Lý luận Mác-Lênin về phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa ppsx

Hai ông đã phân tích rõ mâu thuẫn giữa tính chất xã hội hoá ngày càng cao của lực lượng sản xuất với quan hệ sản xuất dựa trên chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản x

Ly luan Mac-

Lénin vé phương thức sản xuat cong san chu nghia

I- Lý luận Mác-Lênin về phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa và thời kỳ quá độ lên chú nghĩa xã hội

1 Phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa và các giai đoạn của nó a) Tính tất yếu khách quan của sự ra đời phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa

Xuất phát từ thế giới quan duy vật về lịch sử, C Mác và Ph Ăngghen đã cho

rằng, mọi sự biễn đổi của các chế độ xã hội trong lịch sử đều là quá trình phát triển

lịch sử tự nhiên Đó là do sự chi phối của quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp

với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

Với quan điểm trên, C.Mác và Ph.Ăngghen đã phân tích một cách hết sức khoa học và biện chứng phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, phân tích và rút ra

các quy luật phát triển của chủ nghĩa tư bản Một mặt, hai ông đã chỉ rõ sự tiễn bộ

lịch sử của chủ nghĩa tư bản, vai trò cực kỷ to lớn của chủ nghĩa tư bản trong việc phát triển sức sản xuất và xã hội hoá lao động: mặt khác, cũng đã chỉ ra những giới

hạn về mặt lịch sử của chủ nghĩa tư bản Hai ông đã phân tích rõ mâu thuẫn giữa tính chất xã hội hoá ngày càng cao của lực lượng sản xuất với quan hệ sản xuất dựa

trên chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất và cho rằng, quá trình phát sinh, phát triển của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa (kể cả việc biến thành các công ty độc quyên lẫn việc biến thành sở hữu của nhà nước) đều không xoá bỏ tính chất tư hữu tư nhân; nó không chỉ tạo ra những tiền để xã

hội mà quan trọng là đã tạo ra những tiền đề vật chất, kinh tế cho sự phủ định chủ

nghĩa tư bản và khăng định sự ra đời của chủ nghĩa cộng sản

Từ đó C.Mác và Ph.Ăngghen đã rút ra kết luận, phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa sẽ thay thế phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, đây là tất yếu khách quan, phù hợp với yêu cầu của quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp với

tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất Sự thay thế đó phù hợp với

quy luật tiễn hoá của lịch sử xã hội loài nguoi

b) Những đặc trưng kinh tế - xã hội co bản của chủ nghĩa cộng san

C Mác và Ph Ăngghen đã phác hoạ những nét lớn về xã hội cộng sản chủ nghĩa, xã hội sẽ thay thế xã hội tư bản chủ nghĩa với những đặc trưng kinh tế - xã

hội cơ bản như sau:

Một là, lực lượng sản xuât xã hội phát triền cao

Lực lượng sản xuất của chủ nghĩa cộng sản phát triển ở trình độ cao, cao

hơn nhiều so với chủ nghĩa tư bản Lực lượng sản xuất đó dựa trên cơ sở áp dụng những thành tựu khoa học và công nghệ hiện đại nhất Đó là một nền sản xuất với quy mô lớn và được tiến hành phù hợp với những yêu cầu của khoa học hiện đại, bảo vệ môi trường sinh thái, bảo đảm cho sự phát triển bền vững.

Hai là, chễ độ sở hữu xã hội về tư liệu sản xuất được xác lập, chế độ người

bóc lột người bị thủ tiêu

Theo C Mác và Ph Ăngghen, chủ nghĩa cộng sản là một chế độ xã hội dựa

trên chế độ sở hữu xã hội về tư liệu sản xuất, thay thế cho chế độ sở hữu tư nhân tư

bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất Vì vậy, chủ nghĩa cộng sản là một chế độ xã hội trong đó quyền lực thuộc về người lao động, chế độ người bóc lột người bị thủ tiêu, quan hệ giữa người và người là quan hệ hợp tác của những người lao động C Mác và Ph Ăngghen cũng chỉ ra răng, không thể thủ tiêu chế độ tư hữu ngay lập

tức được, mà chỉ có thể thực hiện dần dân, và chỉ khi nào tạo lập được một lực

lượng sản xuất hiện đại, xã hội hoá cao độ với năng suất lao động rất cao thì mới xoá bỏ được chế độ tư hữu Sự phát triển tới được trình độ cao đó của lực lượng

sản xuất cũng mới chính là điều kiện làm cho mỗi thành viên trong xã hội đều có

cơ hội phát triển như nhau

Ba là, sản xuất nhăm thoả mãn nhu cầu của mọi thành viên trong xã hội

Mục đích của nền sản xuất xã hội dưới chủ nghĩa cộng sản là bảo đảm cho mọi thành viên trong xã hội có đời sống vật chất và văn hoá ngày càng phong phú, bảo

đảm cho họ phát triển và vận dụng một cách tự do những năng khiếu về thể lực và trí lực của cá nhân mình

Bồn là, nên sản xuât được tiên hành theo một kê hoạch thông nhât trên phạm

vI toàn xã hội và sản xuât hàng hoá bị loại trừ

Trong xã hội cộng sản, việc sản xuât được tô chức một cách có ý thức, có kê hoạch, được thực hiện trên phạm vi toàn xã hội và trở thành một tât yêu kinh tê, có khả năng đê thực hiện

Khi xã hội cộng sản chủ nghĩa đã phát triển trên cơ sở của chính nó thì lao

động có tính chất xã hội trực tiếp và sự thủ tiêu quan hệ giá trị trở thành tat yéu

kinh tế

Năm là, sự phân phối sản phẩm bình đăng

Do sự phát triển cao của lực lượng sản xuất, xã hội mới sẽ sản xuất ra một lượng sản phẩm dồi đào và được tổ chức phân phối một cách khoa học nhằm thoả mãn nhu cầu của mọi thành viên trong xã hội Xuất phát từ luận điểm về quan hệ

sở hữu quyết định quan hệ phân phối, Ph Ăngghen chỉ ra nguyên tắc chung của sự phân phối trong xã hội mới là phân phối sản phẩm theo sự thoả thuận chung, tức là bằng cái mà người ta gọi là sự cộng đồng về tài sản Nói cách khác, đó là sự phân phối bình đăng

Sáu là, xoá bỏ sự đôi lập giữa thành thị và nông thôn, giữa lao động trí óc và

lao động chân tay, xoá bỏ giai cap

Sự phát trién cao về kinh tê, văn hoá và xã hội sẽ tạo cơ sở đê thủ tiêu những

sự đôi lập đó.

Cần lưu ý rằng, những đặc trưng kinh tế - xã hội nêu trên là những đặc trưng

của xã hội cộng sản chủ nghĩa Theo cách nói của C Mác, đó là xã hội đã phát

triển trên những cơ sở của chính nó chứ không phải của "một xã hội cộng sản chủ nghĩa vừa fhoát thai từ xã hội tư bản chủ nghĩa"

e) Các giai đoạn của phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa

Đề xây dựng xã hội cộng sản chủ nghĩa với những đặc trưng kinh tế - xã hội

cơ bản như trên, theo C.Mác cần phải trải qua hai giai đoạn:

- Giai đoạn đầu, hay giai đoạn thấp

- Giai đoạn sau hay giai đoạn cao

C.Mác coi giai đoạn đầu là thời kỳ quá độ chính trị lên giai đoạn cao "Giữa

xã hội tư bản chủ nghĩa và xã hội cộng sản chủ nghĩa là một thời kỳ cải biễn cách mạng từ xã hội nọ sang xã hội kia Thích ứng với thời kỳ ấy là một thời kỳ quá độ

chính trị và nhà nước của thời kỳ ấy không thể là cái gì khác hơn là nền chuyên

chính cách mạng của giai cấp vô sản"

C.Mác đã chỉ ra rằng, cần phân biệt rõ "xã hội cộng sản chủ nghĩa đã phát

triển trên những cơ sở của chính nó”, hay là "giai đoạn cao hơn” với "một xã hội

cộng sản chủ nghĩa vừa thoát thai từ xã hội tư bản chủ nghĩa", hay "giai đoạn đầu

của xã hội cộng sản chủ nghĩa, lúc nó vừa mới lọt lòng từ xã hội tư bản chủ nghĩa

ra, sau những cơn đau đẻ đài" Mỗi giai đoạn có những đặc điểm riêng Sau này Lênin gọi giai đoạn đầu là chủ nghĩa xã hội và giai đoạn sau là chủ nghĩa cộng sản

2 Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

a) Tính tất yếu của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Vận dụng lý luận của C.Mác và Ph Angghen vao công cuộc xây dựng chủ

nghĩa xã hội ở nước Nga trước đây, V.I.Lênin đã phát triển lý luận về thời kỳ quá

độ lên chủ nghĩa xã hội Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là tất yếu khách quan

đối với mọi nước xây dựng chủ nghĩa xã hội Tuy nhiên, đôi với những nước có

lực lượng sản xuất phát triển cao thì thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội có nhiều

thuận lợi hơn, có thể ngăn hơn so với những nước đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa từ nền kinh tế kém phát triển

Theo V.I.Lênin, sự cần thiết khách quan phải có thời kỳ quá độ lên chủ

nghĩa xã hội là do đặc điểm ra đời, phát triển của phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa và cách mạng vô sản quy định

Quan hệ sản xuất phong kiến và quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa đều dựa

trên cơ sở chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất Do vậy, quan hệ sản xuất tư bản chủ

nghĩa có thể ra đời từ trong lòng xã hội phong kiến Sự phát triển của phương thức

sản xuất tư bản chủ nghĩa đến một trình độ nhất định, sẽ làm sâu sắc thêm mâu

thuân của xã hội phong kiên, cách mạng tư sản sẽ nô ra Nhiệm vụ của cách mạng

tư sản chủ yêu chỉ là giải quyêt về mặt chính quyền nhà nước, làm cho kiên trúc thượng tâng thích ứng với cơ sở hạ tâng của nó

Cách mạng vô sản có điểm khác biệt căn bản với cách mạng tư sản Do quan

hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa dựa trên chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất, còn quan

hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa dựa trên chế độ công hữu về tư liệu sản xuất, nên chủ

nghĩa xã hội không thể ra đời từ trong lòng xã hội tư bản Phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa chỉ ra đời sau khi cách mạng vô sản thành công, giai cấp vô sản giành được chính quyền và bắt tay vào công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội - giai đoạn đầu của phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa

Hơn nữa, sự phát triển của phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa là một

thời kỳ lâu dài, không thể ngay một lúc có thể hoàn thiện được Đề phát triển lực

lượng sản xuất, tăng năng suất lao động, xây dựng chế độ công hữu xã hội chủ

nghĩa về tư liệu sản xuất, xây dựng kiểu xã hội mới, cần phải có thời gian Nói cách khác, tất yếu phải có thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Từ sự phân tích như vậy, V.I.Lênin cho rằng, nếu như cách mạng tư sản

thăng lợi đánh dấu sự kết thúc của thời kỳ quá độ từ xã hội phong kiến lên chủ

nghĩa tư bản, thì cách mạng vô sản thắng lợi mới chỉ là sự khởi đầu cho thời ky

quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là thời kỳ cải biễn cách mạng sâu sắc,

triệt để, toàn diện, từ xã hội cũ sang xã hội mới - xã hội xã hội chủ nghĩa Nó diễn

ra từ khi cách mạng vô sản thắng lợi, giai cấp vô sản giành được chính quyên, bắt tay vào việc xây dựng xã hội mới và kết thúc khi xây dựng thành công các cơ sở

của xã hội xã hội chủ nghĩa về vật chất - kỹ thuật, kinh tế, văn hoá, tư tưởng Nói cách khác, kết thúc thời kỳ quá độ khi đã xây dựng xong cả về lực lượng sản xuất

lẫn quan hệ sản xuất, cả cơ sở kinh tế lẫn kiến trúc thượng tang xã hội xã hội chủ

nghĩa

b) Đặc điểm kinh tế của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Đặc điểm cơ bản nhất xuyên suốt và bao trùm của thời kỳ quá độ là sự tồn

tại nền kinh tế nhiều thành phần và xã hội nhiều giai cấp Trong thời kỳ quá độ,

nền kinh tế có tính chất quá độ: nó không còn là nền kinh tế tư bản chủ nghĩa, nhưng cũng chưa hoản toàn là nền kinh tế xã hội chủ nghĩa V.I.Lênin viết: danh từ quá độ có nghĩa là gì ? Vận dụng vào nên kinh tế, có phải nó có nghĩa là trong chế

độ hiện nay có những thành phần, những bộ phận, những mảng của chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội không ? Bất cứ ai cũng đều thừa nhận là có

Phân tích thực trạng nên kinh tế của nước Nga lúc đó, V.I.Lênin rút ra có năm

thành phân kinh tế là:

- Thành phần kinh tế nông dân gia trưởng

- Thành phần kinh tế sản xuất hàng hoá nhỏ của nông dân, tiểu thủ công cá thể và tiểu thương

- Thành phân kinh tế tư bản tư nhân

- Thành phân kinh tế tư bản nhà nước

- Thành phân kinh tế xã hội chủ nghĩa

Theo V.I.Lênin, trong đó có các thành phần kinh tế cơ bản là: kinh tế sản

xuất hàng hoá nhỏ, kinh tế tư bản tư nhân và kinh tế xã hội chủ nghĩa

Tương ứng với nền kinh tế quá độ gồm nhiều thành phân, trong xã hội cũng tôn tại nhiều giai cấp, trong đó có ba giai cấp cơ bản là giai cấp tiểu tư sản, giai cấp tư sản

và giai cấp công nhân, người lao động tập thê

Nền kinh tế nhiều thành phần và xã hội nhiều giai cấp như trên là sự thông

nhất biện chứng các mâu thuẫn của tồn tại xã hội Những mâu thuẫn này bắt nguồn

từ tính độc lập tương đối về kinh tế do các hình thức sở hữu khác nhau về tư liệu

sản xuất quy định

Trong thời kỳ quá độ, mâu thuẫn cơ bản là mâu thuẫn giữa chủ nghĩa xã hội

và chủ nghĩa tư bản Theo V.LLênin, thời kỳ quá độ bao gồm tất cả những đặc điểm, đặc tính của chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản, là thời kỳ đấu tranh giữa chủ nghĩa xã hội mới ra đời nhưng còn non yếu với chủ nghĩa tư bản đã bị đánh bại

nhưng chưa bị tiêu diệt hoàn toàn Chính vì tính chất quá độ đó nên trong nên kinh

tế quá độ chưa có thành phần kinh tế thống trị chi phối, mới có thành phần kinh tế

nhà nước vươn lên giữ địa vị chủ đạo trong nên kinh tế quốc dân

c) Chính sách kinh tế mới (NEP) của V.I.Lênin

Vận dụng lý luận cua C.Mac vào điều kiện cụ thể của nước Nga, V.I.Lênin

đã hoạch định kế hoạch xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước Nga

Kế hoạch xây dựng chủ nghĩa xã hội của V.I.Lênin có liên quan chặt chẽ với Chính sách kinh tế mới của ông

- Điều kiện ra đời của NEP

Không bao lâu sau Cách mạng Tháng Mười năm 1917, việc thực hiện kế

hoạch xây dựng chủ nghĩa xã hội của V.I.Lénin bị gián đoạn bởi cuộc nội chiến

1918-1920 Trong thời kỳ này, V.LLênin đã áp dụng Chính sách cộng sản thời chiến Nội dung cơ bản của Chính sách cộng sản thời chiến là trưng thu lương thực

thừa của nông dân sau khi dành lại cho họ mức ăn tối thiểu Đồng thời, xoá bỏ quan hệ hàng hoá - tiền tệ, xoá bỏ việc tự do mua bán lương thực trên thị trường,

thực hiện chế độ cung cấp hiện vật cho quân đội và bộ máy nhà nước Chính sách cộng sản thời chiến đã đóng vai trò quan trọng trong thắng lợi của Nhà

nước Xôviết Nhờ đó mà quân đội đủ sức để chiến thăng kẻ thù, bảo vệ được Nhà

nước Xôyiết non trẻ của mình

Tuy nhiên, khi hoà bình lập lại, Chính sách cộng sản thời chiến không còn thích hợp Nó trở thành nhân tố kìm hãm sự phát triển của lực lượng sản xuất Hậu

quả chiến tranh đối với nền kinh tế rất nặng nề, thêm vào đó, chính sách trưng thu lương thực thừa đã làm mất động lực đối với nông dân Việc xoá bỏ quan hệ hàng hoá - tiễn tệ làm mất tính năng động của nên kinh tế vốn dĩ mới bước vảo giai đoạn phát triển Vì vậy, khủng hoảng kinh tế chính trị diễn ra rất sâu sắc Điều đó đòi

hỏi phải có chính sách kinh tế thích ứng thay thế Chính sách kinh tế mới được

V.I.Lênin đề xướng để đáp ứng yêu cầu này nhằm tiếp tục kế hoạch xây dựng chủ nghĩa xã hội trong gia1 đoạn mới

- Nội dung và biện pháp chủ yếu của Chính sách kinh tế mới

Chính sách kinh tế mới của V.I.Lênin bao gồm những nội dung và biện pháp chủ yếu sau:

Một là, thay thế Chính sách trưng thu lương thực bằng Chính sách thuế lương thực Theo chính sách này, người nông dân chỉ nộp thuế lương thực với một

mức có định trong nhiều năm Mức thuế này căn cứ vào điều kiện tự nhiên của đất

canh tác Nói cách khác, “Thuế là cái nhà nước thu của nhân dân mà không bù

lại”?1 Số lương thực còn lại sau khi nộp thuế, người nông dân được tự do trao đôi,

mua bán trên thị trường

Hai là, tổ chức thị trường, thương nghiệp, thiết lập quan hệ hàng hoá - tiền

tệ giữa Nhà nước và nông dân, giữa thành thị và nông thôn, giữa công nghiệp và nông nghiệp

Ba là, sử dụng sức mạnh kinh tế nhiều thành phân, các hình thức kinh tế quá

độ như khuyến khích phát triển sản xuất hàng hoá nhỏ của nông dân thợ thủ công:

khuyến khích kinh tế tư bản tư nhân; sử dụng chủ nghĩa tư bản nhà nước; củng cô lại các doanh nghiệp nhà nước, chuyển sang chế độ hạch toán kinh tế Đồng thời, V.I.Lênin chủ trương phát triển mạnh mẽ quan hệ hợp tác kinh tế với các nước tư

bản phương Tây để tranh thủ kỹ thuật, vốn và khuyến khích kinh tế phát triển

Như vậy khác với thời kỳ nội chiến, trong điều kiện hoà bình, nước Nga Xôviết đã

chủ trương khôi phục và phát triển kinh tế dựa trên nguyên tắc của nên kinh tế

hàng hoá, kinh tế thị trường Rất tiếc là những tư tưởng đó của V.I.Lênin không

được những người kế tục sau này phát triển tiếp tục mà lại đưa nên kinh tế đi sang quỹ đạo của nên kinh tế chỉ huy

- Ý nghĩa của NEP

Chính sách kinh tế mới của V.LLênin có ý nghĩa cực kỳ quan trọng, trước hết nó khôi phục được nên kinh tế Xôviết sau chiến tranh Chỉ trong một thời gian ngăn đã tạo ra một bước phát triển quan trọng biến "nước Nga đói" thành một đất nước có nguồn lương thực dôi dào Từ đó, đã khắc phục được khủng hoảng kinh

tế, chính trị; củng cô lòng tin cho nhân dân vào sự thăng lợi tất yếu và bản chất tốt

đẹp của chủ nghĩa xã hội theo những nguyên lý mà V.LLênn đã vạch ra

Chính sách kinh tế mới của V.I.Lênin còn đánh dấu một bước phát triển mới về lý

luận kinh tế xã hội chủ nghĩa Theo tư tưởng này, nền kinh tế nhiều thành phan,

các hình thức kinh tế quá độ việc duy trì và phát triển quan hệ hàng hoá - tiền tệ,

quan tâm tới lợi ích kinh tế cá nhân trước hết là của nông dân, là những vấn đề có

tính chất nguyên tắc trong việc xây dựng mô hình kinh tế xã hội chủ nghĩa

Từ đó chính sách kinh tế mới có ý nghĩa quốc tế to lớn đối với các nước phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, trong đó có nước ta Những quan điểm kinh tế

cua Dang ta nhất là từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V đến nay đã thể hiện sự

nhận thức và vận dụng quan điểm trong Chính sách kinh tế mới của V.I Lênin Tất nhiên, do thời gian và không gian cách xa nhau, trải qua những biến động khác

nhau, nên nhận thức và vận dụng có thể có sự khác nhau, kể cả về bước đi, nội

dung và biện pháp cụ thể trong khi tiễn hành ở nước ta

HH Thời kỳ quá độ lên chú nghĩa xã hội ở Việt Nam

1 Tính tất yếu khách quan của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở

Việt Nam

Ở nước ta, thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội bắt đầu từ năm 1954 ở miền

Bắc và từ năm 1975, sau khi đất nước đã hoàn toàn độc lập và cả nước thống nhất,

cách mạng dân tộc - dân chủ nhân dân đã hoàn toàn thăng lợi trên phạm vi cả nước thì cả nước cùng tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa, cùng quá độ lên chủ nghĩa

xã hội

Thời kỳ quá độ là thời kỳ lịch sử mà bất cứ một quốc gia nào đi lên chủ

nghĩa xã hội cũng đều phải trải qua, ngay cả đối với những nước đã có nên kinh tế rất phát triển, bởi lẽ, ở các nước này, tuy lực lượng sản xuất đã phát triển cao, nhưng vẫn còn cần phải cải tạo và cần xây dựng quan hệ sản xuất mới, xây dựng nền văn hoá mới Dĩ nhiên, đối với những nước thuộc loại này, về khách quan có

nhiều thuận lợi hơn, thời kỳ quá độ có thể sẽ diễn ra ngắn hơn Đối với nước ta, một nước nông nghiệp lạc hậu đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ

nghĩa, thì lại càng phải trải qua một thời kỳ quá độ lầu dai

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta

là một thời kỳ lịch sử mà: "nhiệm vụ quan trọng nhất của chúng ta là phải xây đựng nên tảng vật chất và kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội tiễn dần lên chủ nghĩa xã hội,

có công nghiệp và nông nghiệp hiện đại, có văn hoá và khoa học tiên tiến Trong quá trình cách mạng xã hội chủ nghĩa, chúng ta phải cải tạo nền kinh tế cũ và xây

dựng nên kinh tế mới, mà xây dựng là nhiệm vụ chủ chốt và lâu dài"

Quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa là một tất yếu

lịch sử đối với nước ta, vì:

- Toàn thế giới đã bước vào thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ

nghĩa xã hội Thực tiễn đã khăng định chủ nghĩa tư bản là chế độ xã hội đã lỗi thời

về mặt lịch sử, sớm hay muộn cũng phải được thay bang hình thái kinh tế - xã hội

cộng sản chủ nghĩa mà giai đoạn đầu là giai đoạn xã hội xã hội chủ nghĩa Cho dù

hiện nay, với những cô gắng để thích nghỉ với tình hình mới, chủ nghĩa tư bản thế

giới vẫn đang có những thành tựu phát triển nhưng vẫn không vượt ra khỏi những

mâu thuẫn cơ bản của nó, những mâu thuẫn này không dịu đi mà ngày càng phát

triển gay gắt và sâu sắc Chủ nghĩa tư bản không phải là tương lai của loài người Đặc điểm của thời đại ngày nay là thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ

nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới Quá trình cải biến xã hội cũ, xây dựng xã

hội mới - xã hội xã hội chủ nghĩa không phải là quá trình cải lương, duy ý chí, mà

là quá trình cách mạng sôi động trải qua nhiều giai đoạn phát triển khách quan, hợp

với quy luật của lịch sử Chủ nghĩa xã hội khoa học, tự do, dân chủ và nhân đạo mà nhân dân ta và loài người tiễn bộ đang vươn tới luôn đại diện cho những giá trỊ tiến

bộ của nhân loại, đại diện lợi ích của người lao động, là hình thái kinh tế - xã hội

cao hơn chủ nghĩa tư bản Quá trình cách mạng đó vì sự nghiệp cao cả là giải

phóng con người, vì sự phát triển tự do và toàn diện của con nguoi, vi tiễn bộ

chung của loài người Đi theo dòng chảy của thời đại cũng tức là đi theo quy luật phát triển tự nhiên của lịch sử

- Cách mạng Việt Nam phát triển theo con đường độc lập dân tộc găn liền

với chủ nghĩa xã hội Tính tất yếu lịch sử ấy xuất hiện từ những năm 20 của thế kỷ

XX Nhờ đi con đường ấy, nhân dân ta đã làm Cách mạng Tháng Tám thành công,

đã tiến hành thắng lợi hai cuộc kháng chiến hoàn thành sự nghiệp giải phóng dân

tộc Ngày nay, chỉ có đi lên chủ nghĩa xã hội mới giữ vững được độc lập, tự do cho dân tộc, mới thực hiện được mục tiêu: dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dần chủ, văn minh Sự lựa chọn con đường độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội của nhân dân ta, như vậy là sự lựa chọn của chính lịch sử dân tộc lại vừa phù hợp với

xu thế của thời đại Điều đó cũng đã thể hiện sự quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua

chế độ tư bản chủ nghĩa ở nước ta là một tất yếu lịch sử

2 Quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa ở Việt Nam

a) Khả năng về quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa ở Việt Nam

Mặc dù kinh tê còn lạc hậu, Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa Đông Au

sụp đô, nước ta vân có những khả năng và tiên đê đê quá độ lên chủ nghĩa xã hội

bỏ qua chê độ tư bản chủ nghĩa

Vé khả năng khách quan, trước hết phải kế đến nhân tổ thời đại, tức xu thế quá độ lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới

Nhân tô thời đại đóng vai trò tích cực làm thức tỉnh các dân tộc, các quốc gia, không những làm cho quá độ bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa trở thành một tất

yếu mà còn đem lại những điều kiện và khả năng khách quan cho sự quá độ này

Quá trình quốc tế hoá sản xuất và sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các nước ngày càng

tăng lên, cũng như sự phát triển của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ về

khách quan đã tạo ra những khả năng để các nước kém phát triển đi sau có thể tiếp

thu và vận dụng vào nước mình những lực lượng sản xuất hiện đại của thế gidi va

những kinh nghiệm của các nước đi trước để thực hiện "con đường phát triển rút ngăn" Xu thế toàn cầu hoá, sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia trên thế giới ngày càng tăng lên tuy có chứa đựng những nguy cơ và thách thức nhưng vẫn tạo khả năng khách quan cho việc khắc phục khó khăn về nguồn vốn và kỹ thuật hiện

đại cho các nước chậm phát triển, nếu như có đường lỗi, chính sách đúng đăn

Trong điều kiện đó, cho phép và buộc chúng ta phải biết tranh thủ cơ hội, tận dụng,

khai thác, sử dụng có hiệu quả những thành tựu mà nhân loại đã đạt được để rút

ngăn thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta

Về những tiên đê chủ quan:

- Việt Nam là nước có số dân tương đối đông, nhân lực dồi dào, tài nguyên

đa dạng Nhân dân ta đã lập nên chính quyền nhà nước dân chủ nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, làm nhiệm vụ lịch sử của chuyên chính vô sản, đã xây dựng những cơ sở ban đầu về chính trị, kinh tế của chủ nghĩa xã hội Cách mạng Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo - một đảng giàu tĩnh thần cách mạng, sáng tạo, khoa học và trí tuệ, có đường lỗi đúng đắn và gan bó với

quân chúng - đó là nhân tố chủ quan có ý nghĩa vô cùng quan trọng, bảo đảm cho thăng lợi của công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

- Nhân dân ta, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, đã từng chiến

đấu, hy sinh không chỉ nhằm mục đích giành lại độc lập dân tộc, mà còn vì cuộc

sông âm no, tự do, hạnh phúc Những yêu cầu đó chỉ có chủ nghĩa xã hội mới đáp ứng được Vì vậy, quyết tâm của nhân dân sẽ trở thành lực lượng vật chất đủ sức vượt qua mọi khó khăn và xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội

- Công cuộc đôi mới đất nước do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo bắt đầu từ Đại hội Đảng lần thứ VI đến nay đã thu được những kết quả bước đầu khả quan,

ø1ữ vững ồn định chính trị: tạo môi trường hợp tác đầu tư; phát triển kinh tế: đời

sống nhân dân được cải thiện điều đó đã củng cô và khang định con đường lựa chọn lên chủ nghĩa xã hội của chúng ta là đúng đắn

b) Nhận thức về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư

bản chủ nghĩa

Đây chính là con đường phát triển "rút ngắn" lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta

Về chính trị, bỏ qua chế độ tư bản là bỏ qua giai đoạn thống trị của giai cấp tư sản, của kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa Về kinh tế, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa là bỏ qua sự thống trị của quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa, nhưng phải biết

tiếp thu, kế thừa những thành tựu mà nhân loại đã đạt được dưới chế độ tư bản chủ

nghĩa, đặc biệt về khoa học và công nghệ, để phát triển nhanh lực lượng sản xuất,