Hệ thống e-learning là một môi trường dạy học sử dụng e-learning, trong đó các cá nhân cũng như các thành phần có thể tương tác với nhau thuận tiện, an toàn và được cá thể hoá cho việc h
Trang 1Trần Trung một số đặc điểm dạy học trong môi trường …, Tr 80-84
một số đặc điểm dạy học trong môi trường e-learning
Trần Trung (a)
Tóm tắt E-learning là thuật ngữ chỉ việc đào tạo hay học tập được quản lý, phân phối và hợp tác thông qua công nghệ thông tin và truyền thông Hệ thống e-learning gồm hai thành phần chính đó là hệ thống xây dựng nội dung bài giảng - Content Authoring System (CAS) và hệ thống quản lý học tập - Learning Management System (LMS) Sản phẩm trung gian để kết nối hai hệ thống này chính là các khoá học trực tuyến - coursware Trong khi CAS cung cấp các phần mềm hỗ trợ giáo viên tạo lập nội dung của khoá học thì LMS lại là nơi quản lý và phân phát nội dung khoá học tới học sinh Trong bài báo này, chúng tôi phân tích đặc điểm của e-learning, những thuận lợi và khó khăn khi chuyển từ đào tạo truyền thống sang e-learning, đồng thời phân tích những thay đổi mới về đặc điểm của các thành tố trong môi trường e-learning
Từ khoá: e-learning, phương pháp dạy học
Hệ thống e-learning là một môi trường dạy học sử dụng e-learning, trong đó các cá nhân cũng như các thành phần có thể tương tác với nhau thuận tiện, an toàn
và được cá thể hoá cho việc học tập Hệ thống e-learning tham gia quá trình dạy học với vai trò là phương tiện dạy học cung cấp cho giáo viên (GV) phần mềm tạo lập và quản lý khoá học trực tuyến (KHTT), quản lý học sinh (HS), phân phối nội dung học tập
1 Đặc điểm của e-learning
- Không bị giới hạn bởi không gian và thời gian: HS có thể linh hoạt lựa chọn KHTT từ MVT có kết nối internet ở bất cứ đâu
- Tính linh hoạt: KHTT theo nhu cầu HS không nhất thiết phải tuân theo một thời gian biểu cố định Vì thế HS có thể lựa chọn, tham gia khoá học tuỳ theo hoàn cảnh, điều kiện, nhu cầu của mình
- Truy nhập ngẫu nhiên: Bảng danh mục bài giảng sẽ cho phép HS lựa chọn phần bài giảng, tài liệu một cách tuỳ ý theo trình độ kiến thức và điều kiện truy cập mạng của mình HS tự tìm ra các kĩ năng học cho riêng mình với sự giúp đỡ của những tài liệu trực tuyến
2 Những thuận lợi và khó khăn khi chuyển từ đào tạo truyền thống sang e-learning
2.1 Đối với cán bộ quản lý và giáo viên
- Thuận lợi: Giảm chi phí đào tạo Sau khi đã phát triển xong một khoá học e-learning có thể dạy hàng nghìn HS với chi phí chỉ cao hơn một chút so với tổ chức
đào tạo cho một nhóm nhỏ HS; Tăng số lượng học sinh (Việc học trên mạng có thể
đào tạo cấp tốc cho một lượng lớn HS mà không bị giới hạn bởi số lượng GV hướng dẫn hoặc lớp học); Chi phí ít hơn: Các máy chủ và phần mềm cần thiết cho việc học trên mạng có chi phí rẻ hơn rất nhiều so với phòng học, bảng, bàn ghế, và các cơ sở vật chất khác; Tổng hợp được kiến thức; Việc học trên mạng có thể
Trang 2trường Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVIII, số 3A-2009
giúp HS nắm bắt được kiến thức của GV, dễ dàng sàng lọc và tái sử dụng chúng; GV
và HS không phải đi lại nhiều
- Khó khăn: Chi phí phát triển một khoá học lớn: Việc học qua mạng còn mới
mẻ và cần có kỹ thuật để thiết kế khoá học Triển khai một lớp học e-learning tốn gấp 4 - 10 lần so với một khoá học thông thường với nội dung tương đương; Yêu cầu
kỹ năng mới: Những người có khả năng giảng dạy tốt trên lớp chưa chắc đã có trình
độ thiết kế khóa học trên mạng Phía cơ sở đào tạo có thể phải đào tạo lại một số GV; Không phải bất kỳ môn học nào cũng có thể đào tạo bằng e-learning: như Giáo dục thể chất, Âm nhạc, Mỹ thuật
2.2 Đối với học sinh
- Thuận lợi: Có thể học bất cứ lúc nào, tại bất kỳ nơi đâu; HS có thể tiết kiệm chi phí đi lại tới nơi học Đồng thời, họ có thể dễ dàng điều chỉnh thời gian học phù hợp với thời gian làm việc của mình HS có thể tự quyết định việc học của mình, chỉ học những gì cần thiết Nâng cao tính nhân văn của nền giáo dục, tạo cơ hội học tập cho những HS vùng khó khăn và học sinh khuyết tật
- Khó khăn: Trước khi có thể bắt đầu khoá học, HS phải thông thạo các kỹ năng mới; Việc học có thể buồn tẻ, một số HS sẽ cảm thấy thiếu quan hệ bạn bè và
sự tiếp xúc trên lớp; Việc học qua mạng yêu cầu bản thân HS phải có trách nhiệm cao hơn đối với việc học của chính mình
3 Vai trò của giáo viên và học sinh trong môi trường e-learning
Môi trường là toàn bộ các thành tố vật chất cũng như tinh thần có tác động qua lại với chủ thể, chi phối hình thức, tính chất và kết quả hoạt động của chủ thể
Đặc trưng của môi trường là cấu trúc các thành tố tạo nên môi trường và tương quan giữa các thành tố đó
Trong môi trường e-learning, các KHTT có những tác động: Thực hiện vai trò giảng dạy như một GV; Cung cấp tài liệu học tập mới có tính tương tác, dễ mang, dễ cập nhật; Cung cấp nguồn tài nguyên học tập phong phú, rất dễ truy cập, phân phối
và có thể khai thác linh hoạt; Cung cấp công cụ học tập mới có khả năng hợp tác với người sử dụng để giúp người sử dụng khai thác hết khả năng làm việc của họ; Cung cấp kênh giao tiếp, truyền thông mới giữa GV và HS, giữa HS với HS, giữa HS với các đối tượng khác; Cung cấp công cụ kiểm tra, đánh giá mới khách quan và chính xác; Cung cấp một hệ thống và công cụ quản lý dạy học mới
Như thế, sự xuất hiện của hệ thống e-learning trong dạy học tạo cơ sở để có những thay đổi căn bản trong môi trường dạy học Trong đó, khả năng thay đổi rõ nhất, quan trọng nhất là diện mạo và vai trò của GV, HS, nội dung và tài liệu học tập Khi tích hợp hệ thống e-learning vào môi trường lớp học, số các thành tố cơ bản của lớp học về cơ bản vẫn như cũ, nhưng từng thành tố có những thay đổi như sau:
3.1 Vai trò của học sinh
HS không chỉ là những người đang "ngồi" trong lớp học, mà là những người
đang "hiện diện" và chia sẻ cùng một chủ đề học tập, cùng tham gia các hoạt động học với những HS khác và với GV đang làm việc trong lớp (qua hệ thống e-learning)
HS cũng có thể không cùng lứa tuổi, dân tộc, quốc tịch… nhưng điểm chung giữa những HS là cùng chấp nhận KHTT và vượt qua vòng kiểm tra kiến thức đầu vào
Trang 3Trần Trung một số đặc điểm dạy học trong môi trường …, Tr 80-84
3.2 Vai trò của giáo viên
Trong môi trường e-learning, không chỉ có GV đang trực tiếp ở trong lớp tham gia vào các hoạt động trình bày tài liệu, trao đổi thảo luận, giải pháp thắc mắc, nhưng còn có thể có thêm những GV hoặc chuyên gia khác Sự "tham gia" của các
GV, chuyên gia này có thể là trực tiếp trên lớp hoặc qua mạng internet Vai trò của
GV trở nên linh động hơn, bao gồm một phạm vi rất rộng: Giáo dục, hướng dẫn, dạy học, cố vấn, nghiên cứu lý thuyết học tập, lập chương trình đào tạo, chuyên gia chuyên ngành, kiểm tra đánh giá… Để thành công trong một KHTT thì GV không những phải phát triển những kỹ năng sư phạm mới mà còn phải tiếp thu những kỹ năng mới về quản lý và kỹ thuật Sau đây là một số kỹ năng chủ yếu:
- Kỹ năng sư phạm: Phải nghĩ rằng môi trường trực tuyến là một dạng khác
so với môi trường lớp học trong sự tương tác với HS; Tích cực tham khảo các KHTT khác từ các đồng nghiệp hoặc từ internet; Sẵn sàng đầu tư công sức và thời gian để phúc đáp các câu hỏi của HS; Phải sáng tạo trong việc lập kế hoạch làm thế nào sử dụng hệ thống e-learning để dạy hiệu quả hơn
- Kỹ năng quản lý: Phải xây dựng các nguyên tắc dạy học riêng của mình, yêu cầu HS thực hiện theo các nguyên tắc đó và kiên trì với các nguyên tắc đã đề ra; Phải thường xuyên liên hệ để được hỗ trợ từ các chuyên gia về CNTT&TT của đơn vị mình
- Kỹ năng về kỹ thuật: Trang bị những kỹ năng cơ bản về máy tính; Xác định xem cần phải học thêm các chương trình ứng dụng mới cho việc dạy học trên hệ thống e-learning
3.3 Nội dung và tài liệu học tập
Với mỗi cấp học, môn học cụ thể, nội dung trong dạy học truyền thống (chủ yếu là tài liệu in) rất khó cập nhật, không có tính tương tác, đáp ứng thụ động với nhu cầu học tập Tài liệu học tập trong môi trường e-learning rất đa dạng (e - book, giáo trình điện tử, phầm mềm mô phỏng…) dễ phân phối, dễ cập nhật, dễ truy cập
Đặc biệt, tài liệu học tập dựa trên cơ sở máy tính là những tài liệu có tính tương tác cao, có thể đáp ứng tích cực (tương đối chủ động) với nhu cầu học tập Nguy cơ hiện nay không phải là việc thiếu thông tin, mà là quá tải thông tin, khiến HS nhiều khi khó có thể lựa chọn được thông tin phù hợp nhất Vì thế, trong môi trường e-learning thì kỹ năng tìm kiếm thông tin, kiến thức để đánh giá, lựa chọn thông tin phù hợp là rất quan trọng
3.4 Tương quan giữa các thành tố trong môi trường e-learning
Môi trường e-learning là môi trường mở, tác động đến con người theo cách không hoàn toàn giống với môi trường truyền thống trước đó Mỗi cá nhân trong môi trường giáo dục này có thể tham gia các hoạt động tương tác trong cả thế giới thật và thế giới ảo Vừa có thể tham gia tương tác trực tiếp với GV đang dạy, với bạn học trong lớp, lại vừa có thể tham gia tương tác, cùng hoạt động, trao đổi với một HS khác/GV khác trong thế giới ảo Môi trường e-learning đặt HS vào thế chủ động rất cao, trao cho quyền kiểm soát phần lớn tiến trình và mức độ tham gia bài học của bản thân Đặc biệt, trong môi trường e-learning, HS có thể tham gia hoặc rời bỏ
Trang 4trường Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVIII, số 3A-2009
tương tác bất cứ lúc nào họ muốn mà không phải chịu sự kiểm soát như môi trường lớp học hiện tại
Trong môi trường e-learning, HS và GV có rất nhiều thay đổi trong vai trò, hoạt động và tương quan với các thành phần còn lại của môi trường:
Bảng 1 Vai trò của học sinh và giáo viên trong môi trường e-learning
Người thực hành nhận thức Người hướng dẫn
Chỉ đạo và quản lý việc học của
chính bản thân
Phát triển chuyên môn, thiết kế chương trình, chỉ đạo nghiên cứu
Bảng 2 Sự thay đổi tương quan giáo viên - học sinh do tác động của e-learning Môi trường học tập truyền
thống
Môi trường e-learning
Một GV dạy cho nhiều HS cùng lúc
trong một không gian lớp học cụ thể
và giới hạn
Cùng một thời điểm, có nhiều GV cùng tham gia giảng dạy ở cùng một lớp học
Trình bày thông tin bằng lời kết hợp
với trực quan cho nhóm HS
Trình bày thông tin cho HS bằng nhiều con
đường khác nhau
Trực tiếp giao bài học, bài tập chung
cho cả lớp và kiểm tra đánh giá,
cung cấp phản hồi
Thực hiện các nhiệm vụ tương tác, đánh giá
và phản hồi cho HS nhờ công cụ máy tính
Đa số tương tác giữa GV trong môi
trường trực tiếp (face to face)
Nhiều tương tác giữa GV- HS được thực hiện gián tiếp hoặc trực tiếp nhưng thông qua môi trường gián tiếp
Quan hệ GV - cá nhân HS có nhiều giới
hạn, hoặc khó thực hiện với số đông
Có nhiều khả năng để thiết lập quan hệ cá nhân giữa GV với đa số HS
Chúng ta thấy rằng, chuyển từ lớp học truyền thống sang e-learning, vai trò của GV chuyển từ truyền thụ tri thức sang tổ chức điều khiển, hỗ trợ, đánh giá quá trình tự tìm kiếm, xây dựng tri thức của HS Như thế tương tác thầy - trò trở nên đa dạng hơn, vai trò của GV trở nên nặng nề, khó khăn hơn Hệ thống e-learning không làm giảm đi vai trò của GV, mà thực chất là nâng vai trò của GV lên tầm cao hơn
Đồng thời với tính đa dạng của tương tác, tính linh hoạt của tương tác thầy - trò cũng cần cao hơn so với trước đây, Thể hiện ở chỗ các phản hồi của thầy đối với trò cũng đa dạng và linh hoạt hơn Hệ thống e-learning cho phép tổ chức, điều khiển và kiểm soát nhiều hoạt động cùng lúc, cho phép cung cấp tài nguyên học tập đa dạng cho từng HS một cách đồng thời, rất phù hợp với việc phát triển dạy học cá nhân hoá
Vì vậy khi tham gia vào quá trình dạy học, hệ thống e-learning mang lại cho
HS, GV một vai trò mới và quy định những hoạt động mới cần thực hiện Tuy nhiên,
để HS và GV thực hiện vai trò mới ấy theo các hoạt động quy định, cần có môi
Trang 5Trần Trung một số đặc điểm dạy học trong môi trường …, Tr 80-84
trường học tập với đầy đủ các tài nguyên học tập sự kiện, tài liệu, phương tiện, các công cụ (giao diện, công cụ tương tác) hoạt động Đồng thời cũng cần thiết kế các hoạt động học - hoạt động dạy cụ thể (kịch bản sư phạm) Có nghĩa là, phụ thuộc vào môi trường học tập cần thiết kế mà xác định mô hình học tập cụ thể sẽ được tổ chức trên KHTT sao cho phù hợp
Tài liệu tham khảo
[1] Allen, M., Mabry, E., Mattrey, M., Bourhis, J., Tistworth, S., and Burrel, N., Evaluating the effectiveness of distance learning: a comparison using meta-analysis, Research report by Sloan CTM, USA, 2004
[2] Bate, A.W., Technology, E-learning and Distance Education, Routledge, London,
2005, (2nd edition)
[3] Beck, C E and Schornack, G R., "Theory and Practice for Distance Education: A Heuristic Model for the virtual Classroom", In: C Howard, K Schenk, and R Disccenza (Eds), Distance Learning and University Effectiveness: Changing Educational Paradigm for Online Learning, Information Science Publishing (INFOSCI), Hershey, USA, 2004, p.119-143
[4] Nguyễn Hữu Châu, Trao đổi về dạy - học Toán nhằm nâng cao tính tích cực trong hoạt động nhận thức của học sinh, Tạp chí Khoa học giáo dục, Số 55, 1996
[5] Đào Thái Lai, ứng dụng công nghệ thông tin và những vấn đề cần xem xét đổi mới trong hệ thống phương pháp dạy học môn Toán, Tạp chí Giáo dục, Số 9,
2002
Summary
Some teaching features in E-learning environment
E-learning is a term denoting education or studying which is managed, delivered and co-operated through information technology and communication (ITC) E-learning system consists of 2 main parts that are Content Authoring System (CAS) and Learning Management System (LMS) An intermediary product for the connection of these two small systems is the courseware While CAS is providing teachers with software supporting construction of courseware content, LMS is a system controlling and delivering courseware content to the students In this article, we analyse the characteristics of e-learning, the advantages and disadvantages of changing from traditional teaching method to e-learning, as well as new changes of the elements in e-learning environments
(a) Trường Dự bị Đại học Dân tộc Sầm Sơn.