Do vậy, chuyện kể ở ngôi thứ nhất như là một hình thức tự truyện tường thuật lại các sự kiện đã qua trong mối liên hệ với người trần thuật xưng tôi.. Câu chuyện được kể bởi tôi mang tính
Trang 1Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVI, số 1b-2007
Nhân vật tôi trong một số truyện ngắn
có tính chất hồi ký của Lỗ Tấn
Phan Thị Nga (a)
hiện sự cách tân lối văn xuôi tự sự so với văn xuôi truyền thống Cấu trúc truyện như là một hình thức tự truyện, thuật lại các sự kiện xảy ra trong mối liên hệ với người trần thuật xưng tôi Truyện từ đầu đến cuối được kể bằng nhân vật tôi, toát lên quyền lực của nhà văn trong việc mê hoặc độc giả chấp nhận điều mình nói Bài viết này ở một mức độ nhất định làm sáng tỏ lối viết truyện độc đáo và sáng tạo đó
1 Truyện ngắn của Lỗ Tấn thuộc
phạm trù thi pháp hiện đại của văn học
Trung Quốc Từ những năm 20, 30 của
thế kỷ XX, các nhà bình luận văn học
Trung Quốc đã gọi truyện của Lỗ Tấn là
tiểu thuyết tâm lí, tiểu thuyết Âu
dương Nhà văn Mao Thuẫn khẳng
định: Hơn 30 thiên truyện, mỗi thiên
một kiểu, không chỉ mới lạ ở ngôn từ
bạch thoại mà còn đem lại một sự đổi
mới về kết cấu, về cách dẫn truyện, về
phân tích tâm lí nhân vật [6,tr.52]
Những thiên truyện sáng tác thời kỳ
đầu của Lỗ Tấn đều được viết dưới dạng
truyện ngắn nhưng hình thức tổ chức
tác phẩm thì hết sức độc đáo và đa
dạng Có truyện mang tính chất nhật
ký như Nhật ký người điên Có những
truyện mang tính chất hồi ký như Mẩu
chuyện nhỏ, Cố hương, Lễ cầu phúc,
Hát tuồng ngày rước thần, Người cô độc
Có truyện có hình thức giống tiểu
thuyết chương hồi như AQ chính
truyện Lại có truyện giống một vở kịch
như Kịch vui về đàn vịt, Thỏ và mèo
Mỗi dạng thức truyện ngắn ấy đều giữ
một vai trò quan trọng trong việc thể
hiện tư tưởng tình cảm của tác giả, góp
phần cải tạo xã hội và chữa chạy căn
bệnh tinh thần cho quần chúng Trung
Hoa đang mê muội chìm đắm trong
bệnh tật Hơn nữa, có thể khẳng định
các dạng thức truyện ngắn của Lỗ Tấn,
đặc biệt những chuyện mang tính chất hồi ký thể hiện sự cách tân của lối văn xuôi tự sự khác hẳn văn xuôi truyền thống
2 Khảo sát các truyện ngắn có tính chất hồi ký của Lỗ Tấn đã nói trên, chúng tôi nhận thấy các truyện này đều thuộc phương thức tự sự chủ quan, đều
có mặt của nhân vật tôi Nhân vật tôi
đảm nhiệm hai vai trò: vai trò người kể chuyện và vai trò một nhân vật trong truyện Với vai trò người kể chuyện, tôi
ở ngôi thứ nhất kể về câu chuyện bằng cái nhìn mang tính chủ quan Người kể chuyện xưng tôi bằng cách đưa ra cái nhìn hồi cố cuộc đời để tái hiện những câu chuyện trong quá khứ: Tôi bỏ quê nhà lên Bắc Kinh thấm thoát đã 6 năm nhưng có một việc tầm thường đối với tôi lại có ý nghĩa, khiến tôi phải bỏ tính gàn dở đi và cho đến nay vẫn không hề quên (Mẩu chuyện nhỏ) hoặc Tôi không quản trời lạnh giá, về thăm làng cũ, xa những hai nghìn dặm mà tôi đã từbiệt hơn 20 năm nay (Cố hương) hoặc Những ngày cuối năm âm lịch quả thật
có vẻ đúng là cuối năm thỉnh thoảng pháo tiễn đưa ông Táo về chầu trời lại lóe sáng, rồi nổ vang Tôi về đến Lỗ- Trấn, quê nhà, đúng vào một đêm như thế
Nhận bài ngày 01/11/2006 Sửa chữa xong 28/11/2006
Trang 2Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVI, số 1b-2007 Với tư cách người kể chuyện, nhân vật
tôi đã dẫn ra các câu chuyện cần kể Do
vậy, chuyện kể ở ngôi thứ nhất như là
một hình thức tự truyện tường thuật lại
các sự kiện đã qua trong mối liên hệ với
người trần thuật xưng tôi ở Cố hương
là nhân vật tôi với câu chuyện về những
con người ở quê cũ ở Hát tuồng ngày
rước thần là hồi ức về một buổi xem hát
tuồng tại quê ngoại thuở ấu thơ ở Lễ
cầu phúc, người kể chuyện như một
nhân chứng, như một người thuyết
minh câu chuyện về số phận bi đát của
thím Tường Lâm - một người đầy tớ gái
Tôi không chỉ xuất hiện trong những
truyện ngắn có tính chất hồi ký, ở nhiều
truyện ngắn khác như Nhật ký người
điên, Khổng ất Kỷ, Tiếc thương những
ngày đã mất, nhân vật tôi cũng có mặt
trong vai người kể chuyện Đây là một
cách tân nghệ thuật viết truyện của Lỗ
Tấn so với tiểu thuyết Minh Thanh
Người kể chuyện trong tiểu thuyết
Minh Thanh là người kể chuyện hàm
ẩn đứng ở ngôi thứ ba, họ không trực
tiếp xuất hiện trong tác phẩm để kể về
câu chuyện mà chỉ có hành động, ngôn
ngữ của nhân vật mới làm nên cốt
truyện Hình thức kể chuyện với người
kể chuyện ở ngôi thứ nhất xưng tôi mới
xuất hiện trong một vài tác phẩm văn
học Trung Quốc thuộc dòng tiểu thuyết
khiển trách thời cận đại Đến Lỗ Tấn,
hình thức này đã đạt đến một trình độ
thuần thục, đem lại sự đổi mới cho tiểu
thuyết Trung Quốc nói riêng, văn học
Trung Quốc nói chung Người kể ở ngôi
thứ nhất xưng tôi là người biết tất cả, có
mặt lúc này, lúc khác như là một nhân
vật trung tâm theo dõi, lắp ghép, ráp
nối các sự kiện giao nhau theo luật
tương tác để chuyện thành chuyện Với
vai trò người kể chuyện, tôi có chức
năng dẫn dắt, miêu tả các biến cố, sự kiện làm nên cốt truyện Câu chuyện
được kể bởi tôi mang tính chất hồi ức bởi vì các sự kiện, tình tiết trong câu chuyện do tôi dẫn dắt đã từng xảy ra cách thời điểm hiện tại một khoảng thời gian thuộc về quá khứ Câu chuyện do tôi kể ở Mẩu chuyện nhỏ đã xảy ra cách hiện tại ba năm trời (Dựa vào thời điểm
đăng “Mẩu chuyện nhỏ” tháng 7/1920): Mùa đông năm Dân quốc thứ 6 ở Hát tuồng ngày rước thần cách thời điểm hiện tại khoảng 20 năm ở Cố hương 30 năm ở Người cô độc thời gian không
được xác định một cách cụ thể như các truyện trên nhưng cũng thuộc thời quá khứ, thể hiện qua các chỉ dẫn Mùa thu năm nọ, Mùa đông năm nọ rồi Mùa hè năm sau đó Toàn bộ các sự kiện làm nên nội dung câu chuyện được tái hiện một cách chặt chẽ, mạch lạc nhờ vai trò của người kể chuyện Người kể chuyện tôi chính là người đã chuyển tải tư tưởng, quan điểm về cuộc sống, về con người của tác giả đến với độc giả Tôi là
đầu mối để câu chuyện được kể ra, là tấm gương soi chiếu các nhân vật Câu chuyện được kể bởi nhân vật tôi không diễn ra theo một trình tự trước sau của
sự kiện, tình tiết như trong tiểu thuyết
cổ điển mà các sự kiện, tình tiết được nối kết trong một cấu trúc mới, trật tự mới bằng lối đảo ngược, ráp nối từ một
điểm mốc thời gian nhất định: thời hiện tại Có những sự việc xảy ra trước lại
được đưa ra sau, sự việc xảy ra sau lại
được kể trước Câu chuyện vốn có trong hiện thực ở Cố hương được xảy ra theo trình tự sau:
(1) Ba mươi năm trước: Nhuận Thổ
là một chú bé khỏe mạnh, nhanh nhẹn, quen rồi trở thành thân thiết với tôi vào dịp nhà tôi có công việc
Trang 3Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVI, số 1b-2007 (2) Ba mươi năm sau: tôi về cố
hương chuyển đại gia đình lên thành
phố Những ngày ở cố hương, tôi lại
được gặp Nhuận Thổ, bấy giờ đã thành
một người nông dân thô kệch, mụ mẫm;
quan hệ giữa tôi và Nhuận Thổ đã hoàn
toàn khác trước
(3) Trên chặng hành trình từ cố
hương về thành phố, cháu Hoàng, cháu
tôi nhắc về quan hệ giữa Hoàng với
Thủy Sinh, con Nhuận Thổ, khiến tôi
day dứt khi nghĩ đến quan hệ giữa tôi
với Nhuận Thổ, giữa Hoàng với Thủy
Sinh
(4) Tôi ôm ấp một niềm hy vọng về
tương lai tươi sáng
Câu chuyện này dưới sự dẫn dắt của
người kể ngôi thứ nhất tôi đã không
được kể lại theo trình tự trên mà được
bắt đầu từ thời điểm và các sự kiện đã
xảy ra ở thực tại (2) sau đó mới theo
dòng hồi ức của tôi trở về với quá khứ
30 năm trước (1), rồi câu chuyện lại tiếp
tục triển khai theo trật tự trước sau từ
(3) đến (4)
ở Lễ cầu phúc tình hình cũng tương
tự Câu chuyện trong Lễ cầu phúc vốn
được xảy ra theo trật tự:
(1) Thím Tường Lâm vì chồng chết,
không chịu được sự cay nghiệt của gia
đình chồng, trốn đến làm thuê cho nhà
địa chủ Tư
(2) Thím Tường Lâm an phận với
kiếp nô lệ tại nhà địa chủ Tư nhưng lại
bị mẹ chồng lừa bắt về
(3) Tường Lâm bị mẹ chồng bán cho
một người đàn ông vùng núi để lấy tiền
Thím phản kháng nhưng vẫn không
thay đổi được tình hình, cuối cùng đành
chấp nhận lấy người đàn ông này làm
chồng, sinh được một đứa con trai
(4) Chồng thứ hai của Tường Lâm
ốm chết, con trai bị sói ăn thịt Tường
Lâm bị gia đình chồng đuổi khỏi nhà, phải đi ở lần thứ hai
(5) Lo sợ vì bị trừng phạt về tội lấy hai đời chồng và đau đớn vì những bất hạnh dồn dập, Tường Lâm mất dần khả năng lao động, bị địa chủ Tư đuổi khỏi nhà, phải đi ăn xin
(6) Dịp lễ cầu phúc, tôi về quê chơi, tình cờ gặp Tường Lâm và phải trả lời mấy câu hỏi của thím tôi ngắc ngứ Hôm sau, Tường Lâm qua đời giữa lúc mọi người đang tưng bừng làm lễ cầu phúc
(7) Những suy nghĩ của tôi trước cái chết của Tường Lâm
Được dẫn dắt, kể lại bởi tôi, các sự kiện được tổ chức sắp xếp theo một trật
tự khác hẳn Từ (6) trở về (1) (2) (3) (4) (5)và đến (7)
Việc ráp nối các sự kiện theo một trật tự mới kéo theo sự xuất hiện của nhân vật tôi từ đầu chí cuối tác phẩm Tôi chứng kiến, hiểu biết, và kể cho độc giả nghe một cách tường tận, nhờ vậy
mà những gì ám ảnh nhất đối với tôi
được chuyển tải, tư tưởng quan điểm của tôi được bộc lộ một cách rõ rệt, chân thực Trong các truyện ngắn này, yếu tố thời gian không đảm nhiệm vai trò là trục chính, xâu chuỗi, dẫn dắt sự kiện, tình tiết phát triển như trong văn xuôi truyền thống Đảm nhiệm việc dẫn dắt các tình tiết cốt truyện là diễn biến tâm
lí, là thế giới nội tâm của người kể chuyện ngôi thứ nhất xưng tôi Điều đó
có nghĩa là thời gian trong truyện của
Lỗ Tấn đã có những cấp độ khác nhau: thời gian của hiện thực, thời gian của chuyện kể tức là thời gian của hiện thực
được sắp xếp theo một trình tự mới và thời gian của người kể chuyện (nhân vật tôi)
Trang 4Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVI, số 1b-2007 Vì mạch cảm xúc của nhân vật tôi
giữ vai trò dẫn dắt cốt truyện nên thời
gian trong các truyện ngắn có tính chất
hồi ký của Lỗ Tấn cũng hoàn toàn khác
với thời gian trong tiểu thuyết Minh
Thanh ở Cố hương và Lễ cầu phúc thời
gian đồng hiện Hiện tại và quá khứ
luôn song hành cùng nhau Trong Cố
hương, hình ảnh cố hương hai mươi
năm trước được miêu tả trong sự đối lập
với cố hương thời hiện tại; cậu bé
Nhuận Thổ ba mươi năm trước đối lập
với anh nông dân Nhuận Thổ ba mươi
năm sau; Hai Dương Tây Thi đậu phụ
với chiếc compa Hai Dương; tình bạn
giữa tôi và Nhuận Thổ ba mươi năm
trước với ba mươi năm sau Trong Lễ
cầu phúc, mụ ăn mày Tường Lâm được
miêu tả trong sự đối lập với thím Tường
Lâm năm năm trước
Thủ pháp đồng hiện về thời gian ở
hai truyện ngắn này đã rút ngắn được
khoảng cách về thời gian để làm nổi bật
sự tàn tạ về thể xác và sự tha hóa về
tinh thần một cách nhanh chóng của
con người và cố hương cũng như sự tàn
tạ về thể xác của thím Tường Lâm
Thời gian trong Hát tuồng ngày rước
thần và Người cô độc có khác với thời
gian trong các truyện ngắn trên, được
bắt đầu từ thời hiện tại, sau đó quay trở
về quá khứ và cuối cùng lại trở về với
thực tại
Sự phong phú của các dạng thức thời
gian giúp cho tâm trạng của nhân vật
trữ tình được bộc lộ một cách chân thực,
có chiều sâu, đáp ứng được khát vọng
giãi bày tư tưởng, quan điểm của tác
giả
3 Không chỉ giữ vai trò người kể
chuyện ở ngôi thứ nhất, tôi trong các
truyện ngắn trên còn đóng vai một
nhân vật trong truyện chứng kiến các
biến cố, sự kiện có liên quan đến nhân vật chính, hoặc trực tiếp tham gia vào các sự kiện, biến cố Tôi là người chứng kiến toàn bộ các sự kiện có liên quan
đến các chặng đường đời của nhân vật chính Tường Lâm trong Lễ cầu phúc Tôi là một phần của câu chuyện, vừa chứng kiến lại vừa tham gia vào các sự kiện trong Cố hương, Người cô độc ở
đây tôi cùng với nhân vật chính song hành tồn tại, tôi như chỉ cho người đọc thấy rõ nguyên nhân, lí giải lí do của từng sự kiện cũng như số phận của nhân vật chính Và tôi còn là nhân vật chính trong truyện, kể lại câu chuyện của chính mình như trong Mẩu chuyện nhỏ, Hát tuồng ngày rước thần Câu chuyện được kể lại bởi tôi là những hồi
ức về một quãng đời, một sự kiện đã xảy
ra với tôi, để lại một ấn tượng sâu sắc,
ám ảnh người đọc Tôi, người kể chuyện, nhân vật Tấn là một, không có khoảng cách giữa người kể chuyện tôi
và nhân vật tôi trong truyện Tôi cũng
là một nhân vật như mọi nhân vật khác Có khi tôi được gọi bằng một cái tên cụ thể, cũng có khi chỉ là một nhân vật không tên ở Hát tuồng ngày rước thần và Cố hương, tôi chính là nhân vật Tấn, một nhân vật có mặt trong câu chuyện được kể Tấn đã cùng các bạn bè niên thiếu Song Hỉ, Phát cùng câu tôm, xem hát tuồng, hái trộm đậu Tấn đã từng có một tình bạn sáng trong, đẹp đẽ với Nhuận Thổ lúc ấu thơ, Tấn cũng từng ngạc nhiên xót xa vì sự cách bức trong tình bạn, vì sự đổi thay quá lớn ở Nhuận Thổ, Hai Dương sau quãng thời gian xa cách 30 năm ở Người cô độc, tôi mang tên Thân Phi, Thân Phi có mặt cùng với Ngụy Liên Thù trong các lần gặp gỡ, từ lúc Ngụy Liên Thù là một người cô độc phản kháng xã hội đến lúc
Trang 5Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVI, số 1b-2007 dao động, quay lại hợp tác với các thế
lực đã chống đối trước đây ở Mẩu
chuyện nhỏ, tôi trong vai một trí thức,
nhân vật ngồi trên xe kéo ở Lễ cầu
phúc là người khách về quê vào dịp tết
đã chứng kiến toàn bộ câu chuyện có
liên quan đến nhân vật chính Tường
Lâm Trong tư cách một nhân vật có
mặt trong câu chuyện được kể lại, cùng
tham gia vào các sự kiện biến cố với
nhân vật chính nên tôi vừa có chức
năng khám phá, phát hiện ra thế giới
bên trong của người kể chuyện, vừa
phải bộc lộ thái độ, ngôn ngữ, và giọng
điệu của một nhân vật trong truyện
Như vậy, cái tôi tự thuật với phương
thức trần thuật chủ quan có khả năng
nhìn thấy được mọi biến cố của câu
chuyện, có khả năng đi sâu khám phá
thế giới nội tâm của nhân vật Bằng
phương thức này, nhân vật tôi có điều
kiện để phô diễn tất cả biểu hiện sâu
thẳm trong tâm hồn Cái tôi kí ức có thể
khám phá sự đa dạng, sự phức tạp
trong đời sống nội tâm của chính mình,
nói lên được những ước mơ thầm kín,
những nỗi đau riêng tư, những ám ảnh
vô thức Đúng như lời nhận xét của
MauGam: Mục đích của thủ pháp này
là giúp chúng ta có thể đạt tới sự thật
một cách đầy đặn nhất: nếu có ai nói với
bạn một điều gì xảy ra đối với chính họ,
bạn thật dễ tin, hơn là họ kể về một
chuyện xảy ra với những người khác
/Dẫn theo 5, tr.404/ Trong các truyện
ngắn có tính chất hồi ký của Lỗ Tấn, tôi
và tác giả đứng cùng một bình diện
Tuy nhiên, tôi và Lỗ Tấn không phải là
một dù có một số truyện tôi mang tên
Tấn Giữa tôi với tác giả có sự thống
nhất cao độ về quan điểm tư tưởng Tôi
trong Cố hương, Lễ cầu phúc vừa xót
thương, cảm thông với những số kiếp
bất hạnh, cực nhọc của Tường Lâm, Nhuận Thổ, Hai Dương đồng thời vừa châm biếm, chỉ trích những khuyết tật của họ ở Hát tuồng ngày rước thần tôi trân trọng nâng niu tình cảm trong sáng, ân tình của đám bạn bè quê ngoại Trong Mẩu chuyện nhỏ, tôi cảm phục, kính trọng cách cư xử đàng hoàng cao cả của anh phu xe Trong Người cô
độc, tôi lại ngậm ngùi xót xa cho sự thay đổi quan niệm sống, cho khí phách của một con người
Đặt trong tương quan với những truyện cùng được kể bởi tôi nhưng không mang tính chất hồi ký chúng ta
sẽ thấy sự khác biệt về phương diện tư tưởng tình cảm giữa chúng Tuy cũng
được kể bởi tôi nhưng trong những truyện không phải là hồi ký thì không
có sự thống nhất cao độ, hòa làm một giữa tôi với tác giả Tôi trong Nhật ký người điên cũng căm thù những kẻ ăn thịt người, ước mong cứu lấy trẻ em nhưng nhận thức của tác giả về bản chất xã hội phong kiến tỉnh táo sâu sắc
và mang tính chất khái quát hơn Cũng vậy, ở Khổng ất Kỷ, tôi cũng có sự đồng tình với Khổng ất Kỷ nhưng thái độ lạnh lùng, khinh rẻ của tôi - chú bé bán rượu, không phải là thái độ của tác giả
4 Vai trò của người kể chuyện tôi còn đem lại cho những truyện ngắn có tính chất hồi ký của Lỗ Tấn kiểu kết cấu không giống với kết cấu trong văn xuôi tự sự trước đó Làm nên kết cấu của truyện Lỗ Tấn là mạch tâm lí, dòng chảy cảm xúc của nhân vật tôi chứ không phải là yếu tố thời gian Sự tác
động của ngoại giới và quan hệ với các nhân vật khác đã tạo nên cảm xúc và quá trình tâm lí của nhân vật, dẫn dắt mạch truyện phát triển, phá vỡ lối kết cấu truyền thống theo trật tự thời
Trang 6Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVI, số 1b-2007 gian.Thời gian trong các truyện ngắn kể
trên không tuân theo trật tự tuyến tính,
vận động từ quá khứ đến hiện tại rồi
tương lai mà hoàn toàn phụ thuộc vào
mạch cảm xúc của người kể xưng tôi
Trong các truyện ngắn này có sự kết
hợp giữa sự kiện và tâm tư của tôi một
cách chặt chẽ Những sự kiện tâm lí
như hồi tưởng ký ức, phán xét dính chặt
với sự kiện cuộc sống khó mà tách ra
được ở Cố hương tình cảm da diết,
niềm thương nhớ cố hương của tôi gắn
chặt với các sự kiện từ việc chứng kiến
cảnh tiêu điều, thê lương của cố hương
trong thực tại, từ cuộc tái ngộ với
Nhuận Thổ, người bạn thuở thiếu thời,
với Hai Dương người láng giềng cũ
Tình cảm ấy đã kết tinh thành nỗi niềm
day dứt trong tôi khi nghe câu hỏi của
cháu Hoàng vào thời điểm gia đình tôi
rời xa quê hương Trong Lễ cầu phúc,
những câu hỏi của Tường Lâm với tôi
lúc sang xóm Đông thăm người bạn, cái
chết của thím, thái độ của mọi người Lỗ
Trấn trước cái chết ấy đã gây xáo động
trong tâm hồn tôi, khiến mối đồng cảm
sâu sắc với Tường Lâm ở tôi ngày càng
lớn Mạch tâm trạng của tôi, nhân vật
trung tâm, chủ thể trữ tình trong các
truyện ngắn này đã dẫn dắt câu chuyện
phát triển Cảm xúc của tôi trong các
truyện này được hiện ra ở nhiều sắc
thái, bằng nhiều cách thức khác nhau
như hành động, các trạng thái cảm xúc,
suy nghĩ của nhân vật tôi giống như
sợi chỉ đỏ xuyên suốt các truyện ngắn
Mạch cảm xúc của tôi ở Cố hương được
bộc lộ qua hành động tôi không quản sự
khắc nghiệt của thời tiết, vượt qua cách
trở của không gian và thời gian trở về
quê cũ, qua nhiều trạng thái cảm xúc
lòng tôi se lại, ký ức tôi bỗng dưng như
bừng sáng lên trong chốc lát, tôi như
điếng người đi không nói nên lời, mẹ tôi và tôi đều than thở, buồn cho cảnh nhà anh, tôi và mẹ tôi cũng đều có ý buồn, lòng tôi không chút lưu luyến, tôi vô cùng lẻ loi, sầu muộn, càng thêm ảo não Có mặt nhiều nhất trong mạch cảm xúc của nhân vật tôi là suy nghĩ của tôi: tôi nghĩ bụng (3 lần) tôi nghĩ (1 lần) tôi mong ước (4 lần) Khảo sát Lễ cầu phúc, tình hình cũng tương tự Mạch cảm xúc trong Lễ câu phúc là lòng cảm thương, nỗi trăn trở cho thân phận, cho cuộc đời cay đắng, bất hạnh của một con người Các cảm giác khó chịu trong người, ngạc nhiên hết sức, rợn cả người, cảm giác như gai đâm vào lưng, trong lòng cảm thấy bứt rứt quá, vẫn không yên tâm, lòng tôi lại thêm day dứt, tim tôi bỗng thắt lại, rồi đập dữ dội, kinh hoàng được phối hợp với ngôn ngữ đối thoại của tôi đã làm nên cảm xúc chủ đạo của truyện Ngôn ngữ
đối thoại của tôi ấp úng, mắc mớ khi trả lời các câu hỏi của Tường Lâm:
- Tôi nghĩ có thể có đấy
- Địa ngục à, lí ra thì phải có đấy
Mà cũng vị tất Hừ! Có thể gặp mặt nhau nữa hay không à? Cái đó thực tình tôi cũng không được rõ Thú thực, chết rồi còn linh hồn nữa hay không tôi cũng không
được rõ
Và những câu hỏi của tôi dồn dập, hối hả khi được tin Tường Lâm qua đời:
- Thím Tường Lâm à? Sao thế?
- Chết rồi à?
- Chết lúc nào?
- Làm sao mà chết hở?
Tâm trạng tôi đặc biệt rõ ở lời độc thoại nội tâm, cũng chính là sự tự khám phá, mổ xẻ bản thân trước một sự việc, một số phận con người Chẳng hạn, tôi
đã day dứt, xấu hổ trước hành vi cao
Trang 7Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVI, số 1b-2007 thượng của anh phu xe, một người ít
học vấn hơn so với tôi, đến nỗi tự xỉ vả
mình, tự nhận thấy mình chỉ là một
thằng tôi nhỏ nhen, còn anh phu xe là
một người khổng lồ để rồi tự chất vấn
dằn vặt bằng hàng loạt câu hỏi trong
suy nghĩ:
Thôi thì hẵng tạm không nói đến
việc xảy ra vừa rồi, nhưng cái nắm xu
kia là có ý nghĩa gì? Thưởng cho anh ta
phải không? Tôi mà còn xứng đáng để
thưởng cho một người như anh xe kia ư?
Tôi không thể tự trả lời được
ở Lễ cầu phúc, lời độc thoại nội tâm
chính là những dằn vặt của tôi sau
những câu trả lời thiếu trách nhiệm với
Tường Lâm và khi được tin Tường Lâm
qua đời Tôi đã bốn lần nghĩ bụng để
kiểm điểm bản thân, để tự bênh vực cho
mình, để day dứt mãi về một kiếp người
đầy bất hạnh, khổ đau
ở Cố hương, lời độc thoại nội tâm là
những trăn trở của tôi về Nhuận Thổ,
về mối quan hệ giữa tôi với Nhuận Thổ,
giữa Hoàng với Thủy Sinh, được tập
trung cao nhất ở niềm mong ước của
nhân vật tôi Còn nữa, đoạn kết của các
truyện ngắn, nhân vật tôi bộc lộ rõ nhất
quan điểm tư tưởng và thái độ đối với
cuộc sống Dù hiện thực được phản ánh
trong các truyện này bi thảm, đau
thương (Cố hương, Lễ cầu phúc) nhưng
không vì thế mà hy vọng về một tương
lai tươi sáng ở tôi bị thui chột Cảnh
tượng một vầng trăng tròn vàng thắm
treo lơ lửng trên bầu trời và hình ảnh
những con đường trên mặt đất (Cố
hương) là niềm hy vọng của tôi về mối
quan hệ tốt đẹp cho thế hệ trẻ, cảm
tưởng "như nhìn thấy trời đất quỷ thần
sau khi về hâm hưởng rượu thịt, hương
hoa, đều say mềm, bây giờ đang bước đi
chuếnh choáng giữa không trung" (Lễ cầu phúc) là thái độ xót xa cho kiếp sống bất hạnh của Tường Lâm, là sự mỉa mai vào không khí tưng bừng của buổi lễ cầu phúc nhằm tô đậm thói sống vô tâm, ích kỷ của người đời
Tóm lại, với người kể chuyện ngôi thứ nhất truyện ngắn có tính chất hồi
ký của Lỗ Tấn đã xuất hiện dạng thức truyện trong truyện nghĩa là nhân vật người kể chuyện đồng thời cũng là nhân vật chính của truyện Dùng hình thức trần thuật chủ yếu ở ngôi thứ nhất, truyện ngắn của Lỗ Tấn đã tạo được một bước tiến quan trọng trong việc tái tạo và phản ánh hiện thực Ngôi thứ nhất trong hình thức trần thuật tạo nên một nhân vật tôi mang tính chất xã hội tràn đầy sức mạnh phản kháng và khát vọng làm chủ xã hội
5 Tìm hiểu nhân vật tôi ở các truyện ngắn có tính chất hồi ký của Lỗ Tấn sẽ có được cái nhìn trọn vẹn về hình tượng tôi Đấy chính là một nhân vật chính diện, tích cực, luôn quan tâm
đến vận mệnh quần chúng Trung Hoa,
đến việc cải tạo xã hội Trung Hoa Đó là nhân vật chúng ta có thể hình dung
được dáng dấp nhân vật này Đó là một người trí thức yêu nước, có lòng ưu ái sâu xa đối với vận mệnh của Tổ quốc và của nhân dân, đang nghiêm khắc phấn
đấu cải tạo mình theo phương hướng
đạo đức của người lao động Bức ảnh
mà có người tưởng tượng ra được sau khi đọc Gào thét, Bàng hoàng chính là chân dung của nhân vật này Nó mang nhũng nét cơ bản của chân dung tác giả
Lỗ Tấn trong thời gian viết Gào thét, Bàng hoàng [6, tr.63]
Trang 8Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVI, số 1b-2007
Tài liệu tham khảo
[1] Nguyễn Thị Bích Hải, Văn học Châu á trong trường phổ thông, NXB Giáo dục, 2002
[2] Nguyễn Thái Hòa, Những vấn đề thi pháp của truyện, NXB Giáo dục, 2000 [3] Phương Lựu (chủ biên), Lí luận văn học, NXB Giáo dục, 2003
[4] Lỗ Tấn, Truyện ngắn, Trương Chính dịch, NXB Văn hoá, 2004
[5] Bùi Việt Thắng, Truyện ngắn những vấn đề lý thuyết và thực tiễn thể loại, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2000
[6] Lương Duy Thứ, Lỗ Tấn phân tích tác phẩm, NXB Giáo dục, 2004
[7] Trần Đình Sử (chủ biên), Tự sự học, NXB Đại học sư phạm, 2004
SUMMARY
The character named “I” in some Lo Tan’s
reminiscenes short stories
Lo Tan’s short stories, especially the reminiscences ones, display the renovation of the reporting prose compared with the traditional prose Its structure is the same as the autobiographical way, telling the events happening
in the link with the teller addressed “I” From the beginning to the end, Lo Tan’s short stories are told by the character named “I” revealing the authority of the writer in misleading the readers to admit what he says This article, to some extent, makes clear that creative and unique way of writing