Chống lại nguy cơ tụt hậu về kinh tế bằng việc phát triển Khoa học Kỹ thuật - 3 potx

Căn cứ bản chất nội dung từng chặng đường phát triển của chính sách KHCN trong tương lai, chúng ta có thể phân chia quá trình cải cách trong chính sách KH và CN ở nước ta theo 3 giai đoạ

2.5 Quá trình đổi mới chính sách KHCN ở nước ta:

Quá trình đổi mới chính sách KHCN ở nước ta thực chất là quá trình phát triển tư duy

lý luận khoa học bằng những bổ sung thực tiễn vận động KT - XH Một quá trình hoàn thiện lý luận hướng tới chân lý khách quan: KHCN là động lực phát triển KT - XH đất nước

2.5.1 Các giai đoạn cải cách chính sách KHCN trong tiến trình cải cách KT - XH Căn cứ bản chất nội dung từng chặng đường phát triển của chính sách KHCN trong tương lai, chúng ta có thể phân chia quá trình cải cách trong chính sách KH và CN ở nước ta theo 3 giai đoạn với những nội dung khá đặc trưng

2.5.1.1 Giai đoạn I (1975 - 1980): Cải cách trong khuôn khổ Nhà nước tổ chức mọi hoạt động KH và CN với một hệ thống chỉ huy tập trung

Nội dung cải cách trong giai đoạn này ở nước ta cũng như hàng loạt nước XHCN là nhằm vào việc hoàn thiện hệ thống kế hoạch hoá, hình thành phương thức kế hoạch hoá theo chương trình các mục tiêu sao cho Nhà nước có khả năng tập trung các nguồn lực thực hiện được các mục tiêu KH đã đề ra

Tuy nhiên, các biện pháp cải cách trong giai đoạn này không đạt được những kết quả mong muốn do gặp phải những hạn chế không trực tiếp bắt nguồn từ bản thân các biện pháp, chính sách KH và CN

2.5.1.2 Giai đoạn II (1981 - 1986): Phi tập trung hoá hệ thống chỉ huy nhưng vẫn trong khuôn khổ Nhà nước tổ chức các hoạt động KH và CN

Quyết định này đã tạo điều kiện cho cơ quan KH và CN được mở rộng quan hệ hợp tác với nhau và với sản xuất thông qua các hợp đồng nghiên cứu, triển khai, dịch vụ KH và

KT, dẫn đến việc đa dạng hoá các hoạt động của cơ quan KH và CN; Và do vậy, đa

dạng hoá các nguồn kinh phí đi vào các cơ quan này, cũng từ đây làm xuất hiện nhu cầu tự chủ tài chính đối với các cơ quan KH và CN

2.5.1.3 Giai đoạn III (1987 - nay): Thừa nhận các sáng kiến cá nhân và sự tồn tại những tổ chức và hoạt động KH và CN trong các thành phần kinh tế và các tổ chức

XH không thuộc Nhà nước

Nghị định 35 - HĐBT ban hành năm 1992 đã ghi một mốc hết sức quan trọng trong tiến trình đổi mới quản lý KH và CN Ngay trong điều 1 của Nghị định đã thể hiện rõ quan điểm phát huy sáng tạo của mỗi con người và các tổ chức XH trong hoạt động

KH và CN

2.5.2 Nội dung của cải cách trong KH và CN ở Việt Nam

Công cuộc cải cách KT - XH đang làm này sinh hàng loạt vấn đề cải cách trong thể chế

và chính sách KH và CN Các vấn đề đó được bao hàm trong 3 nội dung cơ bản là cơ cấu lại mạng lưới nghiên cứu và triển khai; Cải cách chính sách, thể chế và quản lý nhà nước về KH và CN

2.5.2.1 Cơ cấu lại mạng lưới nghiên cứu và triển khai

Mạng lưới nghiên cứu và triển khai được tổ chức như một sản phẩm của nền kinh tế chỉ huy trước đây rõ ràng không đủ điều kiện đáp ứng những đòi hỏi của việc tạo ưu thế cạnh tranh và phát triển XH trong 1 nền kinh tế thị trường vì nhiều lý do khác nhau Mạng lưới nghiên cứu và triển khai được tổ chức theo đòi hỏi của nền KT chỉ huy trước đây đang tự nó chuyển đổi thích ứng với tiến trình cải cách, cần phân tích tiến trình này để đề ra những giải pháp thích hợp

Thực trạng mạng lưới nghiên cứu và triển khai đã được phân tích trong các báo cáo của Viện nghiên cứu quản lý KH Những nghiên cứu gần đây cho thấy hiện nay cần được tập trung thảo luận để tìm ra giải pháp về các vấn đề sau

2.5.2.1.1 Tổ chức nghiên cứu KH trong trường đại học

Theo mô hình tổ chức KH cũ trước đây, trong hệ thống trường đại học không có các đơn vị nghiên cứu KH Chế độ hợp đồng nghiên cứu KH được thiết lập năm 1981 làm nảy sinh nhu cầu khách quan về thành lập các đơn vị nghiên cứu KH có tư cách pháp nhân độc lập

2.5.2.1.2 Tổ chức nghiên cứu công nghệ

Các tổ chức nghiên cứu công nghệ vốn là những viện trực thuộc các bộ "Sản xuất - Kinh doanh" hoạt động dưới sự "Chỉ huy trực tiếp" của Bộ, tồn tại song song với các xí nghiệp thuộc Bộ Các tổ chức này hiện đang đứng trước những thử tách trước nhu cầu tồn tại và đang trải qua những diễn biến của trình tự sắp xếp mạng lưới nghiên cứu và triển khai trong quá trình chuyển đổi cơ chế quản lý KT ở Việt Nam

2.5.2.1.3 Các Viện Quốc gia

Khuynh hướng tổ chức các Viện Quốc gia theo mô hình Viện Hàn lâm Liên Xô (cũ) đã từng tồn tại trong 1 thời gian dài ở nước ta Hiện nay khuynh hướng này hầu như không còn nữa Nhà nước đã có quyết định thành lập một số Trung tâm KH Quốc gia

để nghiên cứu những vấn đề phục vụ các nhiệm vụ ưu tiên của nhà nước, hoặc những vấn đề tuy không phục vụ nhiệm vụ ưu tiên của Nhà nước, nhưng được Nhà nước dành cho sự quan tâm ưu tiên

2.5.2.2 Cải cách chính sách và thể chế

Các vấn đề đang thu hút sự quan tâm đáng kể là

2.5.2.2.1 Sửa đổi chế độ tuyển dụng nhân công kỹ thuật

2.5.2.2.2 Đổi mới chính sách tiền lương của nhân lực KH và KT

2.5.2.3 Quản lý Nhà nước về KH

2.6 Dự báo phát triển KHCN đầu thế kỷ XXI

Trong thế kỷ XXI sự phát triển tiếp diễn như vũ b•o của cuộc cách mạng KHCN hiện đại, dựa trên cơ sở các cuộc cách mạng lớn trong các lĩnh vực: Vật lý điện tử, công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới, công nghệ năng lượng mới, công nghệ chế tạo cấp siêu vi mô đang mở đường cho nhân loại tiến vào kỷ nguyên lớn về KH và CN như sau:

2.6.1 Kỷ nguyên thông tin (bắt đầu vào khoảng năm 2010 - 2015) - Tiếp theo 2 kỷ nguyên - Kỷ nguyên nông nghiệp (hơn 17 thế kỷ) và kỷ nguyên công nghiệp ( khoảng

3 thế kỷ) - Với nền kinh tế tri thức là cốt

2.6.2 Kỷ nguyên sinh học - Với cuộc cách mạng sinh học là then chốt, kể từ sau khi phát hiện ra mã ADN vào nửa sau thế kỷ XX

2.6.3 Kỷ nguyên vật liệu mới - Với sự phát hiện ra các vật liêụ siêu dẫn ở nhiệt độ thấp và nhiệt độ cao cùng các vật liệu đặc biệt khác

2.6.4 Kỷ nguyên siêu cơ bản - Dựa trên những khám phá mới nhất của vật lý lượng tử

ở cấp siêu cơ bản trên con đường tìm hiểu một cách thống nhất sự phong phú đa dạng của tự nhiên

2.6.5 Kỷ nguyên năng lượng mới- Với nguồn năng lượng tổng hợp nhiệt hạch (Tìm ra năm 1991) là nguồn năng lượng sạch của tương lai, không gây ô nhiễm môi trường cho nhân loại

2.6.6 Kỷ nguyên vũ trụ - Dựa trên những thành tựu mới nhất của công nghệ năng lượng mới, công nghệ vật liệu, công nghệ chế tạo cấp vi - Điện tử (vi mô) và tới đây là công nghệ vi - quang tử (siêu vi mô)

2.7 Mặt trái của cách mạng KHCN đối với sự phát triển của CNTB hiện đại

Cách mạng KHCN đã thực sự như một cứu cánh cho CNTB ngày nay, nhưng mặt khác, nó cũng đặt CNTB trước những vấn đề gay cấn

2.7.1 Sự tiêu vong của các nghề nghiệp truyền thống và nạn thất nghiệp cơ cấu

Trong các nước tư bản phát triển, lực lượng lao động trực tiếp sản xuất giảm đi theo đà

áp dụng người máy, Rô bốt và hệ thống máy móc sản xuất và điều khiển sản xuất tự động hoá Do đó làm cho những nghề nghiệp truyền thống đòi hỏi nhiều sức bắp, nhiều hao phí lao động sống ngày càng bị tiêu vong Lao động trí óc ngày càng được đề cao

và phát triển, do đó làm nạn thất nghiệp cơ cấu tăng lên

2.7.2 Khoảng cách giữa các nước tư bản phát triển và các nước đang phát triển ngày càng lớn hơn

Ngoài các quốc gia giàu có đang bước vào thời đại "hậu công nghiệp", 3/4 dân số của thế giới ngày nay đang phải vật lộn với sự nghèo khổ Đại đa số các nước đang phát triển có tốc độ phát triển chậm, CN lạc hậu, khả năng tham gia phân công lao động quốc tế yếu, các lợi thế nhân công, nguyên liệu mất dần Giữa họ và các nước giàu có

có một khoảng cách CN khá xa Và nếu không cẩn thận, họ dễ trở thành nơi chứa các chất "phế thải"do yêu cầu phát triển KHCN ở các nước tư bản phát triển đưa tới Mặc

dù các nước đã vận dụng những phát minh sáng chê của nước ngoài rồi biến thành bí quyết công nghệ của riêng mình đã mở ra nhiều khả năng vận dụng cho các nước đi sau Song, trong điều kiện của CNTB, số nước vận dụng được cơ may như trên khó có

thể trở thành phổ biến Khoảng cách giàu - nghèo, tiên tiến và lạc hậu trên thế giới vẫn

là vấn đề nan giải của CNTB ngày nay

III Phần kết luận

Tóm lại ! KHCN có một vai trò rất quan trọng trong sự phát triển của nhân loại nói chung và Việt Nam nói riêng Trong sự nghiệp CNH - HĐH hiện nay, KHCN càng thể hiện rõ vai trò của nó đối với Việt Nam như: Cấu trúc lại nền kinh tế, thay đổi và chuyển hướng các cơ sở hạ tầng của sản xuất, tăng cường các xu thế toàn cầu hoá nhiều lĩnh vực hoạt động quan trọng của đất nước Việt Nam chúng ta còn nghèo KHKT còn lạc hậu, thô sơ nên cần áp dụng các thành tựu KHCN mà nhân loại tạo ra Ngoài ra, chúng ta còn phải không ngừng nghiên cứu, sáng tạo, tìm tòi để cho ra những phát minh khoa học của riêng mình

Nhà nước ta cần có những chính sách ưu tiên, khuyến khích để phát triển KHCN: Đào tạo những cán bộ có chuyên môn cao về KHKT, ưu đãi những nhà khoa học có tài tạo điều kiện cho họ có khả năng phát triển hết khả năng của mình, nâng cao cơ sở vật chất cho nghiên cứu khoa học, tăng cường hợp tác với các Viện nghiên cứu trên thế giới Với thế hệ sinh viên trẻ - Lực lượng nòng cốt của sự nghiệp CNH - HĐH ngày nay, mỗi chúng ta cần phải tự mình trau dồi thêm kiến thức về KHCN nói riêng và về mọi mặt nói chung không chỉ trong trường học mà còn cả trong thực tiễn cuộc sống để có thể đưa nước ta vững bước đi lên con đường XHCN đúng như mong muốn của Bác Hồ

vĩ đại "Non sông Việt Nam có trở nên vẻ vang hay không chính nhờ một phần lớn ở công học tập của các cháu"

Tài liệu tham khảo

1 Một số vấn đề về chính sách phát triển KH và CN - Phó Tiến sĩ Nguyễn Văn Thuỵ (Chủ biên) - Nxb Chính Trị Quốc gia Hà Nội, 1994

Từ trang 163 - 211

2 KH và CN lực lượng sản xuất hàng đầu - GS Tiến sĩ Vũ Đình Cự - Nxb Chính Trị Quốc gia Hà Nội, 1996

Từ trang 9 - 17

3 Chủ nghĩa tư bản hiện đại (T.1) Khoa học - công nghệ và phát triển kinh tế - Lê Văn San (Chủ biên ), Đào Lê Minh, Trần Quang Lâm - Nxb Chính Trị Quốc gia Hà Nội,

1995

Trang 20 - 79

4 Phương pháp lập kế hoạch phát triển năng lực công nghệ (T1)- Nguyên lý phát triển dựa trên cơ sở công nghệ

Người dịch: Tạ Bá Hưng, Trần Thu Lan, Nguyễn Nhật Huy

Trung Tâm thông tin thư viện khoa học và Công nghệ Quốc gia

Trung Tâm thông tin KHKT Hoá chất Hà Nội, 1997

Trang 39 - 49

5 Văn kiện đại biểu Toàn quốc lần thứ IX, Nxb Chính Trị Quốc gia Hà Nội, 2001 Trang 112 - 113

6 Giáo trình triết học Mác - LêNin, Nxb Chính Trị Quốc gia Hà nội, 2004

Trang 372 - 373