Đây là một mô hình giáo dục mới, đáp ứng nhu cầu học tập suốt đời của mọi người trong xã hội học tập.. Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng đã chỉ rõ: “Chuyển dần mô hì
Trang 1Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVII, số 1B-2008
Chức năng của Trung tâm học tập cộng đồng
Nguyễn Xuân Đường (a)
Tóm tắt Bài báo làm rõ sự cần thiết phải phát triển các trung tâm học tập cộng
đồng (TTHTCĐ) Đây là một mô hình giáo dục mới, đáp ứng nhu cầu học tập suốt đời của mọi người trong xã hội học tập Từ đó, bài báo đề cập đến một số vấn đề lý luận của TTHTCĐ như: khái niệm TTHTCĐ, chức năng giáo dục, chức năng thông tin - tư vấn và chức năng phát triển cộng đồng
ự nghiệp công nghiệp hoá, hiện
đại hoá đòi hỏi chúng ta phải đổi
mới toàn diện hệ thống giáo dục và đào
tạo, chấn hưng nền giáo dục nước nhà
theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá và
xã hội hoá
Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc
lần thứ X của Đảng đã chỉ rõ: “Chuyển
dần mô hình giáo dục hiện nay sang mô
hình mở - mô hình xã hội học tập
(XHHT), với hệ thống học tập suốt đời,
đào tạo liên tục, liên thông giữa các bậc
học, ngành học; xây dựng và phát triển
hệ thống học tập cho mọi người và
những hình thức học tập, thực hành
linh hoạt, đáp ứng nhu cầu học tập
thường xuyên; tạo nhiều khả năng, cơ
hội khác nhau cho người học, bảo đảm
công bằng xã hội trong giáo dục” (1)
TTHTCĐ là mô hình giáo dục mới,
ngoài nhà trường, được xây dựng trên
các địa bàn xã, phường, thị trấn, thoả
mãn nhu cầu học tập suốt đời của người
dân trong cộng đồng
Phát triển mô hình TTHTCĐ đã trở
thành một xu thế tất yếu nhằm thực
hiện các chương trình xoá mù chữ, giáo
dục tiếp tục sau khi biết chữ và đào tạo
nguồn nhân lực cho địa phương, đáp
ứng mục tiêu xây dựng XHHT
1 Khái niệm TTHTCĐ
Xung quanh khái niệm TTHTCĐ có nhiều định nghĩa khác nhau Sau đây là một số định nghĩa tiêu biểu:
- TTHTCĐ là cơ sở giáo dục không chính quy của một xã/phường/làng/bản
do cộng đồng địa phương đứng ra thành lập và quản lý, nhằm góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân
và phát triển cộng đồng thông qua việc tạo cơ hội học tập suốt đời cho họ
- TTHTCĐ là mô hình giáo dục mới, ngoài nhà trường được tổ chức trên các
địa bàn xã phường, tập trung vào việc
tổ chức các hình thức học tập đa dạng, không chính quy theo hướng cần gì học nấy: xoá mù chữ, bổ túc văn hoá, phổ biến các chuyên đề khoa học kỹ thuật, thời sự chính sách, pháp luật, dạy tin học, ngoại ngữ… cho những đối tượng là người lao động
- TTHTCĐ là một tổ chức giáo dục không chính quy của cộng đồng, do cộng
đồng và vì cộng đồng; là một mô hình giáo dục mới có khả năng tạo cơ hội học tập suốt đời cho mọi người dân trong cộng đồng và phát huy sự làm chủ và tham gia tích cực của cộng đồng đối với giáo dục, là cơ chế có hiệu quả trong việc thực hiện xã hội hoá giáo dục, đặc biệt trong lĩnh vực xoá mù chữ và
Nhận bài ngày 27/3/2008 Sửa chữa xong 12/4/2008
(1) Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X, NXB CTQG, Hà Nội, 2006, trang 95
S
Trang 2Nguyễn Xuân Đường của Trung tâm học tập cộng đồng, Tr 19-22
giáo dục thường xuyên
- TTHTCĐ là một mô hình mới,
hướng tới XHHT nhằm thực hiện các
mục tiêu: tạo điều kiện thuận lợi cho
mọi người trong cộng đồng được học tập
bình đẳng, được trang bị kiến thức
nhiều mặt, góp phần nâng cao mặt
bằng dân trí, khuyến học, tăng năng
suất lao động, giải quyết việc làm, lành
mạnh hoá các quan hệ xã hội cộng
đồng
- TTHTCĐ là cơ sở giáo dục được
thành lập tại xã, phường, thị trấn hoạt
động theo phương thức giáo dục không
chính quy TTHTCĐ được lập ra nhằm
cung cấp cơ hội học tập cho mọi người
trong xã, phường, thị trấn để phát triển
nguồn nhân lực, cải thiện đời sống và
phát triển cộng đồng, xây dựng XHHT,
góp phần thực hiện sự phát triển kinh
tế, văn hoá, xã hội tại địa phương
- TTHTCĐ là địa điểm học tập ở
cộng đồng, là đầu mối liên kết để tất cả
các ban ngành, đoàn thể cùng với
Ngành giáo dục và nhà trường cung
ứng/tổ chức các cơ hội học tập, các hoạt
động tuyên truyền giáo dục tới mọi
người dân, dưới sự quản lí, điều phối
chung của UBND xã Mọi người dân
trong cộng đồng có thể đến TTHTCĐ để
tìm cho mình một chương trình, hình
thức và phương thức học phù hợp với
điều kiện và hoàn cảnh cụ thể của mỗi
người
Như vậy, theo chúng tôi, khi nói tới
TTHTCĐ là nói tới một mô hình giáo
dục mới, được mở ở xã/ phường/ làng/
bản TTHTCĐ thuộc lĩnh vực giáo dục
thường xuyên, có khả năng to lớn trong
việc đáp ứng nhu cầu học tập suốt đời
của mỗi người dân và của cả cộng đồng,
góp phần nâng cao dân trí, đào tạo
nhân lực, hướng tới mục tiêu xây dựng
cả nước trở thành một XHHT
2 Chức năng của TTHTCĐ
Để định hướng cho quá trình hoàn thiện quy chế tổ chức, mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng và năng lực hoạt
động của TTHTCĐ, cần phải giải quyết nhiều vấn đề lý luận liên quan đến mô hình giáo dục này,trong đó có vấn đề Chức năng của TTHTCĐ
Theo chúng tôi, TTHTCĐ có các chức năng sau đây:
2.1 Chức năng giáo dục
Đây là chức năng quan trọng nhất của TTHTCĐ TTHTCĐ trước hết phải
là một địa điểm học tập suốt đời của người dân trong cộng đồng Người dân
có thể đến đây bất cứ khi nào họ muốn,
để học hỏi những điều cần thiết cho cuộc sống, cho sản xuất hàng ngày của mình TTHTCĐ còn là nơi khuyến khích thói quen đọc sách báo,học tập thường xuyên, suốt đời Chức năng giáo dục của TTHTCĐ được thể hiện ở những điểm dưới đây:
- TTHTCĐ thực hiện các chương trình giáo dục khác nhau
TTHTCĐ thực hiện các chương trình xoá mù chữ, giáo dục tiếp tục sau khi biết chữ và các chương trình giáo dục đáp ứng yêu cầu của người học trong cộng đồng dân cư Không ở cơ sở giáo dục nào, chương trình giáo dục nào lại đa dạng, phong phú như ở các TTHTCĐ Việc thực hiện các chương trình giáo dục khác nhau tạo điều kiện thuận lợi để mọi người dân đều có thể tham gia học tập một cách chủ động, phù hợp với nhu cầu cá nhân của mình
- TTHTCĐ tổ chức giáo dục liên tục, giáo dục thường xuyên
Giáo dục liên tục, giáo dục thường xuyên là một nét chủ đạo của giáo dục trong thế kỉ XXI Chiến lược phát triển giáo dục của UNESCO đã dành hai điều
đầu tiên cho giáo dục thường xuyên, đó
Trang 3Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVII, số 1B-2008
là: giáo dục thường xuyên phải là cơ sở
của mọi chính sách giáo dục; giáo dục
thường xuyên đối với mọi lứa tuổi và
trong suốt cuộc đời Vì thế,việc chuyển
nền giáo dục sang hệ thống giáo dục
suốt đời, hiện đang là một trong những
mục tiêu ưu tiên của nhiều nước trên
thế giới, trong đó có Việt Nam
- TTHTCĐ hình thành và nâng cao
kỹ năng lao động cho người dân
ở TTHTCĐ, người dân có thể được
hình thành và nâng cao kỹ năng lao
động của mình thông qua các lớp tập
huấn, học tập những người sản xuất
giỏi, những nghệ nhân đang sống ở địa
phương; qua các phương tiện giáo dục
hoặc qua những việc làm thực tế hàng
ngày Những kỹ năng này sẽ tạo điều
kiện cho nhân dân tăng thu nhập, góp
phần cải thiện nền kinh tế cộng đồng
- TTHTCĐ góp phần giảm thiểu
những cản trở trong giáo dục
Trong giáo dục, nhất là đối với giáo
dục không chính quy, người học thường
phải đối mặt với những khó khăn về
thời gian, không gian, tuổi tác, tập tục,
ngân sách eo hẹp… Hơn nữa, họ lại
chịu sự chi phối của những trạng thái
tâm lý đối lập nhau: tự ti và tự tôn Cả
hai trạng thái tâm lý này đều ảnh
hưởng trực tiếp đến kết quả học tập của
người học, nhất là người lớn Ngoài ra,
những trạng thái tâm lý khác, như:
không yên tâm học tập, không tập
trung tư tưởng cho học tập cũng tác
động đến người học Các TTHTCĐ có
thể giảm thiểu những cản trở đó
- TTHTCĐ đáp ứng nhu cầu học tập
của người lớn
Giáo dục người lớn là một xu thế tất
yếu của thời đại, có ảnh hưởng đến
những thay đổi sâu sắc về chính trị,
kinh tế, xã hội, khoa học, kỹ thuật
Ngày nay, những tư tưởng về học tập
suốt đời, học tập dựa trên năng lực, học tập tự chủ và học tập theo hợp đồng là những ý tưởng gắn bó với giáo dục người lớn Trong giáo dục người lớn, vấn
đề tổ chức hoạt động học tập cho học viên có một ý nghĩa rất quan trọng Vấn
đề này chỉ có thể được giải quyết một cách hiệu quả ở các TTHTCĐ
2.2 Chức năng thông tin và tư vấn TTHTCĐ không chỉ là một địa điểm học tập mà còn là một địa điểm thông tin, tư vấn ở những vùng nông thôn xa xôi, hẻo lánh, chưa có thư viện và còn thiếu các phương tiện thông tin đại chúng thì TTHTCĐ đóng vai trò như một thư viện nhỏ, một Trung tâm đọc sách của làng/xã hoặc một Trung tâm thông tin của cộng đồng Người dân có thể đến TTHTCĐ để tìm hiểu các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, những vấn đề thời sự trong nước, thế giới và ở địa phương mình, hoặc xin chỉ dẫn về một kế hoạch làm ăn, giải quyết những khó khăn, khúc mắc trong gia đình… Còn ở những nơi có điều kiện thuận lợi về trao đổi thông tin thì TTHTCĐ cần tập trung vào việc thực hiện chức năng tư vấn
Những vấn đề mà người dân cần
được tư vấn rất đa dạng, phong phú: từ kinh nghiệm sản xuất, kinh doanh đến thị trường, hàng hoá; từ sức khoẻ, tâm lý- tình cảm đến cuộc sống lứa đôi, gia
đình; từ chế độ, chính sách đến pháp luật… Nếu TTHTCĐ làm tốt chức năng tư vấn thì không những giúp người dân
ở cộng đồng tự giải quyết được những khó khăn thường nhật của mình mà còn góp phần mở rộng dân chủ ở cơ sở 2.3 Chức năng phát triển cộng đồng TTHTCĐ là của cộng đồng, gắn bó máu thịt với cộng đồng TTHTCĐ chỉ có thể tồn tại và phát triển nếu như nó
Trang 4Nguyễn Xuân Đường của Trung tâm học tập cộng đồng, Tr 19-22
biết dựa vào cộng đồng, biết phát huy
sự tham gia và quyền làm chủ của cộng
đồng TTHTCĐ không chỉ là Trung tâm
học tập, Trung tâm thông tin - tư vấn
mà còn là nơi tổ chức các sinh hoạt
chung, các hoạt động văn hoá - văn
nghệ, thể dục - thể thao của cộng đồng
Người dân có thể tham gia sưu tầm,
ghi chép các câu chuyện dân gian, các
phong tục, bài ca, điệu múa… nhằm bảo
tồn văn hoá dân tộc Đồng thời, người
dân cũng có thể sử dụng vốn văn hoá để
hình thành các tiết mục phục vụ cho
sinh hoạt tập thể của cộng đồng
Nếu làm được như thế, TTHTCĐ
vừa góp phần phát triển cộng đồng,vừa
trở nên hấp dẫn và thu hút nhiều tầng
lớp nhân dân đến với TTHTCĐ hơn Vì
thế, TTHTCĐ phải xem việc hỗ trợ các
hoạt động chung của cộng đồng là một
chức năng không thể thiếu được của
mình
Ngoài ra, TTHTCĐ còn phải góp phần đắc lực vào việc nâng cao chất lượng cuộc sống của cộng đồng thông qua các buổi nói chuyện chuyên đề, phổ biến khoa học thường thức… Người dân
có thể phát triển phúc lợi cộng đồng bằng cách duy trì phong trào giữ gìn sức khoẻ, phòng ngừa bệnh tật, nuôi dưỡng con cái khoa học, ăn ở vệ sinh, cải thiện môi trường…
Tóm lại: TTHTCĐ là một mô hình giáo dục mới, đáp ứng nhu cầu học tập thường xuyên, học tập suốt đời của người dân TTHTCĐ có các chức năng giáo dục, thông tin tư vấn và phát triển cộng đồng Để TTHTCĐ thực hiện tốt chức năng của mình đòi hỏi phải có sự quan tâm của các cấp chính quyền và ngành giáo dục
Tài liệu tham khảo
[1] Phạm Tất Dong, Xây dựng XHHT, biện pháp quan trọng để đào tạo nguồn nhân lực phục vụ CNH-HĐH, Kỷ yếu Hội thảo khoa học “Tâm lý học, Giáo dục học trong thời kỳ đổi mới: Thành tựu và triển vọng”, Hà Nội, 2006
[2] Nguyễn Xuân Đường, Tìm hiểu về triết lý của TTHTCĐ, Tạp chí Giáo dục, số 156, tháng 2/2007
[3] Nguyễn Văn Nghĩa, TTHTCĐ - mô hình lý tưởng cho xã hội học tập, Báo Nhân Dân, số ra ngày 21/8/2005
SUMMARY
The functions of Community Learning Center
In the article the author has emphasized the need for the development of Community Learning Center This is a new educational model ansewring the demands of people's whole - life studies Then the article mentioned a theory of its functions such as: concept of community learning center, education, information - consultation and community development
(a) Uỷ Ban Nhân dân Tỉnh Nghệ An.