KHÍ TƯỢNG NÔNG NGHIỆP - CHƯƠNG 3 ppt

***** CHƯƠNG 3 CHẾ ĐỘ NHIỆT CỦA ĐẤT Nhiệt độ đất là một trong những nhân tố quan khối ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động sống của thực vật và sự hoạt động của lớp khí quyể n gần sát mặt đ

những điều kiện bất thuận của ngoại cảnh, tăng diện tích và tuổi thọ của lá là m tăng khả năng hấp thụ năng lượng bức xạ mặt trời dẫn tới năng suất tăng

*****

CHƯƠNG 3 CHẾ ĐỘ NHIỆT CỦA ĐẤT

Nhiệt độ đất là một trong những nhân tố quan khối ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động sống của thực vật và sự hoạt động của lớp khí quyể n gần sát mặt đất Chúng ta

đều biết rằng: sự nảy mầm của hạt, sự hình thành v à phát triển của bộ rễ thực vật xảy

ra ở trong đất, sự phân giải các chất hữu cơ (cành rơi, lá rụng, các xác động thực vật trong đất,…), chất dinh dưỡng hoà tan trong nước và nhiều quá trình sinh vật học, hoá học, vật lý học khác cũng xảy ra ở trong đất Tất cả những điều đó đối với sự sinh

trưởng, phát triển và năng suất của cây trồng đều có ý nghĩa quan khối Do đó muốn

xác định đúng đắn điều kiệ n khí tượng nô ng nghiệp trong sự sinh trưởng, phát triển của thực vật, cần phải biết trạng thá i nhiệt của mặt đất

1 Tính chất nhiệ t của đất

a Nhiệt dung của đất

Nhiệt dung của đất là đại lượng dùng để đánh giá khả nă ng nóng lên nhanh hay chậ m của đất Nhiệt dung của đất được chia là m ha i loại:

* Nhiệt dung k hối lượng Cp (calo/g.độ) là lượng nhiệt cần thiết để là m 1gam đất

nóng lên 1oC

* Nhiệt dung thể tích Cv (calo/c m3.độ) là lượng nhiệt cần thiết để làm 1c m3 đất nóng lên 1oC

Gọi d là tỷ khối của đất, mối quan hệ giữa nhiệt dung thể tích và nhiệt dung khối lượng được biểu diễn:

C v = C p d (calo/cm 3 độ)

Bảng 5: Nhiệt dung cuả 1 số thành phần cấu tạo đất

Nhiệt dung của đất phụ thuộc vào:

- Thành phần cấu tạo đất: các loại đất có cấu tạo từ thành phần khác nhau có

nhiệt dung khác nhau:

Thành phần Nhiệt dung khối lượng C p

(calo/g/độ)

Nhiệt dung thể tích C v (calo/c m3/độ)

Từ kết quả nghiên cứu ở bảng 6 cho thấy:

+ Nhiệt dung thể tíc h của mọi thành phần rắn trong đất dao động từ 0,4-0,6 calo/c m3.độ + Nhiệt dung thể tíc h của không khí trong đất là 0,0003 calo/cm3.độ

+ Nhiệt dung của nước bằng 1 calo/c m3.độ (V1g= 1cm3)

Trong đất hầu như luôn có chứa nước và không khí Chính vì vậy trong đất càng nhiề u nước, càng ít không khí thì nhiệt dung thể tích càng lớn

- Độ ẩm đất:

Bảng 6: Nhiệt dung thể tích của các loại đất có độ ẩm khác nha u

(calo/cm3/độ)

0 20 50 80 100

Từ đó ta có thể giải thíc h được sự nóng lên và lạnh đi rất khác nhau của các loại đất khi có cùng một nguồn nă ng lượng bức xạ mặt trời như nhau

- Các loại đất có nhiệt dung nhỏ dễ bị đốt nóng lên và lạnh đi nhanh hơn so với đất

có nhiệt dung lớn làm cho các loại đất có nhiệt dung nhỏ biến động mạ nh mẽ hơn so với các loại đất có nhiệt dung lớn

- Đất ẩm có chế độ nhiệt ôn hoà hơn ít dao động hơn so với đất khô

Vì vậy, các loại đất khô thiếu ẩm thường có chế độ nhiệt không ổn định, chúng nóng lên về ban ngày nhanh và lạnh đi về ban đê m nhanh Sự biến động này đã ảnh hưởng lớn đến quá trình sinh trưởng và phát triển của cây trồng, đặc biệt đối với đất cát

b Hệ số dẫn nhiệt của đất λ (calo.cm -2 cm -1 s -1 độ -1 ): hệ số dẫn nhiệt của đất là

đại lượng dùng để đánh giá khả năng truyề n nhiệt của các loại đất

Hệ số dẫn nhiệt của đất λ (calo.cm -2 cm -1 s -1 độ -1 ) là lượng nhiệt đi qua một đơn

vị diện tích 1 cm 2 , có độ dày 1 cm, trong thời gian một giây, khi nhiệt độ chênh lệch giữa hai lớp kế cận nhau là 1 0 C

Độ lớn của hệ số dẫn nhiệt quyết định bởi đặc tính vật lý của đất Các loại đất khác nha u thì hệ số dẫn nhiệt của chúng cũng rất khác nhau và nó phụ thuộc vào:

- Thành phần cấu tạo của đất: đất có thành phần cấu tạo khác nhau thì hệ số

dẫn nhiệt của chúng cũng khác nhau

+ Hệ số dẫn nhiệt (HSDN) của nước: 0,0013 calo.cm-2.cm-1.s-1.độ-1

+ Hệ số dẫn nhiệt của không khí: 0,00005 calo.c m-2.c m-1.s-1.độ-1

+ HSDN của thành phần rắn trong đất: 0,001-0,006 calo.c m-2.c m-1.s-1.độ-1

Bảng 7: Hệ số dẫn nhiệt λ (calo.cm-2.cm-1.s-1.độ-1) của một số thành phần cấu tạo đất Thà nh phần Hệ số dẫn nhiệt Thành phần Hệ số dẫn nhiệt

- Ẩm độ đất: nước trong đất có thể làm tăng thê m hệ số dẫn nhiệt của đất

Nước và không khí trong đất là ha i thành phần có tính chất đối kháng Sự có mặt của nước và không khí trong đất nhiề u hay ít đã ảnh hưởng đến tính dẫn nhiệt của đất Chính vì vậy ở những loại đất có ẩm độ cao chế độ nhiệt ôn hoà hơn, ổn định hơn,

biên độ nhiệt độ ngày đêm nhỏ, ngược lại đối với đất khô chế độ nhiệt ngày đêm biến động lớn, biên độ nhiệt độ ngày đêm cao

- Độ xốp: đất càng xốp hệ số dẫn nhiệt càng kém Kích thước của hạt đất càng

lớn thì hệ số dẫn nhiệt càng nhỏ

- Bốc hơi: hệ số dẫn nhiệt trong đất còn phụ thuộc nhiề u vào sự bốc hơi

c Hệ số truyền nhiệt của đất (k):

Tốc độ truyền nhiệt độ trong lớp đất trồng trọt và đặc biệt ở tầng canh tác có ý nghĩa lớn trong kỹ thuật trồng trọt Khi thực hiện các biện pháp canh tác thường dựa trên sự phân bố nhiệt độ ở các lớp đất khác nhau Để giải quyết vấn đề này người ta dùng một khái niệ m gọ i là hệ số truyề n nhiệt độ của đất

Hệ số truyền nhiệt độ của đất là tỷ số giữa hệ số dẫn nhiệt (λ) và nhiệt dung thể tích (Cv) của chúng

1

Hệ số truyền nhiệt độ của đất phụ thuộc vào độ ẩm và tỷ khố i của đất Kết quả nghiên cứu của A.I.Gupalo cho thấy tỷ khối của đất càng cao thì hệ số truyền nhiệt của đất càng lớn Hệ số truyền nhiệt độ của đất đạt giá trị lớn nhất khi ẩm độ đất khoảng 18 – 20 %

Hệ số truyề n nhiệt độ của nước và không khí nhỏ hơn so với phần rắn trong đất cho nên đất ẩm và đất xốp truyền nhiệt xuống sâu và mất nhiệt trong không khí chậm hơn so với đất khô và cứng

2 Cân bằng nhiệt của mặt đất

2.1 Cơ chế nhiệt của đất

Ban ngày, mặt đất nóng lên chủ yếu là nhờ nguồn năng lượng của bức xạ mặt trời Mặt đất hấp thụ các tia bức xạ mặt trời và chuyển thành nhiệt năng làm cho mặt đất nóng lê n Vào những giờ có mặt trời, mặt đất được đốt nóng và nhiệt của bề mặt đất nhậ n được lạ i truyề n cho những lớp không khí tiếp giáp và cho những lớp đất sâu hơn Vào ban đêm và những ngày mùa đông lạnh, mặt đất bị nguội đi do phát xạ Sự nguội lạnh này cũng làm cho lớp không khí kế tiếp và những lớp đất dưới lạ nh đi

Mặt trực tiếp nhận và phát nhiệt người ta gọi là mặt hoạt động Bề mặt hoạt động có thể là rừng cây, mặt nước, đá, cát,… cho nên tính chất nhiệt của chúng rất khác nhau Vì vậy, quá trình nóng lên, nguội đi và truyền nhiệt vào sâu trong đất của các bề mặt nà y cũng rất khác nhau, dẫn đến có biến thiên nhiệt độ ngày đêm và nă m Như vậy, quá trình nóng lên của mặt đất là do sự nhận năng lượng và quá trình lạnh đi của chúng là do sự mất năng lượng của lớp bề mặt đất Hai quá trình này xảy ra liên tục suốt ngày đêm, tạo nên một cân bằng động Mặt đất chỉ nóng lê n khi phần nă ng lượng nhận được lớn hơn phần năng lượng mất đi Ngược lại khi phầ n năng lượng mất

đi chiếm ưu thế thì mặt đất bị lạnh đi

2.2 Cân bằng nhiệt của bề mặt đất

Sự nóng lên hay lạnh đi của đất là kết quả của sự cân bằng động nhiệt độ đất và được quyết định bởi cân bằng nă ng lượng bức xạ trên mặt đất

Cân bằng nhiệt của mặt đất là hiệu số giữa phần năng lượng nhận được và phần năng lượng mất đi của mặt đất Nếu cân bằng nhiệt có giá trị dương thì mặt đất nóng lên, cân bằng nhiệt bằng 0 thì nhiệt độ mặt đất không đổi, cân bằng nhiệt là một số âm thì mặt đất sẽ bị lạnh đi

a Sự cân bằng nhiệt của mặt đất vào ban ngày:

Vào ban ngày bề mặt đất nhận được những nguồn nhiệt từ:

- Tổng xạ gồ m trực xạ và tán xạ ( Q= S’+D )

- Luồng phát xạ sóng dài của khí quyể n (Ek q)

Đồng thời mất đi những nguồn nhiệt:

- Do phản xạ sóng ngắ n (Rn)

- Do phát xạ sóng dài của bề mặt đất (Eđ)

- Do dòng thăng đi lên (V)

- Do lượng nhiệt truyền sâu vào lòng đất (P)

- Do quá trình bốc hơi (LE)

Vì vậy phương trình cân bằng nhiệt của mặt đất vào những ban ngày có dạng:

LE V P E A D S B

LE V P E E R D S

hd

kq d n

































) 1 )(

' (

' 1 1

B

Ba lượng nhiệt P, V, LE mất đi không đáng kể so với năng lượng bức xạ mặt trời mà mặt đất nhận được Vì vậ y, cân bằng nhiệt của bề mặt đất vào ban ngày luô n có giá trị dương Trừ những vùng cực vào mùa đông không có trực xạ thì cân bằng nhiệt

độ của bề mặt đất vào ban ngày mang giá trị â m

b Cân bằng nhiệt của bề mặt đất v ào ban đêm:

Vào ban đêm không có bức xạ mặt trời nên không có trực xạ (S’) và tán xạ (D) Mặt đất nhận được các nguồ n nhiệt:

- Do phát xạ sóng dài của bề mặt đất (Eđ)

- Do dòng giáng đi xuống (V)

- Do lượng nhiệt truyền ra từ lòng đất (P)

- Do sự ngưng kết hơi nước (LE)

Mặt đất mất đi các nguồn nhiệt:

- Tổng xạ

- Phát xạ sóng dài mặt đất

Phương trình cân bằng nhiệt của bề mặt đất vào ban đê m có dạng:

hd

kq d

E LE V P B

E E LE V P



















 2 2

B

Do lượng nhiệt nhận được từ P, V, LE không đáng kể, nên cân bằng nhiệt vào ban đêm của mặt đất phụ thuộc vào bức xạ hiệu dụng

Thô ng thường thì cân bằng nhiệt của mặt đất có giá trị âm, vì phần nă ng lượng nhậ n được về ban đêm rất nhỏ, không bù được phần năng lượng mất đi, do đó nhiệt độ của mặt đất về ban đê m giả m đi rất nhanh, dặc biệt vào những đêm trời quang mây, lặng gió hoặc có gió nhẹ là m xúc tiến quá trình phát xạ mặt đất, làm cho nhiệt độ mặt đất lạnh đi nhanh, nhất là vào mùa đông và không quá nóng vào những đê m mùa hè Cân bằng nhiệt của mặt đất về ban đê m chỉ lớn hơn 0 khi bức xạ hiệu dụng nhỏ hơn 0, nghĩa là Ek q > Eđ, điều này chỉ xảy ra vào những ngày trời nhiề u mây

3 Sự diễn biến hàng ngày và hàng nă m của nhiệt độ đất

3.1 Sự diễn biến hằng ngày của nhiệt độ đất

Sự nóng lên vào ban ngày và lạnh đi vào ban đêm của mặt đất gây ra sự biến thiê n nhiệt độ liên tục trong suốt thời gia n một ngày đêm, gọi là sự diễn biến hà ng ngày của nhiệt độ đất

a Thời gian xuất hiện các cực trị về nhiệt độ đất trong ngày

Dao động hằng ngày của nhiệt độ mặt đất là một dao động đơn giả n, có một trị

số cực đại và một trị số cực tiểu

- Cực đại của nhiệt độ mặt đất trong ngà y thường xuất hiện vào giữa trưa (khoảng

13 giờ)

- Cực tiểu của nhiệt độ mặt đất thường xuất hiệ n vào trước khi mặt trời mọc khoảng

1 giờ

b Biên độ biến thiên hằng ngày của nhiệt độ mặt đất

Biê n độ biến thiê n hàng ngày của nhiệt độ mặt đất là hiệ u số giữa trị số nhiệt độ cao nhất và nhiệt độ thấp nhất trong ngày đó và được biểu diễn như sau:

Δt = t m ax – t m i n

trong đó: tmax là giá trị nhiệt độ cao nhất trong ngà y (0C)

tmin là giá trị nhiệt độ thấp nhất trong ngày đó (0C)

Biê n độ biến thiên hằng ngày của nhiệt độ mặt đất là yếu tố biến động rất lớn và

nó phụ thuộc vào những yế u tố sau:

- Thời gian trong năm: mùa hè biên độ biế n thiên hàng ngày của nhiệt độ đất lớn

hơn mùa đông Biê n độ biến thiên hàng ngà y của nhiệt độ đất vào mùa hè khoảng

200C và trên nữa, mùa đông vào khoảng 10-110C và dưới nữa tuỳ theo vĩ độ địa phương Riêng trong điều kiện khí hậu gió mùa, biên độ biến thiên hà ng ngày của nhiệt

độ đất cao nhất ở những ngày cuối thu, đầu đông và nhỏ nhất trong những ngày giữa mùa đông

- Vĩ độ địa phương: vĩ độ địa phương càng thấp thì biên độ biến thiên hàng ngày

của nhiệt độ đất càng cao Ở vùng xích đạo và vùng nhiệt đới biên độ biế n thiên hà ng ngà y của nhiệt độ đất có giá trị lớn nhất Vĩ độ càng cao, biên độ biế n thiên hàng ngày của nhiệt độ đất càng giảm nhưng biên độ biến thiên hàng năm của nhiệt độ đất càng tăng

- Lượng mây: lượng mây trên bầu trời càng ít thì biên độ biến thiên hằng ngày của

nhiệt độ đất càng cao (vì lượng mâ y làm giả m trực xạ vào ban ngày và giả m phát xạ hiệu dụng vào ban đêm)

- Tính chất nhiệt của đất (nhiệt dung v à hệ số dẫn nhiệt của đất):

+ Nhiệt dung của đất càng lớn thì biên độ biến thiên hà ng ngà y của nhiệt độ đất càng nhỏ

+ Hệ số dẫn nhiệt càng lớn thì biên độ biến thiê n hàng ngày của nhiệt độ đất càng nhỏ

- Màu sắc của đất: biên độ biến thiên hàng ngà y của nhiệt độ đất ở đất sẫm màu lớn

hơn so với đất nhạt màu

- Độ ẩm đất: biên độ hằng ngà y của đất ẩm nhỏ hơn đất khô

- Độ cứng: biên độ hằng ngà y ở đất xốp nhỏ hơn đất cứng

- Địa hình v à hướng dốc:

+ Địa hình càng cao thì biên độ biến thiên hà ng ngày của nhiệt độ đất càng lớn + Biê n độ biến thiên hằng ngà y ở đất ghồ ghề lớn hơn đất bằng phẳng

+ Hướng sườn dốc khác nha u thì mức độ nóng lên của đất khác nhau Biên độ nhiệt

độ hàng ngày của nhiệt độ đất ở sườn Tây lớn hơn sườn Đô ng

-Lớp phủ thiên nhiên của đất:

Đất có phủ thực vật (cỏ cây, rừng,…) biên độ biến thiên hằng ngày của mặt đất nhỏ hơn so với đất trơ trụi (do thực vật ngăn cản được rất nhiề u bức xạ mặt trời tới được mặt đất)

- Độ trong suốt của khí quyển: biên độ biế n thiên hàng ngày của nhiệt độ đất tăng

lên khi độ trong suốt của khí quyển tăng

Bảng 8: Những biến thiê n nhiệt độ hàng ngà y trên mặt những loại đất khác nha u:

Biê n độ 13,1 20,1 43,5 21,4

Đối với cát do có nhiệt dung và hệ số dẫn nhiệt thấp nên biên độ biến thiên hằ ng ngà y của của đất cát rất lớn Điều này gây ảnh hưởng lớn cho sự sinh trưởng và phát triển của cây trồng trên vùng đất cát

3.2 Sự diễn biến hàng năm của nhiệt độ đất

Sự diễ n biến hàng nă m của nhiệt độ đất liên quan đến sự biến thiên hàng năm của lượng nhập năng lượng bức xạ mặt trời Tại Bắc bán cầu điể m cực đại của nhiệt độ đất thấy vào tháng 7, 8 Còn điể m cực tiểu vào tháng 1, tháng 2

 Biên độ biến thiên hàng năm của nhiệt độ mặt đất là hiệu số giữa nhiệt độ đất trung bình tháng cao nhất và tháng thấp nhất trong năm đó

Δ tn = t tm ax – t tmi n ( 0 C)

trong đó: tt max là nhiệt độ trung bình tháng cao nhất trong nă m

tt min là nhiệt độ trung bình tháng thấp nhất trong nă m

Biên độ biến thiên hàng nă m của nhiệt độ đất phụ thuộc vào:

- Vĩ độ địa phương: vĩ độ càng cao thì biên độ biến thiên hàng nă m của nhiệt độ đất

càng lớn Càng gần biể n biên độ nhiệt độ càng giả m Tại những vĩ độ trung bình biên

độ hàng nă m khoảng 300C

- Lớp phủ thực vật: biên độ nhiệt độ hàng nă m của đất trơ trụi lớn hơn so với đất có

phủ thực vật

Biê n độ biến thiê n hàng nă m cũng như hàng ngày của nhiệt độ đất giả m theo độ sâu và ở một độ sâu nào đó là lớp có nhiệt độ hàng ngày (hàng nă m) bất biến Tùy theo đặc điểm của đất mà biên độ nhiệt độ hàng nă m (hàng ngà y) triệt tiêu ở những độ sâu khác nha u Tại những vùng nhiệt đới nơi biê n độ nhiệt độ hàng năm bất biến ở độ sâu khoảng 5- 10 m, còn ở vùng vĩ độ trung bình lớp đất có nhiệt độ hàng năm bất biến ở độ sâu 15-20m

Thời gian xảy ra nhiệt độ hàng nă m cực đại (cực tiểu) chậm dần theo độ sâu Vùng vĩ độ trung bình thường khoảng 20-30 ngày cho mỗi mét độ sâu

4 Ảnh hưởng của nhiệ t độ đất đối với sản xuất nông nghiệ p:

4.1 Nhiệt độ đất ảnh hưởng đến cây trồng:

Nhiệt độ đất là một trong nhữ ng yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng, phát triển và năng suất cây trồng Nhiệt độ đất đặc biệt có ý nghĩa đối với sự nảy mầm của hạt, sự phát triển của bộ rễ cây, ảnh hưởng đến hoạt động sống của vi sinh vật đất Chỉ khi có một nhiệt lượng nhất định hạt giống mới có thể nảy mầ m, rễ non mới phát dục được, mầ m no n mới có thể mọc lên khỏ i mặt đất Nhiệt độ đất ảnh hưởng đến:

- Các giai đoạn sinh trưởng và phát triển của cây trồng, đặc biệt là giai đoạn nảy mầm của hạt giống

Nhu cầu về nhiệt độ đất ở gia i đoạn mọc mầ m của các giống cây trồng khác nha u thì khác nhau Muốn cho hạt giống nảy mầm được nhiệt độ đất phải cao hơn giới hạn tối thấp sinh vật học mà hạt giố ng đó yêu cầu Nếu nhiệt độ quá thấp (dưới giới hạn tối thấp sinh vật học) hạt giố ng sẽ không nảy mầ m được Ví dụ lúa chỉ gieo khi nhiệt độ đất cao hơn 12-140C; ngô gieo khi nhiệt độ cao hơn 8-100C Trong khoảng nhiệt độ thích hợp, nhiệt độ tăng sẽ rút ngắn thời gian từ gieo đến mọc mầ m, chất lượng mầ m tốt, tỷ lệ mầ m cao Ngược lại, nếu nhiệt độ quá cao (quá giới hạn tối cao sinh vật học) cũng là m cho hạt giố ng mất khả năng nảy mầm hoặc chất lượng mầm kém, cây phát triển yếu Hạt giống nằm lâu ngày dưới đất sẽ bị thố i do các loại nấm bệnh, vi sinh vật, côn trùng phá hoại Đặc biệt là các loại hạt giống có hà m lượng dầu cao như vừng, lạc, bông, hướng dương,…

Bảng 9: Nhu cầu về nhiệt độ đất trong thời kỳ nảy mầ m của một số loại hạt giống

Nhiệt độ đất Loại hạt giống

Các giai đoạn khác nha u của cây trồng cũng yê u cầu nhiệt độ đất khác nhau: những quá trình sinh lý chủ yếu của cây như quang hợp, hô hấp,… chủ yếu diễn ra ở nhiệt độ đất từ 30-350C, quá trình sinh lý được tăng cường thêm khi nhiệt độ tăng, sau

đó lạ i yếu đi và tới 40- 450C thì ngừng hẳn Nhiệt độ đất trên 500C thường đã có hại rõ rệt đối với cây Khả năng chịu được nhiệt độ thấp cũng không giống nha u đối với từng loại cây Các cây nhiệt đới có thể ngừng sinh trưởng ở điề u kiệ n nhiệt độ đất 3-40C và

có khi ở nhiệt độ cao hơn nữa, lúc này quá trình vận chuyển chất dinh dưỡng từ rễ lên các bộ phận trên mặt đất bị đình trệ Riêng các cây xứ lạnh có thể chịu được nhiệt độ thấp hơn tới - 200C, -300C hay hơn nữa

Ở nước ta, vụ Đông và vụ Xuân là những vụ trồng trọt có nhiệt độ thấp, do đó cần phải nghiên cứu để nắ m vững được nhu cầu nhiệt cần cho sự mọc mầm của hạt giống, đồng thời cần nắ m được sự diễn biến về nhiệt độ và ẩm độ đất tự nhiê n ở thời

kỳ gieo hạt nhằm xác định thời vụ gieo thíc h hợp, tạo điều kiện tốt nga y từ pha sinh trưởng đầu tiên

- Ảnh hưởng đến sự phát sinh v à phát triển của rễ

Nhiệt độ đất ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình phát sinh, phát triển của rễ và các

bộ phận dưới mặt đất Theo tài liệu của Xine nnhicốp, nhiệt độ đất ảnh hưởng đến độ dài của rễ ngô trong ngà y như sau:

Bảng 10: Nhiệt độ đất ảnh hưởng đến độ dàicủa rễ

Độ dài của rễ

(mm/ngày)

Trong khoảng nhiệt độ đất thích hợp thì nhiệt độ càng tăng, bộ rễ phát triển càng nha nh nhưng nếu nhiệt độ quá cao sẽ ảnh hưởng đến bộ rễ Tại vùng nhiệt đới, nhiệt độ cao dưới đất là m hư củ khoai tây Nhiệt độ đất tối thích cho cây trồng nà y là 170C và khoai tây ngừng lớn hẳ n ở nhiệt độ 280C

- Nhiệt độ đất ảnh hưởng tới qua trình hút nước, huy động v à cung cấp chất dinh dưỡng cho cây

+ Nhiệt độ đất cao làm tăng khả năng hoà tan các chất dinh dưỡng trong đất, làm tăng hoạt tính của dung dịc h đất giúp cho bộ rễ cây trồng hút được một cách thuận lợi hơn

+ Nhiệt độ đất cao là m tăng quá trình bốc hơi nước trên mặt đất và quá trình phát tán hơi nước của các bộ phận thân lá tạo ra dòng vận chuyển liê n tục của nước và các chất dinh dưỡng trong cơ thể cây trồng Trong điều kiện nhiệt độ thấp quá là m giảm tốc độ thậm chí là m ngưng trệ các quá trình trên gâ y ra nhữ ng ảnh hưởng xấu đến cây trồng

- Nhiệt độ đất ảnh hưởng đến hoạt động của v i sinh vật đất

+ Nhiệt độ đất thích hợp cường độ hoạt động của vi sinh vật đất mạnh, tốc độ phân giải các chất hữu cơ trong đất xảy ra nhanh chóng, tăng khả năng cung cấp chất hữu cơ cho cây

+ Các loại sản phẩ m phụ như thân lá, rễ cây sau thu hoạch, các loại phân hữu cơ, phân chuồng, phân xanh bón vào đất phải được phân giải thành các chất vô cơ dễ tiêu cây trồng mới sử dụng được

- Ảnh hưởng đến sự phát sinh và phát triển của sâu bệnh

Nhiệt độ đất còn ảnh hưởng đến sự phát sinh, phát triển của một số loài sâu bệnh sống trong đất Nếu nhiệt độ thíc h hợp chúng có thể tồn tại lâu trong đất

Tóm lại, nhiệt độ đất ảnh hưởng rất lớn đến quá trình sản xuất nông nghiệp, đến

năng suất và chất lượng nông sản phẩ m

5 Những biện phá p kỹ thuật điề u hoà chế độ nhiệ t của đất

5.1 Những biện pháp kỹ thuật giữ v à tăng nhiệt độ đất trong mùa đông:

Trong thời kỳ mùa đông năng lượng bức xạ nhậ n được ít, lại kè m theo gió lạnh Chính vì vậy vấn đề giữ nhiệt trong thời kỳ mùa đông cần được quan tâm đến

Có một số biện pháp kỹ thuật cần quan tâm sau:

- Che phủ mặt đất: có thể dùng những biện pháp sau: Rơm rạ, cỏ mục, mùn

trấu,…Cây phân xanh: rong, bèo, muồng,….Ny lông Rải tro trên mặt ruộng ở một số ruộng mới gieo trồng sẽ là m tăng khả năng hấp thụ nhiệt mặt trời của mặt đất