1. ĐẶT VẤN ĐỀ Lipid và lipoprotein- những chất chủ yếu của chuyển hĩa các chất trong cơ thể- Cĩ ý nghĩa quan trọng trong lâm sàng, điều trước tiên bởi vì chúng liên quan mật thiết đến bệnh mạch vành. Nhiều nghiên cứu của dịch tễ học cho thấy rằng: đặc biệt ở những quốc gia cĩ nền kinh tế phát triển, mức sống khá sung túc với thực đơn cĩ tỷ lệ chất béo cao cĩ sự liên quan rất rõ với sự phát triển của bệnh xơ vữa động mạch. Các nghiên cứu cũng đưa ra những hiểu biết về lipoprotein và các thành phần lipid, protein của chúng cũng như về vai trị của các lipoprotein trong quá trình bệnh lí của sự hình thành và phát triển mảng vữa xơ động mạch. Ngày nay, những phương pháp chẩn đốn đặc hiệu, các biện pháp dự phịng- tức là sự phát hiện sớm các cá thể cĩ rối loạn lipid máu cĩa nguy cơ bị bệnh mạch vành, bệnh tim mạch và phương pháp điều trị mới đều rất quan trọng nhằm giảm tỉ lệ bệnh và tỉ lệ tử vong của bệnh lí trên. Sự phát triển của sinh học phân tử giúp các nhà nghiên cứu đi sâu tìm hiểu những rối loạn lipid và lipoprotein máu ở mức độ gen học. Trong khuơn khổ luận án tiến sỹ “ Đánh giá tác dụng của nấm Hồng chi Đà Lạt (Ganoderma lucidum) trong điều trị hội chứng rối loạn lipid máu”; chuyên đề rối loạn lipid máu được thực hiện nhằm mục tiêu: Xác định rõ rối loạn lipid máu để giúp cho sự lựa chọn các phương pháp điều trị thích hợp và hơn thế cĩ thể giúp cho việc phịng ngừa ngăn chặn những bệnh lí đang trong giai đoạn tiềm ẩn. 2. LIPID MÁU VÀ LIPOPROTEIN 2.1. Lipid máu: Thành phần của lipid trong máu tuần hồn (lipid tồn phần của máu) bao gồm cholesterol tự do (free cholesterol- FC) và cholesterol este (CE)- gọi chung là cholesterol tồn phần (total cholesterol- TC); triglycerid (TG); các phospholipid (PL) và những acid béo tự do (acid béo bão hịa hoặc khơng bão 1 hịa). Các lipid này đều khơng tan trong nước nên để tuần hồn được trong huyết tương, chúng phải kết hợp với protein tạo thành phức hợp gọi là lipoprotein (LP). Như vậy, lipoprotein là dạng vận chuyển lipid khơng tan từ mơ này đến mơ khác trong cơ thể nhờ sự chuyển động của dịng máu [5]. 2.2. Thành phần và cấu trúc của lipoprotein: 2.2.1. Thành phần của lipoprotein: Phức hợp lipoprotein bao gồm cholesterol tự do (FC) và cholesterol este (CE); triglycerid (TG), phospholipid (PL) gắn với một số protein đặc hiệu gọi là apolipoprotein (apo) [1], [5], [34]. 2.2.1.1.Cholesterol huyết tương: cĩ hai nguồn gốc: Ngoại sinh (thức ăn) và nội sinh (do cơ thể tổng hợp). Cholesterol ngoại sinh được vận chuyển từ ruột đến gan bởi chylomicron, cịn cholesterol nội sinh được tổng hợp chủ yếu ở gan (khoảng 1,2 g/ngày) [1], [5], [34]. 2.2.1.2. Triglycerid: cĩ trong lipid thức ăn và cĩ thể tổng hợp ở gan và mơ mỡ để làm nguồn dự trữ năng lượng, nguồn này được huy động khi cĩ nhu cầu. Acid béo trong cơ thể là bão hồ hoặc khơng bão hịa . Một số acid béo khơng bão hịa đĩng vai trị quan trọng, chúng là chất tiền thân tạo prostaglandin và este hĩa cholesterol. 2.2.1.3. Phospholipid: chiếm khoảng 30% lipid tồn phần; Phospholipid (PL) bao gồm phosphatidyl cholin (60-65%), sphingomyelin (20-25%), phosphatidyl ethanolamin (5-8%). Phospholipid bao gồm những acid béo bão hịa hoặc khơng bão hịa và là thành phần quan trọng của màng tế bào [1], [5], [34]. 2.1.2.4. Apolipoprotein: a) Chức năng của apolipoprotein: Apoprotein: là phần protein của lipoprotein. Theo danh pháp của Alaupovic, apoprotein được gọi tên bằng một chữ cái của bảng chữ cái (A, B, C, D, E đối với các apo chính). Chữ cái này được thêm vào sau nĩ một số la 2 mã (AI, AII ) khi cùng một họ apoprotein cĩ sự thay đổi cấu trúc (bộ một). Các phân tử protein này cĩ nhiều chức năng quan trọng: - Chức năng hồ tan: nhờ sự cĩ mặt của apoprotein mà lipoprotein hồ tan được trong nước và do vậy nĩ được vận chuyển trong máu và bạch huyết. Nếu tính hồ tan bị rối loạn hoặc sự vận chuyển bị chậm trễ sẽ dẫn đến tình trạng ứ đọng các phân tử chứa nhiều lipid, gây ra tình trạng ứ đọng mỡ - một trong những yếu tố gây vữa xơ động mạch. - Chức năng nhận diện: các phân tử protein trong cấu trúc của lipoprotein cịn cĩ chức năng nhận diện các receptor của màng tế bào. Thơng qua các receptor đặc hiệu này, các lipoprotein mang các apoliprotein tương ứng mới vào được trong tế bào. Ví dụ: apo B của LDL được các thụ thể của apo B và apo E được nhận biết bởi thụ thể apo B, apo E cĩ ở màng tế bào gan và tế bào ngoại vi [1], [5], [34]. - Chøc n¨ng ®iỊu hoµ: c¸c apoprotein cã chøc n¨ng ho¹t ho¸ hoỈc øc chÕ mét sè enzymon chuyĨn ho¸ c¸c liporotein, vÝ dơ: apo AI ho¹t ho¸ enzym LCAT (lecithin cholesterol acyl transferase), apo CII ho¹t ho¸ enzym lipoprotein lipase, apo CIII l¹i øc chÕ enzym lipoprotein lipase [1], [5], [34]. b) Các apolipoprotein: Các apoprotein cĩ nhiều loại và phân bố khác nhau trong các lipoprotein khác nhau. Việc xác định các loại apo hiện nay vẫn cịn là lĩnh vực nghiên cứu của các phịng thí nghiệm chuyên sâu, 5 apoprotein vừa được phát hiện gần đây là apo F, apo AIV, apo H và các thể cĩ apo I. Định lượng các apoprotein được thực hiện nhờ những kỹ thuật miễn dịch [5]. * Apoprotein A (apo A): gồm apo AI, apo AII, apo AIII, apo AIV. - Apo AI được tổng hợp ở gan và ruột, được kích thích bởi estrogen. Apo AI cĩ thể được phân tích thành 6 đồng phân, nhưng chỉ cĩ apo AI.4 là quan trọng nhất. Chức năng chính của apoAI là hoạt hố enzym LCAT trong phản ứng chuyển cholesterol tự do thành cholesterol este hố ở trong phân tử HDL và như vậy, cĩ tác dụng giảm lượng cholesterol trong máu. Các apo AI 3 khi vào đường máu tuần hồn làm giảm nhanh lượng chylomicon huyết tương [1], [5], [34]. Nồng độ apo AI phản ứng mức độ của nguy cơ bệnh tim mạch. Trên thực tế, người ta thấy giá trị của apo AI tốt hơn hẳn so với giá trị của HDL tồn phần trong việc dự báo nguy cơ vữa xơ động mạch. Nồng độ apo AI thấp là bệnh lý nồng độ apo AI cao là biểu hiện khả năng chống vữa xơ động mạch. Bình thường, hàm lượng apoAI trong máu trên 1,2 trong khoảng 1,1g/l ÷ 1,6g/l [1], [5], [34]. - Apo AII: cũng là thành phần cấu trúc nên phân tử HDL. Apo AII cũng được tổng hợp từ tế bào gan và ruột. Chức năng của apo AII chưa được làm sáng tỏ [1], [5], [34]. - Apo AIII (hay apo D): cũng là thành phần cấu trúc của HDL nhưng chiếm tỷ lệ thấp hơn apo AI và apo AII. Apo AIII cĩ khả năng kích thích hoạt động của enzym LCAT nên cũng đĩng vai trị đáng kể trong việc chuyển cholesterol tự do thành cholesterol este hố, rồi đưa phân tử này vào sâu trong lịng phân tử HDL [1], [5], [34]. Tĩm lại, apoA và HDL- C là yếu tố bảo vệ chống vữa xơ động mạch. Tăng apo A chứng tỏ sự chuyển hố và đào thải cholesterol tốt. Giảm apo A phản ánh sự bài xuất cholesterol kém và cĩ sự ứ đọng cholesterol ở mơ [5], [20]. * Apoprotein B (Apo B): - Apo B cĩ trong cấu trúc của chylomicron, VLDL, IDL và LDL. Ở mỗi loại lipoprotein này cĩ một tỷ lệ apo B khác nhau và tỷ lệ này tăng dần từ chylomicron đến LDL. ApoB cũng cĩ nhiều phân lớp và mỗi phân lớp cĩ tác dụng khác nhau [5]. - Apo B 100: là phân tử lớn nhất, được tổng hợp ở gan, rất cần thiết cho sự tổng hợp VLDL ở gan (tiền chất duy nhất của LDL) giải thích sự tương quan tỷ lệ thuận giữa hàm lượng LDL và nồng độ apoB trong huyết tương [5]. - ApoB 48: cĩ trong chylomincron, được tổng hợp ở ruột, là chất nhận diện các receptor của màng tế bào đối với LDL và cĩ nhiệm vụ đưa LDL vào 4 trong tế bào để cung cấp cholesterol cho mọi hoạt động của tế bào. Apo B tham gia vào cơ chế bệnh sinh của bệnh vữa xơ động mạch và là nguyên nhân của hầu hết bệnh lý tăng lipid máu (ví dụ: tăng cholesterol máu cĩ tính chất gia đình tup IIa, tăng lipid máu hỗn hợp týp IIb, tăng triglycerid máu đơn thuần týp IV, tăng lipid máu do thiếu hụt một phần hoặc thiếu hụt hồn tồn thụ thể apo B, apo E ) [5], [34]. Hàm lượng apo B trong huyết thanh bình thường (1,3g/l) Apo B, cholesterol cùng với VLDL và LDL là những yếu tố gây vữa xơ động mạch. Tăng apoB phản ánh sự thối hố cholesterol kém và sự ứ đọng cholesterol trong mơ. Phần lớn các nghiên cứu gần đây cho thấy tỷ lệ apo B/apo AI là chỉ số thể hiện nguy cơ bệnh động mạch vành tốt hơn tỷ lệ LDL/HDL, sự thay đổi các trị số này rất cĩ ý nghĩa trong lâm sàng mặc dù hàm lượng cholesterol máu khơng vượt quá trị số bình thường [5], [34]. * Apoprotein C (apo C) - Apo C: là một nhĩm các protein khơng đồng nhất và cĩ thể tách ra các loại khác nhau (isoprotein) nhờ các phương pháp điện di hoặc sắc ký. Tất cả các loại apo C đều do tế bào gan tổng hợp [5], [34] - Hiện nay, người ta đã biết cĩ nhiều loại apoC như Co, C, CI, CII, CIII. Trong đĩ apo CIII là apo chính của họ apo [5], [34]. Apo CII là cofactor của enzym lipoprotein lipase - cĩ tác dụng thuỷ phân các lipoprotein giàu triglycerid (chylomicron, VLDL). Sự thiếu hụt apo CII là nguyên nhân gây tăng chylomicron trong máu [5], [34]. * Apoprotein D (apo D): Apo D là một glycoprotein, trong đĩ glucid chiếm 18% cùng với apo AIII, apo D cĩ khả năng làm tăng hoạt tính của LCL tức là cĩ tác dụng dãy nhanh quá trình este hố cholesterol [5], [34]. 5 * Apoprotein E (apo E): Apo E tồn tại dưới 3 dạng apo EII, apo EIII và apo EIV với sự khác nhau bởi acid amin ở vị trí 112 và 158. Apo E do tế bào gan tổng hợp nên, apo E cĩ vai trị trong quá trình thối hố IDL. Thiếu apo E gây tăng lượng prrotein typ III: tích tụ IDL huyết tương, apo E cịn cĩ mặt trong HDL nên HDL cĩ thể gắn với thụ thể apo E của tế bào gan [5], [34]. 2.2.2. Cấu trúc của lipoprotein: Lipid hồ tan được trong huyết tương là nhờ gắn apoprotein thành phức hợp lipoprotein. Lipoprotein là những phân tử hình cầu gồm phần nhân và phần vỏ [1], [5], [33], [34]. Hình 1: Sơ đồ cấu trúc của lipoprotein (theo G. Turpin, 1991) - Phần nhân trung tâm, chứa triglycerid và cholesterol este hố khơng phân cực [5]. - Phần lớp vỏ được cấu tạo bởi các phân tử lipid phân cực gồm phospholipid, cholesterol tự do và các apoprotein. Phần vỏ này đảm bảo tính tan của LP trong huyết tương cĩ tác dụng vận chuyển các lipid khơng tan [5]. 2.2.3. Phân loại lipoprotein: 6 CE = Cholesterol este hóa TG = Triglycerid Apoprotein Phospholipid Cholesterol tự do Lipoprotein huyết tương cĩ thể phân loại bằng 2 cách: điện di hoặc siêu ly tâm [1], [5], [34]. 2.2.3.1. Bằng phương pháp điện di : Bằng điện di, lipoprotein huyết tương được tách thành 4 phần [5]: - ∝ lipoprotein - β lipoprotein - Tiền β lipoprotein - Chylomicron Phân loại dựa trên điện di chỉ cịn mang tính chất lịch sử khơng cịn được sử dụng rộng rãi [5]. 2.2.3.2. Bằng phương pháp siêu ly tâm: Bằng phương pháp này lipoprotein huyết tương được phân chia theo tỷ trọng. Độ lắng của các loại LP. Khi siêu ly tâm tỷ lệ nghịch với trữ lượng lipid [5], [34]. Lipoprotein cĩ 4 dạng chính: - Chylomicron: Là lipoprotein cĩ tỷ trọng ≤ 0,960, là những hạt mỡ nhũ tương hố lơ lửng trong huyết tương và được tạo thành độc nhất bởi các tế bào màng ruột. Chylomicron chỉ cĩ mặt trong thời gian ngắn ở huyết tương, sau bữa ăn giàu mỡ và làm cho huyết tương cĩ màu đục, trắng như sữa. Chylomicron biến mất sau vài giờ và huyết thanh người bình thường. Khi đĩ đều phải trong. Chylomicron chứa chủ yếu là triglycerid. Chức năng chủ yếu của clylomicron là vận chuyển triglycerid, cholesterol nguyên sinh (từ thức ăn) tới gan [5], [34]. - Lipoprotein tỷ trọng rất thấp (very low density lipoprotein VLDL): được tạo thành ở tế bào gan và là dạng vận chuyen tryglycerid nội sinh - được tổng hợp ở tế bào gan - vào tuần hồn: VLDL chứa nhiều triglycerid. VLDL vận chuyển hơn 90% triglycerid nội sinh [5], [34]. 7 - Lipoprotein tỷ trọng thấp (low density lipoprotein - LDL) là sản phẩm thối hố của VLDL trong máu. LDL chứa nhiều cholesterol. Chức năng chủ yếu của LDL là vận chuyển phần lớn cholesterol từ máu tới các mơ để mơ sử dụng. LDL được gắn vào thụ thể đặc hiệu ở màng tế bào, rồi được đưa vào trong tế bào. Nồng độ của LDL trong huyết tương từ 3,38 đến 4,16 mmol/l [5], [34]. - Lipoprotein tỷ trọng trung gian (intermediate density lipoprotein = IDL): là loại lipoprotein cĩ tỷ trọng giữa VLDL và LDL, cịn gọi là VLDL tàn dư [5], [34]. - Lipoprotein tỷ trọng cao (high density lipoprotein - HDL) được tổng hợp ở gan, một phần ở ruột và một phần do chuyển hố VLDL trong máu ngoại vi. HDL mới sinh cĩ hình đĩa: HDL cũng được chia thành 3 phần lớp theo tỷ trọng tăng dần [5], [34]: HDL.1 cĩ tỷ trọng 1,063 - 1,085. HDL.2 cĩ tỷ trọng 1,085 - 1,120. HDL.3 cĩ tỷ trọng 1,120 - 1,210. HDL chứa nhiều protein, chức năng chính là vận chuyển ngược các phân tử cholesterol từ các mơ ngoại vi về gan. Tại gan, cholesterol được thối hố thành acid mật, rồi được đào thải qua đường mật [5], [34]. Ở người, HDL tăng dần theo tuổi, sau tuổi dậy thì, HDL ở nữ cao hơn nam. Hàm lượng HDL tỷ lệ nghịch với trọng lượng cơ thể, với hàm lượng triglycerid máu. HDL tăng ở người luyện tập thể dục thể thao và năng hoạt động. 8 Bảng 1: Đặc điểm của các lipoprotein chính trong huyết tương (theo % trọng lượng khơ) [5]. Tỷ trọng g/ml Hệ số lắng (Sved) Điện di Trọng lượng phân tử Kích thước (A) Protein % TG % Cholesterol tự Cholesterol este Phospholipid % Glucid % Chylo - micron ≤ 0,960 > 400 Điểm xuất phát (orig) 10 3 ÷10 4 x 10 6 750÷10 3 1÷2 80÷95 1÷3 2÷4 3÷6 2 VLDL 0,96÷1,006 20÷400 Tiền β 5÷27 x 10 6 300÷800 10 55÷65 10 5 15÷20 ≤1 LDL 1,006 ÷1,063 0÷20 β 2,2÷3,5 x10 6 200÷220 25 10 8 37 22 =1 HDL 1,063÷1,210 ∝ 1,5÷2,6 x10 6 70÷95 45÷ 55 8 14 3 22 3÷4 Hệ số svedberg = 10 3 cm/giây/dyn/g trong dung dịch NaCl cĩ tỷ trọng 1,063g/ml (26 0 C). 9 2.3. Chuyển hĩa của lipid máu 2.3.1. Các enzym tham gia chuyển hĩa lipoprotein [5], [34]: - Lipase: là enzym thủy phân TG, giải phĩng glycerol và acid béo. - Lipoprotein Lipase (LPL): Enzym này được giải phĩng ra máu tuần hồn nhờ heparin. Chức phận sinh lí của chúng là thủy phân TG trong lipoprotein (CM, VLDL, ), giải phĩng acid béo tự do. LPL được hoạt hĩa nhờ apo CII. - Hepatic- triglycerid lipase (HTGL): được tìm thấy ở nội mạc mao mạch trong gan, được giải phĩng bởi heparin. Chức phận sinh lí của chúng là phân giải LP giàu TG làm thối hĩa HDL đặc biệt là HDL2, cĩ hoạt tính rất cao ở gan. - Lecithin cholesterol acyltransferase (LCAT): được tổng hợp ở gan, xúc tác quá trình este hĩa cholesterol trong huyết tương, LCAT giữ vai trị quan trọng trong chuyển hĩa lipoprotein, đặc biệt trong chuyển hố HDL. 2.3.2. Các con đường chuyển hĩa lipoprotein: Chuyển hĩa của lipid lưu hành gồm 2 con đường chuyển hĩa của lipid ngoại sinh và chuyển hĩa của lipid nội sinh được thể hiện ở hình dưới đây: Hình 2: Các con đường chuyển hố lipoprotein. 2.3.2.1. Chuyển hĩa lipid máu ngoại sinh: 10 [...]... 160mg/dl là mức giá trị lý tưởng cao [30] 17 3 RỐI LOẠN LIPID MÁU Tăng lipid máu hoặc cịn gọi là tăng lipoprotein máu là lượng các lipid tuần hồn và các apo lipoprotein của chúng tăng cao trong máu Tăng lipd máu được chia làm hai loại là tăng lipid máu ngun phát và tăng lipid máu thứ phát Tăng lipid máu tiên phát thường gặp hơn tăng lipid máu thứ phát [2], [5], [30], [34] 3.1 Rối loạn lipid máu thứ phát... phần lipoprotein xếp hội chứng rối loạn lipid máu thành 5 typ trong đĩ týp II được chia thành 2 kiểu IIa và IIb Từ năm 1970 cách phân loại này đã trở thành phân loại quốc tế [2], [10], [27], [29] Bảng 5 : Phân loại rối loạn lipid và lipoprotein máu theo Fredrickson [1], [30] Kiểu Rối loạn LP I IIa CM↑ LDL↑↑ IIb VLDL↑, LDL↑↑ III βVLDL IDL↑ IV V VLDL↑ CM↑ VLDL↑ Độ Rối loạn lipid trong huyết huyết tương... hư Đàm Hư hoả thượng viêm Bản hư Tiêu thực Sơ đồ 3: Cơ chế bệnh sinh hội chứng rối loạn lipid máu theo quan niệm của YHCT 35 4.4 Các bệnh về đàm: 4.4.1 Thấp đàm: Ngun nhân và cơ chế bệnh sinh của đàm thấp theo lý luận của YHCT là: “Tỳ vị sinh đàm chi ngun” diễn giải một cách dễ hiểu là do tỳ dương bị suy giảm dẫn đến rối loạn chức năng vận hĩa làm thủy thấp đình lưu ngưng kết lại mà tạo thành đàm... Như vậy, đàm gây ra bệnh cĩ rất nhiều, cĩ thứ đàm hữu hình là chất đàm sinh ra từ Phế và Thận, cịn đàm vơ hình phải thơng qua triệu chứng mới biết được Hội chứng rối loạn lipid máu theo YHCT là do đàm vơ hình gây bệnh Biểu hiện trên lâm sàng rất đa dạng [6]: - Đàm thấp: người béo phì, đi lại nặng nề - Chân tâm thống: cơn đau thắt ngực, khĩ thở - Phong đàm: nhẹ thì triệu chứng giống như rối loạn tuần... cholesterol và triglycerid máu, cĩ lắng đọng ở vịng xung quanh giác mạc và ban vàng Tăng lipid máu týp IIb thường kèm theo rối loạn chuyển hĩa glucid, tăng acid uric máu, tăng huyết áp Thể này là di sản kép của 2 thể rối loạn lipid máu týp IIa và týp IV, người bệnh cĩ cha hoặc mẹ bị bệnh tăng cholesterol đơn thuần týp IIa và tăng triglycerid đơn thuần [14], [34] Di truyền học của tăng lipid máu hỗn hợp gia đình... hĩa lipid Chức năng túc giáng thủy dịch ở phế tương tự như chuyển hĩa lipid ở phổi Chức năng khí hĩa ở thận gần như q trình tổng hợp và thối giáng các hormone ở vỏ thượng thận [6], [12] Trong y văn của y học cổ truyền khơng cĩ cụm từ rối loạn lipid máu , nhưng dựa trên các biểu hiện lâm sàng và các nghiên cứu của các tác giả Trung Quốc, Nhật Bản, Việt Nam đã cho thấy: Hội chứng này thuộc phạm vi chứng. .. hành ở Framingham cho thấy cĩ mối tương quan thuận giữa nồng độ cholesterol máu và tỷ lệ tử vong do VXĐM [4], [23] 28 3.6 Những rối loạn lipid máu trong các bệnh khác: 3.6.1 Rối loạn lipid máu và tai biến mạch máu não: Các tác giả đều chứng minh cholesterol tồn phần cĩ giá trị báo hiệu sự xuất hiện các TBMMN khi nĩ kết hợp với các yếu tố nguy hại khác, đĩ là LDL- C Khi tỷ lệ HDL- C càng cao, tỷ lệ LDL-... nghiên cứu về cơ sở gen học của rối loạn lipid máu và vai trị phân tử trong sinh bệnh học của những rối loạn này đã cho thấy tăng cholesterol đơn thuần týp IIa cĩ 2 thể: thể đa gen và thể đơn gen [14], [26], [34] - Thể đa gen: do khuyết tật của thụ thể LDL; cĩ 2 hình thái đồng hợp tử và dị hợp tử; Nồng độ cholesterol máu thường gặp trong thể dị hợp tử là 10,4 mmol/l và trong thể đồng hợp tử là 15,6-... lipid máu týp IV cĩ thể là bệnh di truyền đơn gen trội (khoảng 10% số bệnh nhân) hoặc thiếu gen Trong thể bệnh này, người ta đã hiểu rõ vai trị của các yếu tố mơi trường nhưng vai trị của gen vẫn chưa được sáng tỏ [14], [34] 3.3 Các rối loạn lipid máu khác: 3.3.1 Tăng alpha- lipoprotein huyết tương: Nhiều nghiên cứu cho thấy rằng: tăng HDL huyết tương cĩ tác dụng bảo vệ chống lại q trình gây vữa xơ trong. .. synthetase, làm giảm hàm l- 15 ượng HMG - CoA trong tế bào Ngồi ra, nồng độ của cholesterol trong tế bào cũng hoạt hố enzym reductase cĩ tác dụng hạ nồng độ cholesterol máu để phịng ngừa bệnh xơ vữa động mạch [30], [34] Ngày nay, hệ mạch được xem là một trong những mơ đích quan trọng của estrogen trong đĩ cĩ vai trị của estrogen trên chuyển hố lipid [30] Trong thời kì mãn kinh cĩ sự gia tăng nồng độ . rối loạn lipid và lipoprotein máu ở mức độ gen học. Trong khuơn khổ luận án tiến sỹ “ Đánh giá tác dụng của nấm Hồng chi Đà Lạt (Ganoderma lucidum) trong điều trị hội chứng rối loạn lipid máu ;. mức giá trị lý tưởng cao [30]. 16 3. RỐI LOẠN LIPID MÁU Tăng lipid máu hoặc cịn gọi là tăng lipoprotein máu là lượng các lipid tuần hồn và các apo lipoprotein của chúng tăng cao trong máu. . lipd máu được chia làm hai loại là tăng lipid máu nguyên phát và tăng lipid máu thứ phát. Tăng lipid máu tiên phát thường gặp hơn tăng lipid máu thứ phát [2], [5], [30], [34]. 3.1. Rối loạn lipid