Báo cáo nghiên cứu khoa học: "Ý cảnh nghệ thuật trong thơ Tống biệt của Lý Bạch" pps

Như vậy, nói đến “ý cảnh” tức là chúng ta nói đến mối quan hệ giữa tình cảm chủ quan của nhà thơ và sự vật khách quan được miêu tả trong một tác phẩm nghệ thuật.. Tình là do tiếp xúc với

Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVI, số 4B-2007

ý cảnh nghệ thuật trong thơ Tống biệt của Lý Bạch

Mai Đức Hán (a)

và mỹ học cổ điển Trung Hoa Trong bài viết này, từ việc tìm hiểu khái niệm ý cảnh nghệ thuật, chúng tôi vận dụng để khám phá đặc sắc ý cảnh nghệ thuật trong thơ Tống biệt của Lý Bạch, nhà thơ thiên tài đời Đường Đó là sự tương sinh giữa tình và cảnh, là sự giao dung tình cảnh đến mức tuyệt đối, “tả cảnh nhập thần” Từ đây thấy

được cái “duyên” riêng trong thơ tống biệt Lý Bạch: “Cảnh” - trong sáng, phi phàm, luôn vận động đầy sức sống; Tình - lưu luyến, bịn rịn nhưng không bi lụy.

1 ý cảnh nghệ thuật (cũng có khi

được gọi bằng những thuật ngữ khác:

Tình cảnh, Cảnh giới ) là một phạm

trù thẩm mỹ quan trọng của nghệ thuật

và mỹ học cổ điển Trung Hoa “ ý ” là tư

tưởng và tình cảm chủ quan của nhà

thơ “Cảnh” là đối tượng được miêu tả,

tức sự vật khách quan Như vậy, nói

đến “ý cảnh” tức là chúng ta nói đến

mối quan hệ giữa tình cảm chủ quan

của nhà thơ và sự vật khách quan được

miêu tả trong một tác phẩm nghệ

thuật Mối quan hệ này biểu hiện trên

hai phương diện

Cảnh sinh tình, tình sinh cảnh, tình

cảnh giúp nhau cùng nảy nở (tình cảnh

tương sinh) Đó là một mặt của mối

quan hệ giữa tình và cảnh Tình là do

tiếp xúc với cảnh mà có và đến lượt nó,

nhờ có sự dung hòa tình cảm của tác giả

mà cảnh trở thành một hình tượng

nghệ thuật đầy sức sống Tình là do

cảnh mà nảy sinh, cảnh nhờ tình mà

truyền cảm Tình cảnh tương sinh lẫn

nhau, đó là trạng thái của nhà thơ khi

tiến hành cấu tứ nghệ thuật

Một mặt khác của mối quan hệ giữa

tình và cảnh là cảnh trong tình, tình

trong cảnh, tình cảnh lồng vào nhau,

cảm thụ chủ quan và đối tượng khách quan hòa nhập vào nhau (tình cảnh giao dung) Dĩ nhiên sự kết hợp này không phải là kết hợp với nhau một cách máy móc, mà là một sự thống nhất, chan hòa vào nhau thành một chất như nước với sữa, như hai mặt của một tờ giấy Cảnh do ý thẩm thấu vào

mà hiện ra một ánh màu độc đáo, ý từ cảnh hiện ra, biến thành cái cụ thể có thể cảm thụ được Điều này không phải tác giả nào cũng đạt được mà chỉ có ở những tác giả thật sự tài năng Đây là giai đoạn thứ hai, là đặc điểm được biểu hiện ra của hình tượng nghệ thuật đã hoàn thành

“ ýcảnh" không phải chỉ là một yêu

cầu bức thiết trong sáng tác của nhà thơ, mà còn là một tiêu chuẩn thẩm mỹ rất được coi trọng trong việc thưởng thức, đánh giá văn nghệ trong truyền thống của Trung Quốc Mọi người thường xem có ý cảnh hay không và lấy

đó làm thước đo trong việc đánh giá một tác phẩm hay hay dở Đúng như Vương Quốc Duy trong “Nhân gian từ thoại”

đã viết: “Văn chương hay, hay không hay, tức là xem có “ý cảnh” hay không

và ở cái độ sâu rộng của nó mà thôi” [4, tr.128]

Nhận bài ngày 09/11/2007 Sửa chữa xong ngày 05/12/2007

Mai Đức Hán ý cảnh nghệ thuật trong thơ Tống biệt Lý Bạch, tr 11-18

2 Vận dụng lý luận ý cảnh vào soi

chiếu thơ Tống biệt của Lý Bạch, chúng

tôi mong muốn từ góc nhìn này mà thấy

được đặc sắc của mảng thơ Cũng cần

phải nói rõ, tại sao chúng tôi lại chọn

thơ Tống biệt của Lý Bạch trong khi

ông còn viết rất nhiều về những đề tài

khác? Tống biệt là một đề tài lớn trong

thơ ca cổ điển Trung Hoa Người Trung

Hoa thời cổ rất thích đi xa vì đi là để mở

rộng chân trời hiểu biết, mở rộng giao

du Với họ “quảng giao” trở thành một

giá trị văn hóa, đạo đức rất quan trọng

Đồng thời họ lại cũng rất sợ đi xa vì đi

xa là phải chia tay với những gì thân

thuộc nhất để dấn thân vào một không

gian mới lạ, rơi vào cảnh lữ thứ, tha

hương Những cuộc chia ly bản chất của

nó là buồn Hơn thế trong điều kiện lúc

bấy giờ, quan san cách trở, phương tiện

giao thông còn khó khăn, nhiều khi chia

ly cũng chính là tử biệt, trong giờ phút

chia ly, con người đã dự cảm trước được

những bất trắc trên hành trình sắp tới,

cuống quýt lo âu, cố gắng níu kéo để rồi

khi không níu giữ được thì buồn bã, sầu

tủi Chính điều kiện đó làm cho những

cuộc ly biệt hơn bao giờ hết là cơ hội để

con người phơi tỏ tình cảm với nhau, tạo

mảnh đất màu mỡ cho thơ ca sinh

dưỡng và phát triển Lý Bạch cũng vậy

Ông nổi danh trên thi đàn đời Đường là

một hồn thơ lãng mạn cuồng phóng Đi

nhiều, quen biết lắm nhưng không nơi

nào lưu giữ được bước chân lãng du của

ông Trong cuộc đời Lý không hiếm

những cuộc ly biệt Tình cảm vốn ứ tràn

trong tâm hồn lãng mạn, cuồng phóng

của ông được dịp tuôn trào thành những vần thơ trác tuyệt ở đây cũng cần lưu ý đến phương thức thể hiện tình cảm của con người Phương Đông thời cổ khi chia ly Họ không quen trực

tỏ những nỗi luyến lưu sầu nhớ của mình mà bao giờ cũng ký thác một cách kín đáo, tinh tế sau những bức tranh thiên nhiên Thơ Tống biệt của Lý Bạch không nằm ngoài quy luật chung đó ở một trình độ cao hơn, tình - cảnh trong thơ Tống biệt của ông bao giờ cũng có sự kết hợp hết sức hài hòa, do vậy rất thuận lợi để chúng tôi vận dụng lý luận

ý cảnh nghệ thuật để tìm hiểu

2.1 Chúng tôi thống kê trong “Thơ

Đường” [5], Lý Bạch có 11/ 69 bài thơ trực tiếp viết về đề tài Tống biệt: “Tặng Uông Luân”, “Tống khách quy Ngô”,

“Tống Dương sơn nhân quy Tung Sơn”,

“Tống Trương xá nhân chi Giang

Đông”, “Tống hữu nhân”, “Hoàng Hạc lâu tống Mạnh Hạo Nhiên chi Quảng Lăng”, “Kim Lăng tửu tứ lưu biệt”,

“Tống hữu nhân nhập Thục”, “Tuyên Châu Tạ Diểu lâu tiễn biệt hiệu thư Thúc Vân”, “Tảo phát Bạch Đế thành”,

“Mộng du Thiên Mụ ngâm lưu biệt” Các nhân vật tham dự cuộc ly biệt ở đây một bên là hóa thân của thi nhân với một bên là bạn thân của ông hoặc một

địa danh mà cảnh vật nơi đó đã gắn bó sâu nặng

2.2 Cũng cần lưu ý thêm về vấn đề tạo “cảnh”, cơ sở quan trọng để tạo nên

“ý cảnh” trong một tác phẩm Đương nhiên “cảnh” là do các ý tượng cá biệt

Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVI, số 4B-2007

tạo nên nhưng không phải ý tượng nào

cũng có thể tạo tác thành “cảnh” mà chỉ

những ý tượng có thể gợi mở rất nhiều ý

tượng từ một ý tượng ban đầu (tượng

ngoại chi tượng - ý tượng ở ngoài ý

tượng), hình thành không gian hoàn

chỉnh và liên tục thì mới có thể trở

thành “cảnh” Từ đây, cảnh sinh tình,

tình sinh cảnh mới có thể hình thành “ý

cảnh”

“Kim Lăng tửu tứ lưu biệt” có ba ý

tượng tạo cảnh: gió, liễu, dòng nước

Các ý tượng đó có quan hệ mật thiết với

nhau, bổ sung cho nhau: Gió thổi hoa

cây liễu thơm phức của hàng (Phong

xuy liễu hoa mãn điếm hương) Chính

từ quan hệ này mà không gian được

rộng mở theo làn gió thổi, theo sự lan

tỏa của hương liễu Và đâu chỉ bó buộc

trong không gian cửa hàng mà trong

cảm nhận của độc giả, sự lan tỏa của

hương liễu là vô tận Thêm vào đó, dòng

sông ở đây không đứng yên mà trôi

chảy về phía đông để hòa nhập vào biển

cả rộng lớn (đông lưu thủy) Như vậy

các ý tượng cụ thể đã nương dựa nhau,

bổ sung cho nhau hình thành một

không gian bao la rộng lớn Không gian

ly biệt ấy thẫm đẫm tình cảm của con

người Gió thổi đưa hương hoa liễu lan

tỏa khắp không gian cũng giống như cô

gái đẹp đất Kim Lăng ép rượu mời

khách để khách say vùi trong men

rượu, say vùi tình cảm con người, để

tình cảm ấy vương vấn mãi bước chân

của người du khách trên suốt hành

trình xa thẳm Sự trôi chảy về phía

đông của dòng sông hay chính là sự

tuôn chảy tình cảm trong tâm hồn người du khách đối với cảnh và người trong giờ phút ly biệt

Có những bài thơ, không gian ly biệt được dựng lên thoạt tiên tưởng chừng nhỏ hẹp nhưng ngẫm kỹ, từ giới hạn ban đầu ấy, không gian giãn nở đến không cùng Chúng ta hãy xem xét hai câu thơ đầu trong “Tống hữu nhân”:

“Thanh sơn hoàng Bắc quách, Bạch thủy nhiễu Đông thành” (Núi xanh chắn ngang vùng ngoại ô phía Bắc,

Nước trắng lượn quanh khu thành phía Đông)

Với “hoành” (chắn ngang) và

“nhiễu” (lượn quanh) của núi và nước, hai ý tượng gợi tả một không gian ở giữa bị giam hãm, bó buộc Đúng là có không gian hữu hạn do sự vây kết của núi và nước nhưng bên ngoài không gian ấy lại gợi mở ra một không gian mênh mông Dãy núi phía bắc ngoại thành hùng vĩ, chạy dài tới tận chân trời Núi mênh mông thăm thẳm tiếp liền nhau, người ta chỉ còn thấy sắc xanh của núi, ranh giới và hình thể của chúng bị nhòe mờ Sắc xanh ấy hòa với màu xanh của trời càng giãn nở một không gian bao la Dòng sông được tái hiện từ phía xa chỉ thấy dáng vẻ và màu trắng bật nổi của nó cũng góp phần gợi mở một không gian mênh mông, hư ảo Không gian ấy được tiếp nối mở rộng thêm bằng các ý tượng: “cô bồng”, “phù vân”, “lạc nhật” Cỏ bồng, loại cỏ sau khi khô chết bị gió cuốn đi vạn dặm, áng mây nổi nênh trên nền

Mai Đức Hán ý cảnh nghệ thuật trong thơ Tống biệt Lý Bạch, tr 11-18

trời bao la, bóng chiều tà dâng lên phủ

trùm vạn vật Tất cả cộng hưởng để tạo

nên sự mênh mông của không gian chia

biệt Không gian cũng đẫm tình người

trong cuộc chia tay “Cô bồng”, “phù

vân” chính là những hình ảnh ẩn dụ về

người ra đi Nó diễn tả cái cô đơn, nổi

nênh trên hành trình vạn dặm của

người lữ khách, đồng thời nó cũng diễn

tả tình cảm của người ở lại đối với người

ra đi Phải có sự thấu hiểu, đồng cảm

như thế nào người đưa tiễn mới dự cảm

được nỗi cô lẻ của người đi trên hành

trình dằng dặc

“Hoàng Hạc lâu tống Mạnh Hạo

Nhiên chi Quảng Lăng” là bài thơ tống

biệt nức tiếng của Lý Bạch Bài thơ tiễn

bạn mà chỉ tả cảnh, không tả tình Đầu

tiên là giới thiệu không - thời gian chia

biệt:

“Cố nhân tây từ Hoàng Hạc lâu,

Yên hoa tam nguyệt há Dương

Châu”

(Bạn cũ rời khỏi lầu Hoàng Hạc, ở

phía tây,

Xuôi xuống Dương Châu giữa tháng

ba mùa hoa khói)

Cuộc chia tay diễn ra ở phía tây lầu

Hoàng Hạc Thời gian chia tay vào

tháng ba có hoa khói Hai chữ “yên hoa”

thể hiện cực kỳ sinh động cảnh liễu rủ

xõa xuống một vùng phía dưới con sông

như khói Cả một mảng hoa đẹp tràn

đầy sức xuân Suốt cả một vùng nam

bắc con sông lớn đều tràn ngập sắc

xuân

Hai câu cuối nhà thơ đã vẽ nên bức

họa tuyệt diệu bằng ngòi bút của mình

Nhà thơ đứng trên lầu Hoàng Hạc nhìn

ra xa Dưới tầm mắt của tác giả hiện lên cảnh sông nước bao la, bầu trời xanh biếc tỏa ánh sáng xuống Một cánh buồm trắng đơn côi tuy nhỏ nhưng tươi sáng ấn tượng kết đọng lại ở hình

ảnh dòng Trường Giang cuồn cuộn trôi chảy Không gian bao la khoáng đạt Tuy nhiên, ẩn chứa trong bức tranh thiên nhiên ấy là tình bạn thắm thiết

Dù không có một dòng nào trực tả tình cảm nhưng người đọc vẫn như thấy hiển hiện một đôi mắt đăm đắm dõi theo cuộc hành trình của bạn khi xảy ra cuộc chia biệt ánh mắt đầy lưu luyến

đã phát hiện ra sự cô đơn lẻ loi của cánh buồm trong không gian mênh mông, cũng chính là sự lẻ loi của người bạn trên hành trình vạn dặm Dòng Trường Giang cuồn cuộn chảy trôi là hình ảnh thực cũng là dòng sông tâm trạng đang tuôn chảy trong tâm hồn cả người đi lẫn kẻ ở Tình cảm đối với bạn

bè của nhà thơ ở đây là vô hạn hoàn toàn tương thích với khung cảnh mênh mông khoáng đạt của thiên nhiên ở

đây tình đã hóa cảnh

Như vậy, chúng ta thấy trong thơ tống biệt Lý Bạch, tình cảnh tương sinh (cảnh sinh tình, tình sinh cảnh) và quan trọng hơn, tình cảnh trong thơ tống biệt của Lý luôn có sự xoắn bện vào nhau đến mức khó tách biệt, đã đạt tới trình độ “tả cảnh nhập thần”, đúng như Nghiêm Vũ, đời Tống, trong

“Thương Lang thi thoại” đã viết: “Điểm tuyệt diệu nhất của thơ chỉ có một, đó là nhập thần Thơ mà đạt tới chỗ nhập

Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVI, số 4B-2007

thần thì tận thiện, tận mỹ! Không thể

thêm thắt gì được nữa! Duy chỉ có Lý

Bạch, Đỗ Phủ đạt được mà thôi Những

người khác có lẽ hiếm lắm” [4, tr.211]

Chính vì đạt tới trình độ “tả cảnh nhập

thần”, đem tư tưởng tình cảm của mình

chan hòa làm một với đối tượng miêu

tả, đạt tới chỗ “ta và vật chan hòa vào

nhau” (vật ngã giao dung) mà thi tiên

vừa truyền được cái thần của cảnh và

cũng truyền được cái thần của chính

bản thân, tạo nên cái độc đáo riêng

không thể bắt chước được của ý cảnh

trong thơ ông nói chung và thơ Tống

biệt nói riêng

2.3 Vậy tính độc đáo của ý cảnh

nghệ thuật trong thơ Tống biệt của Lý

Bạch ở đây là gì? Trước hết chúng ta

thấy cảnh trong thơ Lý Bạch không

trau truốt, phù hoa như thơ ca lục triều,

không nhã đạm như tranh thủy mặc

của Vương Duy mà nó mang một vẻ đẹp

trong sáng phi phàm Điều đó trước hết

thể hiện ở việc sử dụng màu sắc Màu

sắc trong thơ Tống biệt của Lý Bạch

phần lớn là màu tươi sáng Đó là màu

sáng bạc của dòng nước, màu tươi sáng

rực rỡ của hoa đào bung nở, màu xanh

mát của những rặng liễu ven bờ trong

“Tống khách quy Ngô” Đó là màu sáng

trong mát của ánh trăng, màu tía của

hoa xương bồ, màu trắng của con rồng,

màu xanh của bầu trời trong “Tống

Dương sơn nhân quy Tung sơn” Trong

những gam màu tươi sáng ấy ta thấy

nổi lên hai gam màu tác giả ưa dùng

nhất Đó là màu xanh của núi non cây

cỏ, xanh biếc của bầu trời và màu trắng

bạc của dòng nước hai gam màu xuất hiện với tần số khá cao trong thơ Tống biệt Lý Bạch tạo nên vẻ trong sáng của cảnh được mô tả

Nếu việc sử dụng những gam màu tươi sáng tạo vẻ tươi mát của cảnh sắc thì việc sử dụng những nét đại bút lại tạo nên vẻ đẹp kỳ vĩ, khoáng đạt của cảnh sắc Thi tiên ít khi đi vào miêu tả những cảnh thực một cách cụ thể, chi tiết như Đỗ Phủ:

“Oanh vàng gù cách tổ Cá trắng nhảy tung rong”

(Đỗ Phủ, Tuyệt cú - bài 2)

Lý Bạch thường tái hiện cảnh bằng

đôi ba nét chấm phá thanh thoáng có ý nghĩa dựng lên cả một khung cảnh khoáng đạt Cảnh vật hiện lên qua những nét chấm phá thường được đặt trong mối quan hệ đối lập cao độ: những kích thước khổng lồ đối lập với kích thước vô cùng nhỏ bé, cái cực nhanh đối lập với cái cực mạnh tạo nên những

ấn tượng vô cùng mạnh mẽ Xin dẫn một vài ví dụ:

- “Cô phàm viễn ảnh bích không tận”

(Bóng cánh buồm lẻ loi xa lẩn trong khoảng không xanh biếc)

(Hoàng Hạc lâu tống Mạnh Hạo Nhiên chi Quảng Lăng)

- “Cô bồng vạn lí chinh”

(Cỏ bồng trơ trọi sẽ lênh đênh xa muôn dặm)

(Tống hữu nhân)

- “Thiên thanh nhất nhạn viễn Hải khoát cô phàm trì”

Mai Đức Hán ý cảnh nghệ thuật trong thơ Tống biệt Lý Bạch, tr 11-18

(Trời trong sáng, một cánh nhạn

xa vời

Bể rộng, chiếc buồm lẻ loi chầm

chậm)

(Tống hữu nhân nhập Thục)

Vẻ kỳ vĩ, khoáng đạt của cảnh trong

thơ Tống biệt Lý Bạch còn được tạo nên

bởi cảnh trong thơ ông luôn luôn cựa

quậy sức sống, luôn vận động hướng về

miền xa, về nơi cao rộng đến không

cùng Độc giả bất kỳ ai đều rất dễ nhận

thấy trong thơ Tống biệt của Lý Bạch có

hình ảnh khá nổi bật - hình ảnh dòng

sông Dòng sông ở đây không bao giờ

tĩnh lặng mà luôn luôn vận động đầy

sức sống Sự vận động này có khi được

mô tả trực tiếp như dòng sông thao

thiết chảy trôi tới tận chân trời trong

“Hoàng Hạc lâu tống Mạnh Hạo Nhiên

chi Quảng Lăng” Cũng có khi sự vận

động được diễn tả kín đáo hơn như

trong “Tảo phát Bạch Đế thành”:

“Triêu từ Bạch Đế thái vân gian

Thiên lý Giang Lăng nhất nhật

hoàn”

(Sáng từ biệt thành Bạch Đế trong

làn mây rực rỡ

Một ngày vượt ngàn dặm về tới

Giang Lăng)

Câu đầu miêu tả cảnh từ biệt buổi

sáng ở thành Bạch Đế Thành Bạch Đế

trên đỉnh núi, bên sông, sáng sớm đầy

mây phủ Mặt trời lên chiếu vào mây,

đám mây có năm màu Nhìn xa, thành

Bạch như ẩn trong đám mây ngũ sắc

Câu sau tác giả đem đối lập hai chữ

“thiên lí” và “nhất nhật” đã nói lên vẻ

đẹp của tốc độ Lộ trình từ thành Bạch

Đế tới Giang Lăng rất xa (thiên lý)

nhưng thời gian thực hiện cuộc hành trình lại rất mau chóng (nhất nhật) Qua đó mặc dù không nói đến độ dốc cũng như tốc độ chảy của dòng nước nhưng tự nhiên qua cách diễn tả, người

đọc cảm nhận được cái thế bay vọt nghìn dặm của con thuyền, tốc độ tuôn chảy phi thường của con sông và cũng

là niềm phấn khích của tâm trạng con người

Vẻ đẹp độc đáo của cảnh rất thích hợp để thể hiện đặc trưng riêng của tình người trong thơ tống biệt Lý Bạch

Đọc thơ tống biệt của những tác giả khác, chúng ta cảm nhận được tình cảm bạn bè thắm thiết nhưng có phần bi thương trong giờ phút chia tay:

“Bi quân lão biệt lệ triêm cân Thất thập vô gia vạn lý thân Sầu kiến chu hành phong hựu khởi Bạch đầu lãng lý bạch đầu nhân” (Thương anh tuổi già vẫn phải ly biệt (tôi) rơi lệ thấm khăn

Xa xôi muôn dặm tấm thân 70 tuổi không nhà

Buồn thấy thuyền vừa đi, trời lại nổi gió

Giữa đám sóng bạc đầu có con người bạc đầu)

(Bạch Cư Dị, Lâm giang tống Hạ Chiêm)

“Dương tử giang đầu dương liễu xuân

Dương hoa sầu sát độ giang nhân

Sổ thanh phong địch ly đình vãn Quân hướng Tiêu Tương ngã hướng Tần”

(Bên sông Dương tử, dương liễu

đượm màu xuân

Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVI, số 4B-2007

Hoa dương liễu làm cho người qua

sông buồn đến chết

Vài tiếng sáo vi vút ở đình ly biệt

buổi chiều hôm

Anh đi tới vùng sông Tiêu Tương,

tôi đi tới đất Tần)

(Trịnh Cốc, Hoài thượng biệt hữu nhân)

Nhưng với Lý Bạch, trong bất kỳ

cuộc chia ly nào, tình cảm của ông cũng

thể hiện thật đằm sâu, có buồn, có lưu

luyến bịn rịn nhưng không bao giờ bi

lụy

ở “Tống khách quy Ngô” cuộc chia

biệt diễn ra trong một khung cảnh

trong sáng, tâm hồn con người trong li

biệt thật thoải mái Chén rượu tiễn đưa

đã cạn, không quyến luyến nhau được

mãi, khách dứt áo ra đi nhẹ nhàng:

“Tửu tận nhất phàm phi”

(Cạn chén rồi, một lá buồm đi như

bay)

Người ở lại cũng xác định một thái

độ dứt khoát:

“Biệt hậu vô dư sự

Hoàn ưng tảo điếu ky”

(Chia tay rồi, không còn có việc gì

Phẩy tấm đá ngồi câu cá)

Tất nhiên những vần thơ như thế

này thật hiếm bởi nó được viết lúc nhà

thơ ít trăn trở vì hoài bão chưa thực

hiện được

Trong “Tống Trương xá nhân chi

Giang Đông”, nhà thơ chia tay Trương

Hàn chính lúc gió thu thổi Gió thu lạnh

lẽo gợi dậy nỗi sầu muộn trong lòng

người li biệt Hơn thế nỗi sầu của người

chia ly thấm thía hơn khi cảm nhận

được nỗi cô đơn của người bạn trên dặm

đường trường:

“Hải khoát cô phàm trì”

(Bể rộng, chiếc buồm lẻ loi chầm chậm)

Cộng thêm dự cảm về những bất trắc đương đón đợi phía trước, về ngày

đoàn tụ khó thành:

“Thương ba diểu nan kỳ”

(Sông lạnh thăm thẳm khó hẹn ngày gặp mặt)

Nỗi sầu đến đây tưởng như nhấn chìm thi nhân Nhưng không:

“Ngô châu như kiến nguyệt Thiên lí hạnh tương ti”

(Đất Ngô châu ví như nhìn thấy vừng trăng

May chăng cũng nhớ đến nhau, ở nơi xa nghìn dặm)

Đất Ngô châu tuy xa nhưng vầng trăng chung vẫn còn đấy Nhìn trăng lại nhớ đến người Xa xôi dù có ngàn vạn dặm, không gặp mặt nhưng vẫn luôn hướng về nhau, vẫn nhớ nhau Chính tình cảm bạn bè thắm thiết đã cứu rỗi con người, đưa con người thoát khỏi sự bi lụy

Làm nên vẻ đẹp độc đáo của ý cảnh nghệ thuật trong thơ Tống biệt của Lý Bạch chính là do phong cách của nhà thơ Giữa một xã hội phong kiến đầy những bó buộc, quy định trật tự khe khắt, Lý Bạch nổi bật lên với một cái tôi cuồng phóng luôn quẫy đạp, vượt thoát khỏi mọi ràng buộc tù túng để tìm về với bản ngã đích thực của chính mình Chính cái tôi gai góc đầy cá tính mạnh

mẽ ấy đã phổ vào thơ tạo nên hương sắc riêng cho ý cảnh nghệ thuật của ông trong vườn hoa đa hương sắc đương thời

Mai §øc H¸n ý c¶nh nghÖ thuËt trong th¬ Tèng biÖt Lý B¹ch, tr 11-18

Tµi liÖu tham kh¶o [1] Ph¹m H¶i Anh, Tø tuyÖt Lý B¹ch, LuËn ¸n tiÕn sÜ Khoa häc Ng÷ v¨n, Tr−êng §¹i häc s− ph¹m Hµ Néi, 1997

[2] TrÇn Lª B¶o, ý c¶nh nghÖ thuËt trong th¬ cæ Trung Quèc, Héi th¶o khoa häc, ViÖn v¨n häc, th¸ng 12 n¨m 2004

[3] NguyÔn ThÞ BÝch H¶i, Thi ph¸p th¬ §−êng, NXB ThuËn Hãa, 1995

[4] Kh©u ChÊn Thanh, Lý luËn v¨n häc nghÖ thuËt cæ ®iÓn Trung Quèc (Mai Xu©n H¶i dÞch), NXB Gi¸o dôc, Hµ Néi, 1994

[5] TËp thÓ t¸c gi¶, Th¬ §−êng (2 tËp), NXB V¨n häc, Hµ Néi, 1997

Summary

Artistic scene - idea in Ly Bach’S “See off” poetry

Artistic scene - idea is an important aesthetic category of Chinese classical art and aesthetics In this article, from the study of Artistic scene-idea in the “See Off” part of Ly Bach - a poetical genius of Tang dynasty It is the concord between feeling and scene, the absolute harmony of feeling and scene, “an entrancement description” From that, we can see the “unique charm” in Ly Bach's poetry: “scene”

- be pure, extraordinary, active and full of vitality; “feeling” - be attached, remembered but never be mournful