Nghiên Cứu Chức Năng Của Hiệu Trưởng Trường Trung Học Phổ Thông Việt Nam Thời Kỳ Đổi Mới Phục Vụ Công Tác Bồi Dưỡng Hiệu Trưởng Đáp Ứng Yêu Cầu Xã Hội

Nghiên Cứu Chức Năng Của Hiệu Trưởng Trường Trung Học Phổ Thông Việt Nam Thời Kỳ Đổi Mới Phục Vụ Công Tác Bồi Dưỡng Hiệu Trưởng Đáp Ứng Yêu Cầu Xã Hội

Nghiên cứu chức năng của hiệu trưởng trường trung học phổ thông Việt Nam thời kỳ đổi mới phục vụ công tác bồi dưỡng hiệu trưởng đáp

ứng yêu cầu xã hội Nguyễn Thị Tuyết Hạnh

Trường Đại học Giáo dục Luận án TS ngành: Quản lý giáo dục; Mã số: 62 14 05 01

Người hướng dẫn: GS.TS Phạm Thành Nghị

Năm bảo vệ: 2012

Abstract Nghiên cứu cơ sở lý luận về chức năng của hiệu trưởng trường học Phân

tích làm rõ chức năng của hiệu trưởng trường trung học phổ thông (THPT) Việt Nam trong điều kiện môi trường kinh tế, xã hội và giáo dục có những thay đổi, xác định các năng lực tương ứng, theo đó là các kiến thức, kỹ năng mà hiệu trưởng cần

có để thực hiện tốt các chức năng Tìm hiểu thực trạng nhận thức về chức năng cũng như việc thực hiện chức năng của Hiệu trưởng trường THPT Việt Nam và công tác bồi dưỡng hiệu trưởng hiện nay Đề xuất một số nội dung đổi mới công tác bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT đáp ứng yêu cầu thực hiện các chức năng của hiệu

trưởng trong thời kỳ đổi mới

Keywords Quản lý giáo dục; Giáo dục trung học; Thời kỳ đổi mới; Hiệu trưởng

cầu phát triển của xã hội Trường THPT phải giúp học sinh củng cố và phát triển những kết

quả của giáo dục trung học cơ sở, hoàn thiện học vấn phổ thông và có những hiểu biết thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện phát huy năng lực cá nhân để lựa chọn hướng phát triển, tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động Theo yêu cầu của xã hội, chức năng của nhà trường có những thay đổi Trường THPT phải thực hiện những chức năng mới

1.2 Hiệu trưởng - người đứng đầu nhà trường có vai trò quan trọng nhất trong quá trình thiết lập những định hướng, tổ chức các hoạt động dạy học, giáo dục học sinh, quản lý và thúc đẩy các hoạt động khác tạo sự thành công cho trường học Hiệu trưởng phải đảm nhiệm chức năng hay những vai trò khác nhau Các chức năng của hiệu trưởng cũng có những thay đổi nhất định khi môi trường kinh tế, xã hội, hệ thống giáo dục và chức năng của nhà trường thay đổi

1.3 Thực tế, phần lớn hiệu trưởng trường THPT đã phát huy được vai trò của mình, hoàn thành cơ bản các nhiệm vụ quản lý theo quy định của Luật Giáo dục và Điều lệ trường học Nhưng cũng có những hiệu trưởng chưa xác định được đầy đủ chức năng của mình và các hoạt động cần thực hiện Hơn nữa, trước những thay đổi của bối cảnh kinh tế, xã hội và yêu cầu đổi mới giáo dục năng lực của một bộ phận hiệu trưởng chưa đáp ứng yêu cầu Thời gian qua, công tác bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT đã được chú trọng Song vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu nâng cao khả năng thực thi công vụ của hiệu trưởng trong điều kiện mới 1.4 Việc nghiên cứu xác định đúng các chức năng mà hiệu trưởng trường THPT phải đảm nhiệm gắn với bối cảnh, cùng với xác định các yêu cầu về năng lực với các kiến thức, kỹ năng, thái độ tương ứng để làm cơ sở cho thực hiện công tác bồi dưỡng hiệu trưởng phù hợp chính là tiếp cận chức năng kết hợp với tiếp cận năng lực trong phát triển nhân lực quản lý Ở Việt Nam, cách tiếp cận này còn khá mới mẻ cần được nghiên cứu thêm cả về mặt lý luận và thực tiễn Mặt khác, cho đến thời điểm này, cũng chưa có nghiên cứu riêng đầy đủ về chức năng của hiệu trưởng trường THPT gắn với bối cảnh đang thay đổi để làm cơ sở cho triển khai công tác bồi dưỡng hiệu trưởng đáp ứng những yêu cầu mới Xuất phát từ những lý do trên

tác giả chọn đề tài: "Nghiên cứu chức năng của hiệu trường trường trung học phổ thông Việt Nam thời kỳ đổi mới phục vụ công tác bồi dưỡng hiệu trưởng đáp ứng yêu cầu xã hội”

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu chức năng của hiệu trưởng trường THPT Việt Nam thời kỳ đổi mới nhằm làm rõ các chức năng hiệu trưởng phải đảm nhiệm, xác định các công việc hiệu trưởng cần làm với các năng lực tương ứng để thực hiện các chức năng, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học để đổi mới công tác bồi dưỡng hiệu trưởng đáp ứng yêu cầu xã hội

3 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu: Hiệu trưởng trường THPT trong cương vị người đứng

đầu trường học

3.2 Đối tượng nghiên cứu: Chức năng của Hiệu trưởng trường THPT Việt Nam, các

yếu tố tác động đến chức năng của Hiệu trưởng và công tác bồi dưỡng hiệu trưởng thời kỳ đổi

mới

4 Giả thuyết khoa học

Trong thời kỳ đổi mới, chức năng của hiệu trưởng trường THPT Việt Nam có những thay đổi nhất định gắn với những thay đổi của bối cảnh kinh tế xã hội và yêu cầu phát triển nhà trường Phân tích làm rõ nội dung các chức năng của hiệu trưởng gắn với sự phát triển và chức năng của trường THPT Việt Nam, xác định các hoạt động cụ thể và yêu cầu năng lực thực hiện là cung cấp cơ sở khoa học cho việc xác định nội dung, phương pháp, hình thức và chính sách của công tác bồi dưỡng hiệu trưởng Các đề xuất đổi mới công tác bồi dưỡng Hiệu trưởng trường THPT theo tiếp cận năng lực, trên cơ sở quán triệt kết quả nghiên cứu các chức năng của hiệu trưởng sẽ khắc phục được những hạn chế của công tác bồi dưỡng hiệu trưởng thời gian qua, góp phần phát triển đội ngũ hiệu trưởng bền vững đáp ứng yêu cầu xã hội

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về chức năng của hiệu trưởng trường học Phân tích làm

rõ chức năng của hiệu trưởng trường THPT Việt Nam trong điều kiện môi trường kinh tế, xã hội và giáo dục có những thay đổi, xác định các năng lực tương ứng theo đó là các kiến thức,

kỹ năng mà hiệu trưởng cần có để thực hiện tốt các chức năng;

5.2 Tìm hiểu thực trạng nhận thức về chức năng cũng như việc thực hiện chức năng của Hiệu trưởng trường THPT Việt Nam và công tác bồi dưỡng hiệu trưởng hiện nay;

5.3 Đề xuất một số nội dung đổi mới công tác bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT đáp ứng yêu cầu thực hiện các chức năng của hiệu trưởng

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

6.1 Phạm vi nghiên cứu Luận án tập trung nghiên cứu chức năng của hiệu trưởng trường

THPT Việt Nam trong bối cảnh đổi mới để làm rõ: Những chức năng mà hiệu trưởng trường THPT Việt Nam thời kì đổi mới phải đảm nhiệm; những hoạt động cơ bản cần thực hiện và các năng lực hiệu trưởng cần có Và công tác bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT cần phải được đổi mới như thế nào để giúp hiệu trưởng thực hiện tốt các chức năng đáp ứng yêu cầu xã hội

6.2 Phạm vi điều tra khảo sát: 370 hiệu trưởng thuộc 25 tỉnh, Thành phố; 530 Phó HT,

giáo viên cốt cán của một số trường THPT và CBQL một số sở Giáo dục và Đào tạo; 35 nhà khoa học và giảng viên các cơ sở có chức năng bồi dưỡng CBQLGD đã tham gia công tác bồi dưỡng hiệu trưởng

7 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp luận nghiên cứu Luận án nghiên cứu dựa trên cơ sở các phương

pháp luận sau:Phép duy vật biện chứng;Tiếp cận hệ thống;Tiếp cận chức năng và Tiếp cận

năng lực

7.2 Phương pháp nghiên cứu cụ thể

7.2.1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận: Tác giả tiến hành đọc, nghiên cứu, phân

tích, tổng hợp tài liệu, hồ sơ, sách báo, tạp chí khoa học…về quản lý, quản lý giáo dục và quản lý trường học Các tài liệu đó được phân tích, nhận xét, tóm tắt hoặc trích dẫn phục vụ cho việc xây dựng cơ sở lý luận của đề tài

7.2.2.Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn: a) Quan sát, ghi nhật ký; b) Điều

tra bằng bảng hỏi; c) Phỏng vấn sâu; d) Thảo luận nhóm nhỏ; e) Thống kê toán học; f) Phương pháp thử nghiệm; g) Và một số phương pháp khác: (tổng kết kinh nghiệm, phương pháp chuyên gia…)

8 Những luận điểm bảo vệ

8.1 Hiệu trưởng trường THPT không chỉ là nhà giáo dục, mà còn phải là nhà lãnh đạo, nhà quản lý, nhà hoạt động cộng đồng, thực hiện các hoạt động theo các chức năng nhất định

để thúc đẩy sự phát triển nhà trường Trong thời kỳ đổi mới, nội dung các chức năng của hiệu trưởng có những thay đổi gắn với sự thay đổi của bối cảnh kinh tế xã hội và yêu cầu phát triển nhà trường

8.2 Để điều hành nhà trường hiệu quả, thực hiện tốt mục tiêu phát triển nhân cách, nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài, hiệu trưởng trường THPT cần phải thực hiện tốt cả ba chức năng: Chức năng lãnh đạo, chức năng quản lý, chức năng phối hợp và phục

vụ cộng đồng với những hoạt động cụ thể và do đó cần có những năng lực phù hợp Những năng lực này vừa có được thông qua trải nghiệm thực tế, vừa phải được bồi dưỡng để phát triển

8.3 Công tác bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT tại Học viện quản lý giáo dục và các

cơ sở có cùng chức năng còn có những hạn chế Đổi mới công tác bồi dưỡng hiệu trưởng theo tiếp cận năng lực, sử dụng mô hình CDIO (Conceive - Design - Implement – Operate), trên cơ sở quán triệt các chức năng mà hiệu trưởng phải đảm nhiệm sẽ khắc phục được những hạn chế của công tác bồi dưỡng hiệu trường thời gian qua, giúp hiệu trưởng nâng cao năng lực thực hiện các chức năng đáp ứng yêu cầu xã hội

9 Những đóng góp mới của luận án

9.1 Nghiên cứu chỉ ra mối quan hệ giữa thay đổi yêu cầu của xã hội đối với trường học

và sự thay đổi trong chức năng của hiệu trưởng gắn với bối cảnh phát triển kinh tế- xã hội Phân tích một cách có hệ thống, làm rõ các nội dung thuộc chức năng lãnh đạo, chức năng quản lý, chức năng phối hợp và phục vụ cộng đồng của hiệu trưởng trường THPT Việt Nam trong mối quan hệ với các yêu cầu về hoạt động và năng lực

9.2 Bổ sung cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách và triển khai công tác bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT đáp ứng yêu cầu xã hội; Đề xuất đổi mới công tác bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT gắn với định hướng phát triển trường THPT và đội ngũ hiệu

trưởng trước yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục Việt Nam Các vấn đề cần đổi mới được xây dựng dựa trên tiếp cận năng lực và tiếp cận mô hình CDIO, là các tiếp cận hiện đại, phù hợp với yêu cầu phát triển nguồn nhân lực quản lý giáo dục trong bối cảnh mới

9.3 Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà hoạch định chính sách trong xây dựng các quy định và chế độ đối với hiệu trưởng trường THPT phù hợp với yêu cầu phát triển; Cho các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng CBQLGD trong việc xây dựng hoàn thiện chương trình và tổ chức công tác bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT nói riêng và CBQL giáo dục nói chung theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hóa, đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục trong giai đoạn mới; Cho CBQL các trường THPT, giúp hiệu trưởng hiểu rõ chức năng của mình trong công tác, để học tập, bồi dưỡng, tự bồi dưỡng theo yêu cầu chuẩn hóa và tăng cường năng lực thực hiện nhiệm vụ khi được giao phó

10 Cấu trúc của luận án Gồm phần mở đầu, 3 chương, kết luận và khuyến nghị, danh mục

các bài viết đã công bố của tác giả liên quan đến luận án, danh mục tài liệu tham khảo và các

1.1 Tổng quan những nghiên cứu về hiệu trưởng trường học

1.1.1 Những nghiên cứu ngoài nước

Từ những nghiên cứu về hiệu trưởng ngoài nước của các tác giả như: Murphy J.(1992), Whitaker K.S (2003), Rossow (1990), Amy Mednick (2003), Sergiovanni T J (1991), Tirozzi G N (2001), Fullan M (2002) , Jehl và Kirst (1992), Laurie T (2002), Chapman J.D (2005), Peter Jones (2007), Fiore D.J, (2004), Jean Valérien, Gross M A (2008) và các tác giả Davis S., Darling D., Hammond L., LaPointe M., Meyerson D.(2005)… cho thấy các nước trên thế giới rất quan tâm đến nghiên cứu phân tích hoạt động, làm rõ các vai trò của hiệu trưởng trường học, xây dựng chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng cũng như hoạch định các chính sách tuyển chọn, bồi dưỡng, sử dụng hiệu trưởng theo yêu cầu phát triển giáo dục của mỗi đất nước Tuy nhiên chưa có nghiên cứu nào phân tích cụ thể hoạt động và chức năng của hiệu trưởng trường THPT

1.1.2 Những nghiên cứu trong nước

Ở Việt Nam, có thể kể đến các tác giả Lương Thanh Phượng (2005) và các cộng sự, Nguyễn Thị Thanh, Nguyễn Thị Tuyết Hạnh, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Phạm Viết Nhụ (2003), Trần Ngọc Giao (2006, 2007), Nguyễn Hữu Chí (2006) , Phạm Đỗ Nhật Tiến, Phạm Thị Hồng Hà, Nguyễn Tùng Lâm, Phạm Quang Huân (2006), Đặng Quốc Bảo (2006), Dự án SREM (2007), Đặng Thị Thanh Huyền,Trần Thị Tuyết Mai,Trịnh Thị Hồng Hà (2009), Nguyễn Xuân Hải (2009)…đã thực hiện các nghiên cứu về hiệu trưởng trường học Các nghiên cứu chủ yếu tập trung vào tìm kiếm biện pháp đổi mới công tác bồi dưỡng hiệu trưởng hoặc bồi dưỡng các kỹ năng quản lý cho hiệu trưởng trường phổ thông Một vài nghiên cứu mới đây đề cập đến đặc điểm nghề nghiệp và năng lực của người hiệu trưởng; sự thay đổi trong lãnh đạo và quản lý nhà trường…Chưa có nghiên cứu cụ thể về chức năng của hiệu trưởng trường THPT để phục vụ công tác bồi dưỡng hiệu trưởng được thực hiện

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài Được trình bày từ trang 19 đến trang 30 Phần

này làm rõ các khái niệm cơ bản của đề tài như: chức năng, nhiệm vụ, lãnh đạo, quản lý, năng lực, kỹ năng, bồi dưỡng và bồi dưỡng hiệu trưởng Trong đó Chức năng được hiểu là những

tập hợp các hoạt động được phân thành các nhóm tương tự nhau, được xác định cho các đối tượng cụ thể (máy móc, con người, tổ chức…) phải thực hiện để giữ một vai trò trong xã hội/

hệ thống Đó cũng chính là những gì quyết định sự tồn tại hay không của đối tượng đó (theo

ý nghĩa giá trị của nó) Khi một đối tượng mất hết các chức năng của nó thì cũng có nghĩa đối

tượng đó không tồn tại về giá trị Hay chức năng là tập hợp các hành vi được mong đợi về

một người theo những nghĩa vụ và địa vị công việc của người đó Lãnh đạo là quá trình khởi

xướng, xác định phương hướng, mục tiêu lâu dài, lựa chọn chiến lược, tác động, ảnh hưởng tìm kiếm sự tự nguyện tham gia của mọi người nhằm tập hợp, điều hòa, phối hợp các mối quan hệ, dẫn dắt, tạo động lực để mọi thành viên trong tổ chức cùng thực hiện nhiệm vụ đưa

tổ chức đạt đến mục tiêu đã xác định Quản lý là quá trình thực hiện các công việc xây dựng

kế hoạch hành động (bao gồm cả xác định mục tiêu cụ thể, chế định kế hoạch, quy định tiêu chuẩn đánh giá và thể chế hóa), sắp xếp tổ chức (bố trí tổ chức, phối hợp nhân sự, phân công công việc, điều phối nguồn lực tài chính và kỹ thuật…), chỉ đạo, điều hành, kiểm soát

và đánh giá kết quả, sửa chữa sai sót (nếu có) để bảo đảm hoàn thành mục tiêu của tổ chức đã

đề ra Bồi dưỡng là quá trình nâng cao trình độ chuyên môn, kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp

một cách thường xuyên, là quá trình tăng cường năng lực trên cơ sở kiến thức kỹ năng đã

được đào tạo Bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT là quá trình nâng cao trình độ chuyên

môn, kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp cho hiệu trưởng trường THPT một cách thường xuyên

để giúp họ cập nhật, trang bị thêm, trang bị mới những kiến thức, kỹ năng, thái độ làm tăng thêm năng lực, phẩm chất cho hiệu trưởng đáp ứng yêu cầu thực thi nhiệm vụ

1.3 Chức năng của hiệu trưởng trường THPT Việt Nam thời kì đổi mới

1.3.1 Vị trí, chức năng của trường trung học phổ thông trong hệ thống giáo dục quốc dân Việt Nam

Tác giả phân tích vị trí, vai trò, chức năng của trường THPT trong hệ thống giáo dục quốc dân Làm rõ các chức năng của nhà trường; phân tích mói quan hệ giữa sự phát triển kinh tế xã hội với yêu cầu phát triển con người, phát triển giáo dục, theo đó đặt ra các yêu cầu mới với nhà trường và hiệu trưởng Khẳng định rằng dưới những tác động của các yếu tố môi trường và yêu cầu phát triển xã hội, chức năng của nhà trường THPT có những thay đổi Theo đó chức năng của hiệu trưởng cũng có những thay đổi cần thiết

1.3.2 Chức năng của hiệu trưởng trường trung học phổ thôngViệt Nam thời kì đổi mới

Bằng những phân tích cụ thể, có thể thấy hiệu trưởng trường THPT vừa là “thủ lĩnh” vừa là “thủ trưởng”, vừa nhà lãnh đạo, vừa là nhà quản lý, vừa là nhà giáo dục, nhà sư phạm, nhà kinh tế, nhà chính trị, chuyên gia tư vấn, người học và vừa là nhà hoạt động cộng đồng với việc thực hiện những chức năng khác nhau Có thể nhóm các hoạt động mà hiệu trưởng trường THPT phải thực hiện theo 03 nhóm tương ứng với ba chức năng cơ bản mà họ phải đảm nhiệm: (1) Chức năng quản lý; (2) Chức năng lãnh đạo; (3) Chức năng phối hợp và phục

vụ cộng đồng Những phân tích cụ thể về các chức năng của hiệu trưởng trường THPT được trình bày từ trang 30 đến trang 65 Có thể khái quát các chức năng của hiệu trưởng trường THPT Việt Nam thời kì đổi mới như sau:

Chức năng lãnh đạo là những nội dung và phương thức hoạt động cơ bản của hiệu

trưởng liên quan đến xử lý mối quan hệ giữa hiệu trưởng với mọi thành viên trong trường học, định hướng dẫn dắt mọi người dựa trên cơ sở sứ mạng, tầm nhìn của nhà trường, xác định khuôn khổ của hoạt động, các giá trị, tạo động lực cho mọi thành viên cùng với việc xác định phương hướng tổng thể của trường để lựa chọn các giải pháp, tạo ra các thay đổi mang tính chiến lược Thực hiện chức năng lãnh đạo hiệu trưởng phải tiến hành các hoạt động cơ bản như: (1) Xác định tầm nhìn, sứ mạng, định hướng giá trị của nhà trường; (2) xác định mục tiêu chiến lược và hoạch định chiến lược phát triển nhà trường; (3) thu hút, tập hợp đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên; (4) tạo động lực để mọi người làm việc; (5) tạo ra những thay đổi; (6) xây dựng văn hóa trường học, kiến tạo tổ chức nhà trường, (7) xây dựng nhà trường thành tổ chức học tập trong đó hiệu trưởng là người học dẫn đầu Để thực hiện tốt chức năng lãnh đạo hiệu trưởng cần có các năng lực: Năng lực phân tích tổng hợp và dự báo; Năng lực sáng tạo và chia sẻ tầm nhìn; Năng lực hoạch định chiến lược; Năng lực thu hút và tập hợp lực lượng; Năng lực định hướng, dẫn dắt, tạo động lực làm việc cho mọi thành viên

trong thực hiện giáo dục toàn diện học sinh hướng tới chất lượng; Năng lực định hình và phát triển văn hóa tổ chức; Năng lực đổi mới và sáng tạo;

Chức năng quản lý là những nội dung và phương thức hoạt động cơ bản của hiệu

trưởng, liên quan đến việc lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra nhằm giữ mọi hoạt động của trường học trong trật tự, nhất quán, đặc biệt khi giải quyết những vấn đề liên quan đến tài chính, cơ sở vật chất, chương trình và các hoạt động; Thực hiện chức năng quản lý hiệu trường cần tiến hành các hoạt động: (1) lập kế hoạch và tổ chức thực hiện các kế hoạch tác nghiệp gắn với chiến lược phát triển nhà trường; (2) tuyển chọn, tiếp nhận, phân công bố trí

sử dụng đội ngũ cán bộ giáo viên, nhân viên; tổ chức các hoạt động đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ; (3) giám sát và đôn đốc các hoạt động theo chương trình kế hoạch của nhà trường; (4) kiểm tra, đánh giá toàn diện các mặt hoạt động của trường Để thực hiện tốt chức năng quản lý hiệu trưởng cần có các năng lực: Năng lực lập kế hoạch tác nghiệp và các chương trình hành động; Năng lực tổ chức thực hiện các hoạt động; Năng lực giám sát điều hành; Năng lực kiểm tra đánh giá các hoạt động của nhà trường

Chức năng phối hợp và phục vụ cộng đồng là những nội dung và phương thức hoạt

động cơ bản của hiệu trưởng để tạo dựng mối quan hệ gắn kết giữa trường học với cộng đồng xã hội nhằm thu hút, huy động sự ủng hộ của cộng đồng xã hội đối với các hoạt động của nhà trường; đồng thời thể hiện vai trò tham gia của hiệu trưởng vào các hoạt động xã hội, tuyên truyền đến mọi tầng lớp trong xã hội về vai trò, giá trị của nhà trường…Hiệu trưởng thực hiện chức năng cộng đồng thông qua các hoạt động cơ bản: (1) Tăng cường mối quan hệ với gia đình học sinh, (2) Củng cố mối quan hệ với chính quyền và các tổ chức đoàn thể ở địa phương, (3) Thiết lập và phát triển mối quan hệ với cá nhân và các cơ quan, tổ chức xã hội trong cộng đồng, (4) Tham gia vào các hoạt động xã hội Để thực hiện tốt chức năng phối hợp và phục vụ cộng đồng, hiệu trưởng cần có các năng lực: Năng lực quan hệ công chúng; Năng lực tuyên truyền vận động thuyết phục các bên liên quan tham gia hoạt động giáo dục; Năng lực tổ chức và tham gia các hoạt động xã hội…

1.4 Thời kì đổi mới ở Việt Nam và những tác động đến sự phát triển của trường THPT và chức năng của hiệu trưởng

Trong phần này tác giả làm rõ đặc trưng của thời kì đổi mới ở Việt Nam và tác động của các yếu tố toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế, sự phát triển của công nghệ thông tin và truyền thông, yếu tố pháp lý - chính trị, khía cạnh văn hoá xã hội, tác động của kinh tế, về học sinh, về đội ngũ cán bộ giáo viên, và điều kiện cơ sở vật chất và nguồn lực tài chính của nhà trường đến việc thực hiện các chức năng của hiệu trưởng Phân tích chỉ rõ những tác động dẫn đến những thay đổi trong chức năng của hiệu trưởng trường THPT ở những khía cạnh cụ thể về nội dung và yêu cầu thực hiện

1.5 Nghiên cứu chức năng của hiệu trưởng trường THPT với công tác bồi dưỡng hiệu trưởng trong thời kỳ đổi mới

Khẳng định những nghiên cứu về chức năng của hiệu trưởng trường THPT Việt Nam thời kì đổi mới là cơ sở khoa học để tiến hành các hoạt động trong công tác bồi dưỡng hiệu trưởng Mối quan hệ này được thể hiện trong sơ đồ 1.2 (tr 78)

Kết luận chương 1

Chương 2 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHỨC NĂNG CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VIỆT NAM VÀ CÔNG

TÁC BỒI DƯỠNG HIỆU TRƯỞNG HIỆN NAY

Chương 2 được trình bày trong 57 trang, từ trang 81 đến hết trang 137, bao gồm:

2.1 Khái quát về hoạt động khảo sát

2.1.1.Đối tượng khảo sát

- Các hiệu trưởng trường THPT với tổng số các hiệu trưởng được hỏi là 350 người thuộc

25 tỉnh thành thuộc các vùng miền khác nhau trong cả nước Trong số này có 65 hiệu trưởng chưa tham gia bồi dưỡng, 239 hiệu trưởng đã tham gia lớp bồi dưỡng CBQL trường phổ thông theo chương trình ban hành theo quyết định số 3481/Bộ GD&ĐT ngày 1/11/1997 của Bộ trưởng

Bộ Giáo dục và Đào tạo Trên 60% trong số này vừa tham gia lớp bồi dưỡng hiệu trưởng trường phổ thông theo chương trình liên kết Việt Nam- Singapore hè 2009 Có 05 hiệu trưởng trường PTDTNT (0,16%); 06 hiệu trưởng trường ngoài công lập (0,2 %)

- 300 phó hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn, bí thư đoàn cũng thuộc các trường THPT là học viên các lớp CBQL trường THPT Khóa 56, 57 và 58 tại học viện Quản lý giáo dục và một số CBQL thuộc các Sở Giáo dục & Đào tạo, một số giảng viên, nhà khoa học đang công tác tại một số cơ sở được giao nhiệm vụ bồi dưỡng CBQLGD

2.1.2 Xây dựng công cụ khảo sát

- Xây dựng phiếu hỏi (bao gồm câu hỏi lựa chọn và câu hỏi mở) để tìm hiểu những nhận thức và quan điểm về chức năng của Hiệu trưởng trường THPT thời kì đổi mới; đánh giá về việc thực hiện các chức năng của Hiệu trưởng THPT và đánh giá mức độ đáp ứng của chương trình bồi dưỡng Hiệu trưởng hiện nay (Sử dụng đánh giá bằng điểm số theo thang 5 bậc)

- Xây dựng các câu hỏi để phỏng vấn sâu một số hiệu trưởng và các bên liên quan qua phiếu phỏng vấn hoặc phỏng vấn trực tiếp; Thiết kế một số nội dung thảo luận theo nhóm nhỏ

về các vấn đề liên quan đến đề tài

- Quan sát, nghiên cứu hồ sơ quản lý (sổ công tác, kế hoạch công tác, biên bản họp hội đồng nhà trường, nhật kí công tác của hiệu trưởng)

- Tìm hiểu qua kết quả một số bài kiểm tra học phần có nội dung liên quan đối với các hiệu trưởng là học viên tham gia các khóa học do Học viện Quản lý giáo dục tổ chức

- Nghiên cứu so sánh kết quả nghiên cứu thực trạng thực hiện chức năng của hiệu trưởng trường THPT với một số nghiên cứu khác cùng thời kì

- Tìm hiểu việc thực hiện một số quy định hiện hành về chức năng nhiệm vụ của hiệu trưởng trường THPT và công tác bồi dưỡng hiệu trưởng

- Gặp gỡ trao đổi kết hợp với nghiên cứu hồ sơ quản lý của một số đơn vị có nhiệm vụ bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT Xin ý kiến của một số giảng viên, nhà khoa học, chuyên gia về mức độ đáp ứng công tác bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT hiện hành và các vấn đề cần điều chỉnh, bổ sung trong công tác này

2.2 Thực trạng thực hiện chức năng của hiệu trưởng trường THPT

2.2.1 Nhận thức về chức năng của hiệu trưởng trường THPT

Tiến hành các hoạt động khảo sát, về nhận thức của hiệu trưởng về các chức năng mà

họ phải đảm nhiệm được phản ánh trong bảng 2.2

Bảng 2.2 Mức độ tự đánh giá nhận thức của hiệu trưởng trường THPT

về các chức năng mà họ phải đảm nhiệm

(Điểm TB)

Số liệu từ các bảng tổng hợp cho thấy các HT đều tán thành với các nội dung thuộc các chức năng mà hiệu trưởng phải đảm nhiệm ở mức độ cao (điểm TB trên 3,7) Hầu hết trong số HT được hỏi đều nhận thấy hiệu trưởng phải đảm nhiệm các chức năng lãnh đạo, quản lý và chức năng phối hợp và phục vụ cộng đồng Hiệu trưởng đã tham gia bồi dưỡng nhận thức về chức năng của mình phải đảm nhiệm đầy đủ và rõ ràng hơn Bằng phương pháp thống kê toán học, phân tích kết quả trong bảng 2.2 và 2.4 (tr.84, 86) cho thấy nhận thức về chức năng của hiệu trưởng của các phó hiệu trưởng, TTCM, cán bộ quản lý phòng Sở Giáo dục và Đào tạo cũng thống nhất với các hiệu trưởng được hỏi Đồng thời, hiệu trưởng và các bên liên quan đều nhận định chức năng của hiệu trưởng có những thay đổi về nội dung hoạt động Tuy vậy tại các cuộc thảo luận theo nhóm nhỏ, một vài hiệu trưởng cho rằng hiệu trưởng trường THPT không nhất thiết phải lập kế hoạch chiến lược; các khái niệm tầm nhìn,

sứ mạng cũng khá mới mẻ đối với họ với các lý do họ chưa có nhiều quyền tự chủ, phần lớn các hoạt động làm theo các văn bản chỉ đạo hướng dẫn của cấp trên (các ý kiến này thuộc về hiệu trưởng các trường THPT công lập)

Xem xét thêm nhận thức vê chức năng cộng đồng của hiệu trưởng và các phó hiệu trưởng qua một số bài kiểm tra học phần cho thấy một bộ phận nhận thức chưa đầy đủ về nội dung và trách nhiệm của hiệu trưởng trong thực hiện chức năng này Các hoạt động thể hiện trách nhiệm xã hội của hiệu trưởng và nhà trường với cộng đồng ít được đề cập hoặc đề cập nhưng chưa cụ thể Sự tham gia vào các hoạt động xã hội của hiệu trưởng, của nhà trường chưa nhiều

2.2.2 Mức độ thực hiện các chức năng của hiệu trưởng THPT

Kết quả khảo sát mức độ tự đánh giá việc thực hiện các chức năng của hiệu trưởng được minh họa trong biểu đồ 2.1

3,32

3,66

3,52

3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7

Chức năng lãnh đạo Chức năng quản lý Chức năng phối hợp

và phục vụ cộng đồng Chức năng lãnh đạo Chức năng quản lý Chức năng phối hợp và phục vụ cộng đồng

Biểu đồ 2.1 Mức độ thực hiện các chức năng do hiệu trưởng tự đánh giá

Các đối tượng khác đánh giá thực trạng thực hiện các chức năng của hiệu trưởng trường THPT khá thống nhất với tự đánh giá của hiệu trưởng, thể hiện trong biểu đồ 2.2 dưới đây:

3,52

3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8

Chức năng lãnh đạo Chức năng quản lý Chức năng phối hợp và

phục vụ cộng đồng Chức năng lãnh đạo Chức năng quản lý Chức năng phối hợp và phục vụ cộng đồng

Kết quả nghiên cứu của luận án cũng có nhiều điểm tương đồng khi so sánh, xem xét nhận định về việc thực hiện chức năng của hiệu trưởng ở một số nghiên cứu khác cùng thời

kỳ

* Chức năng lãnh đạo

Những kết quả đã đạt được: Một số hiệu trưởng đã xác định được sứ mạng, tầm

nhìn, tổ chức xây dựng được kế hoạch chiến lược, công bố trên trang web tầm nhìn, sứ mạng của nhà trường để chia sẻ với các bên liên quan; Có những việc làm cụ thể tạo động lực làm việc cho cán bộ, giáo viên, nhân viên như tổ chức thi đua, khen thưởng khi có thành tích, thăm hỏi, hỗ trợ khi khó khăn; Xây dựng nếp sống văn hóa, chú ý giữ gìn phát huy truyền thống nhà trường Nhiều trường đã có logo, khẩu hiệu hành động; xây dựng quy tắc giao tiếp ứng xử văn hóa, thực hiện nếp sống văn minh; Kiên trì chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực lấy người học làm trung tâm

Những mặt hạn chế: Nhiều trường chưa xây dựng được kế hoạch chiến lược Các khái

niệm tầm nhìn, sứ mạng, định hướng giá trị và các chiến lược chưa được hiểu đầy đủ Một số hiệu trưởng chưa hiểu rõ về các khái niệm này nên cũng chưa vận dụng được; Hoạt động hướng dẫn, hỗ trợ giáo viên, nhân viên phát phát triển chuyên môn chưa thật hiệu quả, nghiêng về các biện pháp quản lý có tính hành chính nhiều hơn; Một số hiệu trưởng chưa mạnh dạn trao quyền điều hành cho cấp dưới nên trong công tác còn tình trạng ôm đồm, sa vào giải quyết các vấn đề có tính sự vụ; Ở nhiều trường hiệu trưởng chưa xây dựng được nhà trường thành tổ chức học tập với các hoạt động cụ thể, đảm bảo các yêu cầu; một số hiệu trưởng chưa trở thành người học dẫn đầu, chủ động trong chia sẻ tri thức và kinh nghiệm giáo dục với đồng nghiệp; Vai trò lãnh đạo nhóm chưa được thực hiện hiệu quả; Chưa chủ động

và mạnh dạn tạo ra những thay đổi trong hoạt động của nhà trường; Chưa thực sự khuyến khích sự sáng tạo của cán bộ, giáo viên và nhân viên

* Chức năng quản lý

Những việc đã làm được: Xác định được mục tiêu ngắn hạn gắn với thực tế nhà

trường và khớp nối với yêu cầu của ngành và địa phương; huy động được cán bộ cốt cán tham gia xây dựng các kế hoạch hành động và chương trình hoạt động;Triển khai thực hiện các kế hoạch kịp thời và đúng tiến độ; Phân công sử dụng đội ngũ hợp lý; Chú trọng hướng dẫn giáo viên, nhân viên xây dựng và thực hiện kế hoạch công tác, giảng dạy, giáo dục; Quản

lý khá tốt hoạt động dạy học, đảm bảo thực hiện nghiêm túc chương trình giáo dục; Triển khai các hoạt động bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên, nhân viên; Nhiều trường, hiệu trưởng đã chủ trì xây dựng quy chế hoạt động của trường trên cơ sở quy định của điều lệ, phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường; Xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ; Thực hiện kiểm tra, đánh giá các hoạt động của cá nhân và nhà trường theo đúng các quy định hiện hành…

Những hạn chế:Trong thực hiện các hoạt động vẫn thiếu một số kỹ năng và chưa đạt

đến mức thuần thục Chẳng hạn: chưa hiểu biết và vận dụng hợp lý các phương pháp xác định mục tiêu trong xây dựng kế hoạch; Chưa sử dụng tốt kênh thông tin phản hồi để ra các quyết định điều chỉnh và thực hiện tốt các hoạt động sau kiểm tra; lúng túng trong xử lý sai phạm; Một bộ phận hiệu trưởng còn lúng túng trong quản lý tài chính, quản lý cơ sở vật chất và

quản lý hành chính

* Chức năng phối hợp và phục vụ cộng đồng

Những kết quả đạt được: Xây dựng được mối quan hệ với gia đình học sinh bằng các

hình thức khá phong phú: thông qua họp phụ huynh, sổ liên lạc, lập hòm thư góp ý để trao đổi kết quả học tập rèn luyện và phối hợp giáo dục học sinh; tiếp nhận các thông tin phản hồi từ gia đình học sinh, người học và xã hội trong điều chỉnh các hoạt động của nhà trường gắn với nhu cầu xã hội; Huy động được các nguồn lực từ gia đình học sinh và các tổ chức, cá nhân để phát triển nhà trường; Một số hiệu trưởng đã phát huy tốt vai trò dòng họ, già làng, trưởng thôn bản…trong hoạt động khuyến học, khuyến tài Kết nghĩa với cơ quan, đơn vị trên địa bàn trong

tổ chức các hoạt động; Hiệu trưởng đã thường xuyên gặp gỡ các cán bộ quản lý các cấp ở địa phương để báo cáo, trao đổi về các vấn đề liên quan đến hoạt động của nhà trường; tạo dựng được mối quan hệ gắn kết với chính quyền địa phương;Tham gia và huy động các thành viên trong trường tham gia nhiệt tình các phong trào hoạt động văn hóa, văn nghệ ở địa phương

Các mặt còn hạn chế: Chưa triển khai tích cực và hiệu quả hoạt động phối hợp với gia

đình, các trường đại học, cao đẳng, dạy nghề và các cơ quan liên quan trong hoạt động hướng nghiệp, giáo dục kỹ năng sống cho học sinh; Chưa khai thác hiệu quả các hình thức truyền thông, chưa phối hợp tốt với các cơ quan truyền thông để tuyên truyền về các hoạt động của nhà trường và các vấn đề giáo dục học sinh thuộc cấp học; Nhiều trường, hiệu trưởng chưa ứng dụng được CNTT trong công khai các hoạt động của nhà trường với cộng đồng xã hội.Vai trò tuyên truyền, chuyển giao, ứng dụng các kiến thức khoa học vào đời sống cộng đồng còn hạn chế; Việc phối hợp ba môi trường giáo dục gia đình- nhà trường- xã hội chưa thật hiệu quả; Ở nhiều trường hiệu trưởng chưa triển khai được các hoạt động hợp tác quốc tế

để trao đổi kinh nghiệm giáo dục, tăng cường các hoạt động phát triển nhà trường trong bối

cảnh hội nhập

2.3 Đánh giá về công tác bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT hiện nay

2.3.1 Về các quy định và chính sách liên quan đến công tác bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT

Công tác bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT hiện nay được thực hiện theo quy định của Nghị định 18/2010/NĐ-CP của Chính phủ về mục tiêu, nguyên tắc, nội dung, phương pháp và hình thức bồi dưỡng; Chế độ dự toán và sử dụng kinh phí trong công tác bồi dưỡng hiệu trưởng thực hiện theo hướng dẫn cụ thể trong Thông tư số 139/2010/TT-BTC của Bộ Tài chính Tiêu chuẩn, chức năng nhiệm vụ của Hiệu trưởng trường THPT quy định trong Luật Giáo dục, Điều

lệ trường học, quy chế tổ chức hoạt động của trường THPT chuyên, trường phổ thông ngoài công lập và trường phổ thông DTNT, chuẩn hiệu trưởng…là những cơ sở quan trọng để xây dựng chương trình và tổ chức các hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT theo đúng yêu cầu Tuy nhiên trong một số văn bản chức năng nhiệm vụ của hiệu trưởng chưa được phản ánh đầy đủ và có chỗ chưa thống nhất; việc hướng dẫn sử dụng chuẩn chưa cụ thể do thiếu những nghiên cứu cần thiết về hoạt động của Hiệu trưởng làm cơ sở cho việc ban hành văn bản

2.3.2 Về chương trình bồi dưỡng

Xem xét các chương trình bồi dưỡng dành cho hiệu trưởng trường THPT từ năm 2007 đến nay, bao gồm chương trình do Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành theo quyết định số 3481/BGD-QĐ (gọi tắt là chương trình 3481), các chương trình nâng cao năng lực quản lý tài chính, nhân sự, quản lý dạy học tích cực, chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng theo hình thức liên kết Việt Nam- Singapore (chương trình V-S) Các ý kiến đánh giá được lấy từ báo cáo tổng kết các khóa bồi dưỡng tại Học viện từ 2008 đến nay và ý kiến của các giảng viên,

chuyên gia tại các hội thảo khoa học tổ chức tại Học viện Quản lý giáo dục cho thấy: Các chương trình bồi dưỡng đã cung cấp cho hiệu trưởng những kiến thức cơ bản về quản lý trường học Nôi dung đề cập chủ yếu đến các kiến thức, kỹ năng gắn với chức năng quản lý

và chức năng cộng đồng Thiếu vắng các nội dung thuộc chức năng lãnh đạo

2.3.3 Về phương thức tổ chức thực hiện bồi dưỡng hiệu trưởng: Chủ yếu được thực

hiện theo hình thức tập trung tại cơ sở đào tạo bồi dưỡng hay vừa học vừa làm tại địa phương Hình thức từ xa, bồi dưỡng qua mạng chưa được áp dụng

Những mặt đã đạt đƣợc:

(1) Tổ chức bồi dưỡng theo chương trình 3481

Việc tổ chức cho học viên tham gia học tập các chương trình đều đảm bảo: Thực hiện đầy đủ nội dung chương trình bồi dưỡng theo quy định; Thực hiện cập nhật thông tin mới, gắn với thực tiễn giáo dục Việt Nam Bước đầu đổi mới phương pháp giảng dạy, tăng cường thảo luận, ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy; Tổ chức cho người học nghiên cứu thực tế các cơ sở và cơ quan quản lý giáo dục ở một số địa phương khá phù hợp với đối tượng người học; Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập đã chú trọng hơn đến xem xét khả năng vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề trong thực tiễn quản lý nhà trường

(2) Chương trình V-S và các chương trình ngắn hạn khác cho hiệu trưởng

Phương thức tổ chức bồi dưỡng theo các chương trình này được học viên đánh giá cao Lớp học được tổ chức với quy mô vừa phải 30-35 học viên/ lớp Phương pháp dạy học chủ yếu được sử dụng là thảo luận nhóm, tình huống, thực hành… đã phát huy được tính tích cực của học viên Trong quá trình tổ chức bồi dưỡng học viên được trao đổi nhiều, liên hệ sát với các vấn đề trong thực tiễn công tác giúp người học có thể áp dụng ngay vào trong hoạt động quản lý nhà trường Những chương trình bồi dưỡng cho hiệu trưởng trường THPT trong khuôn khổ các dự án cũng được đánh giá cao về phương thức tổ chức bồi dưỡng Các hoạt động học tập được xác định rõ ràng, kiến thức cốt lõi được nhấn mạnh, giúp học viên dễ vận dụng vào thực tiễn công tác sau khi được bồi dưỡng

Những bất cập: Những ý kiến dưới đây chủ yếu đánh giá về tổ chức bồi dưỡng hiệu

trưởng theo chương trình 3481

- Lớp học thường có quy mô quá đông, trên 60 học viên thậm chí 80 -120 học viên nên việc tổ chức các hoạt động học tập khó và chưa hiệu quả

- Về nội dung và phương pháp giảng dạy: Trên 40% học viên được hỏi cho rằng nhiều chuyên đề còn mang tính lý thuyết, thiếu các ví dụ thực tiễn, chưa thật chú ý đến kỹ năng tác nghiệp Trên 20% học viên cho rằng nội dung và PPGD một số chuyên đề trong phần kiến thức về quản lý giáo dục và nghiệp vụ chuyên biệt chưa đáp ứng yêu cầu tăng cường năng lực thực hiện cho hiệu trưởng trong lãnh đạo điều hành nhà trường hiện nay

- Phần nghiệp vụ quản lý nhà trường và một số chuyên đề chuyên biệt học viên cho rằng thời gian dành cho các chuyên đề bài giảng chưa đủ để rèn kỹ năng, nên mức độ vận dụng vào thực tiễn của học viên chưa cao Về khả năng vận dụng các kiến thức, kỹ năng được trang bị qua khóa học vào thực tiễn có 35%-40% học viên cho rằng vận dụng tốt, 42 % học viên vận dụng được, 18% - 23% cho là khó vận dụng

- Về kiểm tra đánh giá trong khóa học: học viên cho rằng có quá nhiều bài kiểm tra; Việc kiểm tra đánh giá người chưa đánh giá được ở mức độ cao khả năng vận dụng kiến thức quản lý vào giải quyết các vấn đề thực tiễn của người học;

Tổng hợp các ý kiến đánh giá chung về chương trình trong bảng 2.14 (tr.119) và 2.15 (tr 120) Các ý kiến nhận định chương trình 3481 mục tiêu cung cấp các kiến thức, kỹ năng

thực hiện chức năng quản lý trường học được đánh giá ở mức cao nhất, kế đó là khả năng

vận dụng các kỹ năng quản lý vào quản lý nhà trường Việc đạt được các mục tiêu của chương trình cũng được học viên đánh giá ở mức khá Tuy vậy các chức năng của hiệu trưởng chưa được xác định rõ ở chương trình này và chức năng lãnh đạo chưa được chú ý nhiều Học viên cũng đưa ra một số một số đề nghị như: bổ sung các nội dung liên quan đến

phát triển năng lực lãnh đạo trường học; tăng cường bồi dưỡng các kỹ năng; bổ sung vào chương trình một số kỹ năng mềm; tăng thời gian đi thực tế cơ sở; thay đổi hình thức kiểm tra, đánh giá

Với chương trình V – S, các hiệu trưởng đánh giá cao hơn vấn đề xác định rõ các chức năng của hiệu trưởng thông qua chuyên đề đổi mới quản lý trường phổ thông và lãnh

đạo quản lý sự thay đổi, các kỹ năng lãnh đạo được chú ý nhiều hơn

Tuy nhiên việc lấy ý kiến đánh giá của người học về chương trình bồi dưỡng mới được thực hiện cuối khóa học và chưa theo từng chuyên đề, việc đánh giá trước khóa học chưa được thực hiện nên còn thiếu những phản hồi cần thiết để làm căn cứ thực hiện các hoạt động điều chỉnh chương trình đảm bảo tính khoa học và thực tiễn Vấn đề chăm lo xây dựng đội ngũ giảng viên thực hiện công tác bồi dưỡng hiệu trưởng cũng được nhiều ý kiến đề cập đến Việc đánh giá khả năng làm việc của hiệu trưởng sau khi dự các khóa bồi dưỡng có sự tham gia của Sở Giáo dục và Đào tạo chưa được thực hiện, do đó đánh giá hiệu quả của công tác bồi dưỡng chưa được cụ thể Đây cũng là một gợi ý cho việc đổi mới công tác bồi dưỡng hiệu trưởng trong thời gian tới

2.4 Đánh giá chung về hiệu trưởng và công tác bồi dưỡng và những vấn đề đặt ra cho công tác bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT

Kết quả phân tích nhận thức và mức độ thực hiện chức năng của hiệu trưởng THPT trong mục 2.2 cho thấy: chức năng quản lý được hiệu trưởng nhận thức đầy đủ và thực hiện tốt hơn; kế đó là chức năng cộng đồng Nhận thức và thực hiện chức năng lãnh đạo và một phần chức năng cộng đồng của hiệu trưởng có những hạn chế nhất định Kết quả đánh giá về chương trình và phương thức tổ chức hoạt động bồi dưỡng ở mục 2.3 (tr.109 đến tr.123) đã chỉ rõ mặt mạnh và những hạn chế của công tác bồi dưỡng; Việc phân tích chính sách ở mục 2.3.1 cũng cho những gợi ý về hoàn thiện các quy định liên quan đến công việc và hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng Việc bồi dưỡng phải đảm bảo giúp hiệu trưởng phát triển hài hòa năng lực lãnh đạo, năng lực quản lý và năng lực hoạt động cộng đồng Hình thức tổ chức bồi dưỡng phải đa dạng, linh hoạt để tạo ra nhiều cơ hội cho hiệu trưởng tham gia Phương pháp bồi dưỡng phải tích cực, kết hợp cung cấp kiến thức, kỹ năng với đề cao sự học hỏi, chia sẻ kinh nghiệm của người học để đạt được mục tiêu của việc bồi dưỡng nhằm xây dựng đội ngũ hiệu trưởng theo hướng chuẩn hóa

Để công tác bồi dưỡng góp phần xây dựng đội ngũ hiệu trưởng chuyên nghiệp, thì công tác bồi dưỡng hiệu trưởng cần giải quyết tốt 5 vấn đề: Thứ nhất, mục tiêu bồi dưỡng phải xác định cụ thể Thứ hai, bồi dưỡng phải dựa trên cơ sở năng lực làm việc, sát với thực

tế Chương trình bồi dưỡng phải được xây dựng căn cứ vào nhu cầu, mục tiêu và những đòi hỏi về năng lực làm việc của hiệu trưởng trong bối cảnh mới Thứ ba, phải xây dựng đội ngũ giảng viên giàu kinh nghiệm thực tiễn trong lĩnh vực chuyên môn và có phương pháp giảng dạy tốt để giúp người học học tập tích cực Thứ tư, cần xây dựng, hoàn thiện hệ thống các chính sách về công tác bồi dưỡng hiệu trưởng; Thứ năm, cần thường xuyên xem xét, đánh giá

về khóa học, chương trình, giảng viên, cơ sở thực hiện nhiệm vụ bồi dưỡng hiệu trưởng và về kết quả làm việc của hiệu trưởng sau bồi dưỡng

2.5 Kinh nghiệm quốc tế về bồi dưỡng hiệu trưởng trường học

Phần này tác giả phân tích kinh nghiệm bồi dưỡng hiệu trưởng trường học của một

số nước và vùng lãnh thổ như: kinh nghiệm Mỹ và một số nước châu Âu , kinh nghiệm Trung Quốc, kinh nghiệm một số nước khu vực ASEAN Việc xây dựng và phát triển chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng trường học được các nước áp dụng phổ biến là mô hình mục tiêu và

mô hình năng lực Cùng với đổi mới chương trình, nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ ban hành các chính sách, cung cấp tài chính cho các hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng Đây là những tham khảo hữu ích trong việc đổi mới công tác bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT Việt Nam hiện nay

Kết luận chương 2

Chương 3 ĐỔI MỚI CÔNG TÁC BỒI DƯỠNG HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VIỆT NAM ĐÁP ỨNG YÊU CẦU

THỰC HIỆN CHỨC NĂNG CỦA HIỆU TRƯỞNG TRONG BỐI CẢNH MỚI

Chương 3 gồm 60 trang, từ trang 138 đến hết trang 197, với các nội dung:

3.1 Định hướng phát triển trường THPT và đội ngũ hiệu trưởng trường THPT trước yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục Việt Nam

3.1.1 Định hướng phát triển trường THPT

Theo tinh thần của Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng cộng sản Việt Nam lần thứ XI, đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, phát triển nguồn lực con người để đưa đất nước hội nhập và phát triển Đối với giáo dục THPT hệ thống trường lớp được phát triển để đảm bảo có 80% thanh niên đạt học vấn THPT và tương đương Phát triển trường THPT gắn với việc chuẩn bị kiến thức, kỹ năng cơ bản cho học sinh học tiếp lên đại học, cao đẳng Theo chủ trương này, các trường THPT phải đổi mới việc dạy

và việc học, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất thiết bị, xây dựng đội ngũ và các hoạt động quản

lý Các nhà quản lý, lãnh đạo trường học phải đổi mới tư duy, có kiến thức, kỹ năng phù hợp với yêu cầu thực hiện chức năng trong bối cảnh mới

3.1.2.Yêu cầu phát triển đội ngũ hiệu trưởng trường THPT

Bối cảnh mới đòi hỏi phải có những CBQL trường học xứng với tầm phát triển của các nhà trường Hiệu trưởng cần có một trình độ nhất định về quản lý, lãnh đạo trước khi nắm quyền điều hành nhà trường Theo kết quả thống kê của Bộ Giáo dục năm 2011, cả nước có 2.288 hiệu trưởng trường THPT Đây là một số lượng không nhỏ cần được bồi dưỡng để đáp ứng yêu cầu thay đổi hoạt động điều hành nhà trường với những chức năng mới gắn với sự thay đổi kinh tế- xã hội Công tác bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT ở Việt Nam phải hướng tới:(1) Giúp hiệu trưởng có được những kiến thức khoa học về QLGD, quản lý nhà trường (2) Phát triển năng lực của hiệu trưởng thích ứng với các yêu cầu của xã hội để họ có thể giải quyết những vấn đề thực tiễn của quản lý trường học đúng với chức năng mà họ đảm nhiệm (3) Phát triển ở hiệu trưởng những phẩm chất cần thiết như sự sáng tạo, trách nhiệm

xã hội, trung thực trong khoa học…

3.1.3 Quan điểm đổi mới công tác bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT

Để đáp ứng những yêu cầu phát triển đội ngũ hiệu trưởng trường THPT Việt Nam, công tác bồi dưỡng hiệu trưởng cần đổi mới trên cơ sở quán triệt các tiếp cận hiện đại phù hợp với xu thế phát triển nhân lực quản lý trên thế giới (a) Phát triển hiệu trưởng trường học trên cở sở quán triệt các chức năng hiệu trưởng phải đảm nhiệm.(b) Sử dụng và phát huy các

ưu thế của tiếp cận năng lực trong công tác bồi dưỡng hiệu trưởng.(c) Sử dụng hợp lý mô hình CDIO trong thiết kế chương trình, biên soạn tài liệu và thực hiện bồi dưỡng hiệu trưởng Tác giả đã tổng hợp các nhóm năng lực cơ bản hiệu trưởng trường THPT cần có để thực hiện các chức năng (bảng 3.1, tr 144) làm cơ sở cho đề xuất mục tiêu, xây dựng chương trình bồi dưỡng theo tinh thần CDIO

3.2 Đề xuất giải pháp đổi mới công tác bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT

3.2.1 Phát triển mục tiêu bồi dưỡng Muc tiêu bồi dưỡng hiệu trưởng cần được xác định

cụ thể, thiết thực hơn và gắn với yêu cầu năng lực mà hiệu trưởng cần có để thực hiện các chức năng Định hướng chung của công tác bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT hiện nay là nhằm giúp hiệu trưởng phát triển hài hòa các năng lực lãnh đạo, năng lực quản lý và năng lực hoạt động cộng đồng trong bối cảnh trường học nhiều thay đổi, với mục tiêu cuối cùng là nâng cao kết quả học tập của học sinh Có thể xác định mục tiêu của công tác bồi dưỡng hiệu trưởng là:

giúp cho hiệu trưởng có được những kiến thức cơ bản về lãnh đạo, quản lý nhà trường; Có kỹ năng thực hiện các hoạt động lãnh đạo, quản lý và cộng đồng để làm tốt các chức năng mà hiệu trưởng phải đảm nhiệm trong môi trường thay đổi;Có thái độ chủ động, tự tin, quyết tâm trong thực hiện nhiệm vụ, từ đó nâng cao năng lực tác nghiệp cho hiệu trưởng trường THPT trong bối