Bài giảng Thú y cơ bản : BỆNH TRUYỀN NHIỄM (Bệnh truyền lây) part 8 ppt

Sau khi căn bệnh lưu hành trong máu một thời gian, rồi vào phủ tạng, niêm mạc, não, mắt, gây viêm và gây thẩm xuất bạch cầu ở chu vi mạch quản.. 3.1.1 Triệu chứng của bộ máy hô hấp Con v

2 Cách sinh bệnh

Thời kì nung bệnh Loét da quăn tai rất thay đổi và tương đối dài: Từ 14-150 ngày Từ 15-60 ngày, sau khi tiêm vào mạch máu của con ốm Thời gian 3,5 tháng hay hơn sau khi sống chung, hoặc sống cạnh cừu chứa Virus Loét da quăn tai Căn bệnh có thể gây trúng độc chung cho cơ thể Sau khi căn bệnh lưu hành trong máu một thời gian, rồi vào phủ tạng, niêm mạc, não, mắt, gây viêm và gây thẩm xuất bạch cầu ở chu vi mạch quản Sự trúng độc này bằng sự rối loạn tăng bài tiết, chảy nước dãi, nước mắt, nước mũi, ỉa chảy, viêm, rối loạn mạch quản tụ máu Cùng với những biến chứng của Vi khuẩn kế phát gây nên, sinh mủ, hoại

tử dung bào lớp thượng bì niêm mạc

Đường xâm nhập

Trong tự nhiên, Virus Loét da quăn tai có thể vào cơ thể theo ống tiêu hóa, cũng có thể theo

hệ thống hô hấp Trong phòng thí nghiệm có thể truyền bệnh, bằng cách tiêm những chất có độc lực (máu, não, hạch lâm ba, gan, lách ) vào các đường khác như: duới da, tĩnh mạch, não, hạch

Cách lây lan

Trong điều kiện tự nhiên, bệnh Loét da quăn tai thường lây trực tiếp từ con ốm sang con khỏe Cách truyền bệnh có thể do loài cừu truyền sang loài nhai lại, vì cừu mang Virus ở thể

ẩn trong nhiều năm Có thể do một loài vật khác truyền sang : Hươu, nai, loài gậm nhấm, gà

Có thể là súc vật bị nhiễm trùng từ trước và nhân một sự mất thăng bằng của cơ thể, do mắc một bệnh khác, sức đề kháng sút kém Con vật trở nên cảm thụ với bệnh này, bệnh phát ra

3 Triệu chứng

Thời gian nung bệnh Loét da quăn tai từ 10-15 ngày, có khi kéo dài 4-10 tháng, thể hiện ra các thể sau

3.1 Thể cấp tính

Bệnh Loét da quăn tai súc vật ở tuổi nào cũng có thể mắc bệnh Nhưng mẫn cảm nhất là súc vật non, con vật thể hiện ủ rủ, kém ăn hoặc bỏ ăn, không nhai lại, lông dựng đứng Sốt 400C

-410C, thở nhanh, thở gấp, tim đập mạnh, không đều, sốt từng cơn, nằm một chỗ, run rẫy Sưng, nóng, miệng nóng chảy nước dãi nhiều Đi táo, nước tiểu đỏ thẩm Ngoài ra còn có triệu chứng ở bộ máy tiêu hóa, sinh dục, tiết niệu và thần kinh

3.1.1 Triệu chứng của bộ máy hô hấp

Con vật khó thở, tiếng thở khò khè như người ngáy, nước mũi chảy ra lúc đầu trong, sau lẫn

mũ, có màu nâu nhạt, có mùi hôi thối, lẫn những mảnh thương bì và màng giả Niêm mạc ở hai lổ mũi và xoang mũi con vật có cảm giác đau Cuối tuần lễ đầu tiên xuất hiện nhưng biến chứng ở ngực, viêm cuống phổi, viêm phổi, phổi có màng giả

3.1.2 Triệu chứng ở mắt

Lúc đầu viêm kết mạc mắt có chất nhờn và mũ Mi mắt sưng, có khi xuất huyết dưới kết mạc ngày thứ 3 Kết mạc đỏ tía, mắt nữa nhắm, nữa mở, sâu lõm vào trong lỗ mắt, nước và mũ

chảy ra, con vật sợ ánh sáng, chói mắt và đau nhức ở vùng quanh mắt Giác mạc sưng lên và đục hẳn đi, màu trắng ngà gọi là mắt cùi nhãn Có thể viêm mống mắt, trong trường hợp nặng giác mạc loét ra, con vật mù

3.1.3 Triệu chứng ở da

Triệu chứng này hay gặp ở nước ta, ở những vùng có khí hậu nóng ẩm, xuất hiện những mụn

đỏ trên cơ thể, nhưng thường hạn định ở một vùng Phía trên cổ, lưng, hông, và những vùng

da mền như: nách, bụng, háng, đùi, vú Những mụn đỏ này tróc da nhanh chóng trở nên đỏ

úa, không chảy nước, không có thủy thũng xung quanh Có khi mọc lên những mụn đỏ rỏ rệt Sau đó xuất hiện những mảng da hoại tử, những mảng da thối ở những vùng khác nhau, có ranh giới rõ ràng, thượng bì đóng vảy, lông dính lại với nhau, thường thấy ở những vùng quanh móng, vành móng, vùng dịch hoàn Đầu tiên viêm nặng và đau, rồi chảy nhiều nước hay mũ, da rụng từng mảng Tai, những chổ vành sẹo co rúm lại, vành tai uốn cong và teo 3.1.4 Triệu chứng ở bộ máy tiêu hóa

Niêm mạc miệng bị tụ máu, nhất là ở lợi, vòm khẩu cái, phía dưới cuống lưỡi, má, môi Niêm mạc phủ bựa xám, có những mảng thượng bì thối nát thành màng giả bong ra, rụng đi, để lại những mụn loét Có khi mụn loét to bằng hạt ngô dưới đầu lưỡi, sau 2 ngày mụn loét, nước dãi chảy ra có màu nâu lẫn những mảnh vụn của thượng bì Vùng có mụn lóet rất đau, mỗi cử động của lưỡi, môi đều làm cho con vật đau Do đó mà con vật nuốt khó, không nhai lại, lúc đầu đi táo, gần chết đi tháo, con vật đau bụng Có triệu chứng của viêm ruột, phân hôi thối lẫn mảnh vụn của thượng bì

3.1.5 Triệu chứng ở bộ máy sinh dục và tiết niệu

Con vật đi đái ít, nước tiếu có nhiều Anbumin, có khi lẫn máu và mũ Có thể viêm niệu đạo Viêm bàng quang, viêm thận sinh mủ Con cái thường bị viêm âm đạo có màng giã, hoặc viêm dạ con có dịch ngoại xuất Thể nặng bị sẩy thai, sản xuất sữa bị ngưng trệ

3.1.6 Triệu chứng thần kinh

Thể ở não làm cho thần kinh bị rối loạn, sau thời kỳ kích thích thì đến thời kỳ ủ rủ, cũng có những con run rẩy như bị động kinh, khi gần chết tê liệt nữa thân dưới, bại liệt chân sau Có trường hợp vật hốt hoảng, điên loạn, hung dữ

3.2 Thể quá cấp tính

Triệu chứng cũng như thể cấp tính, bệnh tiến triển nhanh chóng Vật sốt 410C-420C Biến chứng ở phổi, ruột tiến triển nhanh

3.3 Thể nhẹ

Bước đầu khi con vật nhiễm bệnh có những triệu chứng dữ dội Thời gian đầu có thể ở dạng cấp tính Có triệu chứng ngoài da, tụ máu, đau, thuợng bì khô cứng, bóc ra nội bì vàng như nghệ, thành sẹo nhanh

4 Bệnh tích

So với Dịch tả trâu bò, xác chết Loét da quăn tai ít gây hơn, thường có màu vàng Bệnh tích ở

bộ máy tiêu hóa viêm có màng giả, và cục máu, có mụn loét không đều, chổ sát răng hàm, thường có những vùng thối loét, ruột chứa phân thối dính chất nhờn màu trắng nhạt Bệnh tích ở bộ máy hô hấp Xoang mũi tụ máu nặng, có hoại tử thối loét lớn Niêm mạc đường hô hấp bị viêm toàn bộ, có màng giả, tụ máu phổi, viêm cuống phổi, phổi thối loét Bệnh tích đường sinh dục tiết niệu, có nước ngoại xuất Màng giả ở gan, thận, tim, não, bắp thịt tụ máu, viêm màng não, não tủy

5 Chẩn đoán

5.1 Chẩn đoán lâm sàng

Bệnh Loét da quăn tai có tính chất địa phương lẻ tẻ, phát ra trong vùng nhất định Tái phát từ

ổ dịch cũ Bò và trâu mẫn cảm nhất, sau đến lợn Mũi loét, chảy nước mũi có màng giả Mắt

cùi nhãn, viêm giác mạc, đục, trằng ngà, chảy nước mắt lẫn mũ Tai quăn, rụng từng mảng,

da loét

5.2 Chuẩn đoán phân biệt

5.2.1 Bệnh Dịch tả trâu, bò

Bệnh Dịch tả trâu bò lây lan nhanh, mạnh, rộng Chảy nhiều nước mắt, nước mũi, có dữ mắt Mũi êt khi loét, nước mũi màu vàng sau đục Triệu chứng ở da mụn có nước, mũ, tróc vẩy có

lổ hay màng to có nước, phân thối khắm lẫn máu Bộ máy tiêu hóa, loét ở đường tiêu hóa có phủ bựa vàng

5.2.2 Lỡ mồm long móng

Bệnh Lỡ mồm long móng lây lan mạnh giữ dội, chảy nước mắt đặc, ít khi loét mũi, loét ở đầu và giữa lưỡi từng mảng to, mụn ở khẻ chân, long móng, mụn ở chổ da mỏng không có lông Có khi đi tháo lẫn máu Bộ máy tiêu hóa mụn loét sâu, có viền, chảy nước bọt nhiều đặc dính

6 Phòng trị

6.1 Vệ sinh phòng bệnh:

Cách ly con ốm, tiêu độc sát trùng chuồng trại, chăm sóc nuôi dưỡng tốt Dùng Vaccine phủ tạng tiêm thẳng vào ổ dịch, hoặc dùng huyết thanh

6.2 Điều trị

Nước sinh lý 0,8% tiêm mỗi ngày 5-6 lít, tiêm 3 lần Cho uống thêm nước muối đặc, ngày thứ nhất 250g, ngày thứ hai 150g, ngày thứ ba 60g, ngày thứ tư 40g Atoxin dung dịch 10%, tiêm 10-15ml mỗi ngày, tiêm 5-10 ngày Novasenonbenzon 1-4g mỗi ngày, chia làm 3 lần trong 3-4 ngày liên tiếp tiêm tĩnh mạch, dung dịch 10% Naganol 5g trong 100ml nước tiêm tỉnh mạch Sunfamid tiêm bắp thịt 30ml, dung dịch Dagenan 33/100 mỗi ngày một lần trong 4-5 ngày Cloruacanci tiêm tĩnh mạch 200-300ml dung dịch 10% Penicilline mỗi ngày 500.000-600.000UI trong vài ngày liền, đồng thời cho uống Sunfamid 6g /100P mỗi ngày Urotrofin tiêm tỉnh mạch 8-14g trong dung dịch 25% Calagon tiêm tỉnh mạch 30ml, nước sinh lý pha Formol 10% và Adrenalin 2-3 lần cách nhau 48 giờ, hoặc 3-5g Formol 10% Rửa bằng Acide boric, Fèn chua, Fèn xanh , muối, nước chanh, khế, thuốc tím 5 %, Crezine Chữa mắt AgNO3 l/200, ZnSo 1%, HgCl.2 1/250 Chữa tiêu hóa: Salon, Napton, chống đi táo Sunfatnatri

BỆNH NIU-CÁT- XƠN

(Newcastle)

1 Đặc điểm căn bệnh

Bệnh Newcastle còn gọi là điểm căn bệnh gà rù, là một bệnh truyền nhiễm cấp tính, xuất huyết, viêm và loét niêm mạc đường tiêu hóa, hô hấp Cuối thới kỳ bệnh tác động đến thần kinh

Bệnh Newcastle có từ lâu, người ta tìm ra nó ở thành phố Newcastle (Anh 1926-1928) Bệnh

có khắp nơi trên thế giới lưu hành rộng rãi nhất ở châu Á, châu Phi, châu Mỹ Việt Nam có từ lâu và lan truyền suốt từ Bắc đến Nam Năm 1949 Jacotot đã chứng minh bệnh Newcastle ở

Vịêt Nam bằng chẩn đoán thí nghiệm Năm 1956 Nguyễn Lương và Trần Quang Nhiên đã khẳng định lại sự có mặt của bệnh trên các tỉnh Miền Bắc

Newcastle thuộc nhóm Paramixo Là một ARN Virus, hình cầu, có đuôi trông giống tinh trùng Virus có khả năng ngưng kết hồng cầu gà, phát triển trong phôi thai gà, quá trình phát triển độc lực tăng, sức đề kháng mầm bệnh lớn Nếu có gà chết, mầm bệnh sống 1 tháng trong chuồng Gà bệnh sau khi khỏi mầm bệnh tồn tại 7 ngày đến 2 tháng Trong vỏ trứng mầm bệnh tồn tại 21 ngày

2 Truyền nhiễm học

2.1 Loài mắc bệnh

Trong thiên nhiên các loài gà mắc bệnh không kể lứa tuổi Ngoài ra vịt, ngỗng, ngan cũng mắc, nhưng ít hơn, người cũng bị nhiễm bệnh, sốt viêm kết mạc mắt

2.2 Cách sinh bệnh

Virus Newcastle sau khi xâm nhập vào cơ thể, phát triển nhanh, đi vào máu, từ máu vào phủ tạng gây bại huyết Virus tiết ra độc tố pha vỡ tổ chức mao mạch gây xuất huyết, sau đó dẫn đến hoại tử Gà biều hiện chứng ủ rủ, lờ đờ, hôn mê Phần lớn gà nhiễm bệnh thường chết ở thời kỳ nhiễm trùng huyết, đó là thể cấp tĩnh

2.2 Đường truyền lây

Bệnh Newcastle lây trực tiếp từ con ốm sang con khỏe, bằng con đường tiêu hóa, qua thức

ăn, nước uống, qua hô hấp, qua sinh dục Gián tiếp qua mua bán, vận chuyển, do giết mổ bừa bãi, do các loại vật khác mang tới trong đó có con người

3 Triệu chứng

Thời kỳ nung bệnh Newcastle 3-5 ngày, bệnh tiến triển theo ba thể chính, thể quá cấp, thể cấp thường xuất hiện đầu ổ dịch Bệnh tiến triển nhanh, con vật chỉ ủ rũ cao độ vài giờ rồi chết

Thể cấp tính là phổ biến Trong đàn gà xuất hiện một số con ủ rũ, kém hoạt động bỏ ăn lông

xù như khoác áo tơi Gà con đứng chụm từng nhóm Gà lớn tách đàn ngẩn ngơ Gà trống thôi gáy, gà mái ngừng đẻ Nền chuồng có nhiều bãi phân trắng Gà bệnh thường sốt cao 420

C-430C Hô hấp khó, mào, yếm, tích tím bầm, miệng có nhiều dịch tiết ra Tiêu hóa, cầm chân lộn ngược lên có nước màu vàng chảy ra lẫn thức ăn, diều chứa nhiều nước Thần kinh chân

tê liệt, bắp thịt co giật 90-100%

Ngỗng liệt các chân, nằm chân co lại, biểu hiện triệu chứng co giật

Newcastle thể mãn tính thường ở cuối ổ dịch, rối loạn hệ thần kinh trung ương, cơ năng vận động biến loạn nặng do tổn thất tiểu não Đầu nghẹo ra sau, đang đi tới bổng dưng lùi lại, ngã lăn ra, lên cơn co giật Mặc dầu ít khi xảy ra, nhưng bệnh Newcastle có thể lây cho con người Gây viêm kết mạc mắt, hạch lâm ba ngoài biên Viêm phổi khó thở, trẻ nhỏ có thể bị viêm màng não Điều trị Tetracyline sẽ giúp cho quá trình hồi phục nhanh hơn

4 Bệnh tích

Tùy theo thể bệnh Newcastle khác nhau mà bệnh tích khác nhau Thể quá cấp thường không

rõ bệnh tích Đôi khi chỉ thấy dấu hiệu ở ngoài tam mạc, màng ngực, niêm mạc hô hấp Thể cấp tính bệnh thường toàn diện, điển hình, xoang miệng, mũi chứa nhiều dịch nhờn, màu đục Niêm mạc hầu, họng, khí quản xuất huyết, viêm, phủ màng giả Fbrin Một số trường hợp tổ chức liên kết ở vùng đầu và hầu bị phù thũng Diều không có thức ăn hoặc thức ăn chưa tiêu, chứa nước màu vàng

Dạ dày tuyến và dạ dày cơ xuất huyết trầm trọng Ruột có nhiều điểm xuất huyết, loét hình cúc áo, trong niêm mạc có điểm hoại tử Vành tim xuất huyết từng điểm Não có hiện tượng xuất huyết Buồng trứng, dịch hoàn xuất huyết, có con noãn hoàng vỡ, viêm phúc mạc Gan

có đám hoại tử hóa mỡ nhẹ Ngoài ra còn thấy ở màng bao tim, xoang ngực, bề mặt xương

ức, thoái hóa viêm không có mủ của nơ ron thần kinh, với sự thấm nhiễm của tế bào Lympho quanh mạch quản

5 Chẩn đoán bệnh

5.1 Chuẩn đoán lâm sàng dịch tể

Động vật chủ yếu là gà, tỷ lệ chết cao Bệnh Newcastle phát sinh quanh năm, nhưng phát rộ nhất vào vụ đông xuân Căn cứ triệu chứng đường tiêu hóa, uống nhiều nước, phân có màu trắng ngà, màu thâm tím

5.2 Chẩn đoán thí nghiệm

5.2.1 Tiêm truyền động vật thí nghiệm

Lấy gan, lách, cho vào cối sứ nghiền nát với nước sinh lý (20ml nước), tạo thành huyền dịch 1/20 xử lý bằng kháng sinh, rút 1ml tiêm cho gà khỏe 3-5 con gà cảm thụ, theo dõi 3-5 ngày các triệu chứng đầu tiên sẽ xuất hiện Sau 7-10 ngày gà chết với các bệnh tích tương tự 5.2.2 Gây nhiễm cho phôi thai

Từ huyền dịch chế sẵn lấy 0,1-0,2ml tiêm vào túi niệu mô 5 phôi thai 10 ngày tuổi, sau 30-48h, phôi chết, mổ ra thấy toàn thân xuất huyết Với bệnh phẩm trên có thể gây nhiễm cho tế bào tổ chức bào thai gà

5.3 Chẩn đoán huyết thanh học

5.3.1 Ngưng kết hồng cầu gà

Virus Newcastle kết hợp hồng cầu lắng xuống Huyết thanh chẩn đoán cần phải được khử hoạt tính ở 560C trong 30 phút Phản ứng có thể thực hiện trong ống nghiệm hay trên phiến kính Phản ứng đánh giá dương tính khi huyết thanh chẩn đoán ở nồng độ hơn 1/20 vẫn cho ngưng kết Phản ứng nghi ngờ khi hiện tượng ngăn trở ngưng kết xảy ra ở nồng độ huyết thanh 1/20 Phản ứng HI không những làm trong ống nghiệm mà ngay cả trong ổ dịch Giỏ lên phiến kính đã tẩy sạch mỡ 1 giọt nước trứng có chuẩn độ 1/6.200 Để chống đông máu thêm 1% Natrixitrat Sau đó dùng ống hút lấy 1 giọt máu từ tỉnh mạch cánh, giỏ lên phiến kính cùng với giọt Virus trộn đều, sau 3-5 phút đọc kết quả Phản ứng dương tính khi hiện tượng ngưng kết hồng cầu gà (HI) xảy ra

5.3.2 Phản ứng trung hòa

Bằng cách trộn huyết thanh gà với Virus Newcastle có sẵng, rối tiêm cho phôi thai, hay gây nhiễm cho tế bào tổ chức gà, sự bảo hộ của phôi thai hay tế bào tổ chức, chứng tỏ sự có mặt của kháng thể tương ứng trong huyết thanh Tương tự có thể lấy huyễn dịch tiêm cho 4 gà đã được tiêm phòng, với 4 gà đối chứng chưa được tiêm phòng, 4 gà đối chứng sẽ phát bệnh chết, chứng tỏ gà thí nghiệm đã được bảo hộ

6 Phòng trị

6.1 Vệ sinh phòng bệnh

Mục đích là ngăn chặn không cho dịch lây lan đến vùng an toàn dịch, hoặc tiêu giệt căn bệnh Newcastle làm giảm bớt thiệt hại kinh tế Không xuất nhập con bệnh, không mang gà bệnh

và sản phẩm gà bệnh từ ổ dịch ra ngoài, không mổ thịt bừa bãi, hạn chế tham quan, không bán chạy gà ốm, gà chết phải chôn Thường xuyên làm vệ sinh chuồng trại Dùng các chất sát trùng để tẩy uế chuồng và dụng cụ chăn nuôi thường xuyên Luôn phát quang xung quanh khu vực chăn nuôi Không nuôi các động vật khác cùng với gà

6.2 Bằng Vaccine

Hiện nay có hai loại Vaccine gây miễn dịch chủ động Vaccine Lasota dùng cho gà mới nở đến 3 tháng tuổi, bằng cách nhỏ mắt, nhỏ mũi, cho uống,cho ăn, khí dung Sau 8-11ngày sau khi dùng thuốc có miễn dịch và thời gian bảo hộ 3 tháng Vaccine Newcastle tiêm cho gà từ

3 tháng tuổi trở đi tiêm vào bắp thịt 1ml Sau 7-10 ngày có miễn dịch và niễm dịch được 6 tháng đến 1 năm Nếu dùng đúng qui trình thì đàn gà sẽ được bảo hộ tốt an toàn với dịch bệnh