tóm tắt luân án tiến sĩ pháp luật về doanh nghiệp cung ứng hàng hoá, dịch vụ công thực trạng và giải pháp hoàn thiện

Luật Doanh nghiệp Nhànước 2003 tiếp tục phân biệt hai loại hình doanh nghiệp doanh nghiệpnhà nước hoạt động kinh doanh và doanh nghiệp nhà nước hoạt độngcông ích, tạo điều kiện cho loại

ViÖn hàn LÂM Khoa häc x héi ViÖt Nam · héi ViÖt Nam

Häc viÖn khoa häc x· héi ViÖt Nam héi

NguyÔn Quang VỸ

PHÁP LUẬT VỀ DOANH NGHIỆP CUNG ỨNG HÀNG HOÁ, DỊCH VỤ CÔNG - THỰC TRẠNG

VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN

Chuyên ngành : Luật Kinh tế

Tãm t¾t luËn ¸n tiÕn sÜ luËt häc

Hµ Néi - 2013

Công trình đợc hoàn thành tại Học viện Khoa học Xã hội - Viện hàn lõm Khoa học Xã hội Việt Nam

Ngời hớng dẫn khoa học:

1- PGS TS Nguyễn Như Phỏt

2- PGS TS Lờ Thị Chõu

Luận án sẽ đợc bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Học viện,

họp tại Học viện Khoa học Xã hội

Vào hồi giờ , ngày tháng năm 2013

Có thể tìm hiểu luận án tại Th viện Quốc gia và

Học viện Khoa học Xã hội - Viện hàn lõm Khoa học Xã hội Việt Nam

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài luận án

Ở Việt Nam trong những năm qua, yêu cầu phát triển đang đặt racho các nhà quản lý, nhà khoa học và toàn xã hội đổi mới cách tiếp cận,tìm kiếm mô hình tiến bộ và phù hợp cho hoạt động cung ứng hàng hoá,dịch vụ công

Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc Đảng Cộng sản Việt Namlần thứ XI khẳng định “nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa ở nước ta là nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận hành theo

cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước…”1; và tiếp tục “xây dựngnền kinh tế độc lập, tự chủ đồng thời chủ động, tích cực hội nhập kinh

tế quốc tế”2 Vai trò của hàng hoá, dịch vụ công càng có ý nghĩa trướcyêu cầu mới, đảm bảo thực hiện mục tiêu "dân giàu, nước mạnh; xã hộidân chủ, công bằng, văn minh" Trên cơ sở Luật Doanh nghiệp Nhà

nước 1995, Nghị định 56/CP ngày 2 - 10 - 1996 của Chính phủ quy

định chi tiết tổ chức và hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước hoạt động công ích được ban hành, cụ thể hoá những vấn đề liên quan đến

doanh nghiệp nhà nước hoạt động công ích Luật Doanh nghiệp Nhànước 2003 tiếp tục phân biệt hai loại hình doanh nghiệp (doanh nghiệpnhà nước hoạt động kinh doanh và doanh nghiệp nhà nước hoạt độngcông ích), tạo điều kiện cho loại hình doanh nghiệp cung ứng hàng hoá,dịch vụ công được chính thức ghi nhận trong các văn bản pháp luật.Qua quá trình thực hiện pháp luật về doanh nghiệp, thực tiễn đãchứng minh rằng: Đã đến lúc đất nước ta cần phải có một đạo luật thốngnhất qui định các loại doanh nghiệp không phân biệt của Nhà nước hay

tư nhân ; đặc biệt là quy định rõ hơn về "doanh nghiệp có sản xuất,

1 Đảng Cộng sản Việt Nam (2011), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội, tr 11.

2 Sđd, tr 75.

cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích"3 và "doanh nghiệp phục vụ quốcphòng, an ninh"4 Ngày 29 - 11 - 2005, Quốc hội khoá XI kỳ họp thứ 8thông qua Luật Doanh nghiệp quy định về tổ chức, hoạt động, quyền vànghĩa vụ của các loại hình doanh nghiệp.

Tuy nhiên, pháp luật về doanh nghiệp cung ứng hàng hoá, dịch vụcông ở nước ta vẫn tồn tại nhiều hạn chế “Hệ thống thể chế, pháp luật,nhất là thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa vẫn cònnhiều bất cập, vướng mắc Chức năng nhiệm vụ của một số cơ quantrong hệ thống hành chính nhà nước chưa đủ rõ, còn trùng lặp và chưabao quát hết các lĩnh vực quản lý nhà nước”5 “Thể chế luật pháp về quản

lý tài chính công tuy có nhiều đổi mới nhưng còn bất cập Thủ tục hànhchính còn nhiều vướng mắc, gây phiền hà cho tổ chức và công dân”6

Để từng bước giải quyết những vướng mắc đó, cần “đẩy mạnhvững chắc việc sắp xếp, đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động củadoanh nghiệp nhà nước và xã hội hoá một số loại hình dịch vụ côngcộng”7 đang là chủ trương và giải pháp lớn của Đảng và Nhà nước ta.Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương khoá X,Đảng ta chỉ rõ: Thực hiện cơ chế tổ chức hoạt động đối với các đơn vị

sự nghiệp dịch vụ công theo hướng tự chủ, tự chịu trách nhiệm, thựchiện hạch toán thu - chi không vì lợi nhuận tối đa và nhà nước khôngbao cấp bình quân Cải cách tài chính công phục vụ cho chủ trương đẩymạnh xã hội hoá trong các ngành ; phát huy trách nhiệm và tính sángtạo, chủ động của các đơn vị này nhằm cung cấp các dịch vụ công ngàycàng có chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu của nhân dân8

3 Xem Điều 10 Luật Doanh nghiệp 2005.

4 Xem Điều 167 Luật Doanh nghiệp 2005.

5 Đảng Cộng sản Việt Nam (2007), Nghị quyết lần thứ 5 Ban chấp hành Trung ương khoá X, tr 1,

(Xem trên Internet, trang Cải cách hành chính tỉnh Đồng Nai).

6 Sđđ, tr 1.

7 Sđđ, tr 6.

8 Xem:Đảng Cộng sản Việt Nam (2007), Nghị quyết lần thứ 5 Ban chấp hành Trung ương khoá

X, (xem trên Internet, trang Cải cách hành chính tỉnh Đồng Nai).

Trong lĩnh vực khoa học pháp lý đã có nhiều hoạt động và côngtrình nghiên cứu có liên quan đến doanh nghiệp cung ứng hàng hoá,dịch vụ công nhưng hầu hết vẫn còn dừng lại ở mức độ đơn lẻ, chưanghiên cứu một cách tổng thể, đầy đủ và triệt để Đề tài luận án Tiến sỹ

luật học “Pháp luật về doanh nghiệp cung ứng hàng hoá, dịch vụ công

- Thực trạng và giải pháp hoàn thiện” sẽ góp phần nghiên cứu toàn

diện những vấn đề pháp luật về tổ chức, hoạt động, quyền và nghĩa vụ

và đề xuất phương hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật về doanhnghiệp cung ứng hàng hoá, dịch vụ công ở Việt Nam

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Từ mục đích trên, luận án có nhiệm vụ:

- Tổng hợp, phân tích những vấn đề lý luận về doanh nghiệp cungứng hàng hoá, dịch vụ công;

- Phân biệt doanh nghiệp cung ứng hàng hoá, dịch vụ công vớidoanh nghiệp khác; từ đó, xây dựng cơ chế cung ứng thích hợp đối vớidoanh nghiệp;

- Nghiên cứu thực trạng pháp luật về doanh nghiệp cung ứng hànghoá, dịch vụ công; phát hiện những bất cập của pháp luật trong mốiquan hệ với thực tiễn

- Đưa ra phương hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật vềdoanh nghiệp cung ứng hàng hoá, dịch vụ công

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Luận án xác định đối tượng và phạm vi nghiên cứu là các vấn

để tạo ra sự cân bằng, ổn định cho sự phát triển;

- Thực trạng và bất cập của pháp luật về doanh nghiệp cung ứng,người thụ hưởng; cơ quan quản lý, điều hành; trách nhiệm của các bênkhi tham gia hoạt động cung ứng và thụ hưởng hàng hoá, dịch vụcông…;

- Mối quan hệ giữa nhà nước với doanh nghiệp cung ứng hànghoá, dịch vụ công; tìm mô hình tổ chức hiệu quả, tránh lãng phí nguồnlực nhằm đảm bảo việc cung ứng đầy đủ, chất lượng;

- Đặc trưng của hoạt động cung ứng hàng hoá, dịch vụ công làmcăn cứ so sánh với các hoạt động trên phạm vi quốc gia và ở một sốnước trên thế giới, tìm những ưu điểm, hạn chế và đề xuất phươnghướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật về doanh nghiệp cung ứng hànghoá, dịch vụ công ở Việt Nam

4 Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu như:

- Phương pháp kết hợp lý luận với thực tiễn: Phương pháp này được

sử dụng trong tất cả các Chương của luận án để xem xét từng vấn đềnghiên cứu trong mối liên hệ giữa lịch sử, lý luận, pháp lý với thực tiễn tổchức thực hiện

- Phương pháp phân tích và tổng hợp: Phương pháp này được sử

dụng trong tất cả các Chương của luận án, đi sâu trình bày các hiện tượng,các quan điểm, quy định và thực tiễn thực hiện pháp luật về doanh nghiệp

cung ứng hàng hoá, dịch vụ công; rút ra bản chất của các hiện tượng, cácquan điểm, quy định và hoạt động thực tiễn.

- Phương pháp hệ thống: Phương pháp này được sử dụng xuyên suốt

toàn bộ luận án nhằm trình bày nội dung theo một trình tự, bố cục hợp lý,chặt chẽ, có sự gắn kết, kế thừa, phát triển các vấn đề để đạt được mụcđích, yêu cầu đã được xác định cho luận án

- Phương pháp luật học so sánh: Phương pháp này chủ yếu được sử

dụng tại Chương 2 của luận án, được vận dụng trong việc tham khảo kinhnghiệm quốc tế rút ra những điểm chung, điểm khác biệt giữa các quốc gia.Ngoài ra, tại Chương 4 của luận án cũng sử dụng phương pháp này để sosánh và rút ra các bài học kinh nghiệm và kiến nghị cho việc xây dựng,hoàn thiện pháp luật về doanh nghiệp cung ứng hàng hoá, dịch vụ côngtrong giai đoạn hiện nay

- Phương pháp lịch sử: Phương pháp này chủ yếu được sử dụng tại

Chương 2, Chương 4 của luận án nhằm đưa ra những cứ liệu trong từnggiai đoạn lịch sử đặt trong những bối cảnh, mối quan hệ qua lại với nhữngyếu tố lịch sử khác Ngoài ra, phương pháp này cũng được sử dụng tại cácChương khác của luận án khi trình bày, phân tích và đánh giá pháp luật vềdoanh nghiệp cung ứng hàng hoá, dịch vụ công

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án

Với việc thực hiện mục đích và nhiệm vụ trên đây, nội dung củaluận án đạt được những ý nghĩa khoa học sau:

- Xây dựng khái niệm, đặc điểm, tiêu chí xác định và phân loạidoanh nghiệp cung ứng hàng hoá, dịch vụ công làm cơ sở lý luận đốichiếu với pháp luật, giải quyết các vấn đề khoa học có liên quan

- Với nội dung trên, luận án góp phần xây dựng phương pháp tiếpcận và quản lý, nâng cao chất lượng cung ứng hàng hoá, dịch vụ công…

- Phân tích vai trò của nhà nước và của doanh nghiệp tham giaviệc cung ứng, sử dụng hàng hoá, dịch vụ công trong từng hoàn cảnhlịch sử cụ thể và trong từng giai đoạn phát triển của đất nước.

6 Những đóng góp mới của luận án

- Xây dựng khái niệm khoa học pháp lý vào hệ thống lý luận vềhàng hoá, dịch vụ công và doanh nghiệp cung ứng

- Đánh giá thực trạng pháp luật và thực hiện pháp luật về doanhnghiệp cung ứng hàng hoá, dịch vụ công ở Việt Nam hiện nay, tìm ranhững điểm bất cập, chưa phù hợp;

- Đề xuất phương hướng và những giải pháp làm cơ sở khoa họccho hoạt động xây dựng và hoàn thiện pháp luật về doanh nghiệp cungứng hàng hoá, dịch vụ công ở Việt Nam

7 Kết cấu của luận án

Xuất phát từ mục đích, nhiệm vụ, đối tượng và phạm vi nghiêncứu như đã nêu ở trên, luật án được kết cấu với những nội dung cơ bảnnhư sau:

Mở đầu;

Chương 1 Tổng quan về tình hình nghiên cứu và cơ sở lý thuyết

của đề tài;

Chương 2 Lý luận về doanh nghiệp cung ứng hàng hoá, dịch vụ

công và pháp luật về doanh nghiệp cung ứng hàng hoá, dịch vụ công;

Chương 3 Thực trạng pháp luật về doanh nghiệp cung ứng hàng

hoá, dịch vụ công ở Việt Nam;

Chương 4 Phương hướng, giải pháp xây dựng và hoàn thiện pháp

luật về doanh nghiệp cung ứng hàng hoá, dịch vụ công ở Việt Nam;

Kết luận.

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ

LÝ THUYẾT CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu

1.1.1 Nội dung đã được nghiên cứu

Tại chương này, luận án trình bày khái quát về tình hình nghiêncứu những vấn đề có liên quan đến pháp luật về doanh nghiệp cung ứnghàng hoá, dịch vụ công Các vấn đề được luận án đề cập, hệ thống như:

- Quan niệm về hàng hoá, dịch vụ công;

- Vấn đề cung ứng hàng hoá, dịch vụ công trong nền kinh tế tậptrung, bao cấp;

- Về vai trò của Nhà nước và các chủ thể trong cung ứng hàng hoá,dịch vụ công;

- Trách nhiệm, quyền và nghĩa vụ của chủ thể cung ứng hàng hoá,dịch vụ công

- Các mô hình cung ứng hàng hoá, dịch vụ công trên thế giới;

- Về phương thức cung ứng hàng hoá, dịch vụ công điển hình, thểhiện xu hướng phát triển hiện nay trên thế giới;

- Xã hội hóa cung ứng hàng hoá, dịch vụ công;

- Về tăng cường kiểm tra giám sát, áp dụng các biện pháp đảm bảotrong cung ứng hàng hoá, dịch vụ công

1.1.2 Một số kết quả đạt được của hoạt động nghiên cứu

Trên cơ sở hệ thống, phân tích các vấn đề khoa học như đã nêu ởtrên, luận án đưa ra những đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu, vớinội dung cơ bản là:

Cùng với việc tìm hiểu, phân tích, xác định khái niệm hàng hoá,

dịch vụ công, các công trình còn nêu lên những hạn chế của hoạt

động cung ứng trong thực tiễn Từ việc nghiên cứu ấy, các tác giảđưa ra một số giải pháp nhằm tháo gỡ vướng mắc trong hoạt độngcung ứng hàng hoá, dịch vụ công của các doanh nghiệp;

- Phương hướng được kiến nghị nhiều nhất là "xã hội hoá" hoạtdộng cung ứng hàng hoá, dịch vụ công theo nguyên tắc: "Nhà nước chỉlàm những gì mà tư nhân không làm, không làm được, không đượcphép làm";

- Cùng với "xã hội hoá" các công trình cũng kiến nghị nâng caotrách nhiệm của các chủ thể cung ứng Nhà nước không bao cấp bìnhquân, không làm thay doanh nghiệp trong cung ứng hàng hoá, dịch

1.1.3 Vấn đề cần tiếp tục tập trung nghiên cứu tìm giải pháp

Cùng với những kết quả chủ yếu như đã nêu ở trên, các côngtrình nghiên cứu ít nhiều còn chưa quan tâm đầy đủ, triệt để một sốvấn đề, như:

- Nghiên cứu hoạt động cung ứng hàng hoá, dịch vụ công ở đâychủ yếu mới chỉ tiếp cận dưới góc độ kinh tế học Dưới giác độ pháp lý,nhiều vấn đề chưa được quan tâm, đào sâu nghiên cứu

- Việc tiếp cận, giải quyết các vấn đề của các công trình nhiều khi

bị cắt nhỏ, chưa bao quát Mỗi công trình chủ yếu mới chỉ đề cập vấn đề

cụ thể, chưa tập trung cho hoạt động xây dựng và hoàn thiện pháp luật

về doanh nghiệp cung ứng hàng hoá, dịch vụ công

- Dưới giác độ pháp lý, pháp luật Việt Nam còn bỏ trống nhiềuhoạt động hoặc điều chỉnh chưa chính xác, khoa học đối với doanhnghiệp cung ứng hàng hoá, dịch vụ công; như:

+ Khái niệm về hàng hoá, dịch vụ công chưa được pháp luật thực

sự quan tâm dẫn đến khó vận dụng trong thực tiễn;

+ Chưa xác định đầy đủ, chính xác tiêu chí xác định nhóm hànghoá, dịch vụ công; từ đó, xây dựng chính sách pháp luật điều chỉnh phùhợp với nhu cầu thực tiễn;

+ Mô hình tổ chức doanh nghiệp cung ứng hàng hoá, dịch vụ côngcòn thiếu phù hợp với lĩnh vực hoạt động, đặc biệt là trách nhiệm tài sảncủa doanh nghiệp;

+ Quy định về xã hội hoá hoạt động cung ứng hàng hoá, dịch vụcông còn chưa triệt để, thiếu tính cụ thể và chính xác ;

+ Pháp luật chưa quy định cụ thể, đầy đủ quyền và nghĩa vụ cũngnhư trách nhiệm của chủ thể cung ứng;

+ Cơ chế giám sát, quy trình thực hiện quyền yêu cầu của ngườithụ hưởng việc cung ứng hàng hoá, dịch vụ công chưa được cụ thể hoá;+ Trách nhiệm, thẩm quyền của cơ quan nhà nước trong quản lýdoanh nghiệp cung ứng hàng hoá, dịch vụ công chưa được pháp luật đềcao, qui định rõ

1.2 Cơ sở lý thuyết của đề tài

1.2.1 Câu hỏi nghiên cứu:

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu đề ra, tác giả luận án xác định một

số câu hỏi nghiên cứu như:

- Doanh nghiệp cung ứng hàng hoá, dịch vụ công là gì, ý nghĩa, vaitrò của chúng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội?

- Ở nước ta hiện nay, pháp luật đang quy định cho các doanh nghiệphoạt động cung ứng hàng hoá, dịch vụ công dưới những hình thức nào?Những ưu điểm và hạn chế của quy định đó?

- Những yêu cầu nào đặt ra cho việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật vềdoanh nghiệp cung ứng hàng hoá, dịch vụ công? Phương hướng và giảipháp hoàn thiện?

1.2.2 Lý thuyết nghiên cứu:

Cơ sở phương pháp luận nghiên cứu của đề tài luận án là lý luậncủa chủ nghĩa Mác-Lê Nin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và phápluật; khẳng định vai trò xã hội to lớn của Nhà nước trước nhân dân.Cùng với tư tưởng nêu trên, chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủnghĩa duy vật lịch sử, phép biện chứng duy vật và các quan điểm củaĐảng Cộng sản Việt Nam đề cập đến việc xây dựng, hoàn thiện, đổimới nhà nước và pháp luật; đồng thời tiếp thu có chọn lọc lý thuyết

về cung ứng hàng hoá, dịch vụ công từ các nhà khoa học trong vàngoài nước

1.2.3 Các giả thuyết nghiên cứu:

Cung ứng hàng hoá, dịch vụ công là hoạt động có tính chính trị pháp lý và nhân văn sâu sắc, có vai trò cực kỳ quan trọng đối với việc ổnđịnh và phát triển đất nước

Thực tiễn cung ứng hàng hoá, dịch vụ công ở Việt Nam nhữngnăm qua đã hình thành và phát triển mạnh nhưng còn nhiều hạn chế, chưađược pháp luật quy định cụ thể Do vậy, hoạt động này chưa phát huy hếtvai trò, ý nghĩa to lớn của mình

- Muốn nâng cao hơn nữa chất lượng, hiệu quả của hoạt động cungứng hàng hoá, dịch vụ công, cần phải đổi mới và hoàn thiện mạnh mẽ hệthống quy phạm pháp luật hiện hành theo hướng: Xác định cụ thể cácdoanh nghiệp tham gia cung ứng hàng hoá, dịch vụ công; quyền và nghĩa

vụ của doanh nghiệp đó; cơ chế quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp

và hoạt động của chúng

1.2.4 Về hướng tiếp cận của đề tài:

- Luận án kế thừa có chọn lọc, phân tích và bình luận các kết quảnghiên cứu về doanh nghiệp cung ứng hàng hoá, dịch vụ công đã đượccông bố trên cơ sở tập hợp, hệ thống ở mức đầy đủ nhất

- Luận án nghiên cứu các quy định về doanh nghiệp cung ứnghàng hoá, dịch vụ công và thực tiễn hoạt động cung ứng ở nước ta từtrước đến nay, đánh giá những thuận lợi, khó khăn cùng với những

ưu điểm, hạn chế trong lĩnh vực hoạt động này để rút ra kiến nghị

- Trên cơ sở đặc điểm chung trong hoạt động cung ứng hàng hoá,dịch vụ công; tổng hợp kinh nghiệm quốc tế, luận án kiến nghị nhằm tiếpthu có chọn lọc những kinh nghiệm phù hợp góp phần hoàn thiện phápluật về doanh nghiệp cung ứng hàng hoá, dịch vụ công ở nước ta

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Qua các nghiên cứu về hàng hoá, dịch vụ công đã công bố chothấy đây là một lĩnh vực phức tạp, quan trọng của các ngành khoa họcnhư: Kinh tế, chính trị, hành chính và luật học Nhà nước là một tổ chức

có sứ mệnh đảm bảo, duy trì trật tự, an toàn và phát triển bền vững của xãhội Gắn với vai trò này, ở mức độ khác nhau, hàng hoá, dịch vụ công làphương tiện truyền tải sứ mệnh ấy tới đời sống nhân dân và đã được lịch

sử ghi nhận

Doanh nghiệp - chủ thể chủ yếu thực hiện việc cung ứng hàng hoá,dịch vụ công được các nhà khoa học trên thế giới và Việt Nam quan tâmnghiên cứu Trên cơ sở nhu cầu phát triển quyền con người, tính dânchủ được đề cao, việc nghiên cứu về các công cụ, phương tiện thực hiện