Là một giảng viên luật học với đam mê nghiên cứu và giảng dạy pháp luật về lao động và an sinh xã hội, cùng với trách nhiệm của một người con đã được sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Thá
Trang 1Đại học Thái Nguyên
Cộng hoà XHCN Việt Nam
Đại học Southern Luzon State Cộng hoà Philippines
HOÀN THIỆN QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN
CHÍNH SÁCH BẢO HIỂM THẤT NGHIỆP
TẠI TỈNH THÁI NGUYÊN
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH
PHÙNG THỊ CẨM CHÂU – ROSE
Tháng 8 năm 2013
Trang 2Công trình được hoàn thành tại:
Đại học Thái Nguyên
Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Đỗ Anh Tài
Phản biện 1:
Phản biện 2:
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án họp tại:
Đại học Southern Luzon State, Philippines
Vào hồi: ……… , ngày tháng năm 2013
Có thể tìm hiểu luận án tại Trung tâm học liệu Đại học Thái Nguyên
Và thư viện Đại học Southern Luzon State, Philippines
Trang 3CHƯƠNG I
GIỚI THIỆU
Bảo hiểm thất nghiệp là một quá trình tạo lập và sử dụng quỹ tiền tệ trên cơ sở đóng góp của người lao động, người sử dụng lao động và có sự hỗ trợ của Nhà nước, nhằm cung cấp thu nhập cho người lao động khi họ bị mất việc làm, giúp họ tìm kiếm công việc mới, trở về với thị trường lao động Điều này có ý nghĩa quan trọng đối với mỗi cá nhân người lao động, các doanh nghiệp, giúp cân bằng thị trường, giảm sức ép xã hội do thất nghiệp gây ra Đó cũng là một công cụ để thực hện chính sách an sinh xã hội của mỗi quốc gia
Ở Việt Nam, bảo hiểm thất nghiệp với tư cách là một loại hình của bảo hiểm xã hội, một bộ phận cấu thành của an sinh xã hội, đã được xây dựng và thực hiện chính thức từ năm 2009
BỐI CẢNH NGHIÊN CỨU
Trải qua 4 năm, việc thực hiện bảo hiểm thất nghiệp đã đạt được nhiều thành tựu to lớn, nhưng cũng có một số hạn chế cần sớm giải quyết để chính sách này thể hiện tốt hơn các vai trò của nó
Là một giảng viên luật học với đam mê nghiên cứu và giảng dạy pháp luật về lao động và an sinh xã hội, cùng với trách nhiệm của một người con đã được sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Thái Nguyên, tác giả quyết định lựa chọn chủ đề: “Hoàn thiện quá trình thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp tại tỉnh Thái Nguyên” cho luận án tiến sĩ của mình
TUYÊN BỐ VẤN ĐỀ
Mục đích chính của nghiên cứu này là đánh giá việc thực hiện bảo hiểm thất nghiệp tại tỉnh Thái Nguyên trong năm 2012 và đưa ra một số khuyến nghị nhằm tăng cường việc thực hiện chính sách này trong những năm tới
Trang 4Để giải quyết vấn đề nghiên cứu được đề cập ở trên, nghiên cứu này có một số mục tiêu sau đây:
1 Mô tả các đặc điểm của những người trả lời phỏng vấn
2 Xác định nhận thức của những người trả lời phỏng vấn về việc thực hiện bảo hiểm thất nghiệp về các vấn đề: đối tượng của bảo hiểm thất nghiệp, điều kiện hưởng bảo hiểm thất nghiệp, quỹ bảo hiểm thất nghiệp, các chế độ của bảo hiểm thất nghiệp và quy trình hưởng bảo hiểm thất nghiệp
3 So sánh nhận thức về việc thực hiện bảo hiểm thất nghiệp giữa các nhóm người trả lời phỏng vấn khi phân chia họ thành các nhóm theo tiêu chí: Loại hình đơn vị mà người lao động đã làm việc trước khi thất nghiệp
4 Đề xuất một số khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả việc thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp tại tỉnh Thái Nguyên trong các năm tiếp theo
Đặc biệt, luận án tập trung trả lời cho các câu hỏi sau:
1 Hồ sơ của người trả lời phỏng vấn ra sao về: tuổi, giới tính, loại đơn vị mà người lao động đã làm việc trước khi thất nghiệp, loại hợp đồng lao động/ hợp đồng làm việc đã ký kết trước khi thất nghiệp, tình trạng công việc hiện tại, thời gian tham gia bảo hiểm thất nghiệp, tình trạng hưởng bảo hiểm thất nghiệp?
2 Nhận thức của những người trả lời về việc thực hiện bảo hiểm thất nghiệp đối với các vấn đề: đối tượng của bảo hiểm thất nghiệp, điều kiện hưởng bảo hiểm thất nghiệp, quỹ bảo hiểm thất nghiệp, các chế độ của bảo hiểm thất nghiệp và quy trình hưởng bảo hiểm thất nghiệp như thế nào?
3 Có sự khác biệt đáng kể không trong nhận thức về việc thực hiện bảo hiểm thất nghiệp giữa các nhóm người trả lời khi phân
Trang 5nhóm họ theo tiêu chí: Loại hình đơn vị mà người lao động đã làm việc trước khi thất nghiệp?
4 Những khuyến nghị nào được đề xuất nhằm tăng cường việc thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp tại tỉnh Thái Nguyên trong các năm tiếp theo?
Ý NGHĨA CỦA NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu này sẽ mang lại lợi ích cho người lao động, Công đoàn trong các doanh nghiệp, các doanh nghiệp, các cơ quan xây dựng chính sách bảo hiểm thất nghiệp và các cơ quan quản lý bảo hiểm thất nghiệp, bản thân nhà nghiên cứu và những người nghiên cứu trong tương lai
Trang 6doanh nghiệp vừa và nhỏ, bảo hiểm xã hội, lực lượng lao động, tổ chức Bảo hiểm xã hội, người thất nghiệp, tỷ lệ thất nghiệp, Công đoàn, bảo hiểm thất nghiệp
CHƯƠNG II TÀI LIỆU VÀ NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
Chương này giới thiệu và thảo luận về chủ đề đã được đưa ra như những thông tin nền tảng chi phối đến nghiên cứu
TÀI LIỆU LIÊN QUAN
Sau khi trình bày khái quát chung về bảo hiểm thất nghiệp như: khái niệm, đặc điểm, vai trò và cơ quan thực hiện sự nghiệp bảo hiểm thất nghiệp, phần này tập trung trình bày các tài liệu liên quan đến quy định của pháp luật về các nội dung của bảo hiểm thất nghiệp
và việc thi hành những quy định đó Các nội dung này bao gồm: đối tượng của bảo hiểm thất nghiệp, điều kiện hưởng bảo hiểm thất nghiệp, quỹ bảo hiểm thất nghiệp, các chế độ của bảo hiểm thất nghiệp và quy trình hưởng bảo hiểm thất nghiệp
NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
Bảo hiểm thất nghiệp lần đầu tiên được áp dụng tại Việt Nam theo quy định của Luật bảo hiểm xã hội năm 2006, có hiệu lực năm 2009 Do là một chính sách mới, không có nhiều nghiên cứu về vấn đề này
MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
Mô hình nghiên cứu gồm có 3 phần: dữ liệu được đưa vào, quy trình và thông tin đưa ra
Trang 7DỮ LIỆU ĐƯỢC ĐƯA VÀO QUY
TRÌNH
THÔNG TIN ĐƯA RA
- Hồ sơ của người trả lời về: tuổi,
giới tích, loại đơn vị mà người
lao động đã làm việc trước khi
thất nghiệp, loại hợp đồng lao
động/ hợp đồng làm việc đã ký
kết trước khi thất nghiệp, tình
trạng công việc hiện tại, thời gian
đã tham gia BHTN, tình trạng
hưởng BHTN
- Nhận thức của những người trả
lời về việc thực hiện BHTN về
các vấn đề: đối tượng của BHTN,
điều kiện hưởng BHTN, quỹ
BHTN, các chế độ của BHTN và
quy trình hưởng BHTN
- Thu thập dữ liệu
- Đánh giá thông qua thống kê bảng hỏi
- Phân tích và giải thích dữ liệu
Đề xuất một
số khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả việc thực hiện bảo hiểm thất nghiệp tại tỉnh Thái Nguyên trong những năm tới
CHƯƠNG III PHƯƠNG PHÁP
Chương này liên quan tới địa phương nghiên cứu, thiết kế nghiên cứu, dân số và cách lấy mẫu, công cụ nghiên cứu, quá trình thu thập dữ liệu và cách xử lý dữ liệu đã được sử dụng trong nghiên cứu
THÔNG TIN PHẢN HỒI
Trang 8ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
Đề tài tập trung đánh giá việc thực hiện bảo hiểm thất nghiệp tại tỉnh Thái Nguyên thông qua đánh giá của những người trả lời tại tỉnh Thái Nguyên
THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
Trong nghiên cứu này, tác giả chủ yếu sử dụng phương pháp
mô tả, một phương pháp phù hợp để đánh giá việc thực hiện bảo hiểm thất nghiệp tại tỉnh Thái Nguyên
DÂN SỐ VÀ VIỆC LẤY MẪU
Trong năm 2012, tại tỉnh Thái Nguyên, có 2665 người lao động đã thụ hưởng chính sách bảo hiểm thất nghiệp
Để xác định cỡ mẫu phù hợp với dân số trên, công thức Slovin đã được áp dụng Theo đó, 348 người lao động đã hưởng bảo hiểm thất nghiệp năm 2012 (trong số 2665 người lao động) đã được lựa chọn để trả lời bảng câu hỏi Nghiên cứu đã sử dụng phương pháp lấy mẫu xác xuất, cách lấy mẫu ngẫu nhiên đơn giản
CÔNG CỤ NGHIÊN CỨU
Nhà nghiên cứu đã lập ra một bảng hỏi như là một công cụ chủ yếu để thu thập dữ liệu Bảng hỏi được chia làm hai phần: phần thứ nhất hỏi về hồ sơ cá nhân của người trả lời, phần thứ hai xác định nhận thức của những người trả lời về việc thực hiện bảo hiểm thất nghiệp tại tỉnh Thái Nguyên Có 30 câu hỏi, với các mức đánh giá: (5) rất tốt, (4) tốt, (3) trung bình, (2) yếu và (1) kém, chia làm 5 nhóm vấn đề: đối tượng của bảo hiểm thất nghiệp, điều kiện hưởng bảo hiểm thất nghiệp, quỹ bảo hiểm thất nghiệp, các chế độ của bảo hiểm thất nghiệp và quy trình hưởng bảo hiểm thất nghiệp
Trang 9SỰ PHÊ CHUẨN CÔNG CỤ
Việc phê chuẩn bảng hỏi được thực hiện bằng việc sử dụng tiêu chuẩn đánh giá nhất quán Nhà nghiên cứu đã tìm kiếm sự giúp đỡ của một số chuyên gia để thông qua nội dung của câu hỏi về sự chính xác của ngôn ngữ, sự thích hợp của quan điểm và sự xác đáng của tin tức đối với vấn đề sử dụng các mã: 3 cho “chấp nhận”, 2 cho “cần xem xét lại” và 1 cho “không thể chấp nhận”
QUÁ TRÌNH THU THẬP DỮ LIỆU
Quá trình thu thập dữ liệu thực tế được thực hiện qua một số bước: lập dự kiến nghiên cứu và kế hoạch nghiên cứu, lựa chọn tài liệu lý thuyết, tìm kiếm báo cáo về việc thực hiện bảo hiểm thất nghiệp tại tỉnh Thái Nguyên, xác định mẫu, xây dựng bảng câu hỏi
và điều tra
PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ DỮ LIỆU
Nghiên cứu này sử dụng các biến độc lập: đối tượng của bảo hiểm thất nghiệp, điều kiện hưởng bảo hiểm thất nghiệp, quỹ bảo hiểm thất nghiệp, các chế độ bảo hiểm thất nghiệp và quá trình hưởng bảo hiểm thất nghiệp, việc thực hiện bảo hiểm thất nghiệp chính là biến phụ thuộc Những chỉ số này được xác định từ nội dung của bảo hiểm thất nghiệp Phần mềm SPSS và Excel được sử dụng
để xử lý các dữ liệu một cách dễ dàng và nhanh chóng
XỬ LÝ THỐNG KÊ
Để trả lời vấn đề được đưa ra trong nghiên cứu, những công
cụ thống kê sau đây được sử dụng đối với các dữ liệu thu thập được:
Để xác định hồ sơ của người trả lời phỏng vấn, giá trị trung bình, tần suất xuất hiện, tỷ lệ phần trăm và phân tích độ lệch chuẩn được sử dụng
Trang 10Để đánh giá việc thực hiện bảo hiểm thất nghiệp tại tỉnh Thái Nguyên, thống kê giá trị trung bình được sử dụng Để làm sáng tỏ hơn, bảng đánh giá 5 điểm: (5) rất tốt, (4) tốt, (3) trung bình, (2) yếu, (1) kém cũng được sử dụng
Để tìm ra liệu có sự khác biệt trong đánh giá của người trả lời về việc thực hiện bảo hiểm thất nghiệp tại tỉnh Thái Nguyên hay không, phương pháp phân tích phương sai (ANOVA) được áp dụng
CHƯƠNG IV TRÌNH BÀY, GIẢI THÍCH VÀ PHÂN TÍCH
CÁC THÔNG TIN
Chương này tập trung trình bày, phân tích và giải thích các thông tin thu thập được từ cuộc điều tra để trả lời cho các câu hỏi nghiên cứu đã nêu trong những chương trước
Các nội dung gồm có: hồ sơ cá nhân của người được phỏng vấn và đánh giá của người được phỏng vấn về việc thực hiện bảo hiểm thất nghiệp (theo lần lượt năm nội dung: đối tượng của bảo hiểm thất nghiệp, điều kiện hưởng bảo hiểm thất nghiệp, quỹ bảo hiểm thất nghiệp, các chế độ của bảo hiểm thất nghiệp và quy trình hưởng bảo hiểm thất nghiệp) Mỗi phần đều bao gồm các bảng số liệu, sự phân tích và giải thích cho từng bảng đó Cuối chương là sự tổng hợp chung, sự so sánh những khác biệt trong nhận thức của các nhóm người được phỏng vấn về việc thực hiện bảo hiểm thất nghiệp tại Thái Nguyên
Có thể thấy rằng, theo đánh giá của những người được phỏng vấn, việc thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp hiện nay trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên hiện nay chưa thực sự tốt Các nội dung điều kiện hưởng bảo hiểm thất nghiệp, các chế độ bảo hiểm và quỹ bảo
Trang 11hiểm thất nghiệp được đánh giá ở mức có thể chập nhận được (vẫn có những điều chưa tốt tồn tại bên trong), còn các nội dung đối tượng của bảo hiểm thất nghiệp và đặc biệt là quá trình giải quyết hưởng bảo hiểm thất nghiệp thậm chí bị đánh giá ở mức yếu, nghĩa là còn nhiều điểm hạn chế
Chúng ta cũng thấy rõ sự khác biệt trong nhận thức và đánh giá của ba nhóm người được trả lời phỏng vấn về việc thực hiện bảo hiểm thất nghiệp Người lao động trong các đơn vị sự nghiệp của Nhà nước luôn hiểu, đánh giá và thực hiện bảo hiểm thất nghiệp ở mức độ tích cực hơn, người lao động trong các doanh nghiệp lớn đánh giá vấn
đề thấp hơn và người lao động trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ lại đánh giá ở mức thấp hơn nữa Tuy nhiên, kết quả chung lại thường
“tiệm cận” với kết quả của nhóm người lao động trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ, bởi số này chiếm tỷ lệ cao trong số người thất nghiệp, và cũng chiếm tỷ lệ cao trong cuộc điều tra này
Sự khác biệt trong cách đánh giá vấn đề này có thể giải thích bằng nhiều lý do Quy định pháp luật trước hết cũng đã ghi nhận quyền tham gia và hưởng bảo hiểm thất nghiệp của hầu hết người lao động trong đơn vị sự nghiệp của Nhà nước, nhưng chúng lại “bỏ qua” khá nhiều người lao động trong các doanh nghiệp, đặc biệt với những doanh nghiệp nhỏ, sử dụng ít lao động, thời hạn hợp đồng lao động không dài,… Bên cạnh đó, việc tuyên truyền pháp luật lao động, trong đó có chính sách bảo hiểm thất nghiệp trong các đơn vị
sự nghiệp của Nhà nước luôn luôn được chú trọng hơn, người lao động trong loại hình đơn vị này cũng đòi hỏi có trình độ hiểu biết tốt hơn (do yêu cầu công việc),… Việc đóng quỹ bảo hiểm thất nghiệp
và nội dung các chế độ của bảo hiểm thất nghiệp dù quy định pháp luật không có sự phân biệt giữa những người lao động thuộc các
Trang 12nhóm khác nhau nhưng quá trình thực hiện lại rất khác nhau giữa ba nhóm người sử dụng lao động của ba nhóm người trả lời phỏng vấn Quy trình thực hiện thủ tục hưởng bảo hiểm thất nghiệp đối với mọi người lao động là như nhau nhưng việc tổ chức thực hiện lại bị ảnh hưởng nhiều bởi yếu tố trách nhiệm của người sử dụng lao động, mà điều này là khác nhau giữa ba nhóm người sử dụng lao động Từ đây, cũng có thể thấy rằng, trong việc thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp, có khá nhiều điều các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, phải học hỏi từ các đơn vị sự nghiệp của Nhà nước
CHƯƠNG V TÓM TẮT, PHÁT HIỆN, KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
Việc thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp tại tỉnh Thái Nguyên bên cạnh nhưng thành công còn có những tồn tại liên quan đến cả năm nội dung: đối tượng của bảo hiểm thất nghiệp, điều kiện hưởng bảo hiểm thất nghiệp, quỹ bảo hiểm thất nghiệp, các chế độ của bảo hiểm thất nghiệp và quy trình hưởng bảo hiểm thất nghiệp
Từ sự tổng hợp những phát hiện rồi kết luận về vấn đề nghiên cứu theo từng nội dung, luận án đã đưa ra một số khuyến nghị:
TÓM TẮT NHỮNG PHÁT HIỆN
Đặc điểm của người trả lời phỏng vấn
Có 348 người lao động đã thụ hưởng bảo hiểm thất nghiệp tại tỉnh Thái Nguyên (trong số 2665 người lao động) đã được lựa chọn để trả lời cho bảng câu hỏi
Về độ tuổi, đa phần người thất nghiệp có độ tuổi dưới 40 (chiếm 264 người, trên tổng số 348 người, tương ứng với 75.86%), trong đó, có 162 người dưới 30 tuổi (chiếm 46.55%), 102 người từ
30 đến 40 tuổi (chiếm 29.31%) Trong khi đó, người thất nghiệp