Ra đời trong thời điểm hào hùng của lịch sử, kể về những việc có tầm thời đại, giọng điệu trần thuật có màu sắc anh hùng ca là thích hợp.. Với cách diễn đạt ấy, đã thể hiện chất Tây Nguy
Trang 1văn suy ngẫm về mạch sống của đất nước và sức sống của nhân dân Điệp khúc trầm hùng những đồi xà nu nối tiếp đến chân trời làm nền cho câu chuyện Cây
xà nu khi tách ra, khi hoà nhập với con người Tả xà nu, dùng nhân hoá Tả người so sánh, liên hệ với xà nu Xà mu, xà nu trùng trùng điệp điệp, xà nu tạo nên chất thơ hào hùng đầy âm vang
Mở đầu là đoạn văn tả rừng xà nu hết sức tạo hình, đặc sắc
Rừng xà nu đối diện với những thử thách ác liệt, dữ dội Rừng trong tầm đại bác của đồn giặc Thương tích không thể tránh khỏi Nhưng sức sống mãnh liệt của rừng mới là điều tác giả muốn nhấn mạnh Rừng xà nu, ẩn dụ về con người đau khổ, bất khuất khao khát tự do, truyền thống anh hùng, lớp trẻ trước lớp sau liên tục đứng lên bảo vệ phẩm giá của mình Rừng xà nu, hình ảnh tượng trưng, biểu tượng cho con người Tây Nguyên, cho dân tộc hiệp sĩ: ưỡn tấm ngực lớn che chở cho làng Phóng khoáng, hào hiệp, tự nguyện Giọng văn tha thiết có pha chút cường điệu Hàng loạt động từ, tính từ gây cảm giác mạnh được huy động cho mục đích miêu ta: ào ào, ứa, tràn trề, ngào ngạt, long lanh, gay sốt, bầm, ngã gục, lao thẳng, phóng, vượt, rốn Cái nhìn điện ảnh làm sự vật hiện lên động và nét hơn Có khi là một cảnh tráng lệ nên thơ ánh sáng trong rừng từ trên cao rọi từng luồng thẳng tấp
Từ đây, toàn bộ câu chuyện bắt đầu tuôn chảy
Chuyện bắt đầu từ thời điểm hiện tại: Tnú sau ba năm đi lực lượng được cấp trên cho phép về thăm làng một đêm Bắt đầu ở thời điểm đó là rất thích hợp Tất cả phải bắt đầu từ hôm nay và cho hôm nay Đó là sự chuẩn bị tỉnh thần để bước vào thử thách mới Những lời nhắc nhở trầm vang như tiếng chiêng đồng của cụ Mết: Người Strá ai có cái tai, ai có cái bụng thương núi, thương nước, hãy lắng nghe mà nhớ lấy Đó là lời nhắn gửi của tác phẩm đến độc giả, thời kì lịch sử ấy
Ra đời trong thời điểm hào hùng của lịch sử, kể về những việc có tầm thời đại, giọng điệu trần thuật có màu sắc anh hùng ca là thích hợp Lời kể của tác giả hoà cùng lời kể của cụ Mết và dòng hồi tưởng của Tnú hết sức tự nhiên Khí thế chiến đấu bừng bừng của Tây Nguyên những ngày nổi dậy được tái hiện đúng chất của nó Trên dải đất cao nguyên hùng ví này đã có thời gian người dân sống nghẹt thở dưới ách áp bức, khủng bố tàn bạo của MI, Diệm Khắp nơi đều có dấu vết tội ác của chúng Thiên nhiên bị tàn phá Nhân dân bị chém giết Chúng như beo sói, làm chủ núi rừng Khắp nơi vang lên tiéng cười sằng sặc, giần giật của thằng Dục ác ôn, tiếng roi quất vun vút, tiếng gậy sốt nên hừ hự xuống thân người
Trang 2Nhưng sự việc đã diễn ra đúng quy luật: có áp bức có đấu tranh Chân lí cách mạng dần dần được sáng tỏ: chúng nó đã cẩm súng, mình phải cẩm giáo Rừng xà nu không phải chỉ kể chuyện làng Xô Man đau thương mà chủ yếu kể chuyện làng Xô Man đứng dậy Tác giả rất thành công khi xây dựng một tập thể anh hùng Mỗi người mỗi vẻ nhưng đều giống nhau ở sự gan góc, lòng trung thành với cách mạng Biểu hiện ít lời mà dồn nén bao đữ đội Tnú bị bắt
Cụ Mết chỉ nói: Tnú đừng làm xấu hổ làng Xô Man Tnú trả lời bằng một cái nhìn Đó là cái im lang của những người đã chịu nhiều đau khổ, im lang day sức mạnh, bão táp sắp bùng nổ Đoạn Dít bi bắn doa vẫn bình thản nhìn bọn giặc cũng nói lên ý ấy Trong tình thế khó khăn, con người phải tự lớn vượt mau chóng, nếu không sẽ bị đè bẹp Dềnh dàng là chết Điều đó cũng là quy luật, là chân lí, là bài học đẫm máu của người Strá Tây Nguyên
Hình tuợng cụ Mết là biểu trưng cho nguyên nhân tạo nên sức mạnh quật khởi của nhân dân thuộc về truyền thống lịch sử Ông là cội nguồn, là Tây Nguyên thời đất nước đứng lên trường tồn đến hôm nay Ông như lịch sử bao trùm, nhưng không che lấp sự nối tiếp và mãnh liệt, ngày càng mãnh liệt hơn, sành sỏi và tự giác hơn ở các thế hệ sau Cụ Mết được sánh với cây xà nu cổ thụ trong từng bộ phận của con người và cây: ngực căng như cây xà nu lớn; bàn tay nặng trịch như sắt sần sùi như vỏ xà nu, tiếng nói trầm vang, ồ ồ như vang vọng của núi rừng Với cách diễn đạt ấy, đã thể hiện chất Tây Nguyên, chất thơ hùng tráng của hình tượng nhân vật
Câu chuyện cụ Mết kể bên bếp lửa trong đêm mưa rì rào cho con cháu nghe về người con anh hùng Tnú Đó là câu chuyện của thời hiện tại đã được lịch sử hoá bởi nó quá tiêu biểu cho hành trình số phận các dân tộc Tây Nguyên thời đánh Mi Thử thách khốc liệt hun đúc những phẩm chất kiên cường, bình tĩnh, mưu trí, trung thành, khôn khéo
Cũng như các nhân vật khác, tác giả hay nhắc đi nhắc lại một vài đặc điểm nào đó hình như có dấu vết cách giới thiệu nhân vật trong trường ca — sử thị dân gian Ở Tnú là hình ảnh hai bàn tay Hai bàn tay và số phận con người Rừng xà nu là trải nghiệm của một đời văn, một đời chiến sĩ nhốt chặt trong khuôn khổ hẹp Cô đọng mà bay bổng, trầm lắng mà say mê Niềm xúc động thiêng liêng về hình ảnh kì vĩ của Tổ quốc giữa thử thách gian lao thôi thúc tác giả viết và đã thành công xuất sắc Tác phẩm thật xứng đáng với thời đại đánh Mĩ oanh liệt, hào hùng
Phan tich va binh giang sdd tr 115 — 120
Trang 38.3 NGUYÊN NGỌC, CON NGƯỜI LÃNG MẠN (Trích)
GS Nguyên Đăng Mạnh Anh theo đuổi một cái gì rất cao, nên có những nguyên tắc sống rất nghiêm Chuyện của anh thường là những trải nghiệm khác thường, dữ dội, gây ấn tượng mạnh Chẳng hạn chuyện nấu cháo 3 lần với một cục xương voi; chuyện gùi muối leo dốc, sự thật mà như huyền thoại Nguyên Ngọc suốt đời đi săn những tính cách anh hùng ba mươi năm chiến tranh, văn học ta đều tập trung vào một đối tượng ấy Nhưng anh hùng của Nguyên Ngọc vẫn có nét riêng: dũng mãnh khác thường như những con người thép, thăng băng, nhọn hoắt như mũi chông, ngọn dáo, như mầm xà nu dam thang lên trời Nhưng lại
có cái gì đó hoang dại Trái tim chất chứa căm thù ngùn ngụt, nhưng tâm hồn trong suốt và hết sức hồn nhiên như những con người ở thời thơ ấu xa xăm của nhân loại Nguyên Ngọc đến với Tây Nguyên là ngẫu nhiên mà tất nhiên đều đúng Ngòi bút ấy, tâm hồn ấy nhất thiết phải đến Tây Nguyên để gặp những Định Núp, cụ Mết, cô Mai, Tnú, Dít và sau này phải tìm đến Hà Giang để gặp ông Cắm, Vàng Thị Mỳ Những con đẻ của núi rừng, sừng sững, lầm lì như núi, như gốc cây to, như con thú rừng Nhưng tâm hồn họ sục sôi, dào dạt chứa dựng bao dòng suối, con thác Họ ít nói mà thường đột ngột cất tiếng hát Tâm hồn dào dạt thì phải hát lên Hát mới thực là tiếng nói tận đáy lòng họ Hát không được thì hú như sói rừng Lãng mạn hơn tất cả những tâm hồn lãng mạn nhất
Văn của anh cuốn hút người đọc không chỉ bằng cách trần thuật bằng chính giọng điệu của nhân vật, với thứ ngôn ngữ hồn nhiên ngây thơ, đầy những hình ảnh ví von ngộ nghĩnh mà còn bằng cả tâm hồn rất Tây Nguyên Nguyên Ngọc chính là trí thức của núi rừng, nhà văn hoá Tây Nguyên, nghệ sĩ thực thụ của những miền rểo cao đất nước
Nguyên Ngọc suốt đời đi tìm cái hùng — cũng như Nguyễn Tuân suốt đời
đi tìm cái đẹp Đây là nhu cầu tự thân, thôi thúc bên trong Không phải chuyện văn chương mà chuyện lẽ sống Vì người anh hùng mà anh cần đến văn chương Chỉ có cách ấy mới có thể hi vọng làm bất tử những con người đẹp như ánh mặt trời, sáng như ngôi sao thời đại
Nhưng anh hùng nhất thiết phải tìm nơi núi cao, thật cao, như những vì sao ngước nhìn từ đỉnh núi hoặc từ biển xa, những con người hi sinh âm thầm, lặng
lẽ tạo nên những chiến công huyền thoại
Ta hiểu vì sao sau 1986, hầu hết các cây bút khác đều chuyển đề tài, chuyển cả tư tưởng và cách viết thì Nguyên Ngọc vẫn hướng về đối tượng cũ,
Trang 4vẫn viết về anh hùng, với giọng văn càng sôi nổi hơn, những hình ảnh càng chói lọi hơn, lãng mạn hơn
Cái tạng của anh chuyên viết truyện anh hùng, với ngôn ngữ sử thi trang lệ hào hùng và cảm hứng lãng mạn sôi nổi như Đếấƒ nước đứng lên, như Rừng xà nu Những anh hùng của anh là những chiến sĩ gang thép, căm thù ngùn ngụt: Chúng nó đã cắm súng, mình phải cầm dáo! Lời cụ Mết vang động núi rừng Tây Nguyên Ấy là thời đồng khởi Văn Nguyên Ngọc hồi ấy là văn đồng khởi,
là Đất nước đứng lên!,lời truyền hịch: Đường chúng ta đi, là rừng xà nu tốn tấm ngực lớn bảo vệ buôn bản dưới tầm đại bác của giặc
Giờ đây cũng vẫn là những người anh hùng kiên cuờng bất khuất ấy nhưng
họ còn là những người của tình yêu, đẹp và hùng trong tình yêu Có lẽ ngày xưa kinh nghiệm cộng đồng đã chi phối anh mạnh mẽ nên có phần lấn át kinh nghiệm cá nhân của anh chăng?
Bây giờ, không bị ràng buộc nữa, anh thả sức viết bằng kinh nghiệm cá nhân, quan niệm cá nhân của mình về người anh hùng Ở người khác, tình yêu
là hoa lá của anh hùng Ở Nguyên Ngọc, tình yêu cũng anh hùng Tình yêu kiên cường, tình yêu huyền thoại (chuyện tình của Sáu Thuỳ, của Vàng Thị Mì (Mùa hoa thuốc phiện cuối cùng và Trở lai Méo Vac) Day là người thực nhìn qua con mắt tâm hồn tưởng tượng đầy lãng mạn Nguyên Ngọc
Vì anh viết bằng lí tưởng và anh nhìn đời qua lí tưởng
Và vì sao con người anh cứ thăng băng, thăng băng đến cố chấp (* )
(*) Nguyễn Đăng Mạnh: Nhà văn Việt Nam hiện đại- chân dung và phong cách
NXB Trẻ, TP HCM, 2001; Tr 32§- 339
Trang 5—_ Tiết 85 HƯỚNG DẪN ĐỌC THÊM VĂN BẢN BAT SAU RUNG U MINH HA
B Hướng dẫn đọc thêm - tự học (theo 4 côu hỏi †rong SGK, tr 55)
I Đọc, tìm hiểu tác giả và bố cục, tóm tắt đoạn trích
+ HS đọc trong mục Tiểu dẫn, tr 50;
+ GV bổ sung:
Son Nam (Pham Anh Tai 11— 12 — 1926 — 13 — § — 2008), được mệnh danh là nhà văn của miệt vườn Nam Bộ, ông già Ba Tr1, "người đi bộ vào bất tử" bằng đôi chân dẻo dai, đi khắp các tỉnh thành, bưng biền, kênh rạch Nam
Bộ, đi gần trọn thế kỉ XX và đi sang thế kỉ XXI gần § năm nữa để rồi di thang vào bất tử
Cả cuộc đời Sơn Nam là những cuộc đi dài bất tận Đi để mưu sinh, đi để
viết Những người tiêu biểu cho từng miền đất nước ta: Bắc có Nguyễn Tuân, Trung có nhà nghiên cứu xứ Quảng Nguyễn Văn Xuân và miền Nam có Sơn Nam
Sơn Nam cho rằng, văn học miền Bắc hàn lâm hơn còn văn học miền Nam thì thực tế hơn, nhiều sự kiện, thông tin hơn vì cuộc sống cư dân miền Nam sôi động hơn Ông tự nhận mình là hạt bụi, là cái vầy của cần khôn, trong trời đất:
Hạt bụi nghiêng mình nhớ đất quê
Trang 6Một tính cách văn hoá Nam Bộ gốc đã phai nhạt, thật khó tìm từ ngày 13 —
8 — 2008
Một đoạn văn trong Hương rừng Cà Mau:
Troi sinh ra cay tram thật kì diệu Bám chặt rễ trong sình lầy, thân ngập chìm trong nước mà vẫn mạnh khoẻ, vẫn sinh sôi nảy nở để giữ vững mảnh đất bồi cho quê hương và giữ người cho đất
Chẳng nơi nào có được những rừng tràm nở hoa trắng xoá mênh mông trùng trùng điệp điệp, quyến rũ cơ man là bầy ong làm tổ trên cành, hút nhuy hương rừng tràm làm mật ban tặng cho HgưỜời
(*) Theo Nguyễn Hữu Hồng Minh Dân trí; Net; 18 — 8 — 2008 + Đoạn văn trích truyện thứ 16 / 18 trong tập truyện ngắn Hương rừng Cà Mau (1962) kể chuyện ông Năm Hên dùng mưu bắt sống 45 con cá sấu ở ao sấu làng Khánh Lâm, ngon rạch Cái Tàu, vùng U Minh Hạ
1 Ông Năm Hên chèo xuồng đến làng Khánh Lâm xin được bắt sấu giúp dân làng
2 Chuyện bắt sấu li kì của ông Hên qua lời kể của Tư Hoạch
3 Ông Năm từ ao sấu trở về, tướng ghê như tướng thầy pháp
H Gợi ý trả lời câu hỏi hướng dẫn tự học
1 Đặc điểm thiên nhiên và con người nổi bật:
+ Hoang sơ, phong phú một vùng sông rừng U Minh Hạ, nơi mũi đất Cà Mau, tận cùng phía nam của Tổ quốc: rừng tràm xanh biếc, cây cỏ hoang dại lau sậy đế, cóc kèn, mốp, mù u chín rụng đầy rừng
+ Con người: cần cù, mưu trí, gan góc, can trường, lạc quan yêu đời, từng
bi him tha sau bắt, cũng từng ăn ong rành địa thế như Tư Hoạch, những øã trai lực lưỡng từng gài bẫy cọp, săn heo rừng, và ông Năm Hên thợ bắt sấu lành nghề chỉ bằng hai tay không
2 Năm Hiên — người thợ già bắt sấu nổi tiếng vùng Kiên Giang đạo Ong tu nguyện bơi xuồng đến bắt sấu giúp dân làng Khánh Lâm Chỉ với một bó nhang trần và một hũ rượu Nhang để cúng thổ địa, rượu để uống cho thêm khí thế Mưu trí của ông đơn giản, bất ngờ mà hiệu quả Đào rãnh nông dần tạo đường cho sấu bò lên bờ Đốt lau sậy, hun lửa khói cho sấu cay mắt, ngạt thở, phải bò lên bờ; chặn sấu lại, tọng khúc cây mốp dẻo, dính chặt hai hàm răng sấu; dùng lưỡi mác cắt đứt gân đuôi sấu; dùng dây cóc kèn trói thúc ké hai chân sau sấu, để hai chân trước tự do cho sấu bơi, đóng bè xuôi về làng
Trang 7Bài hát của ông Năm nghe thật bị al, rùng rợn tưởng nhớ linh hồn của những nạn nhân xấu số vì sấu tấp, trong đó có người anh ruột ông Bài hát nói
về cuộc sống gian khổ khắc nghiệt của những người dân mở đất đến miền cực Nam, mong giai oan cho họ
3 Nghệ thuật kể chuyện và ngôn ngữ:
+ Kể rất hấp dẫn, chuyện đơn giản mà li kì, rất thu hút và dễ nhớ:
— Nghe tin đồn ở rạch cái Tàu có ao sấu, sấu nhiều như mù u rụng, ông Năm Hên - một tay bắt sấu lão luyện tự tìm đến xin bắt giúp dân làng
— Hành trang quá đơn giản và bài hát kì dị của ông làm người dân nơi đây nửa tin nửa ngờ
- Ông Năm bày tỏ nỗi niềm và sở nguyện
- Cảnh đàn sấu bị trói bơi theo dòng sông trở về làng gây bao cảm giác ngạc nhiên, khâm phục, sợ hãi của dân làng
- Chuyện bắt sấu không được tả trực tiếp mà qua lời kể của người phụ giúp
và chứng kiến từ đầu đến cuối —- Tư Hoạch
- Ông Năm trở về trong hình dáng kì dị như tướng thầy pháp, với bài hát ø1ả1 oan ca lên như điệp khúc bị hùng
— Người thân những nạn nhân bị sấu ăn khóc nhớ người đã khuất
+ Ngôn ngữ giản dỊ, sử dụng những phương ngữ Nam Bộ làm nên phong vị Nam Bộ đậm da
4 Cảm nhận về thiên nhiên và con người vùng cực nam Tổ quốc qua đoạn trích học
+ HS tự do viết theo cảm nhận của mình, có thể và khuyến khích so sánh liên hệ đến tác phẩm Đất rừng phương Nam, bộ phim truyền hình nhiều tập chuyển thể: Đấf phương Nam
* 5, Đọc tham khảo:
Trích bài thơ — lời tựa tập truyện ngắn Hương rừng Cà Mau:
Trong khói sông mênh mông
Có bóng người vô danh
Từ bên này sông Tiền Qua bên kia sông Hậu Mang theo chiếc độc huyền Nói thơ Lục Vân Tiên:
Chữ rằng:
Trang 8Kiến ngái bất vỉ vô dống dã Tới Cà Mau, Rạch Giá Cat nhà, đốt lửa giữa rừng thiêng Muôi vắt nhiều như cỏ
Chướng khí mờ như sương Thân không là lính thú Sao chưa về cố hương?
Chiêu chiêu nghe vượn hú Hoa lá rụng buồn buôn
Phong sương mấy độ qua đường phố Hạt bụi nghiêng mình nhớ đất quê
e Đoạn đầu truyện ngắn: Bát sấu rừng U Minh Hạ
Nơi sông rạch, cá sấu là giống hung hăng nhất Chúng không thích chỗ sông sâu nước chảy có sống gió mà lên tận ngọn cùng, tìm nơi yên fính, chật hẹp vùng U Minh Hạ, ngược sông Ong Đốc, Rạch Tàu vào tận g1ữa rừng tram
Vì sao vậy?
Tuy thích ăn thịt người, sấu vẫn tìm cá làm món ăn chính Rừng U Minh
Hạ thuộc loại trầm thuỷ, cá sinh sôi nảy nở rất nhiều, sấu tha hồ ăn Đến mùa nắng hạ, rừng khô, sấu khỏi trở về sông lớn Trong rừng có sắn nhiều ao, sấu vào đó lập cứ và sinh con đẻ cháu đời này qua đời khác đến khi người Việt tràn xuống rạch Cái Tàu lập nghiệp Ban đầu dân ngỡ sấu chỉ ở dưới sông, sau khi câu được chừng 5,10 con sấu sở ngọn rạch, họ đinh ninh là sấu đã giảm bớt 10 phần chết bảy còn 3 Mãi đến khi có người ăn ong chạy về loan báo:
— Sấu ở ngọn rừng nhiều như trái mù u rụng
So sánh không có gì quá đáng Dân lên xem tận nơi Cái ao lầy bùn rộng chừng một công đất, bên bờ, dưới nước toàn lau sậy cóc kèn rậm rạp Chen vào bức tranh màu xanh ấy là màu đen xám mốc của những lưng sấu nổi lập lờ chi chit Con dài như chiếc xuồng, con dùng hai chân trước rẽ lau sậy, ngẩng mõm lên như họng súng đại bác Biết có người đến nhìn, chúng vẫn điềm nhiên sưởi nắng, bắt cá Duy có con sấu già, sấu chúa có đốm đỏ ở giữa tam linh là trợn mắt nhìn người rồi bò ra giữa ao thủ thế Trên cạn, sấu không nguy bằng con rắn hổ Nhưng ở dưới nước thì sấu vô cùng nguy hiểm Sấu chúa thường dụ mồi
vào hang nước sâu của nó để táp Móc, lao, lẫy, nỏ chỉ có hiệu lực với cọp, beo trên rừng Sấu ở trong ao; bơi xuồng tới thì ao quá cạn, lội bộ thì bùn lún nøập gối
Thế là bàu sấu ở ngọn rạch Cái Tàu bị phát hiện
Trang 9TUẦN 22 (Bài 22)
Tiết 86 — 87 VĂN HỌC
NHUNG DUA CON TRONG GIA DINH
— Biết trân trọng, yêu thương và cảm phục những con người bình thường
mà trung hậu, dũng cảm đã đem máu xương để bảo vệ đất nước
— Nghệ thuật trần thuật, khắc hoạ tính cách và phân tích tâm lí nhân vật, ngôn ngữ phong phú, giàu màu sắc tạo hình và đậm chất Nam Bộ
- Tích hợp với đề tài, cảm hứng sử thi, cách trần thuật và xây dựng nhân vật của truyện Riing xà nu
s Trọng tâm bài học:
- Đặc sắc nghệ thuật trần thuật chuyện
- Đọc hiểu các nhân vật trong gia đình, chú trọng so sánh nhân vật hai chị
em Chiến — Việt
e Những điều cần lưu ý:
- Từ nghệ thuật trần thuật và xây dựng nhân vật, ngôn ngữ kể - tả để tìm hiểu chủ đề tư tưởng và cảm hứng sử thi của truyện
Trang 10- Có thể di sâu vào nhân vật Việt trong sự so sánh với Chiến nhưng cũng không thể quên hai nhân vật quan trọng khác: Má Việt và chú Năm Tất cả được thể hiện qua điểm nhìn — lời lể — hồi ức của nhân vật Việt
e Chuẩn bị của thầy trò:
— Tập Truyện và kí của Nguyễn Thi (1969) hoặc Nguyên Thi Toàn tập (1996);
- Ảnh chân dung Nguyễn Thi
B Thiết kể bòi dạy — học
Hoạt động 1
TỔ CHỨC KIỂM TRA BÀI CŨ
(Hình thức: vấn đáp)
1 Phân tích hình tượng rừng xà nu trong truyện ngắn Rừng xà nu?
2 Phân tích hình tượng nhân vật Tnú
3 Phân tích hình tượng nhân vật cụ Mết
4 Phân tích hình tượng bàn tay Tú
5 Màu sắc Tây Nguyên rất đậm trong truyện ngắn #ừng xà nu Lầm rõ nhận xét này
_ Hoat dong 2
DAN VAO BAI MOL
1 Từ giới thiệu nhà văn Nguyễn Ngọc Tấn, tác giả Trăng sáng, Đôi bạn
ấm áp, trữ tình đến Nguyễn Thi gân guốc, mãnh liệt với Người mẹ cẩm súng và Những đứa con trong gia đình
2 Từ hoàn cảnh lịch sử —- xã hội những năm đánh Mĩ ở miền Nam, từ Tây Nguyên (Rừng xà nu) đến Những đứa con trong gia đình (đồng bằng Nam Bộ), cùng cảm hứng sử thi, và thể loại truyện ngắn của hai nhà văn miền Bắc đều tình nguyện vào Nam sống và viết năm 1962: Nguyễn Trung Thành — Nguyên Ngọc và Nguyễn Thi —- Nguyễn Ngọc Tấn
- Cho HS xem ảnh chân dung tác giả phóng to va tap Truyén va ki Nguyén Thi hoặc Nguyễn Thị toàn tập
HƯỚNG DẪN ĐỌC HIẾU KHÁI QUÁT VỀ TÁC GIÁ VÀ TÁC PHẨM
1 Tác giả Nguyễn Thi — Nguyên Ngọc Tấn (1928 - 1968)
Trang 11+ HS đọc mục Tiểu dẫn SGK, tr 56 — 57 trình bày ngắn gọn những điểm nổi bật
+ GV nhấn mạnh:
- Con người: quê miền Bắc, sống và gắn bó nhiều với miền Nam; tính nghiêm cẩn và trách nhiệm; tình nguyện trở lại chiến trường miền Nam cùng đợt với Nguyễn Trung Thành Hi sinh năm 1968 ở mặt trận Sài Gòn (cùng thời gian hi sinh của nhà thơ Lê Anh Xuân — Ca Lê Hiến)
— Cây bút văn xuôi hàng đầu của văn nghệ giải phóng miền Nam, nhà văn của nông dân Nam Bộ thời kì chống Mi Van Nguyễn Thi giàu chất hiện thực, phân tích tâm lí nhân vật sắc sảo, giàu chất Nam Bộ Người mẹ cầm súng (1965; truyện kí về anh hùng Nguyễn Thị Út), Những đứa con trong gia đình (1966) là hai tác phẩm xuất sắc nhất của Nguyễn Thi, được viết trong những ngày chiến đấu ác liệt tại chiến trường Nam Bộ
2 Đọc và kể tóm tắt văn bản truyện ngắn “Những đứa con trong gia đình ”
+ Yêu cầu đọc - kể: giọng phù hợp với từng đoạn hồi ức của Việt, những câu đối thoại giữa hai chị em Chiến — Việt, lời chú Năm kể các đoạn tóm tắt
và một số đoạn trong đoạn trích
Những hồi ức của Việt khi Việt tỉnh dậy lần thứ tư:
1 Cảm giác cô đơn, sợ ma cụt đầu, rất muốn bò tìm nơi súng nổ vì đó là sự sống, về với đồng đội
2 Nhớ lại chuyện hai chị em giành nhau đi bộ đội, chuyện bàn bạc việc nhà đêm trước ngày nhập ngũ
3 Chuyện sáng hôm sau, hai chị em khiêng bàn thờ mẹ sang gửi ở nhà chú Nam để đi bộ đội
Trang 12- Hoạt động 4
HƯỚNG DẪN ĐỌC HIỂU CHI TIẾT ĐOẠN TRÍCH
1 Đặc sắc nghệ thuật trần thuật — kể chuyện:
+ GV hỏi:
— Tác giả đã chọn cách trần thuật — kể chuyện vào nhân vật nào? theo ngôi
kể nào? trong tình huống như thế nào? tác dụng và hiệu quả của cách làm đó? + HS bàn bạc, thảo luận, phân tích, phát biểu
Định hướng:
- Nguyễn Thi đã chọn cách trần thuật —- kể chuyện khá độc đáo Đó là đặt điểm nhìn trần thuật vào nhân vật Việt —- một trong những đứa con của gia đình- trong tình huống đặc biệt: sau một trận đánh dữ dội, ác liệt với bộ binh
và xe bọc thép MI, sau một trận đọ lê trực tiếp, sau khi giết được một số tên
MI, dùng thủ pháo đốt cháy một xe bọc thép của chúng, Việt bị thương nặng, hai mắt không nhìn thấy gì, anh ngất đi và tỉnh lại trong cánh rừng cao su, lạc đồng đội, một mình trên trận địa Mỗi lần tỉnh lại, anh lại nghĩ, lại nhớ, rồi lại ngất đi Mạch truyện được kể theo những hồi ức khi đứt khi nối đó Tuy nhiên, tác giả vẫn không sử dụng ngôi thứ nhất (xưng tôi) mà vẫn dùng tên riêng để gọi Việt — nghĩa là vẫn kể bằng ngôi thứ ba
— Tác dụng và hiệu quả của cách trần thuật trên:
- Cùng một lúc trình bày được câu chuyện từ ngọn nguồn của nó vừa biểu hiện được tính cách nhân vật, đồng thời những hiện tượng, sự việc bình thường cũng trở nên mới mẻ, hấp dẫn
— Tang mau sắc trữ tình đậm đà, tự nhiên và tạo điều kiện cho tác giả nhập
sâu vào thế giới nội tâm nhân vật để dẫn dắt câu chuyện
— Cốt truyện linh hoạt, không phụ thuộc vào trật tự không gian, thời gian,
từ những chi tiết ngẫu nhiên của hiện thực chiến trường mà gợi dòng hồi tưởng, liên tưởng đến quá khứ khi gần, khi xa, từ chuyện ngày sang chuyện khác rồi lại trở về hiện tại
— Phân tích ví dụ khi Việt tỉnh dậy lần thứ hai: hai mắt không nhìn thấy gì, chỉ cảm thấy hơi gió lạnh lùa trên má, nghe tiếng ếch nhái râm ran —> nhớ những đêm soi ếch trên đồng —> chú Năm sang lấy vài con nhậu —> cuốn g1a phả do chú viết —> Việt lại ngất đi
— HS phân tích mối liên tưởng trong lần thức dậy thứ 4 — lần cuối cùng của nhân vật Việt