Thiết kế bài giảng Ngữ Văn 12 tập 1 part 10 pot

Nhưng văn học yêu nước thì thời nào cũng có, nó luôn tồn tại và phát triển cùng với sự tồn tại và phát triển của lịch sử dân tộc; vì vậy có thể nói văn học yêu nước bao giờ cũng là một

Tiết 27 — 28 LAM VAN NGHỊ LUẬN VỀ

MOT Y KIEN BAN VE VAN HOC

A Kết quả cẩn dat

— Củng cố, nâng cao kiến thức về văn nghị luận nói chung; kiến thức nghị luận về một ý kiến bàn về văn học nói riêng

— Tích hợp với các kiến thức về Văn và Tiếng Việt đã học, tích hợp với vốn sống thực tế

— Rèn luyện kĩ năng về văn nghị luận, nhất là kĩ năng phân tích đề, lập dàn ý

B Thiết kế bởi dạy — hoc

Hoat dong 1 -

HƯỚNG DẦN TÌM HIỂU ĐỂ

+ GV yêu cầu HS lần lượt tìm hiểu từng đề bài trong SGK

Dé I:

Nhà nghiên cứu Đặng Thai Mai cho rằng:

"Nhìn chung văn học Việt Nam phong phú, đa dạng; nhưng nếu cần xác định một chủ lưu, một dòng chính, quán thông kim cổ, thì đó là văn học yêu nước"

Hãy trình bày suy nghĩ của anh (chị) đối với ý kiến trên

+ GV yêu cầu HS trao đổi, thảo luận và trả lời các câu hỏi:

1 Theo anh (chị), các từ ngữ "phong phú, đa dạng, chủ lưu, quán thông kim

cổ" có nghĩa là gì?

2 Theo anh (chị), tại sao có thể nói dòng văn học yêu nước là chủ lưu?

+ GV gợi dẫn HS trả lời:

1 Giải thích:

— Phong phú, đa dạng: có nhiều tác phẩm với nhiều hình thức khác nhau và

nhiều thể loại khác nhau

— Chủ lưu: dòng chính, khác với phụ lưu, chi lưu Lưu ý đây là một cách nói bằng hình ảnh ẩn dụ, tác giả đã so sánh ngầm "đòng chảy của thời gian lịch sử" (vô hình) và "dòng chảy văn học nương theo dòng chảy của thời gian lịch sử" (vô hình) như một dòng chảy chính của một con sông (hữu hình) để thấy rằng trong

cái "phong phú, đa dạng" ấy thì dòng văn học yêu nước là "chủ lưu", chứ không phải trong lịch sử văn học chỉ có văn học yêu nước mà thôi! Ngoài tình cảm yêu

nước, văn học còn phản ánh tình yêu quê hương, tình yêu lứa đôi và nhiều tình

cảm thiêng liêng khác của con người

— Quán thông kim cổ: thông suốt từ xưa đến nay

2 Nói dòng văn học yêu nước là chủ Ïưn, vì:

Cũng như một con sông (hữu hình), trong quá trình vận hành dài lâu của nó,

có một số nhánh bị bồi lấp và mất đi, một số nhánh cạn dần thành ngòi lạch; nhưng cái dòng chảy chính của nó thì vẫn còn mãi mãi, cho dù nó có phải uốn

lượn qua rất nhiều địa hình phức tạp, hiểm trở khác nhau Văn học yêu nước cũng

vậy, có khi công khai, có khi phải bí mật, có khi phải mượn các hình ảnh ẩn dụ để

bày tỏ lòng yêu nước một cách kín đáo Nhưng văn học yêu nước thì thời nào

cũng có, nó luôn tồn tại và phát triển cùng với sự tồn tại và phát triển của lịch sử

dân tộc; vì vậy có thể nói văn học yêu nước bao giờ cũng là một dòng chính chảy

suốt theo thời gian của lịch sử

Dé 2:

Bàn về thơ Tố Hữu, nhà phê bình Hoài Thanh viết:

"Thái độ toàn tâm toàn ý vì cách mạng là nguyên nhân chính đưa đến sự

thành công của thơ anh”

Làm rõ ý kiến trên

+ GV yêu cầu HS trao đổi, thảo luận và trả lời các câu hỏi:

1 Những từ ngữ nào cần chú ý? Tại sao?

2 Theo anh (chị), ý kiến của Hoài Thanh có đúng không? Tai sao?

+ GV gợi dẫn HS trả lời:

1 Giải thích:

Từ "chính" trong cụm từ "là nguyên nhân chính đưa đến sự thành công của thơ anh", vì để trở thành một nhà thơ có những sáng tác "thành công", nhà thơ cần phải có năng khiếu, vốn sống và niềm đam mê sáng tạo nghệ thuật Với nhà thơ

Tố Hữu thì việc nhà phê bình Hoài Thanh nhấn mạnh “Thái độ toàn tâm toàn ý vì

cách mạng là nguyên nhân chính đưa đến thành công của thơ anh” là phù hợp vì

Tố Hữu vốn là một nhà thơ trữ tình chính trị

2 Nhận xét:

Có thể nói, với nhà thơ Tố Hữu thì ý kiến của nhà phê bình Hoài Thanh là hoàn toàn đúng đắn vì thơ của Tố Hữu là tiếng nói cảm xúc, ước mơ và hi vọng

của dân tộc

Hoạt động 2

HƯỚNG DẪN LẬP DÀN Ý + GV gợi dẫn HS dựa vào gợi ý trong SGK và lập dàn ý:

Đề]:

Mở bài:

Dẫn ý kiến của Đặng Thai Mai

Thân bài:

Ý 1: Văn học Việt Nam rất phong phú, đa dạng

— Về số lượng tác phẩm

— Về hình thức biểu hiện

— Về thể loại

Ý 2: Văn học yêu nước là chủ lưu xuyên suốt lịch sử văn học Việt Nam

— Về hoàn cảnh lịch sử

— Về các dòng văn học ở một số thời kì lịch sử nhất định (thời phong kiến,

giai đoạn đầu thế kỉ XX, giai đoạn 1930- 1945, thời kì kháng chiến chống Pháp,

chống MI )

Ý 3: Lí giải nguyên nhân khiến văn học yêu nước trở thành chủ lưu xuyên suốt lịch sử văn học Việt Nam

— Nguyên nhân khách quan: nhiều lần, nhiều năm phải đấu tranh chống ngoại

xâm

— Nguyên nhân chủ quan: tình cảm gắn bó với quê hương đất nước sâu sắc, ý

thức tự tôn dân tộc, dân tộc yêu thích sáng tạo và thưởng thức nghệ thuật

Kết bài:

Khẳng định ý kiến của Đặng Thai Mai là đúng đắn Bàn bạc, liên hệ, mở rộng

ý kiến đó

Đề2:

Mở bài:

Dẫn ý kiến của Hoài Thanh

Thân bài:

Ý 1: Giới thiệu vài nét về những thành công của thơ Tố Hữu

— Về nội dung

— Về nghệ thuật

— Vai trò cổ vũ, động viên quần chúng cách mạng

Ý 2: Nguyên nhân chính dẫn đến sự thành công của thơ Tố Hữu

— Thái độ toàn tâm toàn ý đối với cách mạng

— Là nhà thơ trưởng thành trong đấu tranh cách mạng

— Là nhà thơ giữ nhiều trọng trách của cách mạng

Ý 3: Những nguyên nhân khác

— Tài năng

— Sự hài hoà giữa tư chất chiến sĩ với tâm hồn thi sĩ

Kết bài:

Khẳng định ý kiến của Hoài Thanh là đúng đắn Bàn bạc, liên hệ, mở rộng + GV chỉ định 1 HS doc chậm, rõ Ghi nho trong SGK

Hoại động 3

HƯỚNG DẪN LUYỆN TẬP

* Doc tham khao:

Dé bai:

Cá ý kiến cho rằng:

“Tình thân yêu nước là vẻ đẹp chủ đạo của văn học Việt Nam qua các thời kì

lịch sử"

Qua các tác phẩm văn học trung đại đã được học ở lớp 10, anh (chị) hãy làm

sáng tỏ nhận định trên

A Tìm hiểu đề:

I Kiểu bài: Lập luận chứng minh

IL Nội dung: Tinh thần yêu nước là vẻ đẹp chủ đạo của văn học Việt Nam qua

các thời kì lịch sử

II Tư liệu: Các tác phẩm văn học trung đại đã được học ở lớp 10

IV Kĩ thuật: Lập luận chứng minh đòi hỏi phải dùng lí lẽ và dẫn chứng để làm sáng tỏ vấn đề do đề bài yêu cầu, do đó dẫn chứng (có thể là nguyên văn phiên âm Hán Việt hoặc bản dịch) phải chính xác (đúng lời văn, đúng tên tác

phẩm, đúng tác giả)

B Dàn ý:

1 Đặt vấn đề

— Nhìn chung, thời kì lịch sử từ thế kỉ X đến thế kỉ XV có thể nói là thời kì lịch sử mà chế độ phong kiến Việt Nam đang ở giai đoạn thịnh trị, đặc biệt đó là những thế kỉ chiến đấu và chiến thắng giặc ngoại xâm để củng cố nền độc lập của

quốc gia Đại Việt, do đó, về cơ bản, có sự thống nhất giữa lợi ích của dân tộc với

lợi ích của các triều đại phong kiến

— Trong bối cảnh lịch sử ấy, văn học viết của dân tộc, tuy chủ yếu được viết bằng chữ Hán nhưng vẫn phản ánh đúng cái không khí hào hùng của thời đại, ngợi

ca những chiến công oanh liệt của quân dân Đại Việt trong công cuộc đấu tranh chống ngoại xâm và xây dựng đất nước thái bình Nói cách khác, dù được viết

bằng chữ Hán, nhưng những tác phẩm văn học ấy đã thể hiện được những tình cảm

lớn của thời đại là yêu nước và tự hào dân tộc

IL Giải quyết vấn dé

1 Khẳng định tính thần yêu nước là sợi chỉ đỏ xuyên suốt quá trình lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc ta, trong đó tính thần yêu nước được phản ánh qua các tác phẩm văn học trung đại mang những vẻ đẹp riêng

2 Các biểu hiện của tinh thần yêu nước

a Thể hiện ở ý chí độc lập, khát vọng xác lập chủ quyền dân tộc

(Nam quốc sơn hà, Bình Ngô đại cáo)

b Thể hiện ở lòng căm thù giặc

(Hịch tướng sĩ, Bài cáo bình Ngô)

c Thể hiện ở thái độ khinh bỉ đối với giặc

(Hịch tướng sĩ, Bài cáo bình Ngô)

d Thể hiện ở quyết tâm chiến đấu

(Hịch tướng sĩ, Bài cáo bình Ngô)

e Thể hiện ở lòng tự hào đân tộc

— Tự hào về sức mạnh dân tộc

(Bài cáo bình Ngô, Thuật hoài)

— Tự hào về thiên nhiên, về lịch sử dân tộc và ước mơ về một cuộc sống

yên bình

(Bài phú sông Bạch Đằng, Cảnh ngày hè)

— Tự hào về tầm vóc của con người thời đại: công danh của cá nhân phải gắn liền với sự tồn vong của non sông đất nước

(Thuật hoài)

3 Vẻ đẹp của tinh thần yêu nước

— Thời đại anh hùng đã sinh ra những người con anh hùng, gắn liền với những

võ công oanh liệt; đó là một hiện thực lịch sử hào hùng được phản ánh vào trong

văn học trung đại từ thế kỉ X đến thế kỉ XV

— Đến lượt mình, văn học vừa ra đời như một đòi hỏi tất yếu của lịch sử, vừa

là tấm gương phản chiếu có ý thức những con người, những sự kiện lịch sử bằng

hình tượng nghệ thuật mang vẻ đẹp chủ đạo là ngợi ca tinh thần yêu nước và lòng

tự hào dân tộc

II Kết thúc vấn dé

— Nhắc lại ý kiến đã nêu ở dé bai va khang định đó là một ý kiến đúng đắn

Có thể giải thích ngắn gọn: tuy ra đời trong những hoàn cảnh lịch sử khác nhau, nhưng các tác phẩm văn học thời kì này đều thống nhất ở vẻ đẹp chủ đạo trên

— Nhấn mạnh nét riêng của văn học thời kì này là: hầu hết các tác giả của

những tác phẩm nổi tiếng đều là những người đã từng trực tiếp tham gia chiến đấu,

tham gia vào các biến cố hoặc các sự kiện của lịch sử; do đó chân lí nghệ thuật

trong các tác phẩm văn học thường có sự thống nhất cao với các chân lí của thực tế đời sống

TUẦN 8 (Bài 8)

Tiết 29 VĂN HỌC

VIỆT BÁC (trích)

Tố Hữu

PHẦN MỘT: GIỚI THIỆU TÁC GIA TỐ HỮU

A Kết qua cGn dat

Giúp HS:

— Hiểu được những nét chính trong đường đời, đường cách mạng, đường thơ

của Tố Hữu — nhà hoạt động cách mạng ưu tú, một trong những ngọn cờ đầu của

nền văn nghệ cách mạng Việt Nam — ngọn cờ đầu của thơ ca cách mạng Việt Nam

thé ki XX

— Hiểu sơ bộ chất trữ tình chính trị về nội dung và tính dân tộc trong nghệ

thuật biểu hiện của phong cách thơ Tố Hữu

— Tích hợp với những bài thơ của Tố Hữu đã được học ở chương trình Ngữ

văn THCS

e Trọng tam bai hoc:

— Đường đời, đường thơ của Tố Hữu luôn sơng hành với con đường cách mạng của cả dân tộc; ở đó phong cách thơ Tố Hữu có những nét đặc sắc về cả nội

dung và hình thức biểu hiện

e Những điều cần lưu ý:

— Nội dung chủ yếu cần khắc sâu: đường đời — đường thơ —- đường cách mạng thống nhất và song hành trong Tố Hữu Những đặc điểm chủ yếu của phong cách thơ Tố Hữu Lí giải vì sao mấy thập kỉ qua, đông đảo quần chúng nhân dân yêu thích và thuộc nhiều thơ Tố Hữu

- Khái quát luận điểm ngắn gọn, dẫn chứng minh hoạ chọn lọc, trước hết

nhằm vào các bài thơ của Tố Hữu mà HS đã được học

e Chuẩn bị của thầy trò:

+ Ảnh chân dung nhà thơ Tố Hữu ở các thời kì khác nhau

— 7 tập thơ của Tố Hữu:

Từ ấy, Việt Bắc, Gió lộng, Ra trận, Máu và hoa, Một Hếng đờn, Ta với ta

— Các tập chuyên luận về thơ Tố Hữu:

Thi pháp thơ Tố Hữu (Trần Đình Sử); Thơ Tố Hữu (Lê Đình KỊ), Thơ Tố Hữu (Chế Lan Viên), Thơ Tố Hữu (Nguyễn Văn Hạnh), Phê bình và tiểu luận (Hoài Thanh)

- Tố Hữu: Cáu chuyên về thơ (1963)

B Thiết kế bởi học

Hoạt động 1

TO CHUC KIEM TRA BÀI CŨ

(Hình thức: vấn đáp)

1 Trình bày những hiểu biết của em về nhà thơ Tố Hữu và các tác phẩm chính

của ông; kể tên những bài thơ của Tố Hữu mà em đã được học trong chương trình

Ngữ văn THCS

2 Đọc thuộc lòng mộtbài hoặc một đoạn thơ Tố Hữu mà em còn nhớ Giải

thích vì sao em thích thơ Tố Hữu?

Hoạt động 2

DẪN VÀO BÀI MỚI

1.GV nói truyền cảm — HS lắng nghe, suy ngẫm và liên tưởng

Từ cuối những năm 30 cho đến hết thế kỉ XX, trong khoảng trong ngoài 60

năm, trong nền thơ ca cách mạng Việt Nam xuất hiện ngọn cờ đầu — nhà thơ Tố

Hữu Anh Lành xứ Huế đến với cách mạng và đến với thơ cùng một lúc Từ ấy đến

cuối đời, Tố Hữu đã cống hiến hết tâm hồn và sức lực cho cách mạng, cho đất nước và cho thơ ca Thơ Tố Hữu, đã từ lâu trở thành món ăn tỉnh thần yêu thích của quần chúng cách mạng Ông là một trong những người xây móng đắp nền cho

nền văn học cách mạng Việt Nam

— HS xem một số ảnh chân dung Tố Hữu qua các thời kì khác nhau

2 HS tập khái quát về con người và thơ Tố Hữu qua những hiểu biết của

mình GV định hướng như nội dung mục 1

Hoạt động 3

HƯỚNG DẪN TÌM HIỂU MỤC I: VÀI NÉT TIỂU SỬ(1920 — 2002)

+ HS đọc mục I, tự rút ra những điểm chính về cuộc đời Tố Hữu

+ GV nhấn mạnh:

— Ảnh hưởng của quê hương xứ Huế và gia đình nhà nho

— Ảnh hưởng của văn chương Pháp, thơ Mới trong thời kì học ở Quốc học Huế

— Sớm giác ngộ cách mạng, lí tưởng cộng sản; bị bắt tù, vượt ngục tiếp tục

hoạt động cách mạng, được giao những trọng trách lãnh đạo văn nghệ, văn hoá

Việt Nam trong nhiều năm

— Nhận giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật, năm 1996

Hoạt động 4

HƯỚNG DẪN TÌM HIỂU MỤC II: ĐƯỜNG CÁCH MẠNG - ĐƯỜNG THƠ TỐ HỮU

+ HS đọc đoạn: Tố Hữm là chính nhà thơ

+ GV hoi:

Doan văn cho ta biết điều gì khái quát về đặc điểm con người và thơ Tố Hữu?

+ HS phân tích, trả lời

Định hướng:

— Khẳng định vai trò, vị trí của Tố Hữu trong nền văn nghệ cách mạng Việt

Nam: Một trong những lá cờ đầu (riêng trong lĩnh vực thơ thì có thể nói ông là lá

cờ đầu trong những thập kỉ 30 — 70 thế kỉ XX)

— Sự gắn bó mật thiết giữa các chặng đường thơ Tố Hữu và các chặng đường

phát triển của cách mạng Việt Nam

— Thơ Tố Hữu phản ánh chân thật và sinh động những chặng đường cách mạng Việt Nam đồng thời thể hiện sự vận động trong quan điểm tư tưởng và nghệ thuật của chính nhà thơ

— Đây là luận điểm khái quát hết sức quan trọng về một đặc điểm của con

người và thơ Tố Hữu Nó sẽ được chứng minh cụ thể hơn ở những đoạn sau + GV hỏi:

Vậy, có thể chia đời thơ Tố Hữu thành mấy chặng?

Mỗi chặng gắn với hoàn cảnh lịch sử xã hội như thế nào? trong những tác phẩm nào?

+ HS dựa vào các đoạn trong SGK, tr.95 — 96, phát biểu

Định hướng:

— Có thể chia đời thơ Tố Hữu làm 5 chặng gắn bó mật thiết với 5 giai đoạn của cách mạng Việt Nam; xem bảng hệ thống dưới đây:

— Bảng hệ thống đối sánh:

Chang

đường Nhiêm vụ Cách mạng Việt Nam Chặng đường thơ Tố Hữu, đặc điểm nội dung và nghệ

thuật chủ yếu

1937

— 1945

— Trước cách mạng

— Cả dân tộc dưới sự lãnh đạo

của Đảng chuẩn bị và làm Cách

mạng tháng Tám 1945 thành

công

- Tập thơ "Tử ấy" (1937 - 1946) với 3 phần: Máu lửa,

Xiềng xích, Giải phóng: tiếng hát say mê của người thanh niên cộng sản say mê lí tưởng cảm thông sâu sắc với cuộc

sống cơ cực của những người nghèo khổ, tha thiết yêu tự

do, ca ngợi cách mạng, ca ngợi đất nước độc lập tự do (dẫn chứng: Từ ấy, Khi con tu hú)

1946 -

1954

Kháng chiến chống Pháp Tập thơ Việt bắc (1946 - 1954):

— Tiếng ca hùng tráng và tha thiết ca ngợi cuộc kháng

chiến cứu nước, ca ngợi các tầng lớp nhân dân Việt Nam

kháng chiến chống thực dân Pháp dưới sự lãnh đạo của

Đảng và Bác Hồ, ca ngợi tình quân dân, anh bộ đội, những

chiến thắng vẻ vang, ca ngợi Đảng, Bác Hồ.(dẫn chứng: Lượm, Sáng tháng năm, Hoan hô chiến sĩ Điện Biên, Ta đi tới, Việt Bắc )

1955—

1961

— Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở

miền Bắc và đấu tranh thống

nhất đất nước

Tập thơ Gió lộng (1955 — 1961)

— Phản ánh và ngợi ca công cuộc xây dựng CNXH ở miền

Bắc: CSM— CNM tinh thần đấu tranh và hi sinh anh dũng của nhân dân miền Nam đòi hoà bình và thống nhất đất

nước, nhớ về quá khứ đau khổ và anh dũng, hướng niềm tin

đến tương lai thắm thiết tình cảm hữu nghị quốc tế Dẫn chứng: Tiếng chối tre; Mẹ Tơm, Ba mươi năm đời ta có Đẳng, Bài ca mùa xuân 1961, Người con gái Việt Nam, Với

Lênin, Đường sang nước bạn, Em ơi Ba Lan

1962 -

1977

Cả nước chống Mĩ: Không có gì

quý hơn độc lập tự dol Toàn

thắng về ta

2 tập thơ: Ra trận (1962 - 1971) Máu và Hoa (1972 - 1977):

Bản hùng ca chiến đấu và chiến thắng giặc Mĩ xâm lược của dân tộc Việt Nam:

Xỏ dọc Trường Sơn đi cứu nước

Mà lòng phơi phới dậy tương lai

— Niềm vui bất tuyệt: Toàn thắng về ta ngẫm nghĩ về

những máu xương, hi sinh của đồng bào, đồng chí

Những

năm 90

thé ki XX Đất nước thống nhất, hoà bình

đổi mới xây dựng xã hội công

bằng dân chủ văn minh đất

nước giàu mạnh Các tập thơ: Một tiếng đờn (1992), Ta với ta (1999)

- Chuyển biến mới trong cảm xúc thể hiện: suy nghĩ,

chiêm nghiệm mang tính phổ quát về cuộc sống, con người; kiên định niềm tin vào lí tưởng và con đường cách mạng

Việt Nam, tin vào chữ Nhân luôn toả sáng ở mỗi con người

Việt Nam

163