III.Phương pháp: Nêu vấn đề, thảo luận nhóm IV.Tiến trình dạy học: 1Ổn định: Kiểm diện 2Kiểm tra: Câu 1: Độ biến thiên động năng của một vật bằng công của: A.Trọng lực tác dụng lên vậ
Trang 1Giáo án vật lý lớp 10 chương trình cơ bản - Tiết 43-44 : THẾ NĂNG (Tiết 1)
I.Mục tiêu:
1.Về kiến thức:
- Phát biểu được định nghĩa trọng trường, trọng trường đều
Viết được biểu thức trọng lực của một vật
- Phát biểu được định nghĩa và viết được biểu thức của thế
năng trọng trường (thế năng hấp dẫn) Định nghĩa được
khái niệm mốc thế năng Viết được hệ thức liên hệ giữa độ
biến thiên thế năng và công của trọng lực
2.Về kỹ năng:
- Vận dụng công thức tính thế năng hấp dẫn để giải các bài
tập cơ bản trong SGK và các bài tập tương tự
II.Chuẩn bị:
Giáo viên: Tìm những ví dụ thực tế về những vật có thế
năng có thể sinh công
Học sinh: - Ôn lại phần thế năng, trọng trường đã học ở
chương trình THCS
- Ôn lại công thức tính công của một lực
Trang 2III.Phương pháp: Nêu vấn đề, thảo luận nhóm
IV.Tiến trình dạy học:
1)Ổn định: Kiểm diện
2)Kiểm tra:
Câu 1: Độ biến thiên động năng của một vật bằng công của:
A.Trọng lực tác dụng lên vật đó B.Lực phát động tác dụng lên vật đó
C.Ngoại lực tác dụng lên vật đó D.Lực ma sát tác dụng lên vật đó
Câu 2: Trong các yếu tố sau đây:
I.Khối lượng II.Độ lớn của vận tốc III.Hệ quy chiếu IV.Hinh dạng của vật
Động năng của vật phụ thuộc vào các yếu tố:
A.I, II, III B.II, III, IV C.I, II, IV D.I, III, IV Câu 3: Động năng của vật tăng khi:
A.Gia tốc của vật lớn hơn 0
B.Vận tốc của vật lớn hơn 0
Trang 3C.Các lực tác dụng lên vật sinh công dương
D.Gia tốc của vật tăng
3) Hoạt động dạy – học:
Hoạt động 1: Nhắc lại kiến thức cũ Đặt ra vấn đề cần nghiên cứu
Hoạt động của HS Trợ giúp của GV Nội dung
Suy nghĩ, thảo luận
trả lời
Hòn đá mang nặng
lượng
Một hòn đá đang ở độ cao h so với mặt đất khi thả hòn đá xuống trúng đầu cọc, làm cho cọc lún sâu trong đất, chứng tỏ điều gì ?
Vậy năng lượng này tồn tại dưới dạng nào ? phụ thuộc vào yếu tố nào
? biểu thức tính ra sao ? Đây là nội dung nghiên cứu của bài
Trang 4Hoạt động 2: Tìm hiểu về thế năng trọng trường (hay thế
năng hấp dẫn)
Tiếp thu, ghi nhớ
Là do quả tạ chịu
tác dụng của lực
hấp dẫn giữa vật và
Trái Đất (lực hút
của Trái Đất)
Mọi vật xung quanh Trái Đất đều chịu tác dụng của lực hấp dẫn do Trái Đất gây ra Lực này gọi là trọng lực
Trọng lực của vật: P m g
Nếu trong khoảng không gian nào mà có g như nhau thì trong khoảng không gian đó trọng trường là đều
Quả tạ rơi xuống là nhờ tác dụng của lực nào
?
Quả tạ búa máy khi rơi
I Thế năng trọng trường:
1 Trọng trường:
Biểu hiện của trọng trường là sự xuất hiện trọng lực tác dụng lên vật: P m g
Tại mọi điểm trong trọng trường có g như nhau là trọng trường đều
gr
gr
gr
Trang 5Thảo luận trả lời:
phụ thuộc độ cao
của búa so với mặt
đất và khối lượng
của nó
Hoàn thành yêu cầu
C1
Công của trọng lực:
A = P.z = mgz
Thế năng hấp
dẫn:
Wt = mgz
Hoàn thành yêu cầu
C2
từ trên cao xuống thì đóng cọc ngập vào đất, nghĩa là thực hiện công
Vậy năng lượng quả tạ phụ thuộc những yếu tố nào ?
Do đó dạng năng lượng này gọi là thế năng hấp dẫn (hay thế năng trọng trường), ký hiệu là Wt Trả lời C1 ?
Xây dựng biểu thức tính thế năng ?
Gợi ý:Thế năng của vật bằng công của trọng lực sinh ra trong quá trình vật rơi Viết biểu thức tính công của trọng lực
2.Thế năng trọng trường:
a Định nghĩa: Thế năng trọng trường (thế năng hấp dẫn) của một vật là dạng năng lượng tương tác giữa Trái đất
và vật; phụ thuộc vào vị trí của vật trong trọng trường
b Biểu thức: Wt =
Trang 6Đơn vị: m(kg);
g(m/s2); z(m); Wt
(J)
Hoàn thành yêu
cầu C3
Nếu chọn mốc
thế năng tại vị trí O
thì:
Tại O thế năng =
0
Tại A thế năng >
0
Trả lời C2 ? Đơn vị của các đại lượng
? Lưu ý: z là độ cao của vật so với vật chọn làm mốc để tính thế năng gọi
là mốc thế năng Tuỳ theo cách chọn mốc thế năng mà z có giá trị khác nhau Thông thường người ta chọn mốc thế năng là mặt đất Thế năng tại mốc sẽ bằng không
Trả lời C3 ?
mgz
Trong đó: z là độ cao vật so với mốc thế năng (thế năng tại mốc bằng 0) Thông thường chọn mốc thế năng là mặt đất
Trang 7Tại B thế năng <
0
Hoạt động 3: Liên hệ giữa độ giảm thế năng và công
của trọng lực
Thế năng tại M:
Wt(M) = mgzM
Thế năng tại N:
Wt(N) = mgzN
Độ giảm thế
năng:
Wt = Wt(M) -
Wt(N)
= mgzM – mgzN
= mg(zM – zN) =
= mg.MN = AMN
Độ giảm thế năng
của vật bằng công
Một vật khối lượng m rơi từ điểm M có độ cao
ZM đến điểm N có độ cao ZN (ZM > ZN) Thế năng của vật tăng hay giảm? Tìm độ giảm thế năng của vật ?
Kết luận gì ?
Thực nghiệm chứng
3) Liên hệ giữa biến thiên thế năng và công của trọng lực:
Độ giảm thế năng của vật giữa hai điểm bằng công của trọng lực
di chuyển vật giữa hai điểm đó:
A MN = W t (M) –
W t (N)
Trang 8của trọng lực
Nhận xét:
Khi độ cao giảm,
thế năng giảm,
trọng lực sinh công
dương
Khi độ cao tăng,
thế năng tăng, trọng
lực sinh công âm
Hoàn thành yêu cầu
C4, C5
tỏ công thức vẫn đúng khi M và N không cùng nằm trên đường thẳng đứng và vật đang xét chuyển dời từ M đến N theo quĩ đạo bất kỳ
Nhận xét liên hệ giữa tác dụng của trọng lực với sự tăng (giảm) thế năng của vật ?
Trả lời C4, C5 ? Vậy hiệu thế năng của một vật chuyển động trong trọng trường không phụ thuộc vào việc chọn mốc thế năng
Hệ quả:
Khi vật giảm độ cao, thế năng giảm, trọng lực sinh công dương
Khi vật tăng độ cao, thế năng tăng, trọng lực sinh công âm
Trang 94.Củng cố - vận dụng: Khái niệm trọng trường, thế năng,
biểu thức thế năng hấp dẫn, liên hệ giữa độ giảm thế năng bằng công của trọng lực
Vận dụng:
Câu 1: Khi nói về thế năng, phát biểu nào sau đây là
đúng?
A.Thế năng trọng trường luôn mang giá trị dương vì độ cao z luôn luôn dương
B.Độ giảm thế năng phụ thuộc vào cách chọn gốc thế năng
C.Động năng và thế năng đều phụ thuộc tính chất của lực tác dụng
D.Trong trọng trường, ở vị trí cao hơn vật luôn có thế năng lớn hơn
Trong các đại lượng sau đây:
I Động lượng II Động năng III Công IV.Thế năng trọng trường
Câu 2: Đại lượng nào là đại lượng vô hướng?
Trang 10A.I, II, III B.I, III, IV C.II, III, IV
D.I, II, IV
Câu 3: Đại lượng nào luôn luôn dương ( hoặc bằng 0 )? A.I, II, III B.I, III, IV C.II, III, IV
D.II
5 Dặn dò: Học bài, làm bài tập 2, 3, 4, 5 SGK trang141
Chuẩn bị phần còn lại của bài:
Xem lại định luật Hooke
Công thức tính công của lực