Tìm hiểu về sự nhận thức và thái độ thực hiện phòng bệnh cúm gia cầm h5n1 của người dân phường an cựu, thành phố huế

ĐẶT VẤN ĐỀ Bệnh cúm gia cầm hay còn gọi là bệnh cúm gà, là một bệnh truyền nhiễm cấp tính rất nguy hiểm đối với gà, vịt, ngan, ngổng, gà tây, đà điểu, chim cút. Các loài chim cảnh và chim hoang dã nhất là vịt trời, diệc, ngổng trời và đặc biệt là các thủy cầm nuôi (vịt, ngan, ngổng), trước đây được coi là những vật mang trùng khỏe mạnh Bệnh do một loại virus gây ra với đặc điểm lây lan rất nhanh và tỷ lệ chết rất cao trong quần thể gia cầm bị bệnh, trong vòng 24 48h sau khi nhiễm virus. 6 Trong những năm qua bệnh cúm H5N1 xảy ra ở người tại nhiều nước Châu Á. Năm 1997 vụ dịch cúm gà đầu tiên trên người gây ra do phân typ A H5N1 đã xảy ra tại Hồng Kông làm 18 người mắc và 6 người tử vong. Đây là một hồi chương báo động về một loại bệnh nguy hiểm lây từ động vật sang người. Sáu năm sau dịch cúm gà A H5N1 đã thực sự xảy ra ở một số quốc gia trên nền của vụ đại dịch cúm gia cầm và lan rộng trên 13 nước Châu Á. Ở Việt Nam bệnh cúm A H5N1 ở người được phát hiện tháng 122003 tại miền Bắc và cúm gà đã lan rộng trên toàn lãnh thổ qua 3 đợt dịch lớn. Dòng virus H5N1 Việt Nam 2004 lây lan mạnh trên vịt qua đường hô hấp, thời gian thảy virus ra ngoài môi trường cũng kéo dài, lâu hơn so với các chủng trước, càng làm tăng thêm mối lo ngại về quy mô và mức độ virus có thể lây lan trong cộng đồng 10 12 Hiện nay, dịch cúm A H5N1 ở gia cầm vẫn tiếp tục xảy ra thành dịch ở nhiều nước Châu Á, dịch lan nhanh ở gia cầm do các loại chim di trú bị nhiễm virus nhiều trường hợp H5N1 ở người được thông báo ở các nước Châu Á, sau đó được ghi nhận rải rác các ca H5N1 ở Việt Nam và Thái Lan. Sự lưu hành liên tục của dịch cúm H5N1 ở gia cầm và các trường hợp bệnh ở người. 2 Các trường hợp bệnh ở người luôn luôn đặt một mối hiểm hoạ tiềm ẩn khó lường cho con người. Khi có sự chuyển đổi virus cúm H5N1 trở thành một virus cúm mới của người với độc lực cao hơn các virus cúm người đã biết trước đây. Đây là một dấu hiệu báo động cho thấy virus đang tích hợp các đột biến để tăng độc tính và thích nghi với vật chủ mới và cộng đồng có thể phải đối mặt với sự lan truyền virus cúm H5N1 từ người qua người 10 18 Đứng trước mối hiểm hoạ được báo trước, trong những năm gần đây nhiều quốc gia và tổ chức y tế thế giới, đặc biệt là các nước đang lưu hành dịch cúm gia cầm H5N1 đã tiến hành nhiều chương trình nhằm kiểm soát bệnh cúm đang lưu hành ở động vật và hạn chế tối đa sự lây lan của virus sang người. Ở Việt Nam chương trình phòng chống dịch cúm gia cầm được tiến hành rộng rãi với sự tham gia của nhiều ngành và các tổ chức xã hội. Nhận thức được mối nguy hại của bệnh đối với cá nhân và đối với cộng đồng sẽ giúp cho người dân có trách nhiệm hơn trong việc chăn nuôi và xử lý gia cầm khi bị bệnh và có các biện pháp phòng ngừa với hiểm hoạ bệnh cúm gia cầm truyền cho người. Chúng tôi thực hiện đề tài: “Tìm hiểu về sự nhận thức và thái độ thực hiện phòng bệnh cúm gia cầm H5N1 của người dân phường An Cựu, thành phố Huế”, nhằm mục đích: Biết được tỷ lệ hiểu biết về nguyên nhân đường lây và tính chất nguy hiểm của bệnh cúm gia cầm H5N1. Biết được tỷ lệ hiểu biết và thái độ thực hiện các biện pháp phòng bệnh của người dân về bệnh cúm gia cầm H5N1.

1

ĐẶT VẤN ĐỀ

Bệnh cúm gia cầm hay còn gọi là bệnh cúm gà, là một bệnh truyền nhiễm cấp tính rất nguy hiểm đối với gà, vịt, ngan, ngổng, gà tây, đà điểu, chim cút Các loài chim cảnh và chim hoang dã nhất là vịt trời, diệc, ngổng trời và đặc biệt là các thủy cầm nuôi (vịt, ngan, ngổng), trước đây được coi là những vật mang trùng khỏe mạnh

Bệnh do một loại virus gây ra với đặc điểm lây lan rất nhanh và tỷ lệ chết rất cao trong quần thể gia cầm bị bệnh, trong vòng 24 - 48h sau khi nhiễm virus [6]

Trong những năm qua bệnh cúm H5N1 xảy ra ở người tại nhiều nước Châu Á Năm 1997 vụ dịch cúm gà đầu tiên trên người gây ra do phân typ A H5N1 đã xảy ra tại Hồng Kông làm 18 người mắc và 6 người tử vong Đây là một hồi chương báo động về một loại bệnh nguy hiểm lây từ động vật sang người Sáu năm sau dịch cúm gà A H5N1 đã thực sự xảy ra ở một số quốc gia trên nền của vụ "đại dịch" cúm gia cầm và lan rộng trên 13 nước Châu Á Ở Việt Nam bệnh cúm A H5N1 ở người được phát hiện tháng 12/2003 tại miền Bắc và cúm gà đã lan rộng trên toàn lãnh thổ qua 3 đợt dịch lớn Dòng virus H5N1 Việt Nam 2004 lây lan mạnh trên vịt qua đường hô hấp, thời gian thảy virus ra ngoài môi trường cũng kéo dài, lâu hơn so với các chủng trước, càng làm tăng thêm mối lo ngại về quy mô và mức độ virus có thể lây lan trong cộng đồng [10] [12]

Hiện nay, dịch cúm A H5N1 ở gia cầm vẫn tiếp tục xảy ra thành dịch ở nhiều nước Châu Á, dịch lan nhanh ở gia cầm do các loại chim di trú bị nhiễm virus nhiều trường hợp H5N1 ở người được thông báo ở các nước Châu Á, sau đó được ghi nhận rải rác các ca H5N1 ở Việt Nam và Thái Lan Sự lưu hành liên tục của dịch cúm H5N1 ở gia cầm và các trường hợp bệnh ở người

2

Các trường hợp bệnh ở người luôn luôn đặt một mối hiểm hoạ tiềm ẩn khó lường cho con người Khi có sự chuyển đổi virus cúm H5N1 trở thành một virus cúm mới của người với độc lực cao hơn các virus cúm người đã biết trước đây Đây là một dấu hiệu báo động cho thấy virus đang tích hợp các đột biến để tăng độc tính và thích nghi với vật chủ mới và cộng đồng có thể phải đối mặt với sự lan truyền virus cúm H5N1 từ người qua người [10] [18]

Đứng trước mối hiểm hoạ được báo trước, trong những năm gần đây nhiều quốc gia và tổ chức y tế thế giới, đặc biệt là các nước đang lưu hành dịch cúm gia cầm H5N1 đã tiến hành nhiều chương trình nhằm kiểm soát bệnh cúm đang lưu hành ở động vật và hạn chế tối đa sự lây lan của virus sang người Ở Việt Nam chương trình phòng chống dịch cúm gia cầm được tiến hành rộng rãi với sự tham gia của nhiều ngành và các tổ chức xã hội

Nhận thức được mối nguy hại của bệnh đối với cá nhân và đối với cộng đồng sẽ giúp cho người dân có trách nhiệm hơn trong việc chăn nuôi và xử lý gia cầm khi bị bệnh và có các biện pháp phòng ngừa với hiểm hoạ bệnh cúm

gia cầm truyền cho người Chúng tôi thực hiện đề tài: “Tìm hiểu về sự nhận thức và thái độ thực hiện phòng bệnh cúm gia cầm H5N1 của người dân phường An Cựu, thành phố Huế”, nhằm mục đích:

- Biết được tỷ lệ hiểu biết về nguyên nhân đường lây và tính chất nguy hiểm của bệnh cúm gia cầm H5N1

- Biết được tỷ lệ hiểu biết và thái độ thực hiện các biện pháp phòng bệnh của người dân về bệnh cúm gia cầm H5N1

3

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 ĐỊNH NGHĨA

Bệnh cúm gà hay dịch cúm gia cầm là một loại bệnh cúm do virus gây

ra cho các loài gia cầm và có thể xâm nhiễm một số loài động vật có vú

1.2 VÀI NÉT LỊCH SỬ BỆNH CÚM GIA CẦM

Siêu vi cúm gia cầm được phát hiện từ hơn 400 năm nay Bệnh cúm dùng để chỉ các dịch bệnh lạ xảy ra vào thế kỷ XV Virus cúm gia cầm được phát hiện đầu tiên tại Ý vào năm 1878 Virus cúm gia cầm có tên Avian Influenza virus thuộc họ Orthomyxoviridae được chia làm 3 typ A, B, C trong

đó có nhóm A là tác nhân gây bệnh cúm ở người và động vật [6], [18]

Các phân Typ vir cúm A được ghi nhận gây ra các vụ dịch lớn hoặc đại dịch ở người trong lịch sử

H5N1 Nguy cơ gây dịch từ năm 1997

Đặc biệt trong quá khứ, thế kỷ XX đã chứng kiến 3 đại dịch gây nhiều

tử vong thiệt hại kinh tế và tàn phá xã hội [6], [17]

- 1918 - 1919 "Cúm Tây Ban Nha", A H1N1 gây tử vong 500.000 người ở Hoa Kỳ và toàn thế giới có thể tới 20 đến 50 triệu người, nhiều người

đã chết ngay trong mấy ngày đầu mới mắc

Cả hai trận đại dịch cúm Châu Á và cúm Hồng Kông khiến 4,5 triệu người tử vong, Biến chứng H5N1 của virus cúm gà bắt đầu hoành hành từ năm 1997 và có nguy cơ bùng phát thành đại dịch đối với con người trong tương lai

Cho đến thời điểm này, trên thế giới đã phát hiện cúm H5N1 ở 15 nước

1.3 TÌNH HÌNH BỆNH CÚM H5N1 TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM 1.3.1 Tình hình H5N1 trên thế giới

Hiện nay, dịch cúm A H5N1 đã và đang xảy ra với gia cầm ở Châu Á

và trên thế giới, dịch lan rộng và phát triển nhanh và khó kiểm soát vì nguồn lây lan do chim di cư mang mầm bệnh từ vùng này đến vùng khác, từ quốc gia này đến quốc gia khác từ châu lục này đến châu lúc khác Và phát hiện có nhiều người nhiễm và tử vong với kết quả xét nghiệm khẳng định do virus cúm A H5N1

Dịch cúm A H5N1 bắt đầu xuất hiện từ năm 1997 ở Hồng Kông sau đó lan rộng và gây nhiễm cho người ở một số nước Châu Á như Việt Nam, Thái Lan, Campuchia, Indonesia, Trung Quốc [6],

1.3.2 Tình hình nhiễm H5N1 ở Việt Nam

Theo khuyến cáo của tổ chức y tế thế giới (WHO) dự đoán sẽ xuất hiện một đại dịch cúm gia cầm mới sẽ bùng phát và cướp đi sinh mạng hàng triệu người, WHO kêu gọi chính phủ các nước cần phải chuẩn bị để đối phó với một đại dịch và cần tăng cường các biện pháp phòng ngừa để giảm thiệt hại

về người và của

Cuối năm 2003 đầu năm 2004 tại Bệnh viện Nhi trung ương bắt đầu thấy xuất hiện những ca viêm phổi đặc biệt không rõ nguyên căn và dẫn đến

5

tử vong Kết quả sau 2 tháng chúng ta đã nhận diện được căn nguyên gây bệnh và virus cúm gia cầm A H5N1 lần đầu tiên phát hiện ở Việt Nam kể từ sau vụ dịch Hồng Kông năm 1997 [9]

Sau khi các ca bệnh tại Hà Nam được phát hiện bằng chẩn đoán xác định tại phòng thí nghiệm từ tháng 12/2005 ngành y tế dự phòng đã tăng cường giám sát các ca bệnh viêm đường hô hấp có biểu hiện lâm sàng nghi ngờ do virus và có tiền sử tiếp xúc với gia cầm Các trường hợp nghi ngờ đều được nhập viện Trung ương ở Hà Nội và Tp Hồ Chí Minh để lấy mẫu bệnh phẩm xét nghiệm xác định căn nguyên virus gây bệnh, các kỷ thuật chẩn đoán cúm A H5N1 được áp dụng bao gồm test nhanh, phản ứng ức chế ngưng kết hồng cầu, PCR và phân lập virus

Trong bối cảnh như vậy, trong 3 năm liền 2003 -2005 dịch cúm H5N1

ở gia cầm liên tục xảy ra trong những tháng 11, 12, 01, 02, 07, 08 hàng năm Tuy hàng chục triệu gia cầm bị tiêu huỷ nhưng vẫn có người mắc bệnh Theo thông báo mới nhất tính đến tháng 12 năm 2005 cho thấy có 130 người mắc bệnh và 67 người tử vong

Hiện nay, dịch cúm gia cầm đã tái phát ở một số địa phương trong cả nước Dịch xảy ra chủ yếu trên đàn thuỷ cầm chưa được tiêm phòng và đang diễn biến rất phức tạp, có nguy cơ tái phát nhanh ra diện rộng [6]

Nếu không ngăn chặn được tình trạng tiếp tục có bệnh nhân bị nhiễm thì virus có rất nhiều cơ hội thích nghi để có thể có khả năng lây truyền từ người sang người [17]

1.4 TÍNH CHẤT VIRUS HỌC VÀ KHẢ NĂNG GÂY BỆNH

6

có nhiều turglycoprotein, chứa kháng nguyên H và N Bộ gen ARN của virus

có 8 phân đoạn rời nhau có chức năng sao chép, tổng hợp các thành phần của virus Bộ gen của siêu vi chia làm nhiều đoạn, vì vậy lúc nhiễm trùng, cơ hội

để các gen sắp hàng thực hiện nhiệm vụ rất cao và hiện tượng sắp này thường

ở các tế bào bị nhiễm [6]

Tới năm 2005 đã xác định được 16 thứ Typ HA và 9 thử Typ NA Sự kết hợp giữa các HA và NA sẽ tạo ra nhiều thứ Typ khác nhau về khả năng gây bệnh, trong đó Typ H5N1 thường chỉ gây bệnh trên gia cầm

Về kháng nguyên, virus cúm có 4 loại kháng nguyên chính, tuy nhiên,

kể về vụ dịch 1874 đến nay chỉ có H1, H2, H3 cũng như N1, N2 thuộc virus cúm A được ghi nhận là gây thành dịch ở người [9] [10] [19]

Hình 1.1 Virus H5N1

1.4.2 Tính chất gây bệnh

Bệnh cúm gia cầm (Avian influenza hay còn gọi là cúm gà) là một trong những bệnh truyền nhiễm cấp tính ở gia cầm, lây lan nhanh, tỷ lệ chết cao (100% số gia cầm bị bệnh) Virus cúm A gây nhiễm nhiều loài khác nhau như chim, ngựa, hải cẩu và cá voi, chim bao gồm cả gà, vịt

7

Virus cúm gia cầm lây truyền qua không khí và tiếp xúc trực tiếp với gia cầm Nhiều trường hợp bệnh H5N1 ở người trong thời gian qua đều có liên hệ tiếp xúc với gia cầm bị bệnh

Sự lây truyền cúm A H5N1 cho đến nay không xác định được trường hợp nào lây truyền từ người sang người Một số trường hợp cúm H5N1 vào viện vì có người trong gia đình bị bệnh Tuy nhiên khả năng lây truyền cần có các nghiên cứu dịch tễ học và virus học để xác định những kết quả này

Thời kỳ ủ bệnh của cúm A H5N1 3-5 ngày Các triệu chứng mắc bệnh

ở động vật rất hay thay đổi từ gây chết cho đến không có triệu chứng, hiện nay đã xuất hiện một số biến thể virus có động lực cao có thể gây chết ở gia cầm 100% nếu bị nhiễm virus

1.5 BỆNH CÚM GIA CẦM LÀM CHO CON NGƯỜI LO LẮNG HIỆN NAY? 1.5.1 Khả năng hình thành một biến thể mới

Sự xuất hiện một biến thể mới là tính chất rất thường xảy ra so với virus cúm A, sự thay đổi làm hình thành một biến chứng virus mới Điều đáng ngại hiện nay hệ miễn dịch của người còn hoàn toàn xa lạ với virus cúm H5N1 do vậy nguy cơ gây đại dịch trên người là rất lớn nếu virus có thể biến đổi thích nghi và lây truyền từ người sang người Điều này rất có thể sẽ xảy ra trong những năm tới nếu tình trạng dịch bệnh gia cầm vẫn hoành hành ở nhiều vùng như hiện nay [10]

Về phương diện sinh học, các virus cúm ở gia cầm có tính chất xâm nhiễm mạnh với tế bào biểu mô ở đường hô hấp, tiêu hóa của các loài thủy cầm như vịt, ngan, gà trên tế bào biểu mô đường tiêu hoá của gia cầm có cấu trúc Sialic acid đặc trưng theo kiểu liên kế ầm bám vào cấu trúc này và nhân lên ở đường hô hấp, tiêu hoá của loài gia cầm, trái lại biểu mô hô hấp ở người cũng có cấu trúc Sialic acid nhưng theo kiểu liên kế ở người bám vào cấu trúc này để đi vào tế bào,

8

nhân lên và gây bệnh cúm ở người Do vậy virus cúm gia cầm rất khó bám vào để gây bệnh cho người Trở ngại về phương diện sinh vật học này được gọi là "rào cản của loài"

Khi hình thành một biến thể virus mới từ H5N1 thì lúc đó virus mới vượt qua được rào cản của loài này

1.5.2 Con đường hình thành biến thể virus cúm người từ H5N1

Virus cúm có đặc điểm là hay thay đổi kháng nguyên theo thời gian, đặc điểm này giúp virus tiếp tục lưu hành và có tính chất không tiên đoán được những thay đổi nhỏ có thể xảy ra ở trên gen NA và HA với tần suất 0,5 - 1% Nếu trên 2% virus sẽ lan truyền nhanh hơn Khi virus thay đổi kháng nguyên do sự tổ hợp gen trên vật chủ hay tự do trao đổi, thì virus có khả năng thích nghi với vật chủ [18]

Các vụ dịch cúm ở người trong quá khứ 1918 có tiến hoá từ virus cúm gia cầm do đột biến gen qua nhiều bước Virus năm 1918 rõ ràng là đã phát sinh từ một nguồn động vật gia cầm nhưng virus mang trên một số đoạn gen

có yếu tố thích nghi được với cơ thể người Virus năm 1918 cũng khác với virus năm 1957 (H2N2) và virus năm 1968 (H3N2) bởi vì virus H2N2 và H3N2 đều là những tác nhân gây nhiễm phát sinh từ một sự lai giống, giữa một virus cúm người với một virus cúm gia cầm mà trước đó đã thông qua một vật chủ trung gian đó là lợn rồi mới thích nghi và cơ thể người Ở lợn, biểu mô đường hô hấp có chứa SA với cả hai liên kết đặc trưng nên trên có nghĩa là vừa có cả 2 virus và khả năng sẽ tạo ra một virus mới, virus sẽ mang gen với 2 tính chất là virus cúm ngườ 2,6 Gal từ virus cúm người) và động lực cao (độc lực cao từ H5N1) [6], [20]

Một con đường chuyển đổi khác là các gia cầm sống trên cao như gà, chim, có thể là vật chủ trung gian để tạo ra một biến thể virus cúm người từ virus H5N1

9

1.6 CÁC BIỆN PHÁP PHÒNG VÀ ĐIỀU TRỊ HIỆN NAY

1.6.1 Các biện pháp phòng

Đối với cộng đồng thực hiện 4 biện pháp chính

* Vệ sinh cá nhân, vệ sinh ăn uống

- Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch trước khi ăn, trước khi chế biến thức ăn, sau khi tiếp xúc với gia cầm, sau khi đi vệ sinh

- Đảm bảo vệ sinh cá nhân hàng ngày

- Không sử dụng thịt và các sản phẩm từ súc vật mắc bệnh

- Chỉ ăn thịt, sản phẩm từ gia cầm có nguồn gốc rõ ràng và được kiểm dịch, nấu chín kỹ mới ăn

- Không ăn tiết canh đặc biệt tiết canh gia cầm, thuỷ cầm

* Hạn chế tiếp xúc với nguồn bệnh

- Cần hạn chế tiếp xúc với gia cầm, thủy cầm, chim nuôi, chim hang dã,

kể cả khi chúng còn khoẻ

- Khi tiếp xúc với người bệnh, súc vật mắc bệnh cần phải đeo khẩu trang y tế, kính, mũ, áo, ủng, găng tay, rửa tay bằng xà phòng hoặc sát khuẩn sau khi tiếp xúc Dụng cụ bảo hộ tốt nhất là dùng 1 lần

- Những người mắc bệnh mãn tính, dể có nguy cơ nhiễm cúm, mắc cúm không tiếp xúc với nguồn bệnh

* Tăng cường sức khoẻ và khả năng phòng bệnh

- Tăng cường sức khoẻ bằng cách ăn uống, nghỉ ngơi hợp lý

- Rèn luyện thân thể, giữ ấm cơ thể, uống Vitamin C để nâng cao khả năng phòng bệnh

- Những người thường xuyên tiếp xúc với nguồn bệnh, làm việc ở những nơi có dịch cúm: cần thực hiện triệt để các biện pháp dự phòng cá nhân

- Sử dụng thuốc sát khuẩn mũi họng hàng ngày

10

* Khi có biểu hiện viêm đường hô hấp như sốt cao > 380C, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi, đau họng, ho, cần đến ngay các cơ sở y tế gần nhất để được khám và điều trị kịp thời [3], [5], [6]

- WHO khuyến cáo chính phủ các nước cần thúc đẩy sự phối hợp giữa ngành y tế và thú y vì virus gây cúm ở động vật có thể vượt qua được ranh giới giữa các loài, không chỉ tấn công động vật mà tấn công cả con người

- WHO cũng thúc giục các quốc gia chia sẽ mẫu bệnh phẩm và virus được phân lập từ bệnh nhân với mạng lưới phòng thí nghiệm của WHO trên toàn thế giới để có kết quả phân tích nhanh chóng, đồng thời chỉ dẫn các biện pháp phòng chống bệnh

- WHO cũng khuyến cáo tất cả những người có nguy cơ tiếp xúc cao, hoặc làm việc tại các trại chăn nuôi có dịch hay có nguy cơ bùng phát dịch, cần mặc quần áo bảo hộ, đeo găng tay cao su, khẩu trang y tế, kính bảo hộ, ủng cao su và có thể uống thuốc kháng virus Những biện pháp này đặc biệt quan trọng trong các cuộc điều tra thú y hay công tác tiêu huỷ gia cầm khẩn cấp trên diện rộng [2]

* Chương trình quốc gia ở Việt Nam

Công tác phòng chống đại dịch cúm ở người ở nước ta phải được thực hiện đồng bộ và nhất trí cao về chủ trương chính sách, nguồn kinh phí, đến

- Thực hiện nghiêm các biện pháp phòng chống dịch theo yêu cầu của

cơ quan chuyên môn về y tế, thú y và chỉ thị số 53-CT/từ ngày 28/10/2005 của Ban Bí thư trung ương Đảng về việc triển khai các biện pháp cấp bách ngăn chặn dịch cúm gia cầm (H5N1) và đại dịch cúm ở người Tập trung chỉ đạo kiên quyết, đồng bộ các biện pháp an toàn sinh học, vệ sinh tiêu độc khử trùng, tiêm phòng vaccin và các biện pháp khác theo quy định của pháp luật Tăng cường công tác kiểm dịch, kiểm soát giết mổ, kiểm tra vệ sinh thú y đối với gia súc, gia cầm đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm

- Bên cạnh đó cần có các hình thức thông tin tuyên truyền, vận động, giáo dục phù hợp với nội dung yêu cầu phòng chống dịch đến tận cơ sở thôn, bản, cụm, tổ dân cư, cơ quan, đơn vị, trường học và hộ gia đình để mọi người dân có nhận thức đúng về sự nguy hiểm của bệnh dịch, nguy cơ lây truyền dịch, có biện pháp tự bảo vệ sức khoẻ bản thân và cộng đồng, đồng thời chủ động tham gia tích cực các biện pháp phòng chống dịch

* Biện pháp y tế

- Tổ chức y tế thế giới (WHO) dự đoán một đại dịch gia cầm mới sẽ bùng phát ở tất cả các nước WHO kêu gọi các nước chuẩn bị đối phó với đại dịch, vấn đề bây giờ không phải là khi nào nó xảy ra mà con người đối phó như thế nào Chính phủ các nước cần tăng cường biện pháp phòng ngừa để giảm thiệt hại, ngoài việc sản xuất vaccin cần tăng cường các biện pháp giám

ở người

- Giám sát quốc gia

Tiến hành giám sát thường xuyên các trường hợp viêm đường hô hấp cấp tính và hội chứng cúm tại địa phương theo đúng nghĩa hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm do Bộ y tế ban hành

- Giám sát trọng điểm

Là giám sát tại các khu vực có nguy cơ lây nhiễm cao như khu vực đang có dịch cúm gia cầm lưu hành, các ổ dịch củ Đối tượng cần quan tâm là nhân viên y tế, nhân viên thú y, những người có liên quan đến việc giết mổ, chăn nuôi gia cầm

- Giám sát, phát hiện và cách ly ngoài cộng đồng

Tổ chức giám sát phát hiện và cách ly ngoài cộng đồng đặc biệt có ý nghĩa cho việc hạn chế lây lan dịch

- Giám sát ca bệnh: Dựa trên cơ sở của việc giám sát các trường hợp viêm đường hô hấp thông thường tại cộng đồng, phát hiện sớm ca bệnh, dựa vào tiêu chuẩn chẩn đoán điền hình, tại phác đồ điều trị do Bộ y tế ban hành

Tại ổ dịch: Nơi có bệnh nhân nhập viện về bệnh cúm A (H5N1) phải điều tra đầy đủ đối với người tiếp xúc với bệnh nhân nhân viên y tế phải có danh sách theo dõi bệnh nhân và diễn biến dịch hàng ngày

Tại gia đình, nơi tạm trú hoặc khu vực có ổ dịch cần thực hiện triệt để việc khử trùng bằng cách xử lý bề mặt hoặc xử lý không khí bị ô nhiễm Các chất thải của người cách ly đều được quản lý và xử lý riêng

13

Trang trại và chuồng chăn nuôi gia cầm bị bệnh phải được quản lý chặt chẽ và thực hiện xử lý theo chỉ định của cơ quan thú y

* Các biện pháp kỷ thuật vaccin

Phát triển vaccin cúm A/H5N1 vẫn là giải pháp kinh tế và hiệu quả trong phòng chống đại dịch cúm cho cộng đồng Viện Vaccin Nha Trang đã hợp tác với viện công nghệ sinh học nghiên cứu sản xuất vaccin cúm A/H5N1 bằng phương pháp nuôi cấy trên phôi trứng gà và sử dụng chủng NIBRG-14

do viện quốc tế về tiêu chuẩn và kiểm dịch sinh học (NIBBC) vương quốc Anh cung cấp NIBRG -14 là virus tái tổ hợp được tạo ra bằng kỹ thuật di truyền ngược từ 2 chủng virus cúm A/Việt Nam/1994/2004 (H5N1) và A/PR/8/34 (H1N1) Như vậy chủng NIBRG-14 đặc biệt gần gũi về kháng nguyên bề mặt H5N1 và H1N1 so với chủng virus cúm H5N1 đã được phân lập ở Việt Nam và được tổ chức y tế thế giới cho phép sử dụng làm vaccin [13]

1.6.1.2 Nguyên tắc điều trị

- Mọi trường hợp được phát hiện bệnh đều phải nhập viện cách ly hoàn toàn

- Thông báo ngay tất cả những trường hợp bệnh được phát hiện về TTYT dự phòng của địa phương và Bộ Y tế

- Đối với trường hợp nhẹ không có biến chứng thì chủ yếu là điều trị triệu chứng: giảm ho, hạ nhiệt, dùng thuốc kháng sinh virus, nâng cao thể trạng [6]

14

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 ĐỊA BÀN VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

2.1.1 Địa bàn nghiên cứu

Địa bàn nghiên cứu là phường An Cựu thành phố Huế, phường nằm ở phía Nam thành phố Huế Cách trung tâm thành phố khoảng 1km, phường nằm sát đường quốc lộ I đi từ Huế - Đà Nẵng, vị trí phường có thể định vị như dưới đây

Phía Đông giáp xã An Đông

Phía Tây giáp xã An Tây - Thuỷ Xuân

Phía Bắc giáp phường Phú Nhuận - Phước Vĩnh

Phía Nam giáp xã Thuỷ An - Thuỷ Dương

15

Tổng số hộ của 9 tổ là 569 hộ

Chúng tôi thực hiện điều tra trong 569 hộ gia đình

Khu vực dân phường An Cựu nằm sát đường quốc lộ IA và vùng ven thành phố nên phần lớn làm nghề buôn bán và thủ công chiếm 2/3 còn lại 1/3 chủ yếu là cán bộ và phần nhỏ là ở nhà

2.1.2 Đối tượng nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu là người lớn, tuổi từ 18 đến 70 thuộc phường

An Cựu thành phố Huế

- Đối tượng không đưa vào nghiên cứu là:

+ Những người già trên 70 tuổi

+ Trẻ em và vị thành niên dưới 17 tuổi

+ Những người thiểu năng về trí tuệ

2.1.3 Cỡ mẫu nghiên cứu

Tất cả những người dân trong phường chọn ngẫu nhiên người lớn từ 18 đến 30 tuổi

Tổng số người được điều tra phỏng vấn 303

2.1.4 Địa điểm và thời gian nghiên cứu

Không gian: trên cơ sở hỏi và cung cấp bảng xác định từ trước một cách cụ thể

Thời gian: từ ngày 10 tháng 03 năm 2007 đến ngày 05 tháng 04 năm

2008

- Địa điểm: Phường An Cựu – thành phố Huế

2.2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu điều tra cắt ngang và thực hiện phương pháp phỏng vấn trực tiếp

16

2.2.1 Phương tiện nghiên cứu

Chúng tôi thiết kế bảng điều tra bao gồm các thông tin về nhân khẩu học và các nội dung cần điều tra, kiến thức tổng quát về nhận thức và thái độ phòng bệnh cúm gia cầm H5N1

2.2.2 Phương thức tiến hành

Thu thập số liệu dựa theo thiết kế bảng điều tra có chuẩn bị trước Nội dung bao gồm:

* Kiến thức hiểu biết

- Nguyên nhân gây bệnh

- Đường lây truyền do hô hấp, ăn uống, tiếp xúc qua da

- Các yếu tố nguy cơ khi cúm gia cầm bị bệnh, tiếp xúc với gia cầm, ăn thịt gia cầm

- Hậu quả của bệnh chết nhanh, lành hoàn toàn

Biện pháp thực hiện khi có dịch

2.2.2 Tiến hành điều tra nghiên cứu

Các bước tiến hành trình tự như sau:

- Liên hệ với trạm y tế phường An Cựu và chính quyền địa phương để tiến hành điều tra nghiên cứu

- Thực hiện điều tra nghiên cứu theo phương pháp phỏng vấn trực tiếp từng hộ dân trong gia đình

17

2.2.3 Thống kê, xử lý số liệu

Nội dung của bảng phỏng vấn được nhập vào máy tính và xử lý với chương trình EPI - InFo

Các chỉ số được tính theo số đếm và tỷ lệ phần trăm

Trình bày kết quả bằng bảng các dữ liệu theo trình độ văn hoá

Trình bày kết quả bằng các dữ liệu theo tuổi

Trình bày kết quả bằng bảng các dữ liệu theo giới

Trình bày kết quả bằng bảng các dữ liệu theo nghề nghiệp

Một số quy ước dùng trong xử lý số liệu

Trình độ văn hoá:

- Mù chữ: Là những người thất học, không biết đọc, biết viết nhưng việc tiếp thu kiến thức bên ngoài xã hội họ vẫn nắm và thực hiện tốt

- Tiểu học bao gồm: Người biết đọc biết viết, có trình độ thấp

- THCS: Gồm tất cả những người có trình độ văn hoá từ lớp 6 đến lớp 9

- THPT, > THPT: Bao gồm những người có trình độ văn hoá cao và trí thức làm việc trong cơ quan nhà nước và các công ty tư nhân

18

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1 ĐẶC ĐIỂM NGHIÊN CỨU

3.1 Tình hình tổng quát về đối tượng nghiên cứu

Bảng 3.1 Tình hình tổng quát về đối tượng nghiên cứu

19

3.2 NHẬN THỨC VỀ NGUYÊN NHÂN, ĐƯỜNG LÂY VÀ NGUY CƠ

3.2.1 Nhận thức về nguyên nhân, đường lây và nguy cơ theo giới

Bảng 3.2 Hiểu biết về nguyên nhân, đường lây và nguy cơ theo giới

Giới Thông số

Nhận xét:

Tỷ lệ hiểu biết chung về nguyên nhân do virus H5N1 là 90,4%

Lây đường ăn uống chiếm tỷ lệ 76% ,đường hô hấp 29% và đường da 28,3%

Nguy cơ mắc bệnh do ăn thịt bị bệnh 80,5%, tiếp xúc với người bệnh 21,8% và tiếp xúc gà vịt bị bệnh là 18,4%

Lây từ người sang người là 98,7%

Tỷ

lệ

Nguy

ên nhân

Biểu đồ 3.1 Hiểu biết về nguyên nhân theo giới

34,15

23,02

79,27 72,94

22,56

32,25

0,61 2,16 0

21

3.2.2 Nhận thức về nguyên nhân, đường lây và nguy cơ theo tuổi

Bảng 3.3 Hiểu biết về nguyên nhân, đường lây và nguy cơ theo tuổi

Tuổi Thông số

Nguy cơ

mắc bệnh

Tiếp xúc với nguời bệnh 3 27,3 12 17,7 30 26,6 21 18,9 Tiếp xúc với

gà, vịt 2 18,2 9 13,2 24 21,2 21 18,9

Ăn thịt gà, vịt bệnh 9 81,8 61 89,7 87 76,9 87 78,4 Lây người

sang người Có lây 11 100 67 98,5 111 98,2 110 99,1

Lây từ người sang người, tỷ lệ hiểu biết tương đương ở các nhóm tuổi

22

3.2.3 Nhận thức về nguyên nhân, đường lây và nguy cơ theo TĐVH

Bảng 3.4 Hiểu biết về nguyên nhân, đường lây và nguy cơ theo trình độ văn hoá

TĐVH Thông số

gà, vịt 1 8,3 11 11,7 28 22,8 14 23,3 2 14,3

Ăn thịt gà,

vịt bệnh 11 91,7 85 90,4 92 74,8 45 75,0 0 0,0 Lây

-Tỷ lệ hiểu biết nguyên nhân gây bệnh cúm gia cầm là virus H5N1 ở trình

độ THPT chiếm tỷ lệ 96,7%, đối tượng có trình độ > PTTH có tỷ lệ cao nhất 100%

- Tỷ lệ hiểu biết về đường lây qua hô hấp ở THCS (37,4%) và > THPT (35,7%) Nhóm mù chứ chiếm tỷ lệ thấp nhất 8,3%

- Yếu tố nguy cơ ăn thịt GC bị bệnh chiếm tỷ lệ từ 75,0 đến 91,7%

- Có 97,9% đến 100% cho bệnh có lây từ người sang người