KHÁI QUÁT ĐỊA LÝ VƯỜN QUỐC GIA KON KA KINH IUCN Loại II (vườn quốc gia) pot

Vườn quốc gia Kon Ka Kinh có tên trong danh sách các khu rừng đặc dụng từ năm 1986 theo Quyết định số 194/CT ngày 9 tháng 8 năm 1986 của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng CHXHCN Việt Nam, với

KHÁI QUÁT ĐỊA LÝ VƯỜN QUỐC GIA

KON KA KINH

IUCN Loại II (vườn quốc gia)

Địa điểm: Tây Nguyên, Việt Nam

Gần thành phố: Pleiku, Kon Tum

Tọa độ: 14°20′00″B, 108°22′00″Đ

Diện tích: 417,80 km²

Thành lập: 2002

Cơ quan quản lý: UBND tỉnh Gia Lai

Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh là một vườn quốc gia của Việt Nam,

được thành lập theo Quyết định số 167/2002/QĐ-TTg ngày 25

tháng 11 năm 2002 của Thủ tướng chính phủ Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam trên cơ sở chuyển đổi và nâng cấp từ Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Ka Kinh

Vườn quốc gia Kon Ka Kinh là một khu vực ưu tiên về bảo tồn đa dạng sinh học của Việt Nam, khu vực và quốc tế mà trong tương lai

nó còn là một địa điểm du lịch sinh thái hấp dẫn

Ngoài sự đa dạng và phong phú của hệ động thực vật rừng, Vườn

quốc gia Kon Ka Kinh đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ lưu vực đầu nguồn của các con sông như sông Ba và sông Đắk Pne, cung cấp nước tưới tiêu cho hàng ngàn ha cà phê, hồ tiêu, đất nông nghiệp

và cung cấp nước sinh hoạt cho các huyện của tỉnh Gia Lai và Kon Tum Phía tây của vườn quốc gia là một phần lưu vực của nhà máy thủy điện Yaly

Thông tin chung

Vườn quốc gia Kon Ka Kinh nằm trên cao nguyên Kon Tum, thuộc địa bàn ba huyện Mang Yang, KBang và Đắk Đoa của tỉnh Gia Lai Phần trung tâm nằm ở xã Ayun, huyện Mang Yang, phía đông bắc tỉnh Gia Lai, cách thành phố Pleiku khoảng 50 km về hướng đông bắc, phân bố trên diện tích 41.780 ha với tọa độ địa lý từ 14°09′ đến 14°30′ vĩ bắc và từ 108°16′ đến 108°28′ kinh đông Phía bắc giáp xã Đắk Roong huyện KBang, phía nam giáp xã Hà Ra và một phần xã A Yun, xã Đắk Yă cùng huyện Mang Yang, phía đông giáp các xã Đắk Roong, Kon Pne, Kroong và Lơ Ku huyện KBang, phía tây giáp xã Hà Đông huyện Đắk Đoa

Vườn quốc gia Kon Ka Kinh có tên trong danh sách các khu rừng đặc dụng từ năm 1986 theo Quyết định số 194/CT ngày 9 tháng 8 năm

1986 của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng CHXHCN Việt Nam, với diện

tích 28.000 ha nhằm bảo tồn rừng cận nhiệt đới núi cao với các loài hạt trần Năm 1999, Viện điều tra qui hoạch rừng Việt Nam (FIPI) kết hợp với Tổ chức Chim quốc tế (BirdLife Intemational) xây dựng

Dự án đầu tư thành lập Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Ka Kinh Dự án này được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, UBND tỉnh Gia Lai thẩm định, phê duyệt cùng năm, với diện tích là 41.780 ha Vườn quốc gia Kon Ka Kinh là 1 trong 4 vườn quốc gia của Việt Nam (cùng

Ba Bể, Chư Mom Ray và Hoàng Liên), đồng thời là 1 trong 27 vườn của khu vực Đông Nam Á được công nhận là vườn di sản ASEAN

Địa hình

Độ cao của vườn quốc gia Kon Ka Kinh nằm trong khoảng từ 570 m (thung lũng sông Ba) tới 1.748 m (đỉnh Kon Ka Kinh) Các dòng suối

từ phía đông vườn quốc gia cấp nước cho sông Ba, con sông chảy ngoàn ngoèo gần như theo hướng bắc-nam tới khi hợp lưu với sông

A Yun rồi đổi hướng thành gần như tây bắc-đông nam để đổ vào biển Đông gần thành phố Tuy Hòa; trong khi ở phía tây con sông là lưu vực của các sông nhánh cho sông Mê Kông Do địa hình dốc đứng, các sông suối bắt nguồn từ vườn quốc gia thường ngắn, hẹp và chảy nhanh với nhiều thác nước

Vườn quốc gia Kon Ka Kinh có khoảng 33.565 ha rừng tự nhiên,

chiếm 80% tổng diện tích của nó Vườn quốc gia này hỗ trợ cho một loạt các kiểu môi trường sống miền núi Cụ thể, ở đây có khoảng 2.000 ha rừng hỗn giao lá kim và lá rộng, chứa chủ yếu là pơ mu

(Fokienia hodginsii)

Thực vật

Do đặc điểm đa dạng về địa hình, độ cao, khí hậu, đất đai và các nhân

tố hình thành rừng khác đã tạo cho hệ thực vật rừng ở Vườn quốc gia Kon Ka Kinh khá phong phú và đa dạng Đây là điểm hội tụ của các luồng thực vật sau:

 Luồng thực vật thuộc khu hệ Bắc Việt Nam có các loài cây thuộc các họ Fabaceae, Euphorbiaceae, Magnoliaceae, Moraceae,

Anonaceae, Lauraceae, Fagaceae v.v Luồng thực vật này

thường phân bố nhiều ở khu vực chịu ảnh hưởng chế độ mưa

ẩm nhiệt nhiệt đới Rừng thường có nhiều loài cây trên đơn vị diện tích và các loài ưu thế có tổ thành không lớn

 Luồng thực vật thuộc khu hệ Vân Nam-Quý Châu và chân dãy núi Himalaya có các loài cây lá kim của nhóm thực vật hạt trần

như thông nàng (Podocarpus imbricatus), hoàng đàn giả

(Dacrydium pierrei), kim giao nam (Nageia wallichiana), pơ mu (Fokienia hodginsii) v.v

 Luồng thực vật thuộc khu hệ Malaysia-Indonesia: Đại diện cho luồng thực vật này là các loài cây thuộc họ Dipterocarpaceae

như chò chai (Anogeissus acuminata), chò đen (Parashorea

stellata), chò chỉ (Parashorea chinensis), cẩm (?) v.v

 Luồng thực vật Ấn Độ-Myanma: Tiêu biểu có các loài cây thuộc

các họ Combretaceae như choại (Terminalia bellirica) hay

Lythraceae như bằng lăng ổi (Lagerstroemia tomentosa) v.v

Kết quả điều tra hệ thực vật rừng ở vườn quốc gia Kon Ka Kinh đã thống kê được 687 loài thực vật thuộc 459 chi và 140 họ Trong đó ngành 2 lá mầm chiếm đa số (104 họ, 337 chi, 528 loài) Sau đó là ngành 1 lá mầm (15 họ, 82 chi, 111 loài) Các ngành khuyết thực vật

có 16 họ, 32 chi và 40 loài Thực vật hạt trần có 5 họ, 8 chi, 8 loài Vườn quốc gia Kon Ka Kinh có hệ thực vật rất phong phú, đa dạng về thành phần loài Đặc biệt có rất nhiều loài thực vật đặc hữu, quý hiếm cần phải bảo tồn nguồn gen như:

1 Có 11 loài đặc hữu là: thông Đà Lạt (Pinus dalatensis), hoa khế,

gõ đỏ (Afzelia xylocarpa), trắc trung (Dalbergia annamensis), xoay (Dialium cochinchinense), bọ nẹt Trung Bộ (Alchornea

annamica), du moóc, song bột (Calamus poilanei), lọng hiệp,

hoàng thảo vạch đỏ (Dendrobium bellatulum)

2 Hệ thực vật rừng vườn quốc gia Kon Ka Kinh có 34 loài quý, hiếm, có giá trị bảo tồn nguồn gien và nghiên cứu khoa học, đã

được ghi trong sách đỏ Việt Nam và thế giới Trong tổng số 34 loài ghi trong sách đỏ, có 24 loài ghi trong sách đỏ Việt Nam, bao gồm 2 loài thuộc cấp E (đang nguy cấp, bị đe dọa tuyệt chủng), 6 loài ở cấp V (sẽ nguy cấp, có thể bị đe dọa tuyệt

chủng), 7 loài thuộc cấp R (hiếm), 1 loài thuộc cấp bị đe doạ (T), và 8 loài thuộc cấp K (không biết chính xác) Theo phân loại của IUCN năm 1997 có 141 loài nằm trong sách đỏ thế giới gồm 1 loài thuộc cấp E, 2 loài bị đe dọa ở cấp V, 12 loài thuộc cấp hiếm

Phần lớn diện tích vườn quốc gia Kon Ka Kinh là rừng nguyên sinh với các kiểu thảm thực vật rừng chính sau:

1 Kiểu rừng kín thường xanh, mưa ẩm cận nhiệt đới núi thấp

2 Kiểu rừng kín hỗn giao lá rộng, lá kim mưa ẩm cận nhiệt đới núi thấp Đây là kiểu rừng hỗn giao giữa cây lá kim và cây lá rộng Tại vườn quốc gia này cây lá kim (pơ mu) chiếm ưu thế

Động vật

Kết quả điều tra hệ động vật rừng Vườn quốc gia Kon Ka Kinh cho thấy có 428 loài động vật Trong đó có 223 loài động vật có xương sống sinh sống trên cạn (34 bộ, 74 họ) và 205 loài động vật không xương sống (như bướm) thuộc 10 họ trong bộ Cánh vẩy

(Lepidoptera)

Hệ động vật rừng vườn quốc gia Kon Ka Kinh có 16 loài đặc hữu là:

 Lớp Thú: Có 5 loài thú lớn đặc hữu cho Đông Dương và Việt

Nam là: vượn má hung (Hylobates gabriellae), voọc chà vá chân xám (Pygathrix cinerea), hổ (Panthera tigris), mang Trường Sơn (Muntiacus truongsonenensis) và mang Vũ Quang

(Megamuntiacus vuquangensis)

 Lớp Chim: Kon Ka Kinh nằm trong khu đặc hữu chim cao

nguyên Kon Tum Có 7 loài chim đặc hữu, trong đó có 3 loài đặc

hữu của Việt Nam: khướu đầu đen (Garrulax milleti), khướu mỏ dài (Jabouilleia danjoui), khướu Kon Ka Kinh (Garrulax

konkakinhensis), phát hiện năm 1999 và 4 loài đặc hữu cho Việt

Nam và Lào: khướu đầu xám (Garrulax vassali), trèo cây mỏ vàng (Sitta solangiiae), gà lôi vằn (Lophura nycthemera) và thày chùa đít đỏ (Megalaima lagrandieri) Đặc biệt, khướu Kon Ka

Kinh là một loài mới được phát hiện cho khoa học trong vòng

30 năm trở lại đây ở khu vực châu Á Vì các lý do này, Kon Ka Kinh được ghi nhận như là khu vực chim quan trọng (IBA)

 Bò sát, ếch nhái: Vườn quốc gia Kon Ka Kinh cũng là khu vực quan trọng toàn cầu về bảo tồn đa dạng động vật lưỡng cư Kon

Ka Kinh có một loạt các loài lưỡng cư đặc hữu trong khu vực rừng núi Tây Nguyên, bao gồm cả 4 loài được đánh giá là bị đe

dọa ở cấp toàn cầu trong quá trình đánh giá lưỡng cư toàn cầu

là Leptobrachium banae, L xanthospilum, Rana attigua và

Rhacophorus baliogaster Có 4 loài đặc hữu cho vùng và cho

Việt Nam là: thằn lằn Buôn Lưới (Sphenomorphus buonluoicus),

loài đặc hữu cho vùng Nam Trường Sơn và Lào 3 loài đặc hữu

cho Việt Nam bao gồm thằn lằn đuôi đỏ, chàng Sa Pa (Rana

chapaensis), ếch gai sần (Rana verrucospinosa)

Ngoài những loài mới phát hiện và những loài có giá trị đặc hữu nêu trên, hệ động vật rừng vườn quốc gia Kon Ka Kinh còn có 38 loài thú quý hiếm, có giá trị bảo tồn nguồn gen và nghiên cứu khoa học, được ghi trong sách đỏ Việt Nam và Thế giới Cụ thể:

1 Lớp Thú: 10 loài, trong đó có 9 loài ghi trong sách đỏ thế giới, 7 loài ghi trong sách đỏ Việt Nam

2 Lớp Chim: 14 loài, trong đó có 8 loài ghi trong sách đỏ thế giới

và 11 loài ghi trong sách đỏ Việt Nam

3 Các lớp Bò sát, Ếch nhái: 14 loài ghi trong sách đỏ Việt Nam