Tìm hiểu nhịp điệu kể chuyện trong tiểu thuyết Vũ Trọng Phụng (Tiếp cận qua lý thuyết “thời gian giả” của G. Genette) pptx

Genette Nhịp điệu kể chuyện là một trong những nhân tố chủ yếu của thời gian tự sự, còn gọi là thời gian quy ước hay thời gian giả pseudotime -theo cách gọi của Gérard Genette, nhà lý lu

Tìm hiểu nhịp điệu kể chuyện trong tiểu thuyết

Vũ Trọng Phụng (Tiếp cận qua lý thuyết “thời

gian giả” của G Genette)

Nhịp điệu kể chuyện là một trong những nhân tố chủ yếu của thời gian tự sự, còn gọi là thời gian quy ước hay thời gian giả (pseudotime) -theo cách gọi của Gérard Genette, nhà lý luận văn học người Pháp Trong tác phẩm văn học tự sự, người kể chuyện có thể kể tỉ mỉ một khoảng thời gian nhất định và cũng có thể bỏ qua hoặc chỉ kể rất ít một giai đoạn nào đó của câu chuyện Điều này dẫn tới tốc độ tự sự nhanh, chậm khác nhau; có thể gia tốc khi một khoảng thời gian tương đối dài được kể trong số trang tương đối ngắn, giảm tốc đối với trường hợp ngược lại, còn đẳng tốc (đồng tốc) là tự sự có tính chất đẳng thời, nghĩa là trần thuật mà không có những biến đổi về tốc độ

Nghiên cứu nhịp điệu kể chuyện trong tiểu thuyết Vũ Trọng Phụng là nghiên cứu khoảng thời gian ở cấp độ câu chuyện (cái được biểu đạt) được biểu hiện như thế nào trong khoảng thời – không gian (tức là số trang văn bản truyện hay thời gian giả) ở cấp độ truyện kể (cái biểu đạt); xem xét sự kết hợp giữa các vận động tự sự và nhịp điệu kể chuyện trong mỗi loại tiểu thuyết Vũ Trọng Phụng Mặt khác, đánh giá nhịp điệu ấy có giá trị như thế nào trong việc biểu hiện nội dung, tư tưởng của tác phẩm

Về tiểu thuyết của Vũ Trọng Phụng, giới nghiên cứu trước nay

thường phân ra thành hai kiểu loại chính là tiểu thuyết – phóng

sự (gồm Giông tố, Số đỏ, Vỡ đê) và tiểu thuyết tâm lý (gồmDứt tình, Lấy

nhau vì tình, Trúng số độc đắc, Làm đĩ) Chúng tôi nhất trí với cách đặt vấn

đề phân loại này Tuy nhiên, việc tìm hiểu thời gian tự sự sẽ cho thấy Giông

tố thuộc về kiểu loại khác, không hoàn toàn tương đồng với các tiểu

thuyết – phóng sự

1 Nhịp điệu kể chuyện tăng dần trong các tiểu thuyết phóng sự

(S ố đỏ, Vỡ đê)

Muốn khám phá nhịp điệu kể chuyện trong tổng thể chung của tác phẩm tự sự, trước hết, cần xem xét cụ thể về các vận động tự (narrative movements) trong văn bản truyện Theo G Genette có bốn loại vận động tự

sự cơ bản Lược thuật (summary) và tỉnh lược (ellipsis) là hai dạng thức dẫn

đến sự gia tốc Ngừng nghỉ (pause) là làm giảm tốc đến mức tối đa Trường

hợp trung gian là đẳng tốc thể hiện rõ nhất trong các hoạt cảnh (scene) Sự kết hợp giữa các vận động tự sự này tạo ra nhịp điệu kể chuyện trong văn bản tự sự

Trong Số đỏ và Vỡ đê, chúng ta đều thấy sự có mặt của hầu hết các

vận động tự sự mà Genette đã khái quát Trước hết là các tỉnh lược, dạng thức tiêu biểu cho sự cực đại của gia tốc vì tỉnh lược là kể rất ít hoặc không

kể một vài phần của câu chuyện Tỉnh lược mơ hồ xuất hiện ở khoảng cách giữa chương XIX-XX của Số đỏ Cho dù khoảng thời gian này không được tác giả nói rõ (mơ hồ), nhưng người đọc hoàn toàn có thể suy ra bởi vì chương XIX sự kiện ở tuần thứ 16 (nhà vua ngự giá Bắc tuần), đến chương

XX sự kiện đã là ở tuần thứ 20 (Xuân được suy tôn là “anh hùng cứu

quốc” – đúng 5 tháng sau như ông thầy số đã đoán ở đầu truyện) Như vậy thời gian tỉnh lược là khoảng 3 tuần trong số 20 tuần của câu chuyện

Khoảng thời gian bị “bỏ quên” không kể ở điểm gần cuối của tác phẩm là một chi tiết đầy ý nghĩa Xuân Tóc đỏ đã làm những gì trong khoảng thời gian ấy? Nó đang chuẩn bị cho cú song phi ngoạn mục nhằm vừa phản đòn tìnhđịch, vừa đủ hạ gục hai quán quân quần vợt rồi sau đó lên ngôi “vĩ

nhân”, “anh hùng cứu quốc” Thì ra, sống trong thế giới thượng lưu đểu giả lâu ngày, thằng Xuân đâu có còn ngu ngơ, dốt nát? Điều đó cũng cho thấy các mốc thời gian của truyện gắn liền với sự “thăng tiến” của nhân vật

Các tỉnh lược giả định (không thể xác định được khoảng thời gian bị

lướt qua là bao lâu, các sự kiện xảy ra vào thời điểm nào) chủ yếu xuất hiện ở phần giữa của truyện, từ chương VIII đến chương XVIII (Số đỏ) Các tỉnh lược này đã làm mờ đường biên thời gian lịch đại, rút ngắn khoảng cách thời gian, tạo ra ấn tượng về sự liền mạch của truyện kể

Các ngừng nghỉ là những đoạn miêu tả dài của người kể mà trong đó

không có hànhđộng nào xảy ra Trong Số đỏ và Vỡ đê, ngừng nghỉ biểu

hiện qua các đoạn tả cảnh hoặc những lời bình luận bông lơn, hài hước, cợt nhạo, mỉa mai của người kể chuyện Những trang tả cảnh hồ Trúc

Bạch, cảnh hiệu may Âu hoá trong Số đỏ hay cảnh hộ đê, cảnh nước lụt, cảnh hạn hán trong Vỡ đê đã phát huy chức năng quan trọng của ngừng nghỉ là tạo đường viền không khí cho truyện hoặc tạo thành phông nền cho các hoạt cảnh Những miêu tả nhiều khi được kết hợp rất khéo với những lời bình luận hài hước: “Thoạt đầu người ta hay nhảy xuống Hồ Tây, nhưng

vì Hồ Tây sâu lắm, những kẻ tự tử chẳng may phần nhiều không mấy ai thoát chết cả, thành thử người ta bảo nhau nhảy xuống cái bên cạnh là hồ Trúc Bạch nông hơn ( ) Vì những lẽ ấy, hồ Trúc Bạch chẳng bao lâu mà trở nên một cách oanh liệt, là một sân khấu của tất cả những tấn đại thảm kịch của những cảnh địa ngục giữa Hà Thành, là những gia đình Việt Nam, những trở lực tai hại cho những cuộc tự do kết hôn, tự do ly hôn, tự do cải giá, tự do tục huyền” (Số đỏ) Các ngừng nghỉ như thế đã tạo ra đường viền

và bối cảnh cho các hoạt cảnh rất sống động của truyện

Hoạt cảnh là những giai đoạn sinh động của hành động, xảy ra đồng

thời với những thời khắc sôi nổi nhất của câu chuyện Trong các tiểu thuyết trên, hoạt cảnh chủ yếu là đối thoại và chiếm tỉ lệ tương đối lớn so với các

vận động tự sự khác Trong Số đỏ, hoạt cảnh đối thoại xuất hiện với mật độ khá dày đặc Những cuộc đấu khẩu, cãi cọ nảy lửa, xuất hiện nhiều tạo nên tính kịch cho hành động với những thời khắc sinh động nhất của câu

chuyện Có thể kể ra những cuộc cãi cọ giữa cụ lang Tì và cụ lang Phế, giữa vợ chồng cụ cố Hồng, giữa ông phán mọc sừng và Xuân Tóc đỏ với các tình địch Đó là những hành động đóng kịch với những màn hề kịch cười chảy nước mắt Các hoạt cảnh trong Vỡ đê cũng chủ yếu là những đối thoại phản ánh xung đột căng thẳng đang gia tăng giữa những người bị áp bức, đè nén với những kẻ đại diện cho giai cấp thống trị gian tham như bọn quan lại, lý dịch và cả những tên thực dân xảo quyệt Theo Genette, trong hoạt cảnh, thời gian của truyện (thời gian giả) và thời gian của câu chuyện tương ứng với nhau (đồng tốc) Do vậy, việc sử dụng các hoạt cảnh cũng là một trong những cách để đưa câu chuyện tiến sát với đời thường, phản ánh chân thực những gì “đang diễn tiến” trong cuộc sống, vốn là một nét đặc thù trong thi pháp tiểu thuyết hiện đại

Lược thuật là thuật lại trong một vài đoạn hoặc một vài trang sự tồn tại

của những quãng thời gian tương đối dài mà không có những chi tiết của hànhđộng hoặc lời nói Vũ Trọng Phụng đã sử dụng các lược thuật để nén các sự kiện với mật độ dày đặc Các sự kiện quan trọng được tung ra theo cách thức gối đầu, đan cài, đồng hiện và nén lại trong một số ít dòng truyện Đây là đoạn lược thuật những sự kiện diễn ra trong 2 tuần kể từ khi Xuân Tócđỏ chữa khỏi bệnh cho cụ cố tổ: “đã hai tuần lễ vào cái gia đình trưởng giả của Văn Minh Thanh thế nó mỗi ngày một to tướng mãi ra Ảnh

hưởng của nó cũng vậy Nó cứ tự nhiên tham dự vào những việc rất can hệ cho xã hội mà nó không biết Sự ngu độn của nó được người ta cho là nhũn nhặn, là sự khiêm tốn, nên nó lại càng được yêu mến hơn Nó chỉ còn chờ Nó biết rõ điều ấy lắm Nó chờ số phận lôi nó lên cao chót vót Ông thầy số, những khi lai vãng nhà bà Phó Đoan để khen bà ta là trinh tiết, và cậu con cầu tự (Em chã!) thật là con Giời con Phật, không bao giờ quên cổ động cho Xuân Tóc đỏ là có một tương lai rực rỡ, lừng lẫy tiếng tăm có phen Bà PhóĐoan lại cổ động cho Xuân là có học thức, với ông phán

mọc sừng Ông này lại luôn luôn khen ngợi trước mặt cụ Hồng (Biết rồi! Khổ lắm! Nói mãi! ) rằng Xuân là một người đứng đắn, mặc lòng hãy còn trẻ trung Cụ cố Hồng đã công kênh Xuân Tóc đỏ là sinh viên trường thuốc, trước mặt cụ cố tổ và cụ bà Những người này vô tình nhắc lại những lời

ấy cho nhiều người khác cùng biết” Trong Vỡ đê, đoạn lược thuật những

sự kiện diễn ra trong một tháng rưỡi kể từ ngày nước rút là khá tiêu biểu Nhịp điệu trần thuật ở đây trở nên dồn dập, khẩn trương, đặc biệt là ở

những giai đoạn căng thẳng của truyện

Sự tương tác giữa các vận động tự sự sẽ tạo ra nhịp điệu kể chuyện của tác phẩm Genette cho rằng, nếu đem số trang dành cho một (một vài)

sự kiện hoặc một (một vài) phần của văn bản truyện để chia cho khoảng thời gian thực tế (năm, tháng, ngày ) tương ứng của câu chuyện được kể thì sẽ thấy được sự biến đổi của nhịp điệu kể chuyện

Trong Số đỏ, ba chương đầu có thời gian sự kiện là 1 ngày được

thuật lại trong 28 trang (0,035 ngày/trang) Tác giả vừa xây dựng những hoạt cảnh đối thoại giàu kịch tính vừa đan xen kể lại quá khứ của Xuân Tóc

đỏ, bà Phó Đoan, Văn Minh, cụ cố Hồng trong khoảng thời gian chỉ có một ngày Một ngày ấy đã xảy biết bao nhiêu chuyện và đến hôm sau thì thằng Xuân Tóc đỏ từ thân phận kẻ ma cà bông, đầu đường xó chợ bỗng chốc leo lên địa vị có thể “tham dự vào cải cách xã hội”! Bốn chương tiếp theo có thời gian là 2 tuần với 43 trang (0,33 ngày/trang); Mới chỉ có 14 ngày mà thanh thế của thằng Xuân đã “mỗi ngày một to tướng mãi ra Nó chờ số phận lôi nó lên cao chót vót”! Mười hai chương tiếp sau thuật lại sự kiện diễn ra trong 13 tuần với 111 trang (0,9 ngày/trang), các sự kiện không được đặt vào những điểm thời gian cụ thể như ở các chương trước và sau

đó Người đọc không thể xác định được các sự kiện như xảy ra vào lúc nào, thời điểm nào Dấu hiệu thời gian rất mờ nhạt, tác giả chỉ cho biết chúng xảy ra vào “hai giờ chiều hôm ấy” (chương VIII), “buổi sáng hôm ấy” (chương XII), “buổi chiều hôm ấy” (chương XIV), “tối hôm ấy” (chương XV

và chương VIII) Đây là biểu hiện của các tỉnh lược giả định nhằm đẩy câu

chuyện tiến triển nhanh hơn với những bước thăng tiến như diều gặp gió của Xuân từ “giáo sư quần vợt” rồi “nhà thơ” đến “cây hi vọng của Đông Dương” Hai chương cuối có khoảng thời gian là 5 tuần với 27 trang (1,2 ngày/trang) có sự tăng tốc rất nhanh qua việc tỉnh lược hơn 3 tuần (khoảng gần 1/5 thời gian của câu chuyện) và khép lại khi Xuân Tóc đỏ lên ngôi, lăng nhục, thoá mạ quần chúng mà vẫn được cả xã hội thượng lưu tâng bốc, phỉnh nịnh, bợ đỡ

Tình hình cũng tương tự trong Vỡ đê Mười ba chương đầu có thời gian sự kiện là 7 ngày được thuật lại trong 113 trang (0,06 ngày/trang) với cảnh hộ đê, vỡ đê và cuộc sống tan tác của người dân nghèo trong cảnh đê

vỡ nước lụt cho đến khi Phú bị bắt giam cái tội cầm đầu biểu tình rồi may mắn trốn thoát Một tuần lễ căng thẳng với một loạt sự kiện lớn tác động mạnh mẽ đến cuộc sống vốn bình ổn của người dân quê cùng với những

sự kiện kinh hoàng đối với Phú: bị bắt giam oan ức, bị tra tấn dã man và bất ngờ được giúp trốn thoát mà chẳng hiểu vì sao Hơn chín chương tiếp theo thuật lại sự kiện diễn ra trong 45 ngày với 92 trang (0,5 ngày/trang) đã khái quát tất cả nỗi thống khổ của người dân quê trong cơn hồng thuỷ kinh

hoàng: bị cướp bóc, đói rã và bệnh tật So với 13 chương trước đó dành cho 7 ngày thì sự gia tốc ở đây rất rõ nét nhằm thúc đẩy các mâu thuẫn, gia tăng xung đột Phần còn lại có khoảng thời gian thực tế là 120 ngày chỉ chiếm 25 trang (4,8 ngày/trang) đã đẩy sự ngột ngạt, thống khổ của người dân quê lênđến cực điểm Cái đói đã giày vò con người trong ngót hai

tháng trời ngập nước, giờ đến cái khát hành hạ họ hơn bốn mươi ngày dưới cái nắng như thiêu như đốt, đến cả “chim muông sã cánh, há hốc mỏ bay hàng giờ mà không kiếm được một giọt nước nào” Tiếp đó, lại đến nạn thuế má tàn khốc được tiếp sức bằng sự vô tâm, vô nghĩa lý của những kẻ thống trị Thời gian sự kiện trôi nhanh với những cảnh đời bi

thương, thảm đạm đã tất yếu dẫn đến một cuộc biểu tình rầm rộ ở cuối tác phẩm

Như vậy, nhịp điệu kể chuyện trong Số đỏ là chậm – nhanh dần –

nhanh - rất nhanh, gần tương đồng với Vỡ đê (chậm – nhanh dần - rất

nhanh) nghĩa là tăng dần, đẩy nhanh về cuối Ở phần đầu của truyện, sự kết hợp luân phiên giữa các hoạt cảnh với các ngừng nghỉ tạo nên độ

căng (stretch) của thời gian sự kiện Đây là tổ hợp của những ngừng nghỉ

và hoạt cảnh mà Genette là những “scène ralenti” (hoạt cảnh tiến triển

chậm) Các trần thuật trùng lặp (kể nhiều lần sự kiện diễn ra một lần) và các

đảo thuật (kể lại những sự kiện diễn ra trước thời điểm “bây giờ” của

truyện) thực chất cũng là những đoạn ngừng nghỉ Một khoảng thời gian ngắn của câu chuyện được kể với số trang tương đối lớn (trong tương quan chung với các khoảng thời gian khác trong truyện) tạo nên một sự giảm

tốc đáng kể để tác giả có thể đi sâu khai thác các tình huống, tạo nên một

sự dồn nén, tích tụ mâu thuẫn truyện

Ở phần giữa của truyện, khi các tỉnh lược, các lược thuật xuất hiện và gia tăng cùng với các hoạt cảnh đã dần làm đảo ngược độ chênh giữa thời gian của câu chuyện và thời gian kể chuyện so với phần đầu Thời gian giả

bị co dần lại, thời gian sự kiện bị gấp khúc và chùng xuống, kéo theo sự gia

tốc trong trần thuật.

Nhịp điệu sẽ bị đẩy lên cao nhất khi các tỉnh lược rõ ràng, tỉnh lược

mơ hồ và lược thuật mở rộng phạm vi thời gian, đồng thời các hoạt cảnh giảm xuống (hoặc không xuất hiện) tạo ra một sự gia tốc cực đại Đây là tốc

độ ở phần cuối của các tiểu thuyết - phóng sự

Nhịp điệu kể chuyện nhanh dần, dồn dập, khẩn trương đã phản ánh

rõ nét cấu trúc và tính chất của các sự kiện trong các tiểu thuyết - phóng

sự Các sự kiện dần được tích đầy, dồn nén, giãn nở đến căng thẳng và bật tung vào điểm chót Đó là nhịp điệu của sự căng bức, phản ánh những mâu thuẫn sục sôi trong cuộc sống xã hội Điều này thể hiện cách nhìn cuộc sống của Vũ Trọng Phụng trong sự xung đột căng thẳng đầy kịch tính với những mâu thuẫn chồng chéo, đan xen, giẫm đạp lên nhau tạo thành

những cơn lốc của cuộc đời Đây là mô hình về thế giới thực tại đã bị “dốc ngược”, bị “lộn trái”, “bóc trần và vạch trần” không thương tiếc

2 Nhịp điệu theo cấu trúc “làn sóng” trong các tiểu thuyết tâm lý

(D ứt tình, Lấy nhau vì tình, Làm đĩ, Trúng số độc đắc)

Nếu như ở các tiểu thuyết phóng sự, Vũ Trọng Phụng thiên về các tỉnh lược mơ hồ thì ở các tiểu thuyết tâm lý ông hay dùng những tỉnh lược

rõ ràng để tạo ấn tượng rõ nét về sự chảy trôi nhanh chóng của thời gian: Những tỉnh lược “một năm sau” (Dứt tình), “hai tháng đã qua” (Lấy nhau vì

tình), “hai tuần sau” (Trúng số độc đắc) với những thay đổi lớn lao đã tạo

nên cảm giác về sự bất ngờ, chóng vánh Nhân vật và người kể chuyện nhiều lần phải thốt lên “cuộc đời như một giấc mộng” Các sự kiện tại các chương IX, X, XI trong Dứt tình; những việc xảy ra từ lúc Huyền vào đời, lấy chồng rồi trụy lạc trong Làm đĩ là những tỉnh lược giả định đáng chú ý

Những khoảng trống này sẽ tạo ra những “nếp gấp” thời gian vô hình, đẩy truyện kể vận động nhanh hơn về phía trước

Việc sử dụng ngừng nghỉ cũng mang những nét riêng với những lời

bình luận triết lý, triết luận của người kể chuyện Nhà nghiên cứu Nguyễn

Đăng Mạnh cho rằng khuynh hướng khái quát triết lý là một nét phong cách của Vũ Trọng Phụng và thể hiện ở nhiều cấp độ từ chủ đề cốt truyện đến kết cấu, nhân vật, lời văn Nhận xét này có lẽ nghiêng về dành cho các tiểu thuyết tâm lý của Vũ Trọng Phụng Tuy nhiên, từ góc độ thời gian tự

sự, chỉ những triết lý, bình luận của người kể chuyện mới là những ngừng nghỉ đích thực Nếu ở các tiểu thuyết phóng sự, những ngừng nghỉ kiểu này chủ yếu là những lời bông lơn, hài hước, cợt nhạo thì ở các tiểu thuyết tâm

lý, dạng thức vận động này mang đậm màu sắc triết lý nhằm cắt nghĩa, lý giải những trạng thái tâm lý của nhân vật Có thể thấy những ngừng nghỉ

này trong Lấy nhau vì tình, Làm đĩ, Trúng số độc đắc Những lời triết lý,

bình luận làm cho tốc độ kể chuyện chùng xuống và người kể chuyện có

thể len lỏi, khám phá những ngõ ngách trong tâm hồn của nhân vật.

Những ngừng nghỉ có tính chất miêu tả cũng xuất hiện trong các tiểu thuyết này nhưng không nhiều chủ yếu là tạo khung cảnh Tuy vậy, đôi khi cũng có một số miêu tả mang chức năng dự báo cho cốt truyện với một vài hình ảnh thiên nhiên chứa những ẩn ý (cảnh thiên nhiên xơ xác và con chim chết dưới mưa giông trong Dứt tình hay cảnh thiên nhiên dữ dội, bí hiểm ở cầu

Paul Doumer trong Lấy nhau vì tình).

Những hoạt cảnh độc thoại ở đây tỏ ra chiếm ưu thế so với các hoạt cảnh đối thoại nhằm phản ánh diễn biến tâm lý của nhân vật với những nghi

kỵ, giằng xé, cắn rứt Trong Làm đĩ, đối thoại không nhiều và chủ yếu là những tâm tư của nhân vật Huyền Một điểm đặc biệt nữa là sự xuất hiện của những hoạt cảnh khá đặc biệt, tạm gọi là hoạt cảnh phức hợp với sự lồng ghép, đan xen của hoạt cảnh độc thoại và hoạt cảnh đối thoại Nhân vật vừa nói vừa suy nghĩ và tưởng tượng Có thể gặp những dạng thức này rất nhiều trong Lấy nhau vì tình hay Trúng số độc đắc Những suy nghĩ, tưởng tượng, hồi ức, kỉ niệm của nhân vật cũng góp phần tạo ra độ căng của thời gian sự kiện

Lược thuật trong tiểu thuyết tâm lý chủ yếu được thực hiện qua

những hồi tưởng của nhân vật về một quãng đời vừa qua của mình: những trang nhật ký của Huỳnh Đức ghi lại những ngày đầu của cuộc hôn nhân không thuận, những hồi tượng của Tiết Hằng về quá khứ với Việt Anh (Dứt

tình), hồi tưởng của Phúc về quãng thời gian 8 tháng sống nhạt nhẽo, vô vị (Trúng số độc đắc), hồi thuật của Tân về chuyện tình yêu ngang trái (Lấy nhau vì tình).

Nhịp điệu kể chuyện trong các tiểu thuyết tâm lý không xuôi theo

chiều nhanh dần như trong tiểu thuyết – phóng sự mà rất đa dạng, nương theo số phận và diễn biến tâm lý của nhân vật và ứng với những khoảng thời gian nhất định của câu chuyện

Sự phân bố hai loại thời gian trong Lấy nhau vì tình tương đối rõ

ràng Phần I (6 chương): 5 ngày/58 trang; phần II (6 chương): 5 ngày/54 trang; phần III (6 chương): 7 ngày/54 trang Nhịp điệu kể chuyện của tác

phẩm là từ chậm rãi chuyển sang nhanh dần rồi lại chậm dần Nhịp điệu này phản ánh sự gấp khúc trong đồ thị tâm lý của Liêm: ban đầu là những tình cảm yêu đương say đắm, êm đềm rồi những nghi ngờ xuất hiện và nhanh chóng chuyển thành những cơn ghen tuông dữ dội khiến người vợ mới cưới không chịu nổi phải nhảy xuống hồ Tây tự vẫn Cuối cùng là

những “vỡ lẽ”, “sám hối” muộn màng của nhân vật

Trúng số độc đắc vận động theo nhịp điệu: cực nhanh (32 tuần/11 trang) - rất chậm (98 trang/ 3 ngày) – nhanh dần (31 trang/ 2 tuần) – nhanh hơn (96 trang/ 8 tuần) - chậm dần (31 trang/ 2,5 tháng) Nhịp điệu này phản

ánh rất rõ diễn biến của câu chuyện Truyện lướt nhanh khi lược thuật 8 tháng nhàn cư, vô vị của nhân vật Phúc Sau đó giảm tốc rất chậm với một chuỗi hoạt cảnh phức hợp kết hợp với các ngừng nghỉ để đi vào thuật lại những ngày đen tối của Phúc trước khi trúng số mà tác giả gọi là “những hành hạ cuối cùng” Nhịp điệu truyện tăng dần với các sự kiện kể từ khi Phúc trúng số độc đắc – một cuộc đảo lộn tất cả, từ gia đình đến xã hội, một sự đảo lộn nhanh chóng xung quanh một tờ vé số và quan niệm về cuộc sống của Phúc cũng thay đổi theo Các tỉnh lược và các hoạt cảnh bắt đầu phát huy chức năng gia tốc kể chuyện Tốc độ kể lên đến cao nhất khi Phúc trong tay sẵn có đồng tiền và “đủ tiền để hư”: xỏ xiên cha và anh, giả dối với bạn, lừa vợ, coi tiền hơn cả tính mạng con người Truyện giảm tốc dần khi kể lại những ngày chán chường của Phúc “muốn sống lại quãng đời

lý thú bằng những kỷ niệm và hồi ức Như vậy, nhịp điệu kể chuyện gắn với nội dung của truyện, tham dự vào sự phát triển của mâu thuẫn và tình

huống, góp phần thể hiện tính cách, số phận, tâm lý của nhân vật

Trong Dứt tình, từ chương I đến chương IV tác giả kể rất chậm rãi sự