Thiết kế bài giảng Ngữ Văn 12 tập 2 part 1 docx

TUẦN 19 Bài 19 Tiết 73 — 74 VĂN HỌC — Qua câu chuyện cuộc đời và số phận của cặp vợ chồng người Mông: Mi - A Phủ, hiểu được cuộc sống cơ cực, tăm tối của đồng bào các dân tộc thiểu số

TS NGUYEN VAN DUONG (Chủ biên) - ThS HOÀNG DAN

THIET KE BAI GIANG

NHÀ XUẤT BẢN HÀ NỘI

Thiết kế bài giảng

NGU VAN 12 — TẬP HAI

TS NGUYỄN VĂN ĐƯỜNG (Chủ biên)

THAI SON - SON LAM

Sua ban in:

PHAM QUOC TUAN

In 2000 cuốn, khổ 17 x 24 cm, tại Công ty Cổ phần in Khoa học công nghệ

mới Giấy phép xuất bản s6: 127 — 2008/CXB/100 i TK — 05/HN

In xong và nộp lưu chiều năm 2008.

TUẦN 19 (Bài 19)

Tiết 73 — 74 VĂN HỌC

— Qua câu chuyện cuộc đời và số phận của cặp vợ chồng người Mông:

Mi - A Phủ, hiểu được cuộc sống cơ cực, tăm tối của đồng bào các dân tộc thiểu số vùng cao dưới ách áp bức, thống trị của thực dân Pháp và phong kiến tay sai; qua trình người dân lao động nghèo cực thức tỉnh, giác ngộ cách mạng, vùng lên tự g1ải phóng đời mình, đi theo tiếng gọi của Đảng

- Những đóng góp riêng của tác giả trong nghệ thuật kể chuyện linh hoạt, khắc hoạ tính cách nhân vật, sự tinh tế trong diễn tả nội tâm, sở trường trong quan sát những nét lạ về phong tục, tập quán và cá tính người dân tộc Mông:

lời văn mang màu sắc dân tộc và giàu chất thơ

— Tích hợp với tác phẩm Dế Mèn phiêu hưu kí của Tô Hoài, đã được học ở

lớp 6 THCS

e Trọng tâm bài học:

Đọc hiểu nhân vật MỊ, A Phủ; khái quát những thành công về nghệ thuật

của truyện ngắn (đoạn trích)

e‹ Những điều cần lưu ý:

- Vợ chồng A Phủ là truyện ngắn xuất sắc nhất trong tập truyện ngắn và vừa Truyện Tây Bắc (1953), giải Nhất — Giải thưởng Hội Văn nghệ Việt Nam

1954 — 1955, cũng là một trong những tác phẩm đầu tiên của văn học cách mạng Việt Nam viết về đề tài miền núi, về cuộc sống và số phận của nhân dân các dân tộc miền núi Tây Bắc trước và sau cách mạng Truyện “Vợ chồng A Phủ” đã được Tô Hoài viết thành kịch bản phim và được dựng thành phim

truyện nhựa Vợ chồng A Phú (1962) với các diễn viên: Trần Phương trong vai

A Phu, Đức Hoàn trong vai MI

— Truyện gồm 2 phần: 1 Cuộc sống của MỊ và A Phủ ở bản Hồng Ngài

2 Cuộc sống của vợ chồng A Phủ ở Phiềng Sa

Đoạn trích học thuộc phần 1, phần đặc sắc nhất của truyện Trong đó, nhân

vật Mị được xây dựng có phần sâu sắc hơn nhân vật A Phủ Ngược lại, ở phần

2, nhân vật A Phủ lại nổi bật hơn

- Kết hợp đọc diễn cảm và kể tóm tắt truyện để thấy được giọng điệu linh

hoạt và lời văn giản di, tinh té, giau chat tho cua tac gia

¢ Chuẩn bị của thầy - trò:

+ Tập Truyện Tây Bắc hoặc Tô Hoài — Về tác gia, tác phẩm; NXBGD,

- GV kiểm tra sự chuẩn bị sách vở, tỉnh thần thái độ của HS trong tiết học

đầu tiên của học kì II; nhắc nhở, chấn chỉnh, hướng tới mục tiêu hoàn thành

nhiệm vụ năm học

Hoạt động Z

DAN VAO BÀI

+ GV hoi:

— Các em còn nhớ tác phẩm nổi tiếng nào của Tô Hoài đã học ở THCS?

- Em nào đã từng xem phim truyện Vợ chồng A Phủ? Có nhớ những gi vé

nội dung cốt truyện, nhân vật chính?

+ HS trả lời

+ GV nói lời dẫn:

Tô Hoài (1920) là một trong những nhà văn lão thành hiếm hoi cua van đàn Việt Nam hiện nay, người đã sống qua 4 / 5 thé ki XX va hiện nay, dù đã

ngấp nghé tuổi 90, vẫn sống khoẻ vui, viết đều Ngoài Dế Mèn phiêu lưu kí, tác phẩm đầu tay (1941) nổi tiếng thế giới, bạn đọc rộng rãi còn biết tới nhiều tác phẩm nổi tiếng của Tô Hoài, trong đó có truyện ngắn xuất sắc của ông: Vợ chồng A Phú, rút từ tập Truyện Tây Bac (1953)

+ Cho HS xem ảnh chân dung tác giả, các tập sách đầu tiên, mới nhất của

Tô Hoài và tập Truyện Táy Bac

Hoạt động 3

HƯỚNG DẪN ĐỌC HIỂU KHÁI QUÁT TÁC GIẢ VÀ TÁC PHẨM

1 Tac giả Tô Hoài (1920)

+ HS đọc ki va tu tóm tắt nội dung mục Tiểu dẫn; SGK, tr 3- 4

+ GV hỏi:

— Giải thích ý nghĩa bút danh Tô Hoài?

(Thu gọn 2 địa danh quê hương nhà văn: sông Tô Lịch, huyện Hoài Đức (tỉnh Hà Đông trước cách mạng)

- Những nét chính về cá tính, cuộc đời, sự nghiệp văn học, phong cách

nghệ thuật của Tô Hoài như thế nào? Kể tên một số tác phẩm chính của Tô

Hoài?

* Nhấn mạnh:

(Một người Hà Nội thanh lịch, hóm hỉnh, một nhà văn Hà Nội lich lãm, tài

hoa, lao động nghệ thuật bền bỉ và có hiệu suất rất cao Gần 70 năm cầm bút, tác giả của gần 200 đầu sách Một trong những cây đại thụ của văn xuôi hiện đại Việt Nam Tô Hoài chuyên tâm vào 3 đề tài chủ yếu: truyện thiếu nhị, truyện miền núi phía Bắc, truyện - kí về Hà Nội Nghệ thuật kể chuyện linh hoạt, tài quan sát, miêu tả phong tục tập quán, lời văn tình tế, giản dị mà phong

phú, biến hoá, giàu chất thơ

+ GV nêu yêu cầu cách đọc: giọng diễn cảm theo sát từng đoạn truyện, chú

ý đoạn miêu tả, đoạn đối thoại, đoạn tả tâm trạng và hành động kể tóm tắt nội dung chính những đoạn cần tóm tắt (in chữ nhỏ và một số đoạn in chữ to) Những đoạn cần đọc: đoạn mở đầu, đoạn tả MỊ bị trói trong bóng tối, đoạn ta đêm MỊ cứu A Phủ

+ GV đọc 1 đoạn, 4 — 5 HS doc — ké hét van bản Nhận xét cách đọc — kể

tóm tắt

2.3 Giải nghĩa từ khó:

Theo các chú thích dưới chân trang

2.4 Thể loại và phương thức biểu đạt, ngôi kể:

— Van xuôi tự sự, truyện ngắn, ngôi kể thứ ba

1 Cuộc đời của Mị và A Phủ ở bản Hồng Noài (đoạn trích học)

a Mở truyện: giới thiệu cô MỊ — vợ A Sử, con dâu thống lí Pá Tra

b Thân truyện:

b1 MỊ - từ cô gái Mông xinh đẹp trở thành con dâu gạt nợ nhà thống lí

Pá Tra Diễn biến tâm trạng và hành động của MỊ trong thời gian đầu ở nhà

b4 Diễn biến tâm trạng và hành động của MỊ trong đêm cứu A Phủ

2 Cuộc sống của vợ chồng A Phú ở bản Phiêng Sa (không học)

* Tiếp phần thân truyện, kết truyện:

b5 Trên đường chạy trốn, 2 người thành vợ chồng

bó Ở ban Phiéng Sa, A Phủ được A Châu giác ngộ cách mạng Anh giác

ngộ lại cho MỊ Cả hai vợ chồng vào du kích, cùng đồng đội đánh giặc, bảo vệ quê hương

se Nhận xét:

Về cơ bản, truyện được kể theo trình tự thời gian vừa song song vừa tiếp nối cuộc đời và số phận của hai nhân vật chính Mị, A Phủ Ở phần 1, Mi 1a nhân vật trung tâm

a CIới thiệu nhân vật MI

+ HS doc lai doan mo dau: Ai 6 xa về thống lí Pá Tra Nhận xét về cách

giới thiệu nhân vật cua tac gia?

Định hướng:

- Khách quan, cụ thể, chậm rãi, tạo tình huống gây tò mò, hấp dẫn đầu

tiên: Tại sao người đàn bà trẻ này làm gì cũng câm lặng, mặt buồn rười rượi như thế? Tại sao là con dâu của thống lí Pá Tra giàu có nhất vùng mà lại khổ sở

như vậy? Từ đó chuyển vào kể về những đoạn đời trước của MI

b Từ cô gái Mông xinh tươi đầy sức sống trở thành con dâu gạt nợ — vợ A

+ HS suy nghĩ, phân tích, trả lời

Định hướng:

— Con dâu là nói quan hệ với thống lí Pá Tra — cha đẻ của A Sử Nghĩa là

MỊ đã trở thành người thân, người trong nhà của chúng — một gia đình giàu có, quyền thế, sang trọng nhất bản Hồng Ngài

— Nhưng MỊ lại là con đâu gạt nợ, đem thân thay cha mẹ trả món nợ tiền vay khi cưới của cha mẹ mình

— Như vậy, hình thức bên ngoài là con dâu, nhưng thực chất là con nợ, là

nô tì nô lệ không công cho cha con Pá Tra — A Sử

- Nhưng cuộc hôn nhân bất đắc dĩ, miễn cưỡng, gò ép trong tủi nhục và nước mắt ấy vẫn được thực hiện theo phong tục cướp vợ truyền thống của người

Mông Có điều, cô dâu không bao giờ tự nguyện và có được một khoảnh khắc tình yêu, hạnh phúc nào!

— Cuộc sống của MỊ trong nhà Pá Tra là cuộc sống của kẻ đầy tớ, nô tì

không công, bị công việc khổ sai nặng nhọc liên tục hành hạ từ thể xác đến

tinh thần Thời gian đã biến MỊ thành cái máy, cái bóng câm lặng, cô đơn,

buồn rười rượi, # con rùa trong xó cứa, cú thế, cú thế cho đến già, đến

chết!

— Qua một đoạn đời và số phận của MỊ, tác g1ả đã phản ánh trung thực một hiện thực tăm tối, tàn bạo và bất công trong xã hội miền núi phía Bắc nước ta thời thuộc Pháp trước cách mạng Số phận cay đắng và đáng thương của Mị cũng là cuộc đời của hàng nghìn vạn phụ nữ các dân tộc ít người dưới ách thong tri cua bọn thực dân Pháp và bọn lang đạo, phìa tạo, thong Ii tay sai

— Nhưng những cuộc đời tàn lụi và buồn thảm như MỊ có chịu mãi cảnh địa ngục trần gian cho đến chết hay không? Không! Sự thật là MỊ đã vùng lên giành quyền sống cho mình, tự giải phóng lấy đời mình Nhưng quá trình ấy đã

diễn ra như thế nào, bởi động lực và sức mạnh nào?

(Hết tiết 73, chuyển tiết 74)

c Diễn biến tâm trạng và hành động của nhân vật Mị trong đêm tình mùa xuân và trong đêm cứu A Phu

C1 Trong đêm tình mùa xuân năm ấy

sáo, lời ca tỏ tình của trai bạn ngoài đầu núi văng vắng đã tác động đến tâm hồn MỊ như thế nào?

— Tâm trạng của MỊ khi say rượu và bị trói đứng bên giường như thế nào?

— Kết quả của “đêm tình mùa xuân” ấy với MỊ như thế nào?

+ HS thảo luận, tìm kiếm, phân tích, suy luận, phát biểu

Định hướng:

— Thái độ câm lặng, vô cảm chỉ là bên ngoài, giấu bên trong ngọn lửa sống

và khát vọng yêu đương vẫn đang âm Ì chỉ chờ cơ hội để bing phat Boi vi Mi vẫn rất trẻ, rất xinh, và đầy sức sống

— Cơ hội ấy đã tới một cách tự nhiên, trong một đêm mùa xuân trên núi

cao

— Khong khí đợi tết xôn xao của mọi người; tiếng sáo gọi bạn đi chơi khiến MỊ bồi hồi nhớ lại tuổi xuân đã qua của mình Những lời ca văng vắng trong trí nhớ làm MỊ xốn xang trong mộng tưởng

— MỊ tìm đến rượu như một hành động øiải thoát tự nhiên MỊ uống rượu

ừng ực từng bát, rồi say Nằm lịm mà nhớ lại quá khứ tự do, sống với kỉ niệm

những mùa xuân còn được tự do trong tình yêu, hạnh phúc

— Nghĩ đến hoàn cảnh sống hiện tại, MỊ lại muốn ăn lá ngón cho chết ngay

để giải thoát

— MỊ không còn quan tâm đến sự xuất hiện bất ngờ của A Su, cif lang lẽ lấy váy, áo, chuẩn bị đi chơi A Sử hỏi, không nói, A Sử trói cũng để mặc, không chống cự!?

— Thì ra MỊ hành động trong cơn say Suốt đêm MỊ lúc say, lúc tỉnh, lúc đau nhức, lúc chập chờn, tha thiết nhớ, cho đến tận sáng mới được chị dâu cởi trói để đi hái lá thuốc đắp cho chồng

— Nghệ thuật diễn tả diễn biến tâm trạng và hành động nhân vật của tác giả thật sâu sắc, tinh tế, trong từng chi tiết chọn lọc đầy dụng ý Hơi rượu toả nồng nàn Tiếng sáo văng vắng Tiếng ngựa đạp chân vào vách Phản ứng vô thức, sự câm lặng cam chịu

— Đây là phản ứng tâm lí quyết liệt đầu tiên chứng tỏ sức sống tiềm tàng cua Mi Lan này tạm thời thất bại nhưng sẽ là cơ sở để giải thích tâm trạng và hành động của MỊ trong đêm cứu A Phủ mấy hôm sau

C2 Trong đêm cứu A Phủ

+ HS đọc lại đoạn văn tả diễn biến tâm trạng và hành động của MỊ trong đêm cứu A Phủ

+ GV nêu vấn đề thảo luận

— Tô Hoài đã tả diễn biến tâm trạng và hành động của MỊ trong đêm cứu A Phủ như thế nào? Chi tiết nào đã khiến MỊ bừng tỉnh, không còn thờ ơ mặc kệ như trước nữa? Vì sao MỊ quyết định cứu A Phủ? Vi sao Mi không thấy sợ nữa? Vì sao MỊ từ chỗ “đứng lặng trong bóng tối” rồi lại lập tức đuổi theo A Phủ?

- Phân tích nguồn gốc và ý nghĩa hành động của Mj? Có thể nói đó là hành động bộc phát ngẫu nhiên hay không?

+ HS thảo luận trong nhóm, đại diện phát biểu

Định hướng-

Đây là một trong những đoạn văn đặc sắc, thể hiện tài miêu tả, phân tích tâm lí tinh tế của tác giả, thể hiện mâu thuẫn đã được đẩy đến cao trào và được giai quyết thoả đáng, hợp lí

- Tác giả không diễn tả một cách đơn giản mà lần lượt từng bước, từng chang, ti mi, cham rãi và rất hợp lí từ tâm trạng đến hành động, hành động thể hiện tâm trạng

- Sau cái đêm nổi loạn không thành ấy, MỊ trở lại với cách sống lầm lũi, lặng câm, vô cảm như trước Hành động, thái độ của MỊ trong mấy đêm ra sưới lửa, hình như không chú ý gì đến A Phủ bị trói đứng gần đó chứng tỏ điều ấy Nhưng đó chỉ là cái bên ngoài

- Hành động vô tình lé mắt trông sang, nhìn thấy “dòng nước mắt lấp lánh

bò xuống hai hõm má đen xám lại của A Phủ” đã bừng thức tâm hén Mi

— MỊ thương thân, thương người trai chết oan ức, MỊ chợt thấy căm ghét bố con A Sử Chúng nó thật độc ác MỊ nghĩ đơn giản như vậy Tình thương người cùng cảnh ngộ và lòng căm ghét kẻ ác đã khiến MỊ có thêm sức mạnh, MỊ không còn nghĩ đến sự sống còn của bản thân để quyết cứu A Phủ vì thương cho cảnh ngộ oan trái của anh Tình thương mạnh hơn nỗi sợ Lòng căm thù giúp Mị thêm sức mạnh để cô hành động nhanh nhẹn, khéo léo, dùng dao cắt dây trói, giục A Phủ di ngay!

- Nhưng khi “đứng lặng trong bóng tối”, nhìn A Phủ chạy ởi, nỗi sợ và lòng ham sống bùng dậy Đó cũng là tâm lí tự nhiên của con người Vì MỊ đã lại nghĩ đến bản thân Và MỊ ngay lập tức quyết định vùng chạy theo A Phủ, cùng với anh chạy trốn khói địa ngục nhà Pá Tra Đó là hành động bộc phát ngẫu nhiên của nhân vật nhưng xét tới cùng không hoàn toàn như vậy mà nó thể hiện lôgic tâm lí tất yếu Vì tình thương đồng loại như thể thương thân vốn

có trong cô gái Mông xinh đẹp và khổ nhục đã khiến MỊ cứu A Phủ Vì khát vọng sống, MỊ đã tự cứu mình, giải phóng đời mình, gắn bó với A Phu

10

— Con đường tự giải phóng của MỊ và A Phủ cũng là con đường vùng lên tự

cứu mình của bao người dân lao động thiểu số không muốn và không thể sống

mãi kiếp nô lệ ngựa trâu dưới ách áp bức bóc lột của bọn thống lí, phìa tạo địa phương

Và cũng chỉ vì sơ ý làm mất một con bò mà bị trói đến gần chết

+ GV hỏi:

— Nhận xét A Phủ qua những lời nói và hành động của anh, khi A Phủ đánh A Sử, khi A Phủ đánh mất bò, khi A Phủ di lấy dây tự trói mình theo lệnh của Pá Tra

+ HS tìm hiểu dẫn chứng, rút ra nhận xét

Định hướng:

Cá tính mạnh mẽ, gan góc, nói ít, làm nhiều, táo bạo, gan lì, chịu đựng,

quyết liệt

— Qua các động tác nhanh, mạnh, liên tiếp khi đánh tên phá đám A Su, dt

A Phủ biết hắn thuộc loại “con trời”

- Qua hành động vác nửa con bò về nhà đề nghị được đi bắt hổ về;

— Lang lang đóng cọc, lấy dây mây tự trói mình thản nhiên lạnh lùng như hòn đá tảng Không sợ uy quyền, không sợ chết

— Một chàng trai ưu tú như thế thật xứng đáng được MỊ cứu và trở thành chồng của cô gái Mông xinh đẹp, duyên dáng, tài hoa

—— Hoạt động 5

HUONG DAN TONG KET VA LUYEN TAP

1 Nhan xét đặc sắc nghệ thuật của truyện thé hiện qua:

1.1 Nghệ thuật trần thuật (mang phong cách truyền thống, theo trình tự

thời gian nhưng uyển chuyển và sáng tạo: đan xen quá khứ và hiện tại, đồng

hiện các sự việc, thoi gian )

11

1.2 Nghệ thuật khắc hoa tính cách nhan vat (Mi va A Phu), miéu tả diễn biến tâm trạng trong những hoàn cảnh đặc biệt Cái nhìn bên ngoài và cái nhìn

từ bên trong nhân vật được kết hợp khéo léo

1.3 Biệt tài miêu tả thiên nhiên, phong tục tập quán hấp dẫn, lạ lùng 1.4 Lời văn kể chuyện, miêu tả từng trải, tinh tế, giàu chất thơ Dẫn chứng đoạn tả đêm tình mùa xuân

2 Giá trị hiện thực của tác phẩm được thể hiện như thế nào?

3 Giá trị nhân đạo của tác phẩm được thể hiện như thế nào?

4 Nhớ nội dung Ghi nho, tr 15

5 Phan tich nhan vat Mi

6 Phân tích nhân vật A Phủ

7 Phân tích biệt tài tả cảnh thiên nhiên và phong tục tập quán của Tô Hoài trong đoạn trích

S Soạn bài Vợ nhặt

9, Đọc tham khảo các bài, đoạn văn sau:

9.1 TO HOAI NOI VE TRUYEN NGAN “VG CHONG A PHU”

Năm 1952, tôi là phóng viên báo Cứu Quốc, được cử đi viết về đời sống và

cách mạng ở vùng mới giải phóng Trong các dân tộc anh em ở Tây Bắc, người Mèo (Mông, H Mông) thường sống ở những vùng núi cao và xa nhất Đấy cũng

là những nơi có căn cứ cách mạng sớm nhất Người Mèo chống Pháp với tinh tinh thần kiên cường kì lạ Tôi chọn đi viết về người Mèo là vì vậy Tôi đi từ

núi này sang núi khác, suốt 5 tháng Đường đi khó khăn, vất vả, thiếu thốn đủ

thứ và rất lạnh nhưng may mắn là đến bản nào cũng gap cán bộ cách mạng Người Mèo có ngôn ngữ riêng, từ vựng ít, chỉ cần vài chục từ là có thể giao tiếp được Tôi học tiếng Mèo, sống trong sự thiếu thốn cùng với người Mèo, có khi nửa năm không có hạt muối nào Đi sâu tìm hiểu đời sống, sinh hoạt của họ, viết được một số truyện ngắn, trong đó có Vợ chồng A Phủ (Phửứ - tiếng Mèo)

Đó câu chuyện hoàn toàn có thật ĐI công tác từ Tả Sùa sang Phú Yên (Sơn La), tôi gặp một cặp vợ chồng người Mèo đúng vào dịp tết của họ (khoảng tháng 11 âm lịch) Tết người Mèo kéo dài cả tháng Tôi cùng vợ chồng nọ đi ăn tết từ bản này sang bản khác Rồi anh chồng kể về cuộc đời anh và vợ, về câu chuyện thống lí bản anh độc ác, làm tay sai cho Pháp nên vợ chồng anh phải chạy đi nơi khác Câu chuyện ấy cộng với sự hiểu biết của tôi về đời sống người Mèo làm cốt truyện sáng tỏ dần Và tôi viết

Tôi không bao giờ quên được lúc vợ chồng A Phủ tiễn tôi ra khỏi dốc núi

Tà Sùa rồi vẫy gọi theo: Chéo lù! Chéo lù! (Trở lại! Trở lại!) không bao giờ tôi 12