03.Nêu cách đánh giá kết quả của phương pháp đo độ tập trung 131I tại tuyến giáp?. 28.Hy nêu nguyên lý, dược chất phóng xạ dùng trong phương pháp xạ hình xương?. 30.Trình bày cách đánh g
Trang 1Hoa Sóng SantÐ
H×nh 4.72: Mét sè t− thÕ ghi h×nh gan
H×nh 4.73: Chôp h×nh gan b×nh th−êng Tc-99m-phytate (A: MÆt tr−íc, P: mÆt sau, RL: MÆt bªn ph¶i)
A
RL
P
Trang 2Hoa Sóng SantÐ
H×nh 4.74: - H×nh bªn tr¸i:H×nh ¶nh tæn th−¬ng gan ë bÖnh nh©n bÞ nhiÔm khuÈn huyÕt do
E - Coli Ghi h×nh b»ng m¸y Scanner víi chÊt keo sulphur Tc - 99m
- H×nh bªn ph¶i: H×nh ¶nh ung th− ®−êng mòi häng di c¨n vµo gan ë bÖnh nh©n n÷ 78 tuæi Ghi h×nh víi chÊt keo sulfur – 99m Tc b»ng m¸y SPECT
H×nh 4.75: H×nh ¶nh apxe gan do amip ë bÖnh nh©n nam 20 tuæi Ghi h×nh víi keo sunphur – 99m Tc
H×nh 4.76: H×nh ¶nh khèi tô m¸u trong gan ë bÖnh nh©n nam 51 tuæi (vïng khuyÕt H§PX) Ghi h×nh víi keo sulphur – 99m Tc
H×nh 4.77: H×nh ¶nh x¹ h×nh hÖ thèng gan - mËt ë ng−êi b×nh th−êng víi 99m Tc- Mebrofenin
Trang 3Hoa Súng Santé
01.Nêu nguyên tắc chung của chẩn đoán bệnh bằng đồng vị phóng xạ (ĐVPX) ?
02.Trình bày nguyên lý, hạn chế và chống chỉ định của phương pháp đô độ tập trung
131I tại tuyến giáp ?
03.Nêu cách đánh giá kết quả của phương pháp đo độ tập trung 131I tại tuyến giáp ?
04.Trình bày nghiệm pháp h m của Werner ?
05.H y trình bày nghiệm pháp kích thích của Querido ?
06.Trình bày nguyên lý, chỉ định của phương pháp ghi hình tuyến giáp ?
07.Nêu một số loại đồng vị phóng xạ và thiết bị dùng trong ghi hình tuyến giáp ?
08.Kể tên một số phương pháp thăm dò chức năng và ghi hình thận – hệ thống tiết
niệu ?
09.H y nêu nguyên lý, dược chất phóng xạ dùng trong thận đồ đồng vị ?
10.Nêu chỉ định và loại thiết bị dùng trong thận đồ đồng vị ?
11.Trình bày cách đánh giá kết quả của phương pháp thận đồ đồng vị ?
12.Nêu chỉ định và thiết bị dùng trong xạ hình thận ?
13.Nêu nguyên lý, dược chất phóng xạ dùng trong xạ hình thận ?
14.H y nêu cách đánh giá kết quả của phương pháp xạ hìn thận ?
15.Trình bày nguyên lý của phương pháp xạ hình n o ?
16.Nêu một số loại dược chất phóng xạ dùng trong xạ hình n o ?
17.Nêu một số phương pháp xạ hình n o ?
18.H y nêu cách đánh giá chung phương pháp xạ hình n o ?
19.Trình bày cách đánh giá kết quả xạ hình n o trong bệnh u n o và tưới máu n o ?
20.Nêu phương pháp ghi hình n o trong bệnh động kinh và sa sút trí tuệ, xác định
chết n o ?
21.H y nêu một số loại kỹ thuật YHHN ứng dụng trong lĩnh vực tim mạch ?
22.Trình bày kỹ thuật pha tưới máu đầu tiên (first pass study) ?
23.Nêu phương pháp xạ tâm thất ký ?
24.H y nêu nguyên lý chung của phương pháp ghi hình tưới máu cơ tim ?
25.Trình bày cách phân tích kết quả trong ghi hình tưới máu cơ tim ?
26.Nêu nguyên tắc chung của phương pháp ghi hình ổ nhồi máu cơ tim ?
27.Trình bày phương pháp ghi hình và cách đánh giá kết quả của phương pháp ghi
hình ổ nhồi máu cơ tim ?
28.H y nêu nguyên lý, dược chất phóng xạ dùng trong phương pháp xạ hình xương ?
29.Nêu chỉ định của phương pháp xạ hình xương ?
30.Trình bày cách đánh giá kết quả của phương pháp xạ hình xương ?
31.Nêu nguyên lý của phương pháp xạ hình phổi ?
32.Nêu một số loại dược chất phóng xạ, thiết bị và chỉ định trong xạ hình phổi ?
33.Trình bày cách đánh giá kết quả của phương pháp xạ hình phổi (tưới máu phổi và
thông khí phổi) ?
34.Nêu một số phương pháp thăm dò chức năng đường tiêu hoá bằng ĐVPX ?
35.Kể tên một số phương pháp xạ hình đường tiêu hoá ?
36.Trình bày nguyên lý của phương pháp xạ hình gan ?
37.H y nêu chỉ định, dược chất phóng xạ dùng trong xạ hình gan ?
Nêu cách đánh giá kết quả của phương pháp xạ hình gan?
Trang 4Chương 4 - Phần II:
Ghi hình khối u bằng đồng vị phóng xạ
Mục tiêu:
ghi hình khối u bằng ĐVPX
Phương pháp ghi hình bằng ĐVPX (DCPX - xạ hình) có vai trò quan trọng trong việc phát hiện các khối u, đặc biệt các khối u ác tính, cũng như theo dõi ung thư tái
phát và đánh giá hiệu quả của các phương pháp điều trị
Hiện nay có thể xếp các phương pháp xạ hình khối u theo 3 nhóm chính như sau:
- Ghi hình khối u không đặc hiệu, loại này gồm 2 loại xạ hình:
+ Xạ hình (lên hình) bằng tương phản âm tính (-)
+ Xạ hình (lên hình) bằng tương phản dương tính (+)
Có thể ghi hình khối u bằng các máy Scanner, Gamma Camera, SPECT
- Ghi hình khối u đặc hiệu (ghi hình miễn dịch phóng xạ: Radio Immuno Scintigraphy
- RIS)
- Ghi hình khối u theo nguyên tắc chuyển hoá (bằng kỹ thuật PET)
Thiết bị ghi hình: để ghi hình khối u, hiện nay người ta có thể sử dụng nhiều loại máy như: Scanner, Gamma Camera, SPECT, PET, PET - CT, SPECT - CT
1 Một số nguyên tắc chung của ghi hình khối u không đặc hiệu
1.1 Ghi hình khối u theo nguyên tắc tương phản âm tính
Đây là phương pháp ghi hình cổ điển và sớm nhất Trên hình ghi (Scintigram), nơi tương ứng với khối u, ta thấy có một vùng khuyết hoặc giảm hoạt độ phóng xạ so với
tổ chức xung quanh Nghĩa là chất phóng xạ chỉ tập trung chủ yếu trong tổ chức lành
và do đó khối u kém hoạt độ phóng xạ hơn Nguyên nhân là do có sự thay đổi về mặt
chuyển hoá, phân bố mạch, tổn thương hoại tử của tế bào ung thư nên làm cho tổ chức
ung thư giảm (hoặc mất hẳn) khả năng bắt, giữ các chất phóng xạ
1.1.1 Ung thư tuyến giáp:
Nhân ung thư là một nhân lạnh (cold nodule) Dựa vào chuyển hoá, hoạt động chức năng của tế bào ung thư kém hơn bình thường, do vậy chúng mất khả năng bắt
hoạt độ phóng xạ nên tạo ra nhân lạnh Tuy nhiên cũng cần lưu ý là có nhiều nguyên
nhân gây ra nhân lạnh như: nang giáp, viêm tuyến giáp
1.1.2 U gan:
Nếu dùng Rose Bengal - 131I hoặc BSP - 131I… thì những chất màu này sẽ vào được các tế bào nhu mô gan Khi tế bào gan bị ung thư thì chúng mất hoặc giảm hẳn khả
năng bắt giữ các chất màu đánh dấu phóng xạ, do vậy sẽ tạo ra các vùng "giảm" hoặc
khuyết hoạt độ phóng xạ và tạo ra các vùng "lạnh"
Nếu dùng các chất đánh dấu vào hệ liên võng nội mô thì tại vùng có u gan, hệ liên võng nội mô bị phá huỷ, kết quả là tạo ra các vùng lạnh (khuyết hoặc mất hoạt độ
phóng xạ)
Tuy nhiên, cần lưu ý là dù ung thư gan nguyên phát hoặc di căn nơi khác vào gan
đều xuất hiện vùng "lạnh" hay còn gọi là tổn thương "choán chỗ trong không gian"
Ngoài ung thư gan còn có nhiều nguyên nhân gây ra các tổn thương "choán chỗ trong không gian" như áp xe gan do amíp, nang, kén
Trang 5Khi bị ung thư, các tế bào ung thư sẽ phá huỷ hệ mao mạch chức năng của phổi,
do vậy các hạt keo thể tụ tập của albumin huyết thanh người (Macroaggregate Serum
Albumin 131I: MASA - 131I hoặc Macrosphere - 131I) không tới được những vùng tổ
chức phổi bị phá huỷ, và kết quả là tại vùng tổn thương do tế bào ung thư sẽ xuất hiện
một vùng "lạnh" hay một vùng tổn thương "choán chỗ"
Tuy nhiên có nhiều nguyên nhân có thể tạo ra một vùng "lạnh" hoạt độ phóng xạ,
do vậy nếu chỉ dựa vào hình ảnh trên Scintigram thì không được phép ghi chẩn đoán
xác định là có ung thư hay không
1.2 Ghi hình khối u theo nguyên tắc tương phản dương tính (Positive contrast)
Phương pháp ghi hình này ngày càng được ứng dụng rộng rmi hơn ở nơi tương ứng với khối u có vùng tập trung hoạt độ phóng xạ cao hơn tổ chức xung quanh
1.2.1 U não:
ở người bình thường: Hàng rào máu nmo nguyên vẹn nên các chất phóng xạ như
pertechnetat: TcO4ư không lọt qua được, do đó hai bán cầu đại nmo gần như không có
hoạt độ phóng xạ
Khi có khối u: tại đó, hàng rào máu nmo bị tổn thương, các dược chất phóng xạ dùng để ghi hình nmo sẽ lọt qua, vào được vùng tổn thương và tạo ra một vùng tập
trung hoạt độ phóng xạ cao hơn tổ chức nmo xung quanh, nghĩa là tạo thành một vùng
"nóng" trên Scintigram
1.2.2 U xương
Tại các vùng xương bị các tế bào ung thư phá huỷ (ung thư nguyên phát hoặc di căn từ nơi khác vào xương) sẽ tập trung hoạt độ phóng xạ cao hơn các tổ chức xương
xung quanh Vì tại nơi ung thư xương đều có sự huỷ xương và xung quanh vùng bị huỷ
xương sẽ có sự tái tạo xương mới nên dược chất phóng xạ (các chất có chuyển hoá
tương đồng như calci ) sẽ tập trung nhiều hơn bình thường
1.2.3 Các khối u ở nông:
- Ung thư da, ung thư vú
- U nhmn cầu…
1.2.4 Đồng vị phóng xạ để lên hình khối u theo nguyên tắc ghi hình dương tính:
Hiện có nhiều, trong số đó có Galium - 67 (67Ga) dưới dạng citrat tiêm tĩnh mạch,
là một chất được dùng rất rộng rmi, do 67Ga tập trung tương đối đặc hiệu ở một số loại
ung thư và cho hình ảnh dương tính nửa đặc hiệu
Tại các khối u: 67Ga sẽ tập trung và tích tụ cao đặc biệt với carcinoma, nó tập trung
ở trong bào tương, nhất là trong nhân tế bào, nơi có nhiều phosphotase acid 67Ga tích
tụ trong carcinoma nguyên phát ở phổi, vú, tuyến giáp, gan, tụy, dạ dày, ruột, đường
tiết niệu, tử cung, tích tụ trong các di bào carcinoma, melanom ác tính, sarcoma
xương, sarcoma phần mềm, lymphoblastome và tích tụ cả trong u lành, trong viêm cấp
tính và áp xe do vi khuẩn
Như vậy, nếu ta dùng 67Ga - nitrat, nơi có khối u sẽ có sự tích tụ và tập trung chất này, và sẽ cho một hình ghi "dương tính" tương đối đặc hiệu
Hiện nay, người ta coi 67Ga như là một chất truy tìm khối u (tumor seeking agent)
2 ứng dụng lâm sàng của phương pháp Ghi hình Không đặc hiệu (ghi hình bằng Gamma
Camera và SPECT)
2.1 Khối u hệ thần kinh trung ương:
Một số loại khối u trong nmo như u thần kinh đệm (Gliomas), u màng nmo (Meningiomas), các khối u ở hố sau (Posterior fossa tumors), các khối u di căn trong
