Tài chính vĩ mô ppsx

Khái quát chung về tài chính vi mô Lịch sử phát triển của tài chính vi mô được sơ khai hình thành từ những năm giữa thế kỷ 19, khi nhà lý luận Lysander Spooner viết cuốn sách về lợi ích

PHẦN B

I Khái quát chung về tài chính vi mô

Lịch sử phát triển của tài chính vi mô được sơ khai hình thành từ những năm giữa thế kỷ 19, khi nhà lý luận Lysander Spooner viết cuốn sách về lợi ích của những

“món” tín dụng nhỏ dành cho doanh nghiệp và người nông dân với mục tiêu giúp họ thoát nghèo Tuy nhiên, đó lại là thời điểm những năm cuối cùng của thế chiến thứ hai với kế hoạch Marshall do Mỹ khởi xướng, có ảnh hưởng lớn đến hoạt động này Do

đó, sự manh nha về dịch vụ tài chính vi mô dường như không tìm được chỗ đứng

Chính vì vậy, ngày nay, khi nhắc tới khái niệm tài chính vi mô, người ta luôn cho rằng gốc rễ phát triển của nó là từ những năm 70 của thế kỷ trước, khi một tổ chức có tên gọi Grameen Bank khởi động nền “công nghiệp” hiện đại này Từ đó, dịch vụ tài chính này phát triển một cách rầm rộ tại nhiều quốc gia như Bangladesh,

Ấn Độ, Indonesia, các quốc gia Châu Phi và nhiều khu vực khác trên thế giới Cụ thể, theo thống kê của Ngân hàng Thế giới, hiện có khoảng 7.000 tổ chức tài chính vi mô, phục vụ khoảng 16 triệu người trên toàn thế giới Điều này đã phần nào mô tả khái quát quy mô phát triển của dịch vụ này

Thực tế, mỗi quốc gia, mỗi địa phương lại có cách tiếp cận về tài chính vi mô ở những góc độ khác nhau, như thể chế, chính sách hay các sản phẩm được cung ứng Dưới đây, chúng tôi sẽ đi sâu nghiên cứu khái quát về dịch vụ này tại Bangladesh, Ấn

Độ và Indonesia

II Tài chính vi mô tại một số nước trên thế giới

2.1 Tài chính vi mô ở Bangladesh

2.1.1 Khái quát về tài chính vi mô

a,Đối tượng

Như chúng tôi đã trình bày, tài chính vi mô không còn là khái niệm mới mà nó

đã thực sự được nhiều người biết đến từ những năm 70 của thế kỷ 20 khi Muhammad Yunus thành lập ngân hàng Grameen và tiến hành nghiên cứu đầu tiên tại thị trấn

Jobra, gần trường Đại học Chittagong, Bangladesh Kể từ thời điểm này, rất nhiều cơ

sở cung cấp dịch vụ tài chính vi mô đã thành công trong việc tiếp cận với những người nghèo, thậm chí là những người rất nghèo, với mục tiêu giúp họ tiếp cận được nguồn vốn vay ưu đãi để phát triển hoạt động sản xuất kinh doanh và nâng cao điều kiện sống Chính vì vậy, dịch vụ này đã thực sự trở thành một yếu tố quan trọng nhằm

hỗ trợ người nghèo, và đặc biệt giúp cho phụ nữ vùng nông thôn có tư duy độc tập, tự tin và dần tìm được chỗ đứng của mình trong gia đình và xã hội

Nhiều nghiên cứu đã cho thấy chương trình tài chính vi mô có nhiều tác động tích cực tới việc nâng cao mức sống của người nghèo Dịch vụ này không chỉ giúp họ dần thoát khỏi “đường nghèo” mà còn trang bị cho họ những kiến thức hay kỹ năng

để tự phát triển bản thân, đó mới chính là mục tiêu lâu dài mà chương trình này muốn hướng tới Thực tế, cũng có nhiều ý kiến cho rằng, lãi suất áp dụng đối với người nghèo là cao, thậm chỉ rất cao và dường như đi ngược với mục tiêu ban đầu của tài chính vi mô Tuy nhiên, theo một số nghiên cứu, người dân được phỏng vấn phần lớn cho rằng mức lãi suất này là hợp lý và họ đều chung quan điểm về những lợi ích mà chương trình này mang lại, không chỉ giúp người nghèo tiếp cận nguồn vốn ưu đãi mà còn góp phần đáng kể trong việc phát triển nguồn nhân lực tại Bangladesh

b, Tổ chức cung cấp dịch vụ tài chính vi mô

* Ngân hàng Grammen

Khi nghiên cứu về các tổ chức cung cấp dịch vụ tài chính vi mô tại Bangladesh, chúng ta không thể không đề cập tới ngân hàng Grameen – đơn vị tiên phong trong việc thành lập và đưa nền công nghiệp hiện đại này vào hoạt động với mục tiêu giúp người dân dần thoát nghèo Ngân hàng này được Giáo sư Mohammad Yunus thành lập vào năm 1976 khi ông tiến hành dự án với nội dung nghiên cứu khả năng thiết kế

hệ thống tín dụng nhằm cung cấp dịch vụ ngân hàng tại những khu vực nông thôn khó khăn Ban đầu, mô hình tài chính vi mô chỉ được Yunus triển khai tại thị trấn Jobra, sau này, ông đã mở rộng quy mô hoạt động của chương trình ra một số tỉnh khác trên

đất nước Bangladesh Vào tháng 10 năm 1983, dự án ngân hàng Grameen được chuyển thể thành ngân hàng trực thuộc Chính phủ Bangladesh Và cho đến ngày nay, ngân hàng này chính thức hoạt động dưới sự điều hành của những người dân nghèo vùng nông thôn – những “vị khách” mà ngân hàng phục vụ Cụ thể, 90% số cổ phiếu

do người đi vay nắm giữ, phần còn lại 10% được quản lý bởi Chính phủ nước này

* Ngân hàng PKSF

PKSF là một Ngân hàng tài chính vi mô bán buôn được Chính phủ Bangladesh thành lập vào tháng 5 năm 1990 PKSF hoạt động vì mục tiêu phi lợi nhuận thông qua việc cho vay bán buôn cho các tổ chức tài chính vi mô ở cộng đồng Hiện nay PKSF cho vay 233 tổ chức tài chính vi mô ở cộng đồng, qua các tổ chức này PKSF đã gián tiếp hỗ trợ 5,74 triệu hộ gia đình với dư nợ hơn 2 tỷ USD

2.1.2 Thị trường tài chính

a, Tín dụng vi mô

Với vị trí là quốc gia đầu tiên áp dụng dịch vụ tài chính vi mô, hiển nhiên những thành quả mà Bangladesh gặt hái được qua chương trình này hoàn toàn được quốc tế ghi nhận Tuy nhiên, theo một số nghiên cứu gần đây, ngành tín dụng vi mô tại quốc gia hồi giáo này đang dần rơi vào khủng hoảng do việc biến tài chính vi mô trở thành công cụ kiếm lời của những kẻ cho vay nặng lãi Cụ thể, dưới lớp vỏ “tài chính vi mô”, hiện tượng cho vay với lãi suất cao nhằm kiếm lời từ những người dân nghèo vô tội đang len lỏi ngày một dữ dội vào những khu “ổ chuột” của Bangladesh, khiến những người nghèo – đối tượng được chương trình quan tâm nhất đang trở thành con nợ ‘dài hạn”

b, Bảo hiểm vi mô

Ngày nay, các nước đã và đang phát triển dường như có nhiều điểm chung hơn những gì người ta vẫn nghĩ Đơn cử như vấn đề chăm sóc sức khoẻ Trong khi Quốc Hội Mỹ tiếp tục tranh luận về kế hoạch cải cách y tế gây nhiều tranh cãi của Tổng

thống Obama; ở phía bên kia bán cầu, tại Bangladesh, một sáng kiến tương tự hướng tới việc cải thiện cuộc sống của người nghèo cũng đang được tiến hành

Là một phần trong khoản vốn trị giá 34 triệu đô-la Mỹ được Quỹ Bill và Melinda Gates cùng tổ chức Lao độngQuốc tế (ILO) tài trợ năm ngoái, Bangladesh đang thí điểm một sản phẩm BHVM được thiết kế đặc biệt đáp ứng nhu cầu cho dân

số có thu nhập thấp, dưới 2đôla/ngày, sống ở khu vực nông thôn Với đặc điểm khách hàng là người nghèo, chưa bao giờ được tiếp cận với bất cứ hình thức bảo trợ xã hội hay bảo hiểm thương mại nào, BHVM - sản phẩm mang đặc tính chia sẻ rủi ro với mức phí thấp và giới hạn phí tổn - thường bảo hiểm cho rất nhiều lĩnh vực, từ nhân thọ và chăm sóc sức khoẻ tới thời tiết, tài sản, mùa màng, gia súc và thiên tai

Sản phẩm thí điểm tại Bangladesh có sự tham gia của 6 tổ chức Phi chính phủ

và Công ty TNHH bảo hiểm nhân thọ Pragati của Bangladesh sẽ cung cấp bảo hiểm nhân thọ có hỗ trợ viện phí Mục tiêu hướng tới ban đầu của sản phẩm này là 26,000 khách hàng người Bangladesh và số lượng khách hàng sẽ tăng đáng kể trong 2 năm tiếp theo Thời hạn bảo hiểm của sản phẩm sẽ từ 3 đến 5 năm

"Thông thường, các công ty bảo hiểm sẽ không áp dụng những thời hạn ngắn như vậy - theo nguyên tắc, thời hạn phải tối thiểu từ 10 năm trở lên,” ông Mosleh Uddin Ahmed, nhà tư vấn đồng thời là giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu BHVM (MIRC) đặt tại Anh, hiện đang ở Bangladesh để hỗ trợ việc tiến hành dự án, cho biết Nhưng khi đặt vào bối cảnh thị trường mà sản phẩm hướng tới bao gồm tầng lớp khách hàng có thu nhập khá bấp bênh và không ổn định, “thời hạn này quá dài và

sẽ không có nhiều khách hàng có khả năng cam kết tham gia tới cùng.” Đây không phải là sự thay đổi duy nhất Theo thoả thuận, nếu trong suốt thời hạn bảo hiểm, nếu khách hàng không yêu cầu công ty bảo hiểm chi trả quyền lợi, họ sẽ được nhận lại toàn bộ phí đã đóng cùng với lãi suất 5% Còn nếu trong năm, khách hàng không yêu cầu hỗ trợ viện phí thì họ sẽ không được hoàn lại phí mà sẽ được giảm 10% cho phí năm tiếp theo

Những sự đổi mới này rất được hoan nghênh trong giới BHVM không chỉ ở Bangladesh Không như cho vay tín dụng nhỏ - hoạt động được biết đến nhiều hơn của TCVM - BHVM là sản phẩm đang được coi là mang tính ép buộc trong thế giới của người có thu nhập thấp Nguyên nhân là do sự thiếu hiểu biết về cơ chế hoạt động của các sản phẩm bảo hiểm; sự dè dặt của người nghèo khi phải sử dụng tới nguồn tiền vốn đã rất ít ỏi của họ, sản phẩm chất lượng thấp và sự thiếu hụt những kiến thức

cơ bản về quản lý rủi ro của các nhà cung cấp sản phẩm Ngay cả ở Bangladesh - quê hương của TCVM và người đã khai sinh ra nó, giáo sư Muhammad Yunus - BHVM phát triển khá chậm dù dân số nơi đây đang phát triển với tốc độ chóng mặt và tổng số người nghèo hiện đã lên tới 160 triệu người Theo ông Ahmed, tại Bangladesh hiện có

11 công ty bảo hiểm nhân thọ chính thức đang cung cấp sản phẩm BHVM, so với số lượng hàng nghìn tổ chức TCVM được cấp phép đang cho người nghèo vay vốn

2.2 Tài chính vi mô ở Ấn Độ

2.2.1 Khái quát về tài chính vi mô

a, Đối tượng

Tài chính vi mô ở Ấn Độ có nguồn gốc từ những năm 70 khi Hiệp hội các công nhân nữ của bang Guijarat hình thành một ngân hàng hợp tác xã đô thị, được gọi là ngân hàng Shri Mahila SEWA Sahakari, với mục tiêu cung cấp dịch vụ ngân hàng cho những phụ nữ nghèo làm việc trong khu vực không có tổ chức ở thành phố Ahmedabad, Gujarat Ngành tài chính vi mô tiếp tục phát triển trong những năm 1980 xung quanh khái niệm về Nhóm tự trợ giúp (SHGs), tuyên bố rằng họ sẽ cung cấp cho khách hàng của họ những dịch vụ tín dụng và tiết kiệm cần thiết Từ những khởi đầu khiêm tốn, khu vực đã phát triển đáng kể trong những năm qua để trở thành một ngành công nghiệp nhiều tỷ đôla, với các cơ quan như Ngân hàng phát triển ngành công nghiệp nhỏ của Ấn Độ, Ngân hàng Quốc gia Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã dành nguồn lực đáng kể cho tài chính vi mô

Đối tượng của tài chính vi mô ở Ấn Độ hiện nay không chỉ là những phụ nữ nghèo mà hướng tới tầng lớp dân cư nghèo, có thu nhập thấp Hiện nay, ở Ấn Độ ước tính có đến 200-300 triệu hộ gia đình sống dưới ngưỡng nghèo đói, tuy nhiên, trên thực tế, chỉ có 5% số người nghèo ở nông thôn được tiếp cận với tài chính vi mô và có đến 29% người không nghèo tiếp cận chương trình này

b, Tổ chức cung cấp dịch vụ tài chính vi mô

* Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn quốc gia (NABARD)

NABARD là một tổ chức đứng đầu, đưa ra các vấn đề liên quan đến chính sách, lập kế hoạch và hoạt động trong lĩnh vực tín dụng cho nông nghiệp và các hoạt động kinh tế khác trong khu vực nông thôn ở Ấn Độ NABARD cung cấp, điều tiết tín dụng

và các phương tiện khác để thúc đẩy và phát triển nông nghiệp, ngành công nghiệp quy mô nhỏ, tiểu thủ công nghiệp và làng nghề, thủ công mỹ nghệ và hàng thủ công nông thôn khác… Nhiệm vụ chung của NABARD là cung cấp dịch vụ tài chính vi

mô trong phạm vi dự tính cho hơn một phần ba số người nghèo nông thôn thông qua 1.000.000 nhóm tự trợ giúp vào năm 2006-2007

* Ngân hàng thương mại Ấn Độ

Các chính sách tiền tệ của Ấn Độ năm 1999 chú trọng đến công việc của NABARD và các ngân hàng công trong lĩnh vực tài chính vi mô Các ngân hàng được kêu gọi trong nỗ lực tạo ra kênh cung cấp tín dụng vi mô, đặc biệt là liên kết với các nhóm tự trợ giúp (SHGs), tranh thủ sự hỗ trợ của các Tổ chức phi chính phủ Việc mở rộng tín dụng vi mô được xem như là một phần trong khu vực vay ưu tiên của họ, và

họ được tự do chiếm đoạt các khoản vay và sản phẩm tiết kiệm trong vấn đề này

* Nhóm tự trợ giúp (SHGs)

Nguồn gốc của SHGs là từ sáng kiến của Ngân hàng Grameen của Bangladesh, được thành lập bởi Mohammed Yunus, hình thành vào năm 1975 SHGs có nguồn

gốc từ sự tồn tại của một hay nhiều vấn đề khu vực nơi mà ý thức của người dân nghèo ở nông thôn được xây dựng và quá trình hình thành nhóm bắt đầu SHGs đánh dấu sự chuyển biến trong cuộc sống của những người phụ nữ trong xã hội và trao quyền kinh tế cho họ SHGs huy động các khoản tiết kiệm từ những người hay nhóm người sau đó tái phân phối khoản thu nhập đó cho người nghèo

* Các tổ chức tài chính vi mô (MFIs)

Một loạt các tổ chức trong khu vực công cũng như khu vực tư nhân cung cấp dịch vụ tài chính vi mô ở Ấn Độ Dựa trên kích thước của tài sản, các tổ chức tài chính vi mô có thể được chia thành 3 loại:

- 5-6 tổ chức thu hút được vốn thương mại và mở rộng đáng kể trong 5 năm gần đây, đó là SKS, SHARE và chương trình Grameen nhưng sau năm 2000, chuyển đổi thành phi lợi nhuận, các đơn vị quy định chủ yếu thành Công ty tài chính phi ngân hàng

- Khoảng 10-15 tổ chức có tốc độ tăng trưởng cao, đó là Grameen Koota, Bandhan và ESAF

- Phần lớn còn lại khoảng 1000 tổ chức tài chính vi mô là các tổ chức phi chính phủ đang cạnh tranh để có tăng trưởng đáng kể

* Các tổ chức phi chính phủ (NGOs)

Các tổ chức phi chính phủ tham gia thúc đẩy các nhóm tự trợ giúp và liên kết chúng với các cơ quan tài chính chính thức, thực hiện các chức năng sau:

- Tổ chức những người nghèo thành các nhóm

- Đào tạo và giúp đỡ họ trong việc tổ chức, quản lý các vấn đề tài chính

- Giúp họ tiếp cận nhiều hơn với tín dụng và với các cơ quan tài chính chính thức

- Giúp họ có thêm cơ hội, mở rộng các lựa chọn sẵn có để phát triển kinh tế

2.2.2 Thị trường tài chính

a, Tín dụng vi mô

Ngành tín dụng vi mô tăng trưởng nhanh của Ấn Độ có thể sắp sụp đổ do người

đi vay ở những bang lớn nhất nước này đang ngừng trả nợ

Những người đi vay ở những bang lớn nhất của Ấn Độ ngừng trả nợ do nghe từ phía các nhà chính trị rằng ngành tín dụng vi mô nước này đang thu lợi cực lớn từ sự khó khăn của những người nghèo

Các ngân hàng Ấn Độ cung cấp khoảng 80% vốn, tương đương 4 tỷ USD để các công ty cho người nghèo vay Các ngân hàng lo ngại rằng sau khi trải qua khủng hoảng tài chính toàn cầu gần như an toàn, giờ đây họ có thể đối mặt với những rủi ro thiệt hại nghiêm trọng

Tín dụng vi mô ban đầu là hoạt động của các tổ chức phi chính phủ, cấp các khoản vay nhỏ cho người nghèo và được coi là biện pháp hứa hẹn giúp hàng triệu người thoát nghèo

Trong những năm gần đây, các quỹ, các nhà đầu tư mạo hiểm và Ngân hàng thế giới đã chọn Ấn Độ làm nơi thử nghiệm cho các “doanh nghiệp xã hội” hoạt động vì mục đích lợi nhuận để vừa kiếm tiền, trong khi vẫn có thể đáp ứng như cầu xã hội Ngành công nghiệp cho vay có cùng khuynh hướng kiểu này cũng đang nở rộ ở châu Phi, Mỹ Latinh và ở nhiều nơi tại châu Á Tuy nhiên, hoạt động tài chính vi mô

vì mục đích lợi nhuận đã khiến nhiều công ty tín dụng vi mô trên khắp thế giới mở rộng cấp khoản vay cho những người dân nghèo ở nông thôn với mức lãi suất cắt cổ

mà không cần biết họ có khả năng trả nợ hay không Nhiều công ty đã tăng doanh thu hàng năm hơn gấp đôi nhờ phương thức kinh doanh này Có một thực tế là khi đạo luật mới đang được xem xét thông qua, lãnh đạo các địa phương đã khuyên người dân

“xù nợ” Việc trả các khoản nợ trị giá 2 tỷ USD trên toàn Ấn Độ thực tế đang ngưng lại Các ngân hàng cho biết, trong vài tuần qua, có không đến 10% người đi vay đến

trả nợ Nếu xu hướng này tiếp diễn, ngành tín dụng vi mô của Ấn Độ sẽ đứng trước nguy cơ sụp đổ

b, Bảo hiểm vi mô

Trong những năm gần đây, bảo hiểm hay được bảo hiểm là đặc quyền của người giàu Thậm chí ngay cả tập đoàn Bảo hiểm nhân thọ của nhà nước (LIC), công ty đã

có thâm niên 50 năm trong ngành, hay các công ty bảo hiểm khác đều có xu hướng lựa chọn cung cấp bảo hiểm cho các hộ gia đình có tài sản cố định và thu nhập ổn định, thậm chí ngay cả khi họ ở khu vực nông thôn Tại Hội Nghị quốc tế về bảo hiểm

vi mô được tổ chức tại Mumbai, Ấn Độ tháng 11 năm 2007, Bộ trưởng Bộ Tài chính

P Chidambaram đã yêu cầu các công ty bảo hiểm sử dụng hệ thống bưu điện hùng hậu và phổ biến của Ấn Độ cũng như khoảng 60,000 chi nhánh ngân hàng để cung cấp BHVM cho người nghèo “Chúng tôi hy vọng tỷ lệ tăng trưởng năm nay sẽ lên tới 9% Nhưng người nghèo cần nhận được các khoản tín dụng và bảo hiểm; và họ cũng nên được hưởng lợi từ những sản phẩm này.”

Các công ty bảo hiểm Nhân thọ và Phi nhân thọ có thể kết hợp để phát hành các sản phẩm kết hợp (bảo hiểm nhân thọ và bảo hiểm phi nhân thọ) cho người nghèo và điều này được IRDA cho phép Công nghệ cũng là một yếu tố hỗ trợ BHVM; việc công nghệ ngày càng phát triển đã khiến ngành công nghiệp bảo hiểm hỗ trợ rất nhiều cho BHVM Ví dụ: tính sẵn có của các thông tin, dữ liệu sẽ giúp ích rất nhiều cho việc phân tích, làm rõ tính dễ bị tổn thương của người nghèo Hơn nữa, BHVM có thể khiến các công ty bảo hiểm làm ăn có hiệu quả hơn từ những khoản đóng góp nhỏ

* Bảo hiểm về sử dụng internet năm 2009

Các công ty bảo hiểm đều biết cung cấp bảo hiểm cho vùng nông thôn Ấn Độ khá đắt đỏ, số lượng cá nhân mua bảo hiểm thấp trong khi đó chính là vấn đề sống còn trong kinh doanh Điều này ngăn cản các sản phẩm bảo hiểm đến với nông dân ở

các vùng xa xôi ở Ấn Độ, ví dụ như bảo hiểm có tiền thưởng, kỳ hạn và hợp đồng lương hưu

Megatop, một công ty bảo hiểm Ấn Độ, đã đề xuất sáng kiến sử dụng internet, vốn đang phát triển rất nhanh, để bán sản phẩm tới nhựng cộng đồng nghèo và xa xôi nhất ở Ấn Độ Quỹ Thách thức Tập trung tài chính của DFID tài trợ khoảng 730.000 bảng Anh, còn các đối tác tư nhân cung cấp 770.000 bảng vào dự án

Megatop muốn cung cấp những sản phẩm bảo hiểm như bảo hiểm có tiền thưởng, kỳ hạn và hợp đồng lương hưu tới người nông dân tại 9000 làng ở Andhra và Madhya Pradesh, sử dụng mạng lưới cổng internet ITC e-Choupal ở các làng để tiếp thị và phân phối

Mấu chốt của dự án là Choupal Sanchalaks – những nông dân địa phương được kính trọng, thường là cầu nối giữa những nông dân không biết chữ, ít học, và công nghệ mới Họ hỗ trợ về vật chất đối với các dịch vụ có trên cổng internet ITC cung cấp các quầy internet ở các làng xa xôi, nông dân ở đó có thể xem tin, thông tin thương mại, tìm nhà cung cấp, biết dự báo thời tiết bằng tiếng Hindi Megatop hợp tác với ITC, cung cấp dịch vụ bảo hiểm thông qua mạng lưới e-Choupal trực tiếp tới nông dân Ngoài ra Megatop cũng đào tạo nhân viên ngay tại làng, giúp sử dụng các ứng dụng theo cách đơn giản nhất

Trong ba tháng đầu tiên, 2000 hợp đồng bảo hiểm được ký, 400 nhân viên được tuyển, và 70,000 người được tác động Tới cuối năm đầu tiên, 9000 nông dân ở các làng xa xôi sẽ được tiếp cận hợp đồng bảo hiểm lần đầu tiên Cung cấp bảo hiểm cho các cộng đồng xa xôi khuyến khích tiết kiệm, cải thiện sinh kế do không phải bán tài sản quí giá trong những hoàn cảnh không dự báo được, hay mất mùa

Ngoài ra, nông dân trong vùng được đào tạo sử dụng công nghệ mới và bán dịch

vụ bảo hiểm

* Bảo hiểm mùa màng – giải pháp mới đối phó với biến đổi khí hậu (2009)