Tuy nhiên, mấy năm gần đây trước sự chuyển đổi của nền kinh tế, việc đẩy mạnh xuất khẩu lao động và tìm kiếm việc làm ở các khu công nghiệp trong nước, do đó, hệ số sử dụng thời gian lao
Trang 1Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVI, số 1b-2007
giải quyết việc làm cho lao động ở hà tĩnh hiện nay
Đinh Thế Định ( a )
Tóm tắt Bài viết phân tích, làm rõ những đặc trưng cơ bản, chỉ ra những khó khăn, bất cập của tình hình lao động và giải quyết việc làm ở tỉnh Hà Tĩnh hiện nay Đề xuất một số giải pháp nhằm tạo nhiều việc làm phù hợp với đặc điểm, tình hình của địa phương, trên cơ sở sử dụng, khai thác được lợi thế, tiềm năng của tỉnh
rong những năm qua, Đảng và
Nhà nước ta đã đề ra nhiều chủ
trương, chính sách và giải pháp
nhằm giải quyết việc làm cho người lao
động Cùng với việc đổi mới về cơ chế
quản lý, Hà Tĩnh đã chuyển đổi cơ cấu
kinh tế đi đến chuyển đổi cơ cấu lao
động Việc làm và thu nhập của đông
đảo dân cư từng bước được cải thiện
Nhưng nhìn chung sản xuất nông
nghiệp vẫn là chủ yếu, lao động phần
lớn tập trung trong lĩnh vực nông
nghiệp, công nghiệp manh mún và nhỏ
bé, ngành nghề truyền thống chậm
được khôi phục, dân cư chủ yếu sống ở
nông thôn và làm nông nghiệp chiếm
đến 89% dân số của tỉnh So với cả
nước, đặc trưng của tình hình lao động
và việc làm ở Hà Tĩnh hiện nay thể
hiện ở một số đặc điểm:
- Lao động chủ yếu tập trung trong
lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn với tỷ
lệ quá cao, trong khi đó, khả năng sử
dụng lao động rất hạn chế, cho nên dư
thừa lao động lớn Năm 2000 Hà Tĩnh
có 577.447 lao động làm việc trong các
ngành kinh tế thì đến đầu năm 2005
con số đó tăng lên đến 612.340 người
Như vậy, trong 5 năm thực hiện việc
chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng
mở rộng ngành nghề, phát triển
thương mại, dịch vụ, du lịch, xuất khẩu lao động, nhưng số lao động dư thừa hầu như không giảm Với sự gia tăng dân số trên 1,2 %, Hà Tĩnh hàng năm có gần 2 vạn người bước vào độ tuổi lao động Do
đó, dư thừa lao động, sức ép về giải quyết việc làm trong điều kiện hiện nay ở Hà Tĩnh là rất lớn
- Hệ số sử dụng thời gian lao động thấp: do lực lượng lao động quá lớn, lại chủ yếu tập trung trong lĩnh vực nông nghiệp và trong điều kiện ngành nghề phát triển chậm, nên hệ số sử dụng thời gian lao động ở Hà Tĩnh là rất thấp Tuy nhiên, mấy năm gần đây trước sự chuyển
đổi của nền kinh tế, việc đẩy mạnh xuất khẩu lao động và tìm kiếm việc làm ở các khu công nghiệp trong nước, do đó, hệ số
sử dụng thời gian lao động đã được nâng lên, nhưng cũng chỉ đạt dưới 70% trong năm 2005
- Chất lượng lao động và thu nhập thấp Do lực lượng lao động tập trung chủ yếu trong nông nghiệp và nông thôn, phần lớn trong số đó làm nghề trồng trọt, không được học nghề nên thu nhập bình quân đầu người ở Hà Tĩnh năm 2001 chỉ có 2.860.00
đồng/người/năm và đến năm 2004 đạt
T
Trang 2Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVI, số 1b-2007
4.060.000 đồng/người/năm Với thu
nhập thấp như vậy, phần lớn các hộ gia
đình ở Hà Tĩnh không có tích lũy hoặc
tích lũy quá ít Đó là nguyên nhân cơ
bản dẫn đến tình trạng đói nghèo ở Hà
Tĩnh chiếm tỷ lệ cao so với cả nước và
khó khăn trong học nghề, tìm kiếm việc
làm
- Vấn đề giải quyết việc làm được
triển khai và bước đầu có chuyển biến
tích cực, song chưa cơ bản, còn nhiều
vấn đề đặt ra Từ nhiều năm nay, vấn
đề giải quyết việc làm và xuất khẩu lao
động ở Hà Tĩnh đã được quan tâm và
được tổ chức thực hiện dưới nhiều hình
thức như: Cho vay vốn, tạo việc làm, tập
trung huy động nguồn lực, lồng nghép
có hiệu quả chương trình giải quyết việc
làm, xóa đói, giảm nghèo với các dự án
phát triển kinh tế - xã hội, chương trình
hỗ trợ chuyển dịch kinh tế nông nghiệp,
nông thôn, tập trung nâng cấp cơ sở vật
chất, trang thiết bị dạy nghề cho các
trung tâm dạy nghề, quan tâm đào tạo
nghề cho lao động nông thôn, bước đầu
đã gắn đào tạo nghề với giải quyết việc
làm và xuất khẩu lao động Mười tháng
đầu năm 2005, Hà Tĩnh đã tạo việc làm
mới cho 26.926 người, xuất khẩu lao
động 4.405 người
Những cố gắng của Đảng bộ và nhân
dân Hà Tĩnh trong việc thực hiện
chương trình giải quyết việc làm và xuất
khẩu lao động đã đem lại những kết quả
đáng khích lệ Hàng vạn người đã được
tạo việc làm và có thu nhập ổn định,
thoát khỏi đói nghèo Tuy nhiên, vấn đề
giải quyết việc làm còn bộc lộ nhiều hạn
chế và vẫn đang là vấn đề bức xúc ở Hà
Tĩnh Trên thực tế, giải quyết việc làm ở
đây chủ yếu giải quyết tình hình bức xúc trước mắt, chưa xây dựng được chiến lược ổn định lâu dài gắn với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh
Số lao động đi tìm kiến việc làm ở các
địa phương, các vùng kinh tế trong nước phần đông mang tính tự phát, thiếu tổ chức Sử dụng lao động, giải quyết việc làm chưa gắn với việc khai thác các nguồn lực ở địa phương Việc làm được tạo ra mới chỉ đáp ứng được lực lượng lao động mới bổ sung, số lao động từ năm trước để lại, số lao động dôi dư do chuyển dịch cơ cấu kinh tế, chuyển giao công nghệ, cơ giới hóa trong nông nghiệp, các doanh nghiệp làm ăn thua
lỗ và lao động ở nước ngoài hết thời hạn trở về, số thanh niên hết nghĩa vụ quân
sự xuất ngũ, số sinh viên tốt nghiệp các trường đại học, cao đẳng, chuyên nghiệp chưa tìm được việc làm còn rất lớn Chỉ tính riêng ngành giáo dục và đào tạo năm học 2006-2007 có tới 901 sinh viên
có hộ khẩu ở Hà Tĩnh tốt nghiệp hệ sư phạm chính quy nạp hồ sơ xin việc, trong đó chỉ có gần 30% được nhận vào làm việc
Sự khó khăn, bất cập trong giải quyết việc làm cho người lao động ở Hà Tĩnh, xuất phát từ nhiều nguyên nhân: Kinh tế Hà Tĩnh ở vào tình trạng kém phát triển, sự chuyển đổi sang nền kinh
tế thị trường quá chậm Một số ngành kinh tế có khả năng thu hút nhiều lao
động như: Công nghiệp, nghề thủ công truyền thống, dịch vụ, thủy sản, lâm nghiệp chưa được khai thác, sử dụng tương xứng với tiềm năng của tỉnh Các cơ sở kinh tế của Nhà nước, các doanh nghiêp tư nhân, đặc biệt các cơ sở sản
Trang 3Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVI, số 1b-2007
xuất có vốn đầu tư nước ngoài trên địa
bàn của tỉnh còn quá ít Thị trường lao
động ở Hà Tĩnh cơ bản vẫn chưa được
hình thành, cung cầu lao động vẫn chưa
gặp nhau, tổ chức tư vấn và giới thiệu
việc làm còn quá yếu chưa về đến vùng
nông thôn và đến với người lao động
Chất lượng nguồn lao động còn rất thấp,
phần lớn ở nông thôn và chỉ có chưa đầy
12% lao động được đào tạo nghề, trong
khi các cơ sở dạy nghề tuy đã có nhiều
có gắng nhưng chất lượng, khả năng thu
hút người học còn rất hạn chế
Để khắc phục những khó khăn, bất
cập trong giải quyết việc làm, tạo cơ hội
cho người lao động, ngoài việc tiếp tục
đổi mới cơ chế, chính sách, tăng cường
các giải pháp có tính chiến lược trên cơ
sở thực hiện nhất quán chủ trương:
"Tập trung sức tạo việc làm , khuyến
khích mọi thành phần kinh tế, mọi công
dân, mọi nhà đầu tư mở mang ngành
nghề tạo việc làm cho người lao động"
[4,tr.114], Hà Tĩnh phải xuất phát từ
thực trạng kinh tế, xã hội, lợi thế của
tỉnh để có những giải pháp hữu hiệu
nhằm tạo thêm nhiều việc làm, tăng thu
nhập cho người lao động Trước mắt cần
tập trung vào các giải pháp cơ bản :
Thứ nhất: phát triển sản xuất, kinh
doanh, tạo thêm nhiều việc làm mới Đối
với Hà Tĩnh hiện nay, giải pháp cơ bản
nhất để giải quyết việc làm là thực hiện
tốt chiến lược phát triển kinh tế - xã hội,
coi trọng cả phát triển sản xuất và dịch
vụ Kết hợp giữa giải quyết việc làm tại
chỗ với việc xây dựng các mô hình kinh
tế mới, đồng thời mở rộng xuất khẩu lao
động, đa dạng hóa việc làm và thu nhập
để thu hút lao động của mọi thành phần
kinh tế Khuyến khích các doanh nghiệp trong và ngoài nước đầu tư phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn để tạo thêm nhiều việc làm Khai thác thế mạnh, tiềm năng, lãnh thổ của các vùng trong tỉnh: Quốc lộ 1A, Quốc lộ 8A, đường Hồ Chí Minh; các trung tâm kinh tế: cảng Vũng áng, Thạch Khê, cửa khẩu Quốc
tế Cầu Treo; bờ biển dài 140 km với nhiều tiềm năng nuôi trồng thủy, hải sản; các danh lam thắng cảnh: Thiên Cầm, Xuân Thành, Đèo Con, Vườn Quốc gia Vũ Quang, Suối Tiên lợi thế cho việc phát triển các loại hình dịch vụ du lịch; các làng nghề truyền thống có tiếng như: Mộc Thái Yên; rèn, đúc Trung Lương để phát triển sản xuất, phục
vụ du lịch, nhằm giải quyết việc làm tại chỗ và tăng tỷ lệ sử dụng thời gian lao
động ở nông thôn
Thứ hai: phải từng bước ổn định nguồn nhân lực, tạo thuận lợi cho giải quyết việc làm Trên phương diện tổng thể và dài hạn, giải quyết việc làm phải gắn liền với chiến lược dân số, kế hoạch hóa và phát triển toàn diện nguồn nhân lực Dân số Hà Tĩnh thuộc nhóm dân số trẻ, tỷ trọng dân số trong độ tuổi từ 15 trở xuống chiếm trên 45% Điều này có nghĩa là nguồn lao động ở Hà Tĩnh khá dồi dào trong điều kiện nền kinh tế kém phát triển Do đó, Hà Tĩnh cần tiếp tục phấn đấu giảm nhanh mức sinh để đạt mức sinh thay thế hai con bình quân một phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ Đồng thời, xây dựng chiến lược về dân số và phát triển, trong đó nhấn mạnh đi sâu vào chương trình phát triển nguồn nhân lực và tạo việc làm cho người lao động Chương trình đó phải đảm bảo được sự
Trang 4Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVI, số 1b-2007
cân đối giữa quy mô, cơ cấu và trình độ
nghề nghiệp của lực lượng lao động với
quy mô, cơ cấu việc làm và tiềm năng
của địa phương có thể khai thác, sử
dụng được, hạn chế đến mức thấp nhất
tình trạng vừa thiếu lại vừa thừa lao
động như hiện nay
Thứ ba: đẩy mạnh quy mô và tốc độ
dạy nghề cho lao động, đặc biệt là lao
động trẻ Để đẩy nhanh quá trình
chuyển dịch cơ cấu kinh tế của địa
phương, phát huy được truyền thống và
thế mạnh của tỉnh, mặt khác tạo đội
ngũ lao động có trình độ tay nghề cho
việc xuất khẩu lao động và tìm kiếm
việc làm ở các khu công nghiệp trong
nước, Hà Tĩnh cần phải mở rộng quy mô
và nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho
người lao động
Để đẩy mạnh quy mô và chất lượng
dạy nghề, Hà Tĩnh cần ưu tiên tỷ lệ
thích đáng về ngân sách cho đào tạo
nghề, sớm đưa hai trung tâm dạy nghề,
dịch vụ việc làm Công Đoàn và Thanh
niên được nâng cấp thành trường dạy
nghề công nhân kỹ thuật Cần thiết
phải đẩy mạnh công tác tuyên truyền,
giới thiệu, tăng cường liên kết đào tạo,
đổi mới các hình thức đào tạo nghề Chú
trọng tập trung đào tạo các loại hình
công nhân kỹ thuật để trực tiếp phục
vụ, đáp ứng được quá trình chuyển dịch
cơ cấu kinh tế và khai thác lợi thế của
địa phương, mặt khác đáp ứng được nhu
cầu xuất khẩu lao động ra nước ngoài và
tìm kiếm việc làm ở các khu công nghiệp
trong nước, hạn chế đến mức thấp nhất
tình trạng vừa thiếu lại vừa thừa lao
động do thiếu đào tạo hoặc đào tạo
không đáp ứng được nhu cầu của thị
trường, cần sớm thực hiện phương thức
đào tạo gắn với việc làm theo hợp đồng hoặc đơn đặt hàng của các cơ sở sử dụng lao động trong, ngoài tỉnh và xuất khẩu lao động ra nước ngoài
Đẩy mạnh công tác hướng nghiệp,
định hướng, giới thiệu nghề, việc làm trong các trường, lớp ngay từ bậc trung học cơ sở và trung học phổ thông, một mặt khắc phục tâm lý ngại học nghề còn phổ biến ở một địa phương có truyền thống "chịu học" như Hà Tĩnh, mặt khác khắc phục tình trạng trong khi nhiều doanh nghiệp có nhu cầu rất lớn về lao
động kỹ thuật, hàng vạn lao động không
có nghề phải thất nghiệp hoặc thời gian
sử dụng lao động quá thấp, thì các trung tâm, các trường dạy nghề trong tỉnh đang "ế ẩm" vì thiếu hoặc không có người học Nhiều học sinh học xong trung học cơ sở và trung học phổ thông không có khả năng, điều kiện học lên cao đẳng, đại học, chấp nhận ở nhà, chứ không thích học nghề
Thứ tư: đẩy mạnh xuất khẩu lao
động Trong những năm qua, nguồn thu nhập của người lao động từ nước ngoài
đã góp phần cải thiện đời sống gia đình, giúp nhiều gia đình thoát nghèo, trở nên khá giả, nhiều lao động sau khi về nước đã trở thành các chủ doanh nghiệp, tạo việc làm cho một bộ phận lao động khác Xuất khẩu lao động hiện
đang mang lại nhiều lợi ích cả về kinh
tế và xã hội, là giải pháp tạo việc làm quan trọng và mang tính chiến lược đối với một tỉnh nghèo và dư thừa lao động nhiều như Hà Tĩnh
Giải quyết việc làm thông qua xuất khẩu lao động, Hà Tĩnh cần phải gia
Trang 5Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVI, số 1b-2007
tăng số lượng và nâng cao chất lượng lao
động xuất khẩu nhằm đáp ứng nhu cầu
thị trường lao động nước ngoài Một
mặt, tiếp tục tập trung xuất khẩu lao
động phổ thông cho các thị trường Đại
Loan, Ma-lai-xi-a để giải quyết công ăn
việc làm cho người lao động, góp phần
giảm sức ép về việc làm hiện nay Mặt
khác, phải nâng cao chất lượng nguồn
lao động xuất khẩu, tiến tới đủ khả
năng xuất khẩu lao động có kỹ thuật
đáp ứng được yêu cầu của các thị
trường Để thực hiện được yêu cầu đó,
giải pháp cơ bản nhất hiện nay là phải
đổi mới công tác tuyển chọn lao động
bằng phương thức gắn kết trách nhiệm
của chính quyền địa phương cấp xã,
phường và các cơ sở, doanh nghiệp xuất
khẩu lao động Doanh nghiệp, cơ sở xuất
khẩu lao động phải công khai minh
bạch với chính quyền địa phương và
người lao động về các điều kiện của hợp
đồng lao động, về thị trường nơi người
lao động sẽ đến làm việc, đặc biệt là các
khoản đóng góp của người lao động, qua
đó giúp họ giảm được các khoản chi phí
không cần thiết, rút ngắn thời gian làm
thủ tục và thời gian chờ đợi, đồng thời
tạo điều kiện cho người lao động vay vốn
để trang trải cho những chi phí ban đầu
tại quỹ tín dụng và ngân hàng địa
phương
Thứ năm: xã hội hóa vấn đề giải
quyết việc làm Giải quyết việc làm
không chỉ do Nhà nước thực hiện mà là trách nhiệm của toàn xã hội Do vậy, trên cơ sở những chính sách, chủ trương của Nhà nước về giải quyết việc làm, xóa đói, giảm nghèo, Hà Tĩnh cần khuyến khích các ngành, các cấp, các hội, các gia đình, cá nhân khai thác tiềm năng, lợi thế sẵn có, chủ động tham gia phát triển kinh tế, tạo thêm nhiều việc làm Chỉ có như vậy, Hà Tĩnh mới có thể tập trung được các nguồn lực,
sử dựng được lợi thế để tạo việc làm
Đẩy mạnh phong trào giải quyết việc làm gắn với xóa đói, giảm nghèo tới tận phường, xã Đa dạng hóa các hình thức
và mô hình giải quyết việc làm Cần tạo mọi thuận lợi và có chính sách khuyến khích để các doanh nghiệp trong và ngoài nước, các cá nhân có điều kiện và khả năng đầu tư sản xuất kinh doanh trên địa bàn Hình thành và từng bước
tổ chức tốt mạng lưới thông tin, giới thiệu, hướng dẫn việc làm, đào tạo nghề, thị trường lao động đến tận từng xã, phường, trường học, từng gia đình
để vừa giúp người lao động có định hướng lựa chọn trong đào tạo nghề, trong tìm kiếm việc làm phù hợp với khả năng, nguyện vọng, vừa góp phần làm giảm nguồn lao động tự phát đi tìm kiếm việc làm ở các thành phố, các khu công nghiệp, các tỉnh khác như hiện nay
Trang 6Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVI, số 1b-2007
Tài liệu tham khảo
[1] Cục thống kê Hà Tĩnh, Niên giám thống kê tỉnh Hà Tĩnh 2004, NXB Thống kê
Hà Nội, 2005
[2] Cục thống kê Hà Tĩnh, Niên giám thống kê tỉnh Hà Tĩnh 2005, NXB Thống kê
Hà Nội, 2006
[3] Báo Hà Tĩnh, Số ra ngày 8/7/2006
[4] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII, NXB CTQG, HN,1996
summary Employment for labourers in HaTinh today
This paper analyses and classifies some major features, then points out difficulties and problems of the labour situations in HaTinh today It also proposes some solutions to the generation of jobs suitable with the local characteristics and real situations on the basis of as well as potential exploiting the advantages of the province
(a) Khoa giáo dục chính trị, trường Đại học Vinh