mới được coi là công cụ điều chỉnh, điều hoà tổng thể các mối quan hệ trong xã hội Sự ra đời của hương nước, quy ước mới ở các thôn văn hoá tại huyện Lâm Hà - tỉnh Lâm Đồng là nhằm một đích đáp ứng nhu cầu về kinh tế - xã hội -văn hoá, góp phần đưa pháp luật của nhà nước đến tận cơ sở, với tính ưu viêc đã việc kiểm nghiệm trong thực tiễn quản lý làng xã, hương ước, quy ước ở địa phương này đã biết kế thừa những yếu tố tích cực nếp sống văn hoá của nhân dân địa phương, góp phần thực thi pháp luật của nhà nước ở cơ sở ,thực thi tốt chủ trương chính sách của nhà nước về xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước ở thôn làng, bản, buôn, ấp và các cụm dân cư

Nhìn một cách tổng thể, hương ước, quy ước được trình bày ngắn gọn, bố cục rõ ràng, chia ra làm các chương, các điều hướng tới những nội dung quan trọng, bám sát với nội dung “Hướng dẫn về việc mở rộng và nâng cao hiệu quả cuộc vận động toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư của UBMTTQVN Tỉnh Lâm Đồng và huyện Lâm Hà

Trong phần đầu các bản hương ước và quy ước đã đề cập đến nhiều khía cạnh khác nhau từ việc phát triển kinh tế hộ gia đình, xoá đói giảm nghèo, xây dựng gia đình văn hoá thực hiện nếp sống văn minh nơi công cộng, bảo vệ an ninh trật tự thôn xóm, nghĩa vụ của công dân, đến vấn đề tôn giáo, tín ngưỡng, phong tục tập quán …

Thiết nghĩ trong giai đoạn hiện nay, Đảng, Nhà nước và nhân dân ta đang đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá – hiện đại hoá đất nước, do đó vai trò của văn hoá là rất quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề này, các bản hương ước và quy ước đã tập trung

đi sâu vào những điều khoản về việc xây dựng gia đình văn hoá, vai trò trách nhiệm của gia đình cùng nhau hướng tới thực hiện mục tiêu chung, là toàn thể nhân dân trong thôn, thực hiện tốt bản hương ước và quy ước của thôn văn hoá, góp phần thực hiện tốt “Cuộc vận động toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” theo tinh thần của nghị quyết trung ương 5 khoá VIII

Bên cạnh đó việc xây dựng nếp sống văn minh và bảo vệ an ninh trật tự cũng được các bản hương ước, quy ước tập trung đề cập trong việc cưới hỏi, tang

ma phải theo đúng chủ trương, định hướng của Đảng và Nhà nước về việc thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội là rất tiến bộ Trong việc cưới hỏi các bản hương ước, quy ước đều khuyến khích người dân trong thôn thực hiện nếp sống văn hoá văn minh, lịch sự, lành mạnh theo đúng luật hôn nhân gia đình Không cưỡng ép, gả bán, thách cưới, tổ chức tiệc cưới linh đình xa hoa lãng phí Tiết kiệm và trang trọng, vui vẻ mà không ảnh hưởng đến tình hình an ninh thôn xóm

Trong việc tang, dựa trên tinh thần chỉ thị 27/CT/TƯ ngày 12/01/1998 của Ban chấp hành Trung ương Đảng cộng sản Việt Nam về việc thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội Các văn bản hương ước và quy ước đều quy định việc tổ chức tang lễ phải đúng như khai tử, báo cáo chính quyền địa phương, thực hiện việc chôn cất đúng nơi quy định; đảm bảo vệ sinh môi trường Trong tang lễ, cấm các hành vi mê tín dị đoan

Truyền thống văn hoá tốt đẹp của nhân dân ta cũng được đưa vào trong hương ước, quy ước Các văn bản này cũng đưa ra những quy định rằng mỗi người dân trong thôn, buôn và các đoàn thể phải có ý thức, trách nhiệm cùng gia đình lo liệu việc tang Điều này thể hiện giá trị nhân văn sâu sắc, sự cảm thông chia sẻ, giúp đỡ lẫn nhau của cộng đồng dân cư ở các thôn văn hoá trên địa bàn huyện Lâm Hà

Là huyện mới thành lập, cư dân ở Lâm Hà, bên cạnh những người theo diện di dân đi xây dựng vùng kinh tế mới của Đảng và chính phủ, còn lại khá nhiều nguồn di dân tự do của những hộ dân nghèo đói vào đây lập nghiệp và cũng không ít những kẻ tội phạm chạy vào đây ẩn nấp trốn tránh sự trừng phạt của pháp luật Mặt khác nơi đây cũng có rất nhiều đồng bào dân tộc thiểu số cư trú, và nơi đây là một trong những vùng địa bàn chiến lược an ninh quốc phòng của Nam Tây Nguyên Do vậy công tác an ninh quốc phòng cũng rất được quan tâm Nếu như cách đây khoảng 10 năm, tình hình an ninh trật tự xã hội trên địa bàn rất phức

tạp, thị trong khoảng 6 – 7 năm trở lại đây Khi mà pháp luật của Nhà nước đã từng bước có hiệu lực ở cơ sở, ý thức sống và làm việc theo hiến pháp và pháp luật của người dân đã được nâng cao và cũng từ khi bắt đầu thực hiện hương ước, quy ước trong các thôn văn hoá thì tình hình an ninh trật tự trên địa bàn có nhiều tiến triển theo chiều hướng tích cực Tệ nạn xã hội ngày càng giảm bớt, an ninh chính trị trên địa bàn được ổn định và giữ vững góp phần bảo vệ thành quả của cách mạng Việt Nam

Một trong những nội dung mà các bản hương ước, quy ước tập trung đề cập đó là các điều khoản về thực hiện nghĩa vụ công dân Trong mục tiêu phát triển kinh tế, văn hoá xã hội, hướng tới việc xây dựng một đất nước giàu đẹp và văn minh thì nội dung về việc thực hiện nghĩa vụ công dân mà các bản hương ước, quy ước đề cập đến đã góp phần tích cực, quan trọng trong việc giáo dục người dân có ý thức trách nhiệm hơn, hiểu được quyền và nghĩa vụ của mình, hướng mọi người sống và làm việc theo hiến pháp và pháp luật

Đã có những hương ước, quy ước thì phải có việc tổ chức thực hiện Do vậy các hương ước, quy ước đều đưa ra những điều khoản khen thưởng và kỷ luật nhằm động viên, khuyến khích, biểu dương những cá nhân, hộ gia đình có thành tích xuất sắc, nhưng đồng thời xử phạt với những trường hợp vi phạm những điều khoản của hương ước, quy ước

Việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở cũng được đặc biệt chú ý và thực hiện tốt khi soạn thảo hương ước, quy ước Hầu hết trong các văn bản đều khẳng định hương ước và quy ước đã được nhân dân thảo luận và thông qua, hàng năm sẽ tiến hành họp để đánh giá ưu, khuyết điểm, bổ sung và hoàn thiện hương ước, quy ước trong tình hình thực tế của địa phương

™ Hạn chế:

Qua phân tích các bản hương ước, quy ước ở các thôn văn hoá trên địa bàn huyện Lâm Hà, chúng tôi nhận thấy bên cạnh những yếu tố tích cực, nhưng một số hương ước, quy ước vẫn còn có những hạn chế:

- Về nội dung : Trong phần giới thiệu, nhiều bản hương ước, quy ước chưa nêu lên được vị trí địa lý, lịch sử hình thành của các thôn văn hoá, không nêu được mục đích, ý nghĩa của việc xây dựng soạn thảo, thực hiện hương ước, quy ước cũng như tính cấp thiết và vai trò to lớn của việc phát huy vai trò tự quản của nhân dân trong các thôn văn hoá