Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVI, số 1A-2007Tách và xác định cấu trúc của ββββ-amyrin từ cành cây trám đen Canarium Nigrum Lour.. Cấu trúc của hợp chất này đã được xác định bằng
Trang 1Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVI, số 1A-2007
Tách và xác định cấu trúc của ββββ-amyrin từ cành cây trám đen (Canarium Nigrum (Lour.) ENgl.) ở Nghệ An
Hoàng Văn Lựu (a), Trần Đình Thắng (a),
Võ Thị Ngọc Tân (b), Lê Thị Thu Hiệp (c) Tóm tắt: Từ cành cây trám đen (Canarium nigrum (Lour.) Engl.) ở Nghệ An chúng tôi
đã phân lập được β-amyrin là hợp chất loại tritecpenoit Cấu trúc của hợp chất này đã
được xác định bằng các phương pháp phổ
I Mở đầu
Cây trám đen còn gọi là cây bùi, ô lãm, tên khoa học: Canarium nigrum Lour Engl hay Canarium pimela Keen-Pimela nigra Lour và Canarium tramdenanum Dai et Yakovl Cây cao trung bình, lá kép hình lông chim, dài 20-25cm, gồm bốn đôi lá chét Hoa mọc thành thuỳ mang những nhánh gồm nhiều chùm có 6-10 hoa Quả hình trứng khi chín có màu tím đen sẫm, dài 3-4cm, rộng 2cm, hạt cứng có 3 ngăn Mùa quả vào tháng 10-12 [1,2] Trám đen có ở Nam Trung Quốc, Hải Nam, Lào, Cămpuchia ở nước ta, cây mọc hoang trong rừng nửa rụng lá dưới 500m ở Bắc Bộ và Trung Bộ trên đất ẩm hoặc hơi khô và được trồng nhiều ở các tỉnh Thái Nguyên, Phú Thọ, Nghệ An…[3]
Cây chứa nhựa dầu là những khối mềm màu trắng vàng; có hình dạng và cấu trúc hơi giống sáp ong, mùi thơm nồng, vị cay; nhựa dầu chứa tinh dầu và nhựa Tinh dầu lá trám đen gồm 26 hợp chất và đã xác định được 22 hợp chất Tinh dầu gồm chủ yếu các monotecpenoit Các monotecpen hydrocacbon α-phellandren (28,15%), guaia-1(5), 11-dien 15,72%, α-pinen (13,28%), ∆3-caren (10,31%) và p-mentha-1(7)-3-dien (7,37%) là các hợp chất chính Tinh dầu từ nhựa khô trám đen gồm có hơn 30 hợp chất, trong đó đã xác định 23 hợp chất Tinh dầu chủ yếu là secquitecpen (monotecpen đã bay hết) Thành phần chính là: copaen (23,18%); τ-cadinen (12,3%); p-meth-3-en, 2-isopropenyl-1- vinyl (6,36%); cadina-4,9-dien (6,19%); và cadina-1(10)-4-dien (6,09%) Thành phần hoá học của dịch chiết cloroform từ vỏ cây trám đen gồm có hơn 35 hợp chất, trong đó 24 hợp chất đã được nhận diện, thành phần hoá học của dịch chiết cloroform chủ yếu là monotecpen và secquitecpen Tinh dầu từ nụ non trám đen có 29 hợp chất, trong đó 15 hợp chất đã
được xác định Thành phần chính của tinh dầu nụ non trám đen là: β-pinen (25,19%), γ-elemen (11%), β-caryophylen (7,25%) và tecpinen-4- ol (4,95%) [4]
Quả có vị chua ngọt, bùi, béo, có tác dụng sinh tân dịch, giải khát, thanh giọng, giải độc rượu, giải độc cá, chữa ăn nhầm cá nóc có độc, ăn phải cá thối, hóc xương cá Dùng ngoài chữa nứt nẻ da do khô lạnh, lở ngứa nhất là lở miệng không há ra được và trị sâu răng Rễ có vị ngọt, trị phong thấp Lá có vị hơi đắng, hơi chát;
có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, trị mạo cảm, viêm đường hô hấp trên, viêm phổi, sang thũng ghẻ lở
Trang 2Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVI, số 1A-2007
II thực nghiệm
Mẫu cây trám đen được thu hái ở Thanh Chương, Nghệ An vào tháng 4/2005 Mẫu cành được cắt nhỏ phơi, sấy khô ở 400C sau đó đem nghiền nhỏ Bột cành (11kg)
được chiết hồi lưu cách thuỷ với metanol Dịch chiết được cất cách thuỷ thu hồi dung môi thu được cao metanol (207g) Chiết lần lượt với n-hexan, cloroform, n-butanol Cất thu hồi dung môi bằng cất quay chân không thu được khối lượng các cao tương ứng là: 13g, 10g và 143g Cao n-butanol được phân tách trên cột silicagel, kích thước cột (60mm x 1100mm), sử dụng silicagel cỡ hạt 230-400/mesh (0,040-0,063mm) với
hệ dung môi rửa giải: CHCl3: CH3OH: H2O (30: 1: 0,05; 20: 1: 0,05; 10: 1: 0,05; 5: 1: 0,05) thu được 125 phân đoạn Phân đoạn 5, 70, 94 thu được chất rắn màu trắng Tinh chế và kết tinh lại nhiều lần bằng metanol và axeton thu được chất A, B và C tương ứng
Phổ khối lượng EI-MS được ghi trên máy HP 5989 B-MS tại Viện hoá học-Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam, với năng lượng bắn phá 70 eV Phổ 1H- NMR
được đo trên máy BRUKER 500 MHz, phổ 13C-NMR được đo trên máy BRUKER 125 MHz tại Viện Hoá học-Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam
III Kết quả và thảo luận
Xác định cấu trúc của C chất rắn vô định hình, không màu, không tan trong cloroform, dễ tan trong trong metanol Phổ khối va chạm electron (EI-MS) cho khối lượng phân tử 426 (C30H50O)
Mảnh có số khối 218 là sự do phân cắt Retro-Diels-Alder
O
H
+
+
O H +
m/e = 218 (100%)
-CH3
C15H23+
Phổ 1H-NMR xác nhận sự có mặt của 1 proton liên kết đôi ở 5,19 ppm Tín hiệu cộng hưởng từ 3,21 đến 3,22 ppm là của proton ở vị trí cacbon số ba Tín hiệu cộng hưởng từ 0,87 đến 1,44 ppm đặc trưng cho proton của 8 nhóm CH3 Tín hiệu
Trang 3Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVI, số 1A-2007
cộng hưởng từ 1,46 đến 2,17 ppm là của proton của nhóm -CH, -CH2 của vòng amyrin
Bảng 12: Số liệu phổ 13C-NMR của hợp chất C
STT cacbon
Độ dịch chuyển hoá
học (ppm)
STT cacbon Độ dịch chuyển hoá học (ppm)
Các số liệu phổ 1H-NMR, 13C-NMR, EI-MS phù hợp cấu trúc của chất C là β-myrin
O H
1 2 3 4
10 5 6
20 21 22
28 17 16
12 11
13 14 9
8
27 15
19 18
25
Trang 4Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVI, số 1A-2007
Kết luận
Tiến hành nghiên cứu thành phần hoá học cành cây trám đen (Canarium nigrum (Lour.) Engl ở Nghệ An, chúng tôi đã thu được một số kết quả sau:
- Bằng các phương pháp sắc ký và kết tinh phân đoạn đã phân lập được chất
A, B và chất C
- Khảo sát cấu trúc của C bằng phương pháp phổ EI-MS, 1H-NMR, 13C-NMR, DEPT Kết quả thu được cho biết: chất C là β-amyrin
Tài liệu tham khảo
[1] Phạm Hoàng Hộ, Cây cỏ Việt Nam, NXB Montreal, 1992
[2] Đỗ Tất Lợi, Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam, NXB Y học, 1999
[3] Võ Văn Chi, Trần Hợp, Cây có ích ở Việt Nam, Tập 1, NXB Giáo dục, 1999 [4] Trần Đình Thắng, Nghiên cứu thành phần hoá học của một số cây thuộc họ Trám (Burseraceae) ở Nghệ An, Luận văn Thạc sĩ hoá học, 2001
Summary
Separation and structure elucidation of β-amyrin from
Canarium nigrum (Lour.) Engl in nghe an
From branch of Canarium nigrum (Lour.) Engl in Nghe An province was isolated β-amyrin, one triterpenoid compound The structure of this compound was elucidated by spectroscopy methods
(a) khoa hoá học, trường Đại học Vinh
(b) Cao học 12 Hóa, trường Đại học Vinh
(c) Cao học 14 Hóa, trường Đại học Vinh