Thiết kế bài giảng Ngữ Văn 12 tập 2 part 3 pot

+ GV nêu vấn đề: — Mot trong những đặc sắc làm nên thành công của truyện ngắn Vợ nhặt là tác giả đã sáng tạo được một tình huống truyện rất độc đáo.. Hon nữa với Tràng, một anh chàng ng

4 Nghệ thuật tả cảnh thiên nhiên và chất thơ bàng bạc trong đoạn trích truyện ngắn Vợ chồng A Phu hiện lên như thế nào?

Hoạt động 2 DẪN VÀO BÀI MỚI 1.GV cho HS xem tranh ảnh chân dung nhà văn Kim Lân, sách Tuyển tập truyện ngắn Kim Lân, tranh ảnh về nạn đói năm 1945 và hỏi:

+ Đọc lại Kim Lân và truyện ngắn Làng, em hãy trình bày những hiểu biết

về nhà văn Kim Lân? Đắc sắc của truyện ngắn Làne? Nhân vật ông Hai được người đọc yêu mến vì sao?

+ HS trả lời lần lượt từng câu hỏi

+ GV kết luận bổ sung và dẫn vào bài

2 Từ hoàn cảnh lịch sử nạn đói mùa xuân năm 1945 để dẫn vào truyện ngắn Vợ nhặt — một tình huống độc đáo cười ra nước mắt

Hoạt động 3

HƯỚNG DẪN ĐỌC - HIỂU KHÁI QUÁT TÁC PHẨM

1 Tác giả Kứưm Lân (1920 - 2007)

+ GV bổ sung mục Tiểu dân tr 23 — 24:

— Hai tác phẩm nổi tiếng nhất của Kim Lân: Làng và Vợ nhặt

- Nhà văn của người nông dân Bắc Bộ với những phong tục văn hoá cổ truyền, đời sống làng quê

— Viết ít mà tinh, đóng vai lão Hạc, trong phim Làng Vũ Đại ngày ấy, thầy

mo trong phim Vợ chồng A Phủ

— Vợ nhặt được viết nhân kỉ niệm 10 năm Cách mạng tháng Tám (1945 — 1955) viét lai tt ban thao do dang truyén dai Xé6m ngu cu, duoc dua vao tap truyén ngan Con ché xdu xi (1962)

2 Đọc diễn cảm, tóm tắt, kể chuyện:

+ Yêu cầu giọng đọc:

- Vừa chậm rãi, hóm hỉnh, hài hước vừa đồng cảm thiết tha; chú ý những câu thoại ngắn, lửng lơ cần đọc thể hiện hàm ý

— GV cing 4 — 5 HS nối nhau đọc diễn cảm, kể tóm tắt toàn văn truyện Những đoạn chữ nhỏ và một số đoạn chữ to cũng kể tóm tắt trên cơ sở HS đọc

ki o nha

- Nhận xét kết quả đọc kể

3 Giải thích từ khó:

Theo các chú thích dưới chân trang

4 Thể loại và bố cục:

+ Thể loại: Truyện ngắn, phương thức biểu đạt: tự sự; ngôi kể: thứ ba Cách

kể cơ bản theo trình tự thời gian, có đoạn đan xen hiện tại và quá khứ gần

(đoạn Tràng nhớ lại cảnh gặp người con gái ngoài cho)

+ Bố cục:

1 Trang dua vợ về nhà

2 Tràng nhớ lại chuyện gặp gỡ, làm quen dẫn đến việc đưa người vợ mới

về nhà

3 Tâm trạng bà cụ Tứ khi gặp nàng dâu mới

4 Cảnh sinh hoạt buổi sáng hôm sau ở gia đình Tràng

Hoạt động 4

HƯỚNG DẦN ĐỌC - HIẾU CHI TIẾT VĂN BẢN

1 Tình huống truyện độc đáo

+ GV nêu vấn đề:

— Mot trong những đặc sắc làm nên thành công của truyện ngắn Vợ nhặt là tác giả đã sáng tạo được một tình huống truyện rất độc đáo Đó là tình huống øì? Phân tích sự độc đáo và ý nghĩa của tình huống đó?

+ HS thảo luận trong nhóm, cử đại diện phát biểu

— Tình huống độc đáo ở chỗ: Lấy vợ, thành lập gia đình là một trong những việc trọng đại nhất của đời người cần có những nghi lễ trang nghiêm, sự chuẩn bị cẩn trọng thì ở đây lại là nhặt được vợ ngoài chợ như nhặt mớ rau! Hon nữa với Tràng, một anh chàng ngụ cư xấu trai, nghèo rớt, giữa nạn đói, đến thân mình còn lo không nổi lại còn đèo bòng thêm “cái của nợ”, trong niềm vui hớn hở, khiến mọi người hết sức ngạc nhiên Độc đáo vì kì lạ, khác thường nhưng lại có cái lí riêng của nó Ấy là vì nếu không vì đói khát thì làm sao những người như Tràng lấy nổi vợ theo, vợ nhặt?

— Tình huống thực oái oăm, éo le, bi hài tạo thành trung tâm cốt truyện, làm nền cho sự nảy nở những tình huống nhỏ, phụ khác, góp phần hình thành

tính cách các nhân vật và góp phần đắc lực thể hiện chủ đề truyện

(Hết tiết 79, chuyển tiết 80)

2 Nhân vật Tràng

+ GV hỏi:

— Vì sao Tràng quyết định rủ người đàn bà mới gặp hai lần về làm bạn với mình? Cái tắc lưỡi: Chác, kệ! Chứng tỏ nét tính cách gì ở người đàn ông này? + HS bàn bạc thảo luận, phát biểu

lo vì đói, vì sự đèo bòng nhưng rồi cái chậc lưỡi thôi kệ bên ngoài là sự liều linh, bất cần sự đời, chấp nhận thị một cách không tính toán như bản tính nông nổi của y nhưng giấu bên trong chính là khao khát có gia đình, có hạnh phúc lứa đôi, điều mà trong hoàn cảnh bình thường, với Tràng, chỉ là mơ ước

+ GV hỏi:

- Trên đường về nhà, thái độ của Tràng thay đổi như thế nào?

+ HS tìm chi tiết, phân tích

Định hướng:

- Mặt phớn phở khác thường, tủm tỉm cười nụ một mình, hai mắt sáng lấp lánh Nghĩa là hắn rất vui, cảm thấy rất hạnh phúc vì đang dẫn cô vợ mới về nhà, ra mắt mẹ Niềm vui mộc mạc của anh làm thuê vụng về lần đầu gặp chuyện lạ đời chưa từng thấy

- Hắn lấy vậy làm thích ý lắm, cái mặt cứ vênh lên tự đắc với mình

Dinh huong:

- Bắt đầu là xăm xăm bước vào nhà, dọn dẹp sơ qua, thanh minh về cảnh nhà bừa bộn vì thiếu tay đàn bà Lời thanh minh ngượng nghịu, nhưng chân thật và đáng yêu

— Tiếp theo là sự ngượng nghịu, Tràng đứng tây ngây giữa nhà một lúc, cảm thấy sợ, không hiểu sao, rồi lại lấm lét ra sân, ngóng mẹ, sốt ruột mong

mẹ về hơn bao giờ hết

— Vì sao vậy? Vì cho đến lúc ấy, giữa hắn và người đàn bà đã hiểu biết nhau gi đâu! hắn sợ đối diện với vợ mới, hắn sợ vợ mới đổi ý vì hoàn cảnh thật của hắn chứ không phải giàu có "rích bố cu" như lời khoe ngoài chợ Hắn còn phấp phỏng sợ vì chưa xin phép mẹ, không biết bà cụ có đồng ý hay không Cho nên hắn gắt với mình một cách vô cớ, tự hỏi sao mẹ về muộn? Và khi thấy mẹ mẹ về, Tràng vui sướng như trẻ con: U dd vé!

Trịnh trọng mời mẹ vào nhà, trình bày ngắn gọn và mộc mạc câu chuyện lấy vợ đặc biệt của mình cũng là cách xin ý kiến mẹ, Tràng càng sốt ruột, căng thắng chờ đợi câu trả lời của bà cụ Tứ

Và khi bà tỏ ý mừng lòng thì Tràng thở phào một cái, ngực nhẹ hẳn đi, ho khẽ một tiếng bước từng bước dài ra sân

tự thấy mình thay đổi, ý thức được vị trí chủ nhà, chỗ dựa cho hai người đàn bà, thấy cần phải tham gia xây dựng gia đình trong niềm vui sướng đột ngột tràn ngập trong lòng Thế là hạnh phúc cuộc sống gia đình thật sự đã đến với người đàn ông thô kệch, nghèo khổ giữa cơn đói khát, bên bờ vực của cái chết mỏi mòn

3 Nhân vật bà cụ Tứ

+ GV nêu vấn đề:

— Phân tích diễn biến tâm trạng của bà Tứ khi về đến nhà? Tác giả đã diễn

tả diễn biến tâm lí của bà như thế nào? Vì sao từ ngạc nhiên đến mừng, lo buồn

tui lan 16n? Vi sao bà thấy thương ngay người đàn bà trẻ xa lạ? Bà là người nhiều tuổi nhất nhưng lại nghĩ như thế nào về tương lai? Câu nói nào của bà cụ làm em cảm động nhất? Vì sao?

+ HS lần lượt phát biểu, bảo vệ ý kiến của mình

Định hướng:

Tác giả tả hình ảnh bà cụ Tứ, mẹ Tràng về nhà thật chậm chạp, nổi rõ: qua tiếng ho húng hắng của người già, qua dáng đi lọng khong chậm chạp run ray, lưng còng vì tuổi tác, vừa đi vừa lầm bẩm tính toán gì đó như thói quen của nguoi gia

Bà rất ngạc nhiên vì thái độ khác thường của thang con trai vô tâm vô tính Ngạc nhiên càng tăng vì câu mời trịnh trọng của con tral, bà phấp phỏng theo con vào nhà Mắt bà nhoèn hơn khi trông thấy người đàn bà lạ ngồi ở đầu giường con trai, lại hai lần chào mình bằng Ủ!? Không phải bà không nghe rõ

mà bà im lặng vì chưa hoàn toàn hiểu đầu đuôi câu chuyện Đến khi hiểu rồi thì bà còn nghĩ rộng ra, nghĩ sâu hơn bao nhiêu cơ sự Nghĩ về con trai, về bản thân bà, về người chồng đã khuất, và về người đàn bà ở đâu nay bỗng trở thành con dâu của bà Ngốn ngang buồn vui, mừng tủi, lo lắng tất cả hoà trong dòng nước mắt nghẹn ngào Giọt nước mắt ấy, Tràng - và cả người đàn ba kia nữa — làm sao hiểu nổi? Thương con trai phải lấy vợ nhặt, phải vì cơn đói to này mới lấy nổi vợ, tủi vì chưa hoàn thành làm tròn bổn phận người mẹ lo vợ cho con trai Thương tủi cho vong linh ông chồng không biết mặt con dâu, biết con trai có vợ Và thương người đàn bà khốn khổ cùng đường mới lấy đến con trai bà mà không tính đến nghi lễ cưới cheo Nhưng bà còn lo vì đói, lo vợ chồng chúng nó có sống qua nổi cái thời tao loạn này không?

Tác giả miêu tả, phân tích diễn biến tâm trạng của bà Tứ chân that, logic

và rất xúc động Đó là tấm lòng nhân hậu bao dung, đây hi sinh của người mẹ nghèo Việt Nam

Bà Tứ chấp nhận ngay lời đề nghị của con, tỏ thái độ gần gũi, thương yêu, chăm sóc nàng dâu mới Lời nói thật tình cảm dịu dàng: Con ngồi xuống đây ! Ngồi xuống đây cho dỡ mỏi chân Rồi bà tính toán cùng vợ chồng con, chuyện nuôi ga, chuyện ngăn liếp, chuyện tương lai với niềm tin lạc quan dân da:

Ai giàu ba họ, ai khó ba đời; sông có khúc, ngừơi có lúc; để động viên các con

Hành động và tình cảm của bà trong buổi sáng hôm sau càng chứng tỏ bà

là người mẹ nghèo nhưng cố gắng giữ nếp nhà, bảo ban con cháu, đem niềm vui cho các con, cố động viên các con bằng món chè khoán, cháo cám đắng chát — nhưng có nhà còn không có mà ăn

— Trong buổi sáng hôm sau?

— Vì sao tác giả không đặt tên cho nhân vật này?

+ HS lần lượt trả lời từng câu, nêu cảm nhận riêng của mình

Định hướng:

— Do là người đàn bà tội nghiệp đáng thương, nạn nhân thê thảm cua nạn đói

— Cái đói đã làm cho thị trở nên chao chát, đanh đá, liều lĩnh, táo tợn

— Thị theo không Tràng cũng vì quá đói, mong tìm thấy ở người đàn ông xấu trai nhưng khoẻ mạnh và hào hiệp này một chỗ dựa lâu dài

- Trên đường về cùng Tràng, thị mặc cảm vì bị mọi người chú ý, vì ý thức thân phận hèn kém của mình (theo trai vì đói) nên tỏ ra khó chịu ngượng nghịu

— Đến nhà Tràng, nhìn gia cảnh, thị thở dài vì thất vọng, nhưng dù sao vẫn còn hơn sống bơ vơ vất vưởng ngoài chợ Thị ngồi 1m, bần thần nhìn ra sân, tay ø1ữ chặt cái thúng nói lên tâm trang ấy

— Lời chào u lễ phép, thái độ chờ đợi căng thắng không kém Tràng càng chứng tö thái độ chấp nhận và hoàn cảnh khó nói của người vợ nhặt

— Và chỉ một đêm, đến sáng hôm sau, chị đã trở thành người vợ đảm,

người con dâu ngoan trong việc dậy sớm, xăm xắm quét dọn, nấu ăn, tham gia vào công việc nhà chồng một cách tự nguyện, chăm chỉ

— Cử chỉ nhìn thoáng bát "chè khoán" mẹ đưa, mát tốt lại, thản nhiên và vào rmiệns, một lần nữa nói lên sự chấp nhận và ý tứ của người vợ nhặt

—— Hoạt động 5

HƯỚNG DẪN TỔNG KẾT VÀ LUYỆN TẬP

1 Phân tích ý nghĩa đoạn kết truyện

(Đoạn mới thêm vào để nói tương lai tất yếu của những người như vợ chồng Tràng sẽ tham gia Việt Minh, sẽ nhập vào đoàn quân cướp phá kho thóc của Nhật chia cho dân nghèo, sẽ tham gia Cách mạng thám Tám năm 1945 dưới lá cờ đỏ sao vàng phấp phới của Việt Minh)

2 Vai trò của nan d6i trong truyén ngan Vo nhdt?

(Đóng vai trò cái nền, bối cảnh ám ảnh, chi phối sự phát triển của câu chuyện và tính cách nhân vật, gián tiếp tố cáo tội ác của bọn phát xít Nhật và thực dân Pháp - thủ phạm gây ra nạn đói khủng khiếp ấy.)

3 Đọc và suy ngẫm nội dung mục Œh¡ nhớ SGK, tr 33

4 Những đặc sắc nghệ thuật của truyện?

(tạo tình huống độc đáo, xây dựng nhân vật, tả lời ăn tiếng nói, tâm lí các nhân vật đặc biệt tinh tế, hấp dẫn) Liên hệ, so sánh với nhân vật ông Hai trong

truyện hàng

5 Bài táp I: Tự chọn 1 đoạn hoặc 1 câu, 1 chỉ tiết để phân tích và cảm nhận

6 Bai tap 2: Phân tích ý nghĩa đoạn kết truyện (làm ở nha)

7 Soan bai Ring xa nu

8 Đọc tham khảo các bài, đoạn sau:

8.1, KIM LAN NOI VE “VO NHAT”

Tôi ở làng chợ Dầu, phủ Từ Sơn, Bắc Ninh Ngày nhỏ tôi học ở trường Dinh Bảng, được coi là có hoa tay Tôi vẽ giỏi, biết đóng kịch, làm đèn mã rước rằm tháng tám Tôi là con vợ lẽ (vợ ba), dân ngụ cư nên bị coi thường Tôi đang học đến lớp nhất thì bố mất, liền bỏ nhà, xuống Hải Phòng tìm việc làm Tôi làm thợ sơn guốc, vừa làm vừa tập viết văn Viết về mình, về thân phận mình Những nhà văn như Nguyễn Công Hoan, Ngô Tất Tố, Thạch Lam, Nguyên Hồng ảnh hưởng đến tôi nhiều Truyện ngắn đầu tiên của tôi là truyện Đứa con người vợ lế 1n báo Trung Bắc chủ nhật, khoảng 1940 — 1941; viết về chính thân phận của tôi

Tôi về Cao Thượng, Yên Thế ngồi viết Vợ nhặt

Nạn đói dạo đó thật khủng khiếp Tôi tận mắt chứng kiến người chết đói nằm rải rác khắp nơi Khi con người bị đẩy đến bờ vực cuối cùng của cuộc sống thì toàn bộ số phận và tính cách của họ sẽ biểu lộ hết Chết đói là một thực tế khốc liệt Cái đói hành hạ tất cả mọi người nhưng không át được sức sống đơn sơ của tâm hồn họ Đói, vừa cay đắng, vừa đau đớn, đồng thời một

mặt nào đó nó lại loé lên những tia sáng đạo đức danh dự

Vợ nhặt khai thác cái khía cạnh khác nhau cùng của bị kịch ấy

Ý tưởng khi viết truyện là: Những người đói, dù thế nào đi nữa lòng vẫn luôn khao khát cuộc sống tốt hơn, tin tưởng mơ hồ vào cuộc sống tương lai do cuộc sống thực tại luôn hành hạ họ

Ban dau t6i viét truyén dai X6m ngu cu Nhan vat chinh 1a Trang, em gai la Duc, b6é là thợ mộc Dén chuong 5 thi dừng vì vợ tôi đẻ đứa con đầu, tôi đặt là Chương (hoạ sĩ Thành Chương sau này) Sau hoà bình, tôi và Nguyên Hồng làm báo Văn Trong Xóm nøu củ có đoạn ám ảnh tôi là đoạn viết về những người đói ở vùng quê phải ra chợ nhặt xác người đi chôn Tôi viết lại chương

đó thành truyện ngắn Vợ nhặt Đó là truyện do tôi sáng tạo hoàn toàn Không thể có một bà mẹ như thế, một cô con dâu như thế trong đời sống thực Tôi muốn phân tích tâm trạng và thân phận con người trong hoàn cảnh cùng đường

ấy Tôi muốn hướng họ vào sự sống, sự thương yêu nhau Hoàn cảnh đặc biệt quá nên câu chuyện lạ lại hiện ra với vẻ chân thật Vợ nhặt được 1n ở tuần báo Văn 1955 rồi đưa vào tập Con chó xấu xí (1962)

Nơi ngưỡng cửa của cái đói, các nhân vật chứng tỏ số phận và tính cách

của mình, bắt đầu một niềm tin mới, hạnh phúc mới, dù rất mong manh

Tràng là anh kéo xe bò thuê, công việc bấp bênh Thời buổi bây giờ hắn anh chăng dám nghĩ đến chuyện lấy vợ, vì thủ tục cưới cheo hồi đó rườm tà, tốn kém lắm Vậy mà tự dưng lại nhặt được vợ Sự kiện nhặt vợ thật buồn cười Chỉ từ một câu đùa, ai cũng biết là đùa, mà cô kia cũng theo Điều đó chứng tỏ

cô đã cùng đường và sắn sàng xông vào, bấu víu vào bất cứ cái gì có thể bấu víu được Còn Tràng, vì sao lại dẫn cô ta về? Vì Tràng là người nông cạn, không biết tính toán thiệt hơn sâu xa, cũng không ý thức được hoàn cảnh của mình Anh chỉ “chậc lưỡi”, theo đúng cách của người hay “ngửa mặt lên trời

mà cười hềnh hệch” Đến lúc về đến xóm, trước anh mắt, thái độ của dân xóm,

anh mới kịp nhận ra sự thay đổi trong cuộc sống của mình Chỉ cảm nhận sự

thay đổi, còn ý nghĩa của nó như thế nào thì anh vẫn chưa hiểu

Còn thị thì đã ở bờ vực Số phận thị đã rõ ràng và thị hiểu điều ấy Cho nên thị đi bên Tràng mà đầu cúi xuống, chiếc nón rách nghiêng che khuất nửa khuôn mặt Thị mặc cảm như người nhận lời bán mình trước sự chứng kiến của

nhiều người khác Vì thế trẻ con mới đùa một câu mà thị đã khó chịu

Hình ảnh đơn độc trước kia của Tràng không hề gây xao động ở xóm ngụ

cư tồi tàn Sự biến đổi chốc lát phụ thuộc vào hình ảnh người đàn bà đi bên Tràng Họ cũng đoán được câu chuyện của Tràng Việc lấy vợ lấy chồng luôn

là niềm vui quan trọng Nhìn Tràng và người đàn bà họ mơ hồ nghĩ đến hoàn cảnh của mình Khiến họ tin tưởng thêm vào cuộc sống Nhưng niềm vui trôi qua rất nhanh Một tiếng ôi chao và lời than thở đưa họ về thực tại cing quan

Họ nín lặng Số phận khắc nghiệt cũng đang treo lơ lửng trên đầu họ

Tràng không sợ phải đèo bòng mà sợ một mình đối diện với người đàn bà Tràng ý thức đầy đủ sự có mặt của thị là dành cho Tràng nhưng hắn định nói

vài câu thật tình tứ với thị mà cứ lúng ta lúng túng Vì sao vậy? Vì thực sự giữa hai người vẫn hoàn toàn xa lạ

Tôi không chủ ý tả tâm trạng người đàn bà lúc đó Sự yên lặng và xa lạ của thị khiến cho không gian như đọng lại và cho Tràng cảm giác thị ở thật gần mình Và nỗi sung sướng lần đầu được nghe nhìn tình tứ mơn man khắp da thịt Hắn chỉ còn tình nghĩa với người đàn bà đi bên

Đặt trong hoàn cảnh ấy, mỗi người đều cần đến sự giúp đỡ của người khác

cả về vật chất và tinh thần, Tràng là cái phao cuối cùng, là tất cả hi vọng của người đàn bà Cái nghĩa là sự gắn kết giữa con người với con người trong hoàn cảnh cấp bách Khi đó Tràng không thấy sợ khi phải đối diện với thị nữa Câu chuyện giữa hai người diễn ra như đối với bất cứ cặp tình nhân nào,

Vu vơ, trêu chọc nhau rồi thân thân, rồi tủm tim cười Chị ta bắt đầu quen với

hoàn cảnh mới Khi Tràng vợ mới vợ miếc thì chị ta đã phát đánh đét vào lưng hắn Day là cử chỉ tỏ tình của thị đối với ân nhân âu yếm và đáng yêu Nó làm Tràng thích chí ngửa cổ cười khanh khách Với người đàn bà cử chỉ đó hàm chứa sự biết ơn và ưng thuận

Tràng vung tay ném hòn gạch mẩu vào đàn chó sủa vu vơ chính là muốn xua đi những thách thức đau đớn của cuộc sống Tràng cảm thấy có lỗi với người đàn bà của mình về chuyện không đủ tiền cưới xin, lỗi vì chưa xin phép

me, lỗi vì hoàn cảnh gia đình khốn khó mà còn cưu mang thêm một người nữa Thị thở dài không hẳn là vì nhìn thấy cảnh nghèo nhà Tràng Hẳn thị cũng thừa hiểu gia cảnh một người đi kéo xe bò thuê Thị theo về nhưng lòng chưa dứt khoát lắm như sự liều lĩnh Nhưng khi đã bước vào nhà Tràng thì không thể thay đổi được nữa, phải chấp nhận hoàn cảnh dù thế nào chăng nữa, nên tiếng thở dài cũng là không tránh khỏi

Khi nghe Tràng thanh minh không có người đàn bà nhà cửa thế đấy; thị nhếch mép nhạt nhẽo vì ý khác, không phải là cái cười khinh khi mà vi tui cho thân phận mình: theo trai vì đói Thị biết như thế là không xứng đáng gì với tư cách người đàn bà trong gia đình mà Tràng vừa gán cho Nhưng Tràng bối rối thực sự vì sợ mất thị, Tình cảnh thật lạ lùng, Tràng vừa nhặt được thị vừa sợ mất thị vì Tràng giấu không cho thị biết cảnh nghèo túng nhà mình, Tràng không hiểu nỗi mặc cảm của thị Tràng lại không thể tự quyết được mọi việc Liệu mẹ Tràng có đồng ý hay không? Sự chờ đợi mẹ thật nặng nhọc với Tràng Tràng sợ người đàn bà bất ngờ từ chối không chịu làm vợ Tràng nữa Tràng không dám vào nhà, không dám đối diện với thị không phải vì xa lạ mà vì sợ đột nhiên thị đổi ý

Không bao giờ thị có ý bỏ Tràng để tìm kẻ khác khá hơn vì thị đã sắn mặc cảm thân phận nên đã chấp nhận hoàn cảnh sống với đôi mắt nhìn bần thần vô hồn đâu đó và ngồi mớm vào mép giường, tay không rời cái thúng

Trong tâm trạng bồn chồn của Tràng và sự tủi thân câm lặng của cô vợ, bà

cụ Tứ trở về đã xua tan không khí bế tắc Tràng vui vẻ hắn, còn người đàn bà lạ chào ấm áp: U đã về ạ? Ngỡ ngàng chút ít, những bà cụ Tứ chóng vánh đồng ý Không thấy bà lục vấn gì con trai như các bà mẹ thường làm Vậy đồng ý nhanh chóng quá có gượng ép?

Bà cụ Tứ ngay khi về nhà đã bị ngạc nhiên vì sự vui vẻ và chờ đợi nóng cả ruột của con trai Càng ngạc nhiên vì có người đàn bà lạ đứng ở đầu giường thằng con Bà tưởng đang mơ gặp đứa con gái đã chết hiện về Khi hiểu ra mọi chuyện, ba tui phan vi ba tự thấy không xứng là mẹ, không lo vo cho con dang hoàng như người khác Bà hiểu rõ và hơi ngao ngán hoàn cảnh của vợ chồng Tràng nhưng cảm giác hàm ơn với người đàn bà là nhiều hơn, người đã giúp bà

lo cho con trai bà bằng cách lấy anh ta làm chồng Bà không dám mơ tưởng gì hơn Bà chấp nhận con dâu do hoàn cảnh hay do thuận lòng chấp nhận?

Cuộc gặp đầu tiên đó không có ý nghĩa mẹ chồng con dâu Tình cảm chiếm nhiều nhất trong lòng bà Tứ là thương xót người đàn bà cùng đường và nỗi hàm ơn mơ hồ luôn bám lấy bà Người đàn bà đã giúp bà làm cái việc bà không làm được là lấy vợ cho nó

Tôi vẫn không mô tả trực tiếp tâm trạng người đàn bà mà muốn qua cách nhìn của Tràng và bà Tứ để làm nổi bật sự hiện diện của thị Mỗi lần thay đổi

cách gọi: người đàn bà, thị, ả,vợ mới, là một lần nhân vật người vợ, người con

dâu thay đổi trong hai con người kia Bà cụ không còn giấu cảm nghĩ của mình nữa mà kể lề nhiều chuyện hiện tại tương lai Sự thành thật xen lẫn đắng cay khiến bà khóc, khóc vì hạnh phúc mong manh của các con trong hoàn cảnh đói khổ này

Tràng hiểu mẹ chỉ nhìn thấy ở việc mình có vợ những viễn cảnh tăm tối

Đó là đặc sắc của Tràng Tràng tin tưởng ở mình, ở những điều tốt đẹp nảy sinh trong lòng mình Có thể là ý nghĩ nhất thời nhưng Tràng phải nhắc nhở mẹ và

vợ về điều này

“Trang ham hầm bước vào, đánh diêm đốt đèn” Hành động kiên quyết tao

ra hình tượng ngọn đèn toả sáng trong căn nhà tối tăm Tại sao Tràng không châm đèn ngay khi mới về nhà? Vì Tràng chỉ thấp đèn khi cần phải củng cố niềm tin cho người khác, dù nhỏ nhoi Ngọn đèn vừa mang biểu tượng tương lai tươi sáng vừa gắn kết 3 con người với nhau, cảm thông, yêu thương để cùng vượt lên số phận Khi thấy sáng bà cụ vội vàng lau nước mắt Với bà, ánh sáng

và bóng tối như nhau Ánh sáng như lời hứa quyết tâm của anh con trai gửi đến

mẹ Nhưng ánh sáng rực rỡ của ngọn đèn cũng là viễn cảnh quá xa Bà mẹ uể oai di nam

Thực tại luôn có ý kéo người ta lại với nó Tiếng hờ khóc của a1 cứ lọt vào

tỉ tê lúc to lúc nhỏ lấy mất không khí lãng mạn của buổi tối tân hôn va ánh sáng ngọn đèn Hình ảnh thực nhất là hình ảnh ngọn đèn hạnh phúc tương lai

soi tỏ họ, kéo dài hai cái bóng trên vách Hai cái bóng lờ mờ, lê thê, khốn khổ

Đó là hiện thực trần trụi mà họ phải tiếp nhận Tôi tả đêm tân hôn như thé để phân tích xem hạnh phúc tột cùng có thể chiến thắng cái đói không Tràng hạnh phúc trong hoàn cảnh ghê rợn như thế nhưng niềm vui của con người không mất đi Sáng hôm sau anh đã trở thành một con người khác Một người chồng thực sự Nắng hè sáng loá xói vào hai mắt Tràng và mọi thứ bỗng nhiên thay đổi

Đó là cuộc sống thay đổi thực tuy không nhiều Một nếp sống khác bắt đầu xuất hiện Người làm thay đổi nó chính là người vợ đang quét sân xoàn xoạt, Người vợ quét mạnh tay để tạo ra những âm thanh rổn rả khẳng định sự có mặt của mình trong ngôi nhà

Cả ba đều ý thức về hoàn cảnh của mình Tràng cảm thấy mình là chủ nhà, chỗ dựa của hai người đàn bà thân yêu nhất, muốn làm việc gì đó để sửa nhà,

để giữ lời hứa, để thấy hắn đã nên người

Thị thuận lòng làm vợ Tràng do hoàn cảnh nên luôn lặng 1m và khép nép Sau đêm tân hôn, thị tham gia vào công việc gia đình Thị thay đổi, không buông xuôi theo cuộc sống nữa mà bất đầu hoạt động để thu vén, tổ chức lại cuộc sống của mình Người đàn bà thực thụ đã sống lại trong thị

Trong truyên, tôi không chủ ý thể hiện nạn đói mà thể hiện một căp vợ chồng mới trong nạn đói Doi chỉ là cái nền Tuy nhiên vì đói mà cuộc sống của cặp ấy trở nên bấp bênh Ấn ý của tôi: cả 3 đều không quên thực tại và cố gắng tìm thấy niềm vui trong cuộc sống tối tăm Bữa ăn chung đầu tiên mang ý nghĩa như bữa tiệc cưới tội nghiệp Sự tồi tàn của bữa ăn tương phản với niềm vui của họ Họ ăn rất ngon lành vừa ăn vừa kể chuyện làm ăn gia cảnh Chưa bao g1ờ mẹ con trong nhà hoà hợp đến thế Tầm quan trọng của bữa ăn đầu thật

rõ Nhưng niềm vui kéo dài không lâu Màn cuối bữa thật phũ phàng khiến mọi người nhớ đến thực tại khắc nghiệt Cô con dâu mắt tối lại cảm nhận đến tận cùng cái cơ cực của cuộc sống mới Nhưng thị đã điểm nhiên và vào miệng Và

đó là cách tốt nhất đối với cuộc đời của th1

Truyện nên kết thúc ở câu: Họ cúi đầu ăn cho xong bữa, tránh nhìn mặt nhau, một nỗi tủi hờn len vào tâm trí mọi người Do hoàn cảnh lúc ấy, tôi thêm

một đoạn với dụng ý dù trong hoàn cảnh thế nào thì tình người vẫn vượt lên tất

cả Có tình người là có hi vọng tương lai

Phần xúc động nhất là đoạn bà cụ Tứ trở về Tình người mẹ thật lớn Nhanh chóng hiểu rõ hoàn cảnh và chấp nhận ngay Không chỉ thương con trai

mà tự đáy lòng bà thương xót người đàn bà cùng quẫn kia dù hoàn cảnh bà cũng chẳng khá hơn bao nhiêu Đó là bản chất nhân ái của tâm hồn người Việt

xe từ làng ra chợ phố Mới (Hà Nội) để bán Tôi phải đi theo để canh, không sợ

bị cướp cám Ngày ấy gia đình tôi cũng phải ăn cháo cám độn thêm rau chuối sống thái nhỏ Vợ Tràng là hình ảnh vợ tôi Hồi đó đi xe bò có cô gái xinh đẹp tên là Úng — cũng đi bán cám như vợ tôi Vợ tôi đẩy, cô Úng cầm càng: tôi cầm đòn gánh theo sau canh phòng Gom tất cả lại thành chuyện thêm những chuyện dọc đường tôi nghe được

Nhặt tức là nhặt nhạnh, nhặt vu vơ Cái tên truyện Vợ nhặt như mang cái gì

đó châm biếm, hài hước Chuyện đối thoại tôi nhặt được lúc đi xe bò Trong cảnh đói lúc ấy, có người đói sắp chết, không còn sợ øì, cướp cám ấn vào mồm,

người bị mất đuổi theo đánh, họ vẫn cam chịu

Tôi viết vất vả vì sợ chuyện loãng, nhạt Truyện ngắn càng phải chặt chẽ,

từ câu văn đến nhịp độ; ngôn từ phải tính, gạn lọc Kĩ và có ý tứ bên trong Văn tôi giống tôi trước hết là ở cách nói, cách nghĩ, cách xử sự Điều quan trọng nhất của văn chương là phải thật chứ không được kêu, đánh bóng mạ kền Trong văn phải có cái tâm Tôi chỉ muốn thể hiện một cách rõ nét con người tôi qua trang viết

Tác giả nói về tác phẩm; Sđd; tr 45 — 69 8.2 MỘT CÂU CHUYỆN KHÁC THƯỜNG, MỘT TÌNH CẢM NHÂN HẬU

ĐỐI VỚI NHỮNG NGƯỜI CÙNG KHỔ

GSTS Trần Đình Sử

Kim Lân viết không nhiều, nhưng đã để lại những truyện ngắn đặc sắc Làng, Vợ nhặt là 2 tác phẩm được người đọc nhớ mãi