Khổ vì trí tuệ hay là bi kịch của Hamlet của William Shakespears_3 pot

Khổ vì trí tuệ hay là bi kịch của Hamlet của William Shakespears Vua Claudius là nhân vật cùng kiểu với nhân vật trong Ông Hoàng của Niciolo Machiavelli.. Những người bảo vệ quan điểm c

Khổ vì trí tuệ hay là bi kịch của

Hamlet của William Shakespears

Vua Claudius là nhân vật cùng kiểu với nhân vật trong Ông Hoàng của Niciolo Machiavelli Hắn khôn ngoan, sắc sảo và trí tuệ của hắn được dùng vào mục đích duy nhất là giành quyền lực Claudius hành động điên cuồng Đã nghĩ là hắn làm Chẳng bao giờ có mâu thuẫn giữa tư tưởng và hành động của hắn Claudius giết anh Hắn còn muốn giết cả Hamlet Hắn phái Hamlet sang Anh để mượn tay vua Anh giết Hamlet Hắn rót thuốc độc vào cốc rượu của Hamlet Hành động của Claudius là hành động của một chính trị gia có mưu mẹo, có thủ đoạn khôn ngoan

Hamlet nói chung không hành động Nói đúng hơn, Hamlet không thực hiện kế hoạch hành động do mình vạch ra ý nghĩa sâu sắc của vở kịch chính là ở đó

Những người bảo vệ quan điểm cho rằng, Hamlet là nhân vật hành động, thường phân tích như thế này: tuy có hoài nghi, do dự, nhưng trong quá trình nhận thức, Hamlet đã khắc phục những do dự, hoài nghi ấy để cuối cùng đứng lên chống lại nhà vua và thế giới ngục tù Nhưng những gì

mà Shakespeare phản ánh trong vở kịch lại buộc ta hiểu rằng, cái thế

giới tù ngục ấy và nói chung là toàn bộ hoàn cảnh vây quanh Hamlet đểu cáng đến mức mà con người vừa định hành động, vừa muốn giành lại một cái gì đó, anh ta lập tức buộc phải va chạm với sự đểu cáng kia, học theo cách đểu cáng của nó để rồi ngập ngụa trong đó Cuộc đấu tranh của Hamlet chống lại nhà vua thực tế chỉ có thể biến thành cuộc đấu tranh giành giật quyền lực cá nhân Và để giành phần thắng trong cuộc đấu tranh này, Hamlet buộc phải làm những điều bẩn thỉu giống như chính bọn Claudius, Polonius đã làm Cho nên, Hamlet không hành

động Đôi khi Hamlet cũng hành động Nhưng vừa bắt đầu hành động, Hamlet đã hiểu ngay rằng, chàng đang tạo ra cái ác, chứ không làm được điều thiện Hamlet biết, trong khi theo đuổi mục đích, chàng đã coi

thường tính mạng của Ophelia Hamlet trò chuyện với Ophelia thô bạo

và lỗ mãng Thực tế, Hamlet là nguyên nhân trực tiếp gây nên cái chết của Ophelia Ophelia phát điên trước hết là vì Hamlet, người nàng yêu,

đã giết cha nàng

Cho nên, khi hành động và trong hành động, Hamlet không “vĩ đại”, chẳng “khổng lồ” Hamlet chỉ là người khổng lồ khi chàng nghĩ suy về đời sống, khi chàng vạch trần tội ác của xã hội, vạch trần dưới danh nghĩa một anh hề, một thằng điên Khi ngoài đời rặt một sự bịp bợm, giả dối và đểu cáng thì chỉ những ai dám coi thường mọi quan hệ xã hội, chỉ những thằng điên, anh hề mới có khả năng nói lên sự thật Vua Lear điên nói lên sự thật Thằng hề của Lear cũng nói lên sự thật Donkihote vừa là

anh hề, vừa là thằng điên nói lên sự thật Hamlet giả điên, giả hề cũng nói lên sự thật Nhưng phía sau những câu điên dại, những trò hề của Hamlet còn có cả một tấn bi kịch Đó là bi kịch của lí trí, bi kịch của trí tuệ Trong Thể nghiệm của Mongtaigne cũng có một tấn bi kịch như vậy

Mongtaigne lấy đời sống cá nhân của chính bản thân làm đề tài cho Thể nghiệm Cuốn sách của ông thấm nhuần tinh thần tự nhận thức Đây là biểu hiện độc đáo của thời đại mới, thời đại Phục hưng Bởi sự quan tâm đến cá nhân con người, việc phân tích con người bên ngoài mọi giáo lí, tín điều là cái không thể có dưới thời trung cổ Nhưng Mongtaigne sống vào cái thời khủng hoảng của của những tư tưởng nhân văn Triết học của ông về con người thể hiện sự khủng hoảng ấy Mongtaigne đưa ra những nhận xét về con người xuất phát từ quan điểm về bản chất đầy mâu thuẫn, thiếu nhất quán của nó Lòng tham lam, sự hiếu danh, nỗi sợ hãi, do dự và nói chung là dục vọng không bao giờ buông thả con người Cho nên con người là một bản thể đời đời bận rộn, ngả nghiêng, chao đảo Mongtaigne nói: càng đi sâu khám phá cái tôi của bản thân, mình càng khinh mình Hoá ra Mongtaigne cũng là một Hamlet Những nhận xét, kết luận của Mongtaigne giúp ta hiểu đúng hơn nhân vật của

Shakespeare Hamlet nói: “Chẳng có gì là hay, chẳng có gì là dở, mà chỉ

là ta nghĩ thế nào thì hoá ra thế ấy thôi” Mongtaigne cho rằng, trí tuệ của chúng ta luôn luôn cười nhạo chúng ta Theo Mongtaigne, không

phải bản thân sự vật, mà quan niệm ta gán cho sự vật là nguyên nhân khiến ta đau khổ Mâu thuẫn sinh ra từ trí tuệ Vì có mâu thuẫn nên trí tuệ mới sinh ra những tư tưởng kì quặc, hão huyền Chúng ta tưởng rằng nhờ có trí tuệ mà ta trở thành chúa tể của muôn loài Đó là sự nhầm lẫn rất thảm hại Cứ thử dừng lại, đừng nhận thức gì cả, đừng phân tích, mổ

xẻ, khám phá thế giới, ta sẽ có sự thanh thản, yên tĩnh và bằng lặng Bắt đầu nhận thức thế giới, lập tức, ta sẽ mất tất cả Thế thì nhận thức để làm gì? Mongtaigne đã đặt ra câu hỏi thấm nhuần chủ nghĩa hoài nghi như vậy

Trí tuệ phát triển cao sẽ mang lại cho con người muôn vàn đau khổ Đó

là một trong những đề tài quan trọng nhất trong Thể nghiệm của

Mongtaigne Đó cũng là nguồn mạch mọi cơn bão lòng của Hamlet Chỉ cần đọc lại đoạn độc thoại nổi tiếng Sống hay không sống đã có thể nhận

ra điều đó Hamlet nói về những cảnh tàn bạo, đẫm máu, bất nhân, bất nghĩa đang lan tràn khắp nơi Đâu đâu cũng có những án quyết bất

thường, những vụ giết chóc không ngờ, những cưỡng bức, lừa đảo Những kẻ nắm quyền đang đè nén, áp bức đồng loại không thương xót Cõi thế qúa ư ô trọc Chỉ có chết đi mới không phải nhìn thấy những cảnh ô trọc ấy Nhưng Hamlet không chết chẳng phải vì Hamlet quyết sống để hành động như người ta vẫn thường phân tích Chết đi ư ? Ngủ

đi ư ? Phỏng có ích gì nếu như hồn ma vẫn tiếp tục hiện về! Hamlet sợ rằng, ngay cả khi đã sang thế giới bên kia chàng vẫn phải suy nghĩ, tức

là vẫn phải tiếp tục khổ đau Nỗi sợ ấy kéo Hamlet ở lại với cuộc đời,

ngăn không cho chàng tự vẫn Hamlet nói: “Ta có thể bị giam hãm trong chiếc vỏ hạt dẻ mà vẫn tự coi mình là ông vua của bầu trời bao la vô tận, nếu nằm trong đó ta không bị những cơn ác mộng ám ảnh “Ác mộng” là

gì, nếu không phải là sự tiếp tục của suy nghĩ, của tư duy? Trí tuệ giúp Hamlet hiểu thấu mọi mâu thuẫn và sự lạc điệu của cuộc đời, nhưng trí tuệ cũng dẫn Hamlet tới những triết lí hết sức đắng cay, đau đớn

Cho nên, Hamlet mạnh không phải vì dẫu sao Hamlet cũng đã hành

động và cuối cùng giết được Claudius Đó chỉ là sức mạnh của Amleth Hamlet mạnh ở chỗ, chàng đã thấy được, hiểu được những mâu thuẫn của thực tại và chàng đau khổ vì sự lạc điệu của đời sống Đó là một trí tuệ thức tỉnh quá sớm, một trí tuệ quằn quại trong đớn đau giữa một thực tại thù địch với nó: thực tại ảm đạm của thời tư bản sơ khai

5 Hamlet là nhân vật bi kịch thể hiện sự tan vỡ lí tưởng nhân văn của

Shakespeare Nhưng Shakespeare không mất niềm tin vào tương lai Cho nên, Hamlet không phải là nhân vật phát ngôn cho toàn bộ tư tưởng của Shakespeare Hamlet không nhận ra con đường, ngõ hầu thoát khỏi tình trạng bế tắc, tuyệt vọng Shakespeare tìm thấy trong quan niệm

nhân sinh của nhân dân niềm tin yêu cuộc sống Ta hiểu vì sao,

Shakespeare không chỉ đối lập “người khóc than cho số phận toàn nhân loại” với những thằng ngốc của sân khấu hài đời, mà còn đối lập Hamlet với nhân dân Hãy nhớ lại lớp kịch nói về cảnh ngoài nghĩa địa Cảnh

này gồm hai người đào huyệt và Hamlet, nhà tư tưởng, nhà triết lí

Shakespeare gọi những người đào huyệt là những “chàng ngố”, là “anh nhà quê” Thế là trong cảnh này, một bên có Hamlet, đại diện cho trí tuệ, còn bên kia là những “chàng ngốc” Những “chàng ngốc” té ra lại khôn ngoan, thông minh hơn Hamlet, nhà tư tưởng Hamlet cho rằng, những

gì đang sống rồi sẽ biến thành cát bụi Bằng toàn bộ sự sắc sảo của trí tuệ, Hamlet chứng minh, tương lai chỉ là hư vô Sự huỷ diệt đang chờ đợi tất cả phía trước Lunasarski gọi Hamlet là “người khóc than cho số phận toàn nhân loại” và xem ý kiến trên của Hamlet là “bản giao hưởng của chủ nghĩa bi quan”

I.S.Turgheniev (1818 - 1883) cho rằng, ý kiến ấy của Hamlet là hiện thân đầy đủ của chủ nghĩa hoài nghi và Hamlet là đại diện của tư tưởng phủ định cực đoan nhất Đó là lí do khiến Hamlet lảng tránh hành động

và nói chung, không hành động

Thái độ của những người đào huyệt đối với cái chết đơn giản hơn nhiều

Họ nói chuyện với Hamlet hết sức bỗ bã, suồng sã và cũng không kém

vẻ uyên thâm Họ gọi hoàng tử Hamlet là thằng điên Họ cho rằng

Ophelia tự tử mà vẫn được chôn cất theo lễ nghi tôn giáo chẳng qua vì nàng thuộc dòng dõi quý tộc Họ đánh giá giai cấp này theo quan điểm của nhân dân Họ là những người chẳng có chữ nghĩa, không được học hành Xã hội vẫn nhìn họ như những thằng ngốc Nhưng giống như

trong sáng tác dân gian, những thằng ngốc té ra lại là những nhà thông thái, thông thái một cách độc đáo theo kiểu của nhân dân

Đối lập tư tưởng của Hamlet với tư tưởng của nhân dân, Shakespeare chỉ

ra sự phiến diện trong quan điểm của “Người khóc than cho số phận toàn nhân loại” Shakespeare còn đối lập Hamlet với Fortinbras để vạch

ra sai lầm trong thái độ lảng tránh hành động của vị hoàng tử này

Tại sao ở phần chót vở kịch lại xuất hiện Fortinbras? Nhân vật này

không xuất hiện thì xung đột giữa Hamlet và Claudius cũng đã được giải quyết xong xuôi và hành động kịch thế là đã hoàn tất Rõ ràng,

Shakespeare cần đưa ra một đối cực của Hamlet Hamlet là nhà tư tưởng

bị trí tuệ làm tê liệt hành động Fortinbras (nghĩa đen là “cánh tay

mạnh”) là một chiến binh, một võ tướng Chàng là người hành động không cần bàn luận Sự xuất hiện của Fortinbras phá tan bầu không khí

vô vọng đang bao trùm toàn bộ sân khấu ở màn chót vở kịch Qua nhân vật này người xem hiểu ra, rằng thái độ hoài nghi vào tương lai, thái độ lảng tránh hành động của Hamlet chứa đựng một cái gì đó hết sức sai lầm Đưa Fortinbras lên sân khấu ở màn chót vở kịch, Shakespeare nói

to lên một điều hết sức hệ trọng: lịch sử vẫn cứ tiếp diễn, vẫn đi theo con đường của nó

*

Những điều kiện lịch sử xã hội thời đại Phục hưng đã sinh ra tấn bi kịch Hamlet Đó là thời đại sụp đổ của những quan hệ gia trưởng, nhờ thế cá nhân và trí tuệ được giải phóng Nhưng đó cũng là thời đại bắt đầu hình thành chủ nghĩa tư bản, nhân loại chuyển qua một kỉ nguyên thống trị của những thế lực m ới, trong đó có không biết bao nhiêu là sự đểu cáng, tráo trở Điều kiện lịch sử cụ thể ấy đã làm nảy sinh mâu thuẫn giữa tư tưởng và hành động, giữa sự hiểu biết thế giới sâu sắc với khả năng tiến hành những hành động ngõ hầu có thể làm thay đổi trật tự hiện hành

Thời đại không trao cho con người khả năng tìm ra một lối thoát lịch sử Nhưng quan điểm không hành động, bỏ mặc lịch sử là quan điểm sai lầm Hình như Shakespeare đã nhắn nhủ như thế với bạn đọc muôn đời bằng pho tượng đài Hamlet: tượng đài bi kịch “khổ vì trí tuệ”