Giáo trình con người và môi trường - part 7 doc

TÀI NGUYÊN KHOÁNG SẢN 1.Tầm quan trọng Trữ lượng tài nguyên khoáng sản có ảnh hưởng lớn đến tiềm năng kinh tế của một đất nước.. Theo David Pearce, Environmental Economics, London 198

Tây Nguyên 100 1,9 9,9

4.Các hiện tƣợng thoái hóa đất

4.1.Sa mạc hóa

Sa mạc hóa là hiện tượng cát lan rộng phủ lên các bãi cỏ và đất nông nghiệp gây tổn thất về thảm thực vật và tính đa dạng sinh học Hiện tượng này đang xảy ra ở các vùng khô cằn, nhưng thiệt hại của chúng rất rộng lớn

4.2.Sự xói mòn

Tác hại của sự xói mòn

Làm thoái hóa dần đất nông nghiệp Theo đánh giá của UNEP, thế giới hiện

có gần 0,2 tỉ ha đất (khoảng 11% tổng số đất nông nghiệp) đang bị thoái hóa ở mức trung bình hoặc trầm trọng trong 45 năm qua do những hoạt động của con người

Đất mặt bị hao mòn, đất trở nên nghèo, xấu Theo Bộ Nông nghiệp, hàng năm đất đồi núi miền Bắc nước ta bị trôi trung bình 1 cm đất mặt, nghĩa là 1

ha đất hàng năm mất đi 100 m3

tương đương 100 tấn, trong đó có khoảng 6 tấn mùn (tương đương 100 tấn phân chuồng) và 300 kg N (tương đương 1,5 tấn sulfat đạm)

Năng suất cây trồng giảm nhanh, có khi không thu hoạch Như ở Nông trường Mộc châu, Tây Bắc, năm 1959 mới khai phá, năng suất lúa 25 tạ/ha, đến năm 1960 chỉ còn 18 tạ/ha, năm 1961 còn 5 tạ/ha và năm 1962 gieo ngô cũng không thu hoạch được

Tàn phá môi trường: do xói mòn đất, nương rẫy chỉ gieo trồng vài ba vụ rồi

bỏ, lại phá rừng đốt rẫy Lâm sản bị tiêu hao rất nhiều Sau nhiều lần phá như vậy, cuối cùng chỉ còn đồi núi trọc, hậu quả là đất đai bị thoái hóa Khi rừng cây bị phá sẽ kèm theo nạn lũ lụt, hạn hán và khí hậu khu vực thay đổi rõ rệt

Những yếu tố ảnh hưởng đến xói mòn

Yếu tố tự nhiên

Mưa: lượng mưa trên 10 mm có thể gây ra xói mòn Ở Việt Nam, lượng mưa rất cao (1.300-3.000 mm/năm), 85% lượng mưa tập trung

từ tháng 6-9, có nhiều ngày mưa rất lớn

Kết cấu đất: đất có tầng dày thấm nhanh và nhiều thì bị xói mòn ít hơn đất có tầng mỏng

Yếu tố con người

Khai thác đất bừa bãi, chưa đúng cách: chưa có ý thức trong việc chọn đất khai hoang, bảo vệ cây rừng, khai phá cả những nơi quá dốc, phá cả rừng đầu nguồn, rừng hành lang, rừng phòng hộ, đốt rừng hàng loạt …

Canh tác trên đất dốc chưa hợp lý: cày bừa, làm luống, gieo trồng ít chú ý xen canh, gối vụ, luân canh Nhiều nơi chỉ gieo trồng một vụ thu hoạch vào mùa mưa rồi bỏ hóa

Chưa có biện pháp phòng chống xói mòn để giữ nước, giữ đất

Bảng 13 Quan hệ giữa cây che phủ và xói mòn

Đối tượng so sánh Lượng xói mòn (tấn/ha)

Biện pháp chống xói mòn ở Việt Nam

Biện pháp thủy lợi như đào mương, đắp bờ trên mặt dốc, ngăn chặn dòng chảy, hoặc hạn chế tốc độ dòng chảy, xây dựng bờ vùng, bờ thửa

ở miền núi

Biện pháp nông nghiệp như làm đất gieo trồng theo đường đồng mức, che phủ đất, làm mương và ruộng bậc thang, bón dưỡng đất, nhất là sử dụng phân bón hữu cơ là tăng keo mùn và kết cấu đất

Biện pháp lâm nghiệp như giao đất, giao rừng, bảo vệ rừng, nhất là rừng đầu nguồn, rừng hành lang, rừng phòng hộ môi trường, trồng rừng phủ xanh đất trống đồi trọc, trồng cây có bộ rễ ăn sâu xen kẽ với cây họ đậu

4.3.Mở rộng nhanh hệ thống thủy lợi

Mở rộng nhanh hệ thống thủy lợi trong 40 năm qua đã làm nẩy sinh vấn đề ngập úng, nhiễm mặn, nhiễm phèn, làm giảm hiệu quả đầu tư vào thủy lợi

Toàn cầu có khoảng hơn 850 triệu ha (chiếm ¼ diện tích đất có khả năng nông

nghiệp) bị nhiễm mặn Hầu hết là do nhiễm mặn tự nhiên, nhưng có khoảng 66

triệu (50% đất làm thủy lợi) bị nhiễm mặn do tưới tiêu kém

4.4.Đô thị hóa

Cũng làm mất đi gần 1 triệu ha đất nông nghiệp mỗi năm, phần lớn là đất tốt ở những vùng có điều kiện tưới tiêu thuận lợi

VIII TÀI NGUYÊN KHOÁNG SẢN

1.Tầm quan trọng

Trữ lượng tài nguyên khoáng sản có ảnh hưởng lớn đến tiềm năng kinh tế của một đất nước Một số công dụng của khoáng sản như làm vật liệu xây dựng, máy bay, xe máy (nhôm, sắt), làm dây điện và các thiết bị điện, các phương tiện thông tin (đồng), làm

ắc quy, sơn, hợp kim, chất phụ gia cho nhiên liệu (chì), kỹ thuật chụp ảnh, hợp kim để hàn, tiền, kỹ thuật chữa răng, trang sức (bạc) Ngoài ra khoáng sản còn giúp cho sinh vật sinh trưởng và phát triển

2.Hiện trạng

Dấu hiệu về khan hiếm được nghiên cứu nhiều từ những năm 70 Nếu dựa vào trữ lượng kinh tế và mức tiêu dùng của năm 1974, hầu hết các khoáng chủ yếu chỉ dùng trong vài chục năm trừ phosphat và Fe Nếu căn cứ vào trữ lượng kỹ thuật, số năm sử dụng tăng đến hàng trăm, thậm chí hàng ngàn năm Nếu căn cứ vào ngưỡng kỹ thuật, thì dự trữ của tất cả các khoáng đến hàng triệu năm nữa

Từ những năm 70 đến nay, trữ lượng kinh tế của một số kim loại tăng hơn tốc độ sử dụng, nhờ đó tỉ lệ sử dụng trong trữ lượng có giảm xuống (bôxít, thiết, Zn) Nhiều kim loại còn lại có tốc độ sử dụng nhanh hơn tốc độ tăng của trữ lượng kinh tế, trữ lượng kinh tế giảm so với năm 1970

Mức dùng Cu và Pb tăng nhiều nhất, trữ lượng có thực ngày càng giảm Dự đoán, Au,

Ag sẽ cạn kiệt trước, rồi tới Cu, Al, coban

Bảng 14 Chỉ số cạn kiệt dựa trên ƣớc tính trữ lƣợng và tài nguyên tái tạo

Khoáng Mức tăng

nhu cầu hàng năm (%)

Trữ lượng được xác định

& ước tính (tấn)

Chỉ số cạn kiệt theo trữ lượng ước tính năm

2100 (năm)

Chỉ số cạn kiệt theo tài nguyên tái tạo ước tính năm 2100 (năm)

Titan 3,8 7,1 102 38

(nguồn: Goeller và Zucker (1984) Theo David Pearce, Environmental Economics,

London 1986)

3.Tác động của việc khan hiếm tài nguyên khoáng sản

Giá tài nguyên không tái tạo sẽ luôn tăng trong quá trình sử dụng, đặc biệt khi khan hiếm xuất hiện thì phát sinh các hoạt động khai thác và sử dụng hợp lý: khuyến khích tăng hiệu suất và thay thế sử dụng (dùng sợi quang học thay đồng trong viễn thông

…)

Giá khoáng và những sản phẩm từ khoáng thường bị nhà nước can thiệp, nên giữ giá thấp (giá điện ở các nước phát triển bằng 1/3 chi phí cung cấp và ½ chi phí này ở các nước phát triển), nhà nước phải trợ giá, đã tác động không tốt đến chi phí kinh tế lẫn môi trường (tăng tốc độ khan hiếm nhưng không khuyến khích đầu tư vào các công nghệ mới, tạo ra những sản phẩm thay thế sạch hơn …)

Môi trường-thường ít được chú ý: đốt cháy các nhiên liệu trong quá trình tạo năng lượng là nguyên nhân chủ yếu gây ô nhiễm không khí; CO2 gây hiệu ứng nhà kính…

4.Việt Nam

Nằm trên bản lề của 2 vành đai kiến tạo và sinh khoáng cỡ lớn của hành tinh: Thái Bình Dương và Địa Trung Hải, nên khoáng sản của nước ta phong phú về chủng loại

và đa dạng về loại hình

Trữ lượng: sắt 700 triệu tấn, bôxít 12 tỉ tấn, crôm 10 triệu tấn, thiếc 86 ngàn tấn, apartit 1,4 tỉ tấn, đất hiếm 10 triệu tấn Than, đá quý, chì kẽm, antimonan cũng có trữ lượng khá

Hạn chế về kỹ thuật và vốn đầu tư cùng với hoạt động thăm dò khoáng còn yếu làm cho nhiều loại khoáng chưa xác định được trữ lượng, đặc biệt là trữ lượng kinh tế

Trữ lượng kim loại không nhiều, khoáng nhiên liệu và phi kim thuộc loại khá Đứng thứ 6 trong Châu Á-Thái Bình Dương, đứng thứ 3 trong khu vực Đông Nam Á về dầu khí

Quản lý ngành năng lượng và khoáng sản còn phân tán và thiếu phối hợp chặt chẽ, thiếu quy hoạch khai thác, khai thác bừa bãi làm tổn thất tài nguyên,

ô nhiễm môi trường

Chi phí khai thác thường cao do đa số các mỏ khoáng tập trung ở vùng đồi núi, công cụ sử dụng lạc hậu …

Khả năng về dầu khí sẽ tăng lên (hơn Brunei) khi hoạt động thăm dò tiến triển, đặc biệt là lượng khí thiên nhiên

Theo Petro Việt Nam, tốc độ khai thác hiện nay từ 8-9 triệu tấn/ năm đến năm 2000:

20 triệu tấn/ năm và những năm sau dự báo sẽ không dưới 35-40 triệu tấn/ năm Với tốc độ khai thác này, trữ lượng kinh tế của dầu khí hiện nay chỉ có thể cung cấp đến năm 2010

XIX NHIÊN LIỆU - NĂNG LƯỢNG

Nhiên liệu khoáng (dầu mỏ, khí thiên nhiên, than đá và hạt nhân) là nguồn chủ yếu để thu nhận năng lượng dưới hình thức điện năng

Nhiên liệu hóa thạch như than đá, hơi đốt thiên nhiên, dầu thô… đều bắt nguồn từ chất hữu cơ Phần lớn than đã được hình thành ở Pensylvani (320-280 triệu năm về trước), từ dương xỉ, thạch tùng khổng lồ của thời đó Dầu hỏa được hình thành do sự phân giải của các thực vật phù du (phytoplankton) và động vật phù du (zooplankton) chết lắng đọng ở đáy biển

Nhiên liệu có thể chia thành 2 loại:

Nhiên liệu sơ cấp: là nguồn năng lượng cơ bản (than đá, dầu mỏ, thủy lực và các nguồn khác như gỗ, rác rưởi, sức gió và than củi) được chuyển thành năng lượng điện, hạt nhân

Nhiêu liệu thứ cấp: là điện hay khí đốt được chế ra từ các nguyên liệu sơ cấp

Sau thế chiến thứ II, than đá được sử dụng nhiều nhất Hiện nay, nó xuống hàng thứ 2,3 Mỹ là nước sản xuất dầu đứng thứ ba trên thế giới nhưng chỉ khoảng 20 năm nữa dầu của nước Mỹ sẽ cạn kiệt Hiện nay, con người có xu hướng thay than bằng khí

CH4 hoặc các nhiên liệu khác vì than gây ô nhiễm không khí nặng, có thể gây mưa acid

Bảng 15 Dự trữ than đá ở một số nước trên thế giới

Nước Dự trữ than đá (tỉ tấn) % so với dự trữ của thế giới

Anh 19,0 1,0

Dầu mỏ, hiện đang giữ vai trò quan trọng đối với việc bảo đảm nguồn năng lượng trên toàn thế giới Khoảng hơn 12 nước trên thế giới kiểm soát nguồn cung cấp dầu mỏ cho nền kinh tế thế giới (như Ả rập Xê út, Iran, Vương quốc Ả rập thống nhất, Cô-oét, Irắk, Libi, Angeri, Nigeria, Indonexia …) Dự trữ dầu mỏ ở các nước hiện rất khác nhau Các nước Trung Đông có hơn 55% dự trữ dầu mỏ trên thế giới

Khí đốt tự nhiên có ở nhiều nơi trên thế giới Hoa Kỳ có trữ lượng khí tự nhiên lớn nhất thế giới khoảng 19% trữ lượng thế giới Ở các nước Phương Đông chiếm đến 30% trữ lượng toàn thế giới

Bảng 16 Trữ lượng dầu mỏ và khí đốt ở Việt Nam

Trữ lượng Địa điểm

500 triệu tấn Vịnh Bắc bộ

400 triệu tấn Nam Côn sơn

300 triệu tấn đồng bằng sông Cửu Long

300 triệu tấn thềm lục địa thuộc vịnh Thái Lan

Việc khai thác dầu mỏ ở nước ta được đẩy mạnh từ năm 1986 Đến hết năm 1993 chỉ riêng khu Bạch Hổ đã đạt tổng sản lượng trên 20 triệu tấn

Cơ cấu năng lượng được sử dụng ở các nước đều khác nhau

Bảng 17 Cơ cấu năng lượng được sử dụng ở các nhóm nước

Các nước đang phát triển (%) Các nước phát triển (%)

Năng lượng hạt

nhân

Sinh khối (than,

3

Theo báo cáo phát triển thế giới năm 1992 của Ngân hàng thế giới cho thấy, tình trạng khan hiếm các nguồn nhiên liệu hóa thạch là không đáng ngại Trữ lượng nhiên liệu

hóa thạch "trữ lượng kỹ thuật" trên toàn thế giới gấp 600 lần mức khai thác hàng năm hiện nay

Năm Trữ lượng kinh tế của dầu

khí

1950

1991

30 tỉ tấn dầu và khí quy đổi

250 tỉ tấn dầu và khí quy đổi

Việc sử dụng lãng phí nguồn nhiên liệu là một trong các nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường Hơn 50% số than và 30% dầu khí tiêu thụ trên thế giới dùng để đốt cháy tạo ra năng lượng, các nhà máy nhiệt điện dùng năng lượng hóa thạch chiếm tới 2/3 sản lượng thế giới

X CÁC NGUYÊN LÝ CƠ BẢN VỀ SỬ DỤNG TÀI NGUYÊN

THIÊN NHIÊN

Xuất phát từ tính chất của từng loại TNTN, hiệu lực của cơ chế thị trường và nhu cầu phát triển bền vững của xã hội loài người, việc sử dụng TNTN cần dựa trên những nguyên lý cơ bản sau:

1.Sử dụng tài nguyên khoáng sản

Khi khai thác tài nguyên khoáng sản phải tính toán cả những chi phí gây ra cho tương lai và cho các đối tượng bên ngoài khác Cụ thể:

Giá khoáng phải bao gồm chi phí khai thác một đơn vị khoáng hiện nay và chi phí gây ra cho tương lai do làm giảm đi một đơn vị khoáng trong lòng đất Loại chi phí sau được gọi là chi phí người sử dụng (user cost) Với thị trường

tự do, giá khoáng được tính bằng tổng của chi phí khai thác biên và chi phí người sử dụng hay (P = MC + MU)

Chi phí người sử dụng thực chất là giá trị một đơn vị khoáng nếu nó còn lại trong lòng đất Giá trị này được đo bằng chi phí thăm dò, và bằng với chi phí thăm dò biên (Marginal Cost of Exploration) Nếu sản lượng khoáng trong lòng đất giảm thì chi phí thăm dò sẽ tăng trong tương lai

Nếu việc khai thác khoáng sản gây ra những tổn thất cho môi trường như ô nhiễm môi trường, giảm diện tích rừng hoặc đất nông nghiệp thì giá tài nguyên khoáng sản phải bao gồm cả các chi phí gây ra cho bên ngoài đó khi tăng khai thác một đơn vị khoáng Chi phí này được gọi là chi phí ngoại ứng biên

(Marginal External Cost) Tóm lại, điều kiện cơ bản về giá phải là P = MC +

MCE +MEC (P: Giá khoáng sản; MC: Chi phí khai thác biên; MCE: Chi phí thăm dò biên; MEC: Chi phí ngoại ứng biên)

Điều tiết quy mô khai thác phù hợp với nhu cầu phát triển bền vững, cần có sự can thiệp của nhà nước để thị trường hóa các chi phí trên Khi sử dụng tài nguyên khoáng sản phải chú ý việc tái chế phế thải và thay thế dần sang các dạng tài nguyên vô hạn hoặc tái tạo được, đặc biệt chuyển sử dụng nhiên liệu các hóa thạch sang các dạng năng lượng sạch và vô tận như năng lượng mặt trời, thủy triều …

Nguyên lý về giá trên đây sẽ tạo động lực thường xuyên cho quá trình tái chế phế liệu

và thay thế tài nguyên

2.Nguyên lý sử dụng tài nguyên tái tạo

Duy trì tốc độ sử dụng bằng với tốc độ tái sinh của tài nguyên sinh vật

Áp dụng nguyên lý giá do tính hữu hạn của chúng Nếu tốc độ sử dụng bằng với tốc độ tái sinh thì chi phí người sử dụng sẽ không đổi và giá tài nguyên sinh vật sẽ không tăng cao

Nguyên lý trên đây gọi là nguyên lý cố định hóa dự trữ tài nguyên sinh vật Phải có sự quản lý của nhà nước mới thực hiện được nguyên lý này Nguyên nhân chủ yếu là do các loại tài nguyên này rất khó xác định quyền sở hữu

Nhà quản trị tài nguyên: căn cứ điều kiện kinh tế và sinh thái để xác định tốc

độ tái sinh của từng loại sinh vật để duy trì tốc độ sử dụng tương ứng, hạn mức đánh bắt hoặc khai thác thích hợp và phải có quá trình kiểm tra thường kỳ

Sử dụng đất phải kèm theo cải tạo, chống xói mòn như cải tạo đất phèn mặn và đất bạc màu, trồng rừng, phủ xanh đồi trọc Duy trì tổng lượng phế thải bằng khả năng tự làm sạch của môi trường đất, nước, không khí Nhà nước phải tạo thị trường cho các giá trị sinh thái của những tài nguyên này Khả năng tự làm sạch của môi trường phải được tăng lên theo lượng thải và có tác dụng khuyến khích xử lý chất thải

Chương 06

Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG

Ô nhiễm môi trường là hậu quả của những tác động làm thay đổi các thành phần môi trường, thay đổi các thành phần vật lý hóa học, các nguồn năng lượng, mức độ bức xạ,

đa dạng của sinh vật, làm mất cân bằng trạng thái môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến sinh vật và môi trường tự nhiên Những thay đổi làm mất cân bằng trạng thái môi trường, ảnh hưởng trực tiếp đến con người thông qua đường thức ăn, nước uống và không khí hoặc ảnh hưởng gián tiếp tới con người do thay đổi điều kiện vật lý hóa học

và suy thoái môi trường Ô nhiễm môi trường cũng có nghĩa là có sự xuất hiện nhân

tố lạ (về số lượng và thành phần) trong hợp phần nào đó của môi trường gây phương hại cho sinh vật Như vậy muốn kiểm soát được ô nhiễm, trước hết phải biết giới hạn sinh thái đối với từng yếu tố sinh thái của môi trường và xử lý ô nhiễm có nghĩa là thực thi các giải pháp nhằm đưa các yếu tố sinh thái trở lại bên trong giới hạn chống chịu của quần thể sinh vật

I KHÁI NIỆM

1.Ô nhiễm

Ô nhiễm môi trường là sự làm thay đổi tính chất của môi trường, vi phạm tiêu chuẩn môi trường, thay đổi trực tiếp hoặc gián tiếp các thành phần và đặc tính vật lý, hóa học, nhiệt độ, sinh học, chất hòa tan, chất phóng xạ… ở bất kỳ thành phần nào của môi trường hay toàn bộ môi trường vượt quá mức cho phép đã được xác định

Chất gây ô nhiễm là những nhân tố làm cho môi trường trở thành độc hại, gây tổn hại hoặc có tiềm năng gây tổn hại đến sức khỏe, sự an toàn hay sự phát triển của con người và sinh vật trong môi trường đó Chất gây ô nhiễm có thể là chất rắn (như rác) hay chất lỏng (các dung dịch hóa học, chất thải của dệt nhuộm, rượu, chế biến thực phẩm), hoặc chất khí (SO2 trong núi lửa phun, NO2 trong khói xe, CO từ khói đun

…), các kim loại nặng như chì, đồng … cũng có khi nó vừa ở thể hơi vừa ở thể rắn như thăng hoa hay ở dạng trung gian

Suy thoái môi trường là sự làm thay đổi chất lượng và số lượng của thành phần môi trường, gây ảnh hưởng xấu cho đời sống của con người và thiên nhiên

2.Sự cố môi trường

Sự cố môi trường là các tai biến hoặc rủi ro xảy ra trong quá trình hoạt động của con người hoặc biến đổi bất thường của thiên nhiên, gây suy thoái môi trường nghiêm trọng Sự cố môi trường có thể xảy ra do: Bão, lụt, hạn hán, nứt đất, động đất, trượt đất, sụt lở đất, núi lửa phun, mưa acid, mưa đá, biến động khí hậu và thiên tai khác; Hỏa hoạn, cháy rừng, sự cố kỹ thuật gây nguy hại về môi trường của cơ sở sản xuất, kinh doanh, công trình kinh tế, khoa học, kỹ thuật, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng; Sự cố trong tìm kiếm, thăm dò, khai thác và vận chuyển khoáng sản, dầu khí, sập hầm lò, phụt dầu, tràn dầu, vỡ đường ống dẫn dầu, dẫn khí, đắm tàu, sự cố tại cơ

sở lọc hóa dầu và các cơ sở công nghiệp khác; Sự cố trong lò phản ứng hạt nhân, nhà máy điện nguyên tử, nhà máy sản xuất, tái chế nhiên liệu hạt nhân, kho chứa chất phóng xạ

3.Khả năng chịu đựng của môi trường

Khả năng chịu đựng của môi trường (hay sức chứa của môi trường) là khả năng các loài tiếp nhận được chất dinh dưỡng và tiến hành các hoạt động trong một môi trường

có giới hạn, khả năng của một số người có trong khoảng không gian nhất định, duy trì một mức sống nhất định, bằng cách sử dụng, năng lượng, tài nguyên (gồm đất đai, nước, không khí, khoáng sản …), công nghệ

Sức chứa của môi trường gồm sức chứa sinh học và sức chứa văn hóa Sức chứa sinh học là khả năng mà hành tinh có thể chứa đựng số người nếu các nguồn tài nguyên đều được dành cho cuộc sống của con người; Sức chứa văn hóa là số người mà hành tinh có thể chứa đựng theo các tiêu chuẩn của cuộc sống Sức chứa văn hóa sẽ thay đổi theo từng vùng phụ thuộc vào tiêu chuẩn cuộc sống

Trong xã hội loài người, khả năng chịu đựng của môi trường còn phụ thuộc vào hoạt động của con người Khi xảy ra sự không cân đối giữa khả năng chịu đựng của môi trường với nhu cầu của xã hội, thì khoa học công nghệ có thể góp phần tái lập cân bằng này

4.Nguồn gây ô nhiễm môi trường

Ô nhiễm môi trường có thể do nhiều nguồn khác nhau Nguồn gây ô nhiễm là nguồn thải ra các chất gây ô nhiễm Có nhiều cách chia các nguồn gây ô nhiễm

Theo tính chất hoạt động, gồm 4 nhóm: quá trình sản xuất (nông nghiệp, công nghiệp, du lịch, tiểu thủ công nghiệp); quá trình giao thông vận tải; sinh hoạt; và tự nhiên

Theo phân bố không gian, gồm 3 nhóm: điểm ô nhiễm, cố định (khói nhà máy gây ô nhiễm cố định); đường ô nhiễm, di động (xe cộ gây ô nhiễm trên đường); vùng ô nhiễm, lan tỏa: vùng thành thị, khu công nghiệp gây ô nhiễm

và lan tỏa trong thành phố đến vùng nông thôn

Theo nguồn phát sinh, gồm nguồn ô nhiễm sơ cấp và nguồn ô nhiễm thứ cấp: Nguồn ô nhiễm sơ cấp là chất ô nhiễm từ nguồn thải trực tiếp vào môi trường; Nguồn ô nhiễm thứ cấp là chất ô nhiễm được tạo thành từ nguồn sơ cấp và đã biến đổi qua trung gian rồi mới tới môi trường gây ô nhiễm

Mức độ tác động từ các nguồn gây ô nhiễm nói trên còn tùy thuộc vào 3 nhóm yếu tố: quy mô dân số, mức tiêu thụ tính theo đầu người, tác động của môi trường, trong đó quy mô dân số là yếu tố quan trọng nhất