skkn công tác chủ nhiệm lớp ở bậc thcs trung tâm nuôi dạy trẻ khuyết tật đồng nai

Xuất phát từ thực tế công tác chủ nhiệm lớp tại Trung tâm Nuôi dạy trẻ khuyết tật, tôi xin được trao đổi cùng các đồng nghiệp một số vấn đề về công tác chủ nhiệm lớp đối với HS khuyết tậ

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM LỚP Ở BẬC THCS TRUNG TÂM NUÔI DẠY TRẺ

KHUYẾT TẬT ĐỒNG NAI

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI

TRUNG TÂM NUÔI DẠY TRẺ KHUYẾT TẬT

CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM LỚP Ở BẬC THCS TRUNG TÂM NUÔI DẠY TRẺ KHUYẾT TẬT ĐỒNG NAI

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Trong những năm gần đây, công tác chăm sóc - bảo vệ người khuyết tật ở nước ta đang dần được cải thiện và nâng cao Đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục, nhận thức của các địa phương, nhất là đội ngũ cán bộ - giáo viên có sự chuyển biến

rõ rệt, giúp cho nhiều trẻ em khuyết tật được tiếp nhận, chăm sóc tại hệ thống các

cơ sở giáo dục quốc dân Nhiều thầy cô giáo không quản ngại khó khăn, vất vả dành hết tâm huyết, tình thương yêu và tinh thần trách nhiệm của mình cho các em khuyết tật được hưởng cơ hội học tập tốt nhất để có thể phát triển như mọi trẻ em bình thường khác

Làm thế nào để giúp các em phát triển đến mức cao nhất mọi khả năng và hạn chế đến mức thấp nhất những ảnh hưởng của tật khởi phát; nhằm “hình thành và phát triển nhân cách toàn diện, có tính tự lập tối đa và sự phụ thuộc tối thiểu; chuẩn

bị tốt nhất các kỹ năng xã hội, làm tiền đề cho việc trẻ khuyết tật tự khẳng định và hòa nhập xã hội” cũng là mục tiêu mà Trung tâm Nuôi dạy trẻ khuyết tật tỉnh Đồng Nai chúng tôi đang hướng tới và thực hiện trong nhiều năm qua

Cùng với công tác chuyên môn, công tác chủ nhiệm lớp có một vai trò hết sức quan trọng trong hoạt động sư phạm ở Trung tâm Nuôi dạy trẻ khuyết tật Tại nơi đây, bậc trung học cơ sở (THCS) vừa được thành lập từ năm học 2004-2005 nên

biến tác động (cả tích cực lẫn tiêu cực) đến sự hình thành và phát triển nhân cách

Chính vì vậy, công tác chủ nhiệm lớp cho đối tượng học sinh này phải thay đổi cho phù hợp với xu thế mới

qua, Trung tâm Nuôi dạy trẻ khuyết tật tỉnh Đồng Nai nói riêng và các cơ sở chuyên biệt nói chung đã rất chú trọng công tác chủ nhiệm lớp Tuy nhiên, để có một giải pháp tối ưu nhằm mang lại hiệu quả tích cực cho công tác chủ nhiệm lớp với học sinh (HS) khuyết tật lại là vấn đề chúng ta cần trao đổi

Xuất phát từ thực tế công tác chủ nhiệm lớp tại Trung tâm Nuôi dạy trẻ khuyết tật, tôi xin được trao đổi cùng các đồng nghiệp một số vấn đề về công tác chủ nhiệm lớp đối với HS khuyết tật bậc THCS, với mong muốn nâng cao hiệu quả công tác chủ nhiệm lớp, góp phần thực hiện thành công mục tiêu giáo dục trẻ khuyết tật, phục vụ tốt cho sự nghiệp giáo dục của tỉnh

BM03-TMSKKN

II TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

1 Cơ sở lý luận:

1.1 Thế nào là trẻ khuyết tật?

- Trẻ khuyết tật là trẻ có khiếm khuyết về cấu trúc, sai lệch về chức năng cơ thể dẫn đến gặp khó khăn nhất định trong hoạt động cá nhân, hoạt động xã hội và trong học tập theo chương trình giáo dục phổ thông

- Các nhóm trẻ khuyết tật chính gồm: Trẻ khiếm thính, trẻ khiếm thị, trẻ khó khăn về học, trẻ khó khăn về vận động, trẻ khó khăn về ngôn ngữ, trẻ đa tật và trẻ

có các dạng khuyết tật khác

Trong phạm vi đề tài này, tôi xin trình bày về thực tế công tác chủ nhiệm lớp với hai nhóm đối tượng trẻ khiếm thính và trẻ khiếm thị đang theo học ở các khối lớp bậc THCS tại Trung tâm Nuôi dạy trẻ khuyết tật tỉnh Đồng Nai

1.2 Quan điểm chung về giáo dục trẻ khuyết tật:

Trong thực tế tình hình giáo dục trẻ khuyết tật hiện nay đã có quan điểm cho rằng: “Hiệu quả giáo dục phụ thuộc vào việc xác định lựa chọn mục tiêu chương trình, nội dung, phương pháp, hình thức giáo dục cùng với những điều kiện, phương tiện giáo dục” Thật vậy, ta thấy bản chất của quá trình giáo dục là tổ chức toàn bộ cuộc sống, học tập, hoạt động của HS; tạo điều kiện thuận lợi tối ưu để khả năng của HS khuyết tật được phát triển tối đa dưới sự tổ chức giáo dục của Ban Giám hiệu nhà trường mà giáo viên chủ nhiệm (GVCN) là người đóng vai trò quan trọng nhất

Các nghiên cứu lý luận và thực tiễn giáo dục cho thấy: Trong quá trình học tập và rèn luyện ở nhà trường, học sinh nói chung và học sinh khuyết tật nói riêng luôn có nhu cầu muốn khẳng định mình, muốn được thể hiện, muốn khám phá năng lực bản thân; các em muốn phát huy những năng lực, sở trường của mình về một số lĩnh vực nào đó Những nhu cầu này luôn có tác dụng tích cực và được hình thành trong các hoạt động học tập, sinh hoạt, vui chơi của các em tại nhà trường Tại môi trường này, chính GVCN là người định hướng quan trọng trong việc hoàn thiện nhân cách của các em, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục toàn diện của nhà trường

Chính vì vậy, người GVCN phải làm thế nào để hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, làm thế nào để chuẩn bị tốt cho các em sống tự lập, tăng cao khả năng hòa nhập vào cuộc sống, để xứng đáng với sự tin yêu của HS và quý bậc phụ huynh

2 Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài:

2.1 Xác định đúng vị trí, vai trò của người giáo viên chủ nhiệm lớp:

Thực tiễn giáo dục không thể thiếu được vai trò của người GVCN Trong công tác giáo dục học sinh tại Trung tâm Nuôi dạy trẻ khuyết tật, vai trò của người GVCN lại càng cần thiết hơn bao giờ hết Cho nên người GVCN trước tiên cần phải:

- Xác định đúng vị trí, vai trò trách nhiệm của mình;

- Nắm chắc công tác chủ nhiệm lớp gồm những nội dung nào;

- Trao đổi và hỏi rõ người phụ trách chuyên môn những điều chưa rõ (nếu có);

- Chuẩn bị chu đáo và tiến hành từng bước các nội dung cần làm của người giáo viên chủ nhiệm

2.2 Làm tốt công tác chuẩn bị:

- Nhận lớp, nhận Hồ sơ cá nhân của năm học trước;

- Tìm hiểu thông tin về học lực, hạnh kiểm (qua Hồ sơ cá nhân, Sổ học bạ, Lý lịch…);

- Tìm hiểu đặc điểm của từng đối tượng HS về: sức khỏe, dạng tật, thời gian, mức độ, khả năng, nhu cầu, môi trường giáo dục đã qua (Tìm hiểu qua Hồ sơ y

tế, Phiếu đo thính lực, Phiếu đo thị lực );

- Hiểu biết đặc điểm riêng của từng HS về các mặt: năng lực hoạt động, năng khiếu, sở thích, nguyện vọng, quan hệ xã hội, bạn bè…;

- Nắm vững hoàn cảnh và những thay đổi tác động đến HS của lớp chủ nhiệm;

- Tìm hiểu thêm thông tin về cá nhân HS và hoàn cảnh gia đình qua GVCN của năm học trước, qua bảo mẫu, qua phụ huynh HS…;

- Liên lạc, gặp gỡ trao đổi với phụ huynh;

- Ghi chép, lưu giữ các thông tin thu thập được;

- Quản lý tốt Hồ sơ cá nhân HS và cập nhật hồ sơ công tác chủ nhiệm

2.3 Một số biện pháp tổ chức lớp học:

Ngoài việc nắm chắc và thực hiện đầy đủ chức năng nhiệm vụ của công tác

- Nhận lớp chủ nhiệm;

- Lập kế hoạch chủ nhiệm;

- Tổ chức giờ sinh hoạt lớp;

- Biện pháp tác động cá biệt

Dưới đây, tôi xin phép được lần lượt trình bày một số biện pháp mà tôi và các đồng nghiệp đã áp dụng có hiệu quả:

2.3.1 Nhận lớp chủ nhiệm:

a) Giới thiệu, làm quen, nhớ và gọi đúng tên từng HS trong lớp:

Để tạo được thiện cảm và niềm tin với HS lớp chủ nhiệm, ngay những ngày đầu nhận lớp giáo viên nên cố gắng nhớ hết tên HS trong lớp

- Với HS khiếm thị: Tên của em là một thanh âm rất êm ái, dễ chịu và quen thuộc với chính em

- Với HS khiếm thính: Tên của mỗi em là một dấu hiệu riêng biệt Dấu hiệu này do các em tự quy ước và gọi nhau Kể từ khi đi học, ngoài cái tên khai sinh do cha mẹ đặt, các em còn có thêm tên gọi bằng dấu hiệu (Tương tự, các em còn đặt

để gọi tên các bạn khiếm thị, tên các thầy cô và những người xung quanh) Muốn giao tiếp tốt với trẻ khiếm thính, mọi người cần phải biết và gọi theo tên dấu hiệu này

Ta hãy cùng quan sát ví dụ sau đây:

Dưới đây là hình ảnh các em HS lớp 9 - năm học 2011-2012 của Trung tâm được gọi tên theo dấu hiệu

(Sĩ số lớp: 12/7 nữ; trong đó có: 09 khiếm thính, 01 nhìn kém và 02 mù)

1 Trà Diệu Anh 2 Trần Thị Bảo

3 Nguyễn Thị Cảnh 4 Nguyễn Tiến Dũng

5 Nguyễn Văn Long 6 Dín Nhục Múi

7 Trần Thị Liễu My 8 Phan Quốc Nhân

9 Trương Văn Nhật 10 Đỗ Thị Thùy Quy

11 Hà Xuân Vinh 12.Hồ Hải Yến

GV cần nhớ và gọi chính xác tên dấu hiệu của các HS trong lớp cũng như phát

âm đúng tên của HS khiếm thị, đây là điều rất quan trọng Bởi vì, các em vẫn muốn mình là người quan trọng với người khác, là người được người khác tôn trọng Việc GV gọi đúng tên các em ngay từ khi gặp nhau là biểu hiện của điều đó

HS sẽ rất vui và bất ngờ về việc này Chính việc này sẽ làm cho GVCN nhanh chóng để lại ấn tượng tốt nơi các em Điều quan trọng là các em cảm nhận đựơc sự tôn trọng của GVCN đối với mỗi học sinh

b) Bố trí chỗ ngồi phù hợp:

Đối với HS khiếm thị và khiếm thính thì vị trí chỗ ngồi phù hợp trong lớp là điều rất cần thiết cho việc nghe-nhìn để tiếp thu bài học hiệu quả hơn Cho nên, song song với việc bầu Ban cán sự lớp là việc sắp xếp chỗ ngồi thích hợp cho từng đối tượng HS

- Với sĩ số lớp từ 12-14 HS/lớp, nếu diện tích lớp học đủ rộng thì ta nên xếp bàn ghế theo hình vòng cung là thích hợp nhất (đảm bảo cho GV và HS ở vị trí đối diện nhau khi giao tiếp, học tập)

- Với sĩ số lớp nhiều hơn hoặc diện tích lớp không cho phép việc bố trí bàn ghế như trên thì GVCN có thể cho sắp xếp bàn theo kiểu thông thường, nhưng cần lưu ý:

+ Đối tượng HS khiếm thị:

* HS nhìn kém: Tùy theo bệnh mắt của mỗi HS, GV xếp chỗ ở bàn đầu, dãy giữa lớp hay gần cửa sổ; hoặc gần chỗ có thể kéo dây điện cho đèn bàn (dụng cụ

hỗ trợ nhìn) Hỏi ý kiến HS để biết chỗ ngồi nào thích hợp nhất cho em, giúp em

có thể nhìn được bảng (GV phải đảm bảo chữ viết trên bảng rõ ràng) Nếu mắt của

HS nhạy cảm với ánh sáng, không nên để em ngồi gần cửa sổ; cho phép em đội mũ lưỡi trai để che mắt hoặc làm cho em tấm bìa để che chắn khi đọc và viết

* HS mù: GV xếp chỗ ngồi gần cửa ra vào để có thể bước ra, bước vào dễ dàng, có điểm mốc để định hướng chỗ ngồi nhanh chóng và thuận lợi

+ Đối tượng HS khiếm thính:

Tùy vào mức độ điếc của mỗi em, GV bố trí chỗ ngồi phù hợp, sao cho khoảng cách giữa HS và GV không quá 2m, không có vật che khuất tầm nhìn; đảm bảo cho việc quan sát của HS khi tiếp nhận lời giảng của GV (qua ngôn ngữ ký hiệu, cử chỉ, điệu bộ, hình miệng, chữ cái ngón tay…)

- Nếu lớp có cả 2 đối tượng HS khiếm thị và khiếm thính thì GV nên xếp các

em khiếm thị ngồi gần nhau để các em có thể giúp đỡ, hỗ trợ nhau và tiện lợi cho việc hợp tác nhóm GV mô tả cho HS khiếm thị biết sơ đồ lớp học và vị trí các vật dụng được xếp đặt, trang trí trong lớp học; nói rõ cho các em biết vị trí lớp ở tầng mấy và những lưu ý khi lên xuống bậc thang hay khung cửa hẹp nhằm giúp các em định hướng và di chuyển thuận lợi hơn

2.3.2 Lập kế hoạch chủ nhiệm:

a) Lập kế hoạch:

Trên cơ sở nắm vững mục tiêu giáo dục, nhiệm vụ, kế hoạch năm học của Trung tâm; nắm vững chương trình, nội dung giáo dục cấp học, lớp học và khả năng thực hiện, dự đoán kết quả thực hiện của lớp về mọi mặt (học tập, rèn luyện đạo đức, lao động, năng khiếu, thể dục thể thao, văn nghệ và các hoạt động khác…); GVCN tiến hành xây dựng kế hoạch chủ nhiệm cụ thể cho từng tuần, tháng, năm học Để đảm bảo tính hệ thống, kế hoạch chủ nhiệm lớp cần thể hiện rõ một số nội dung sau:

- Khái quát về tình hình, đặc điểm chung của học sinh lớp chủ nhiệm;

- Xây dựng chương trình hoạt động toàn diện của lớp chủ nhiệm theo tuần, tháng, học kỳ, năm;

- Có biện pháp tổ chức, quản lý, giáo dục học sinh lớp phù hợp;

- Có kế hoạch bồi dưỡng học sinh khá giỏi, học sinh năng khiếu; phụ đạo học sinh yếu, kém;

- Có kế hoạch tổ chức những hoạt động của tập thể lớp nhằm thực hiện tốt những nhiệm vụ chung của Trung tâm

b) Thực hiện, đánh giá và điều chỉnh:

- Trong quá trình thực hiện kế hoạch, GVCN cần theo dõi lớp chặt chẽ trong các hoạt động trên lớp cũng như nề nếp sinh hoạt tại khu nội trú qua việc xây dựng

và phát huy tối đa năng lực quản lý của Ban cán sự lớp; phối hợp chặt chẽ các lực lượng giáo dục trong Trung tâm như: Giáo viên bộ môn, bảo mẫu, quản sinh, bảo

vệ, Đoàn- Đội và gia đình HS để kết hợp giáo dục

- Hàng tuần đánh giá việc thực hiện kế hoạch và có sự điều chỉnh, bổ sung thích hợp

- Báo cáo cho Ban Giám đốc biết tình hình của lớp theo định kỳ hoặc đột xuất; nếu có vấn đề vượt quá khả năng giải quyết, cần đề xuất hỗ trợ hoặc xin ý kiến kịp thời

2.3.3 Tổ chức giờ sinh hoạt lớp:

a) Tổng kết, đánh giá thi đua và xây dựng kết hoạch cho tuần tiếp theo:

Giáo viên thực hiện hoạt động đánh giá bằng hình thức phát huy năng lực làm việc của Ban cán sự lớp:

- Từng tổ trưởng lần lượt báo cáo tình hình học tập, sinh hoạt (trên lớp và ở nhà nội trú) cũng như việc thực hiện nội quy ở tổ mình

- Lớp phó văn thể - lao động báo cáo, nhận xét các hoạt động do mình phụ trách

- Lớp trưởng tổng hợp báo cáo, ghi nội dung sinh hoạt lên bảng cho cả lớp cùng quan sát có nhận xét ưu, khuyết điểm của lớp tuần qua như: nề nếp, đạo đức, học tập, lao động và các hoạt động văn thể mỹ (GV nghe đại dịện HS khiếm thị báo cáo, bổ sung ý cho lớp trưởng tổng hợp)

- Thư ký lớp ghi biên bản nội dung sinh hoạt vào Sổ sinh hoạt lớp

- GVCN đánh giá, nhận xét chung; nhắc nhở, phê bình HS vi phạm; tuyên dương, khích lệ những HS thực hiện tốt và đề ra kế hoạch cho tuần tiếp theo

Tiếp theo sau phần triển khai kế hoạch tuần tới của giáo viên là phần thảo luận, tham gia đóng góp ý kiến của học sinh cho các hoạt động của lớp Nếu như ở phần tổng kết giáo viên nghiêm khắc với những thiếu sót, tồn tại của học sinh thì ở phần này, giáo viên phải thực sự thoải mái, thân tình; để HS có thể bày tỏ quan điểm, chính kiến của mình hoặc có thể đề đạt ý kiến, nguyện vọng trong học tập

cũng như trong sinh hoạt GVCN lắng nghe, chia sẻ, khuyên nhủ và giải thích thêm

về những điều mà các em còn thắc mắc; đúc kết có chọn lọc và chuyển tiếp nguyện vọng của học sinh đến với các giáo viên bộ môn, bảo mẫu phụ trách các nhà ở,

quản sinh cùng cộng đồng trách nhiệm trong việc giáo dục HS Bên cạnh đó, với

vai trò là người thầy, người bạn, GV có thể nắm được tình hình bên trong và ngoài lớp học để có thể phát hiện kịp thời và ngăn ngừa những xung đột trong lớp cũng như tại khu nội trú (nếu có) nhằm hạn chế hành vi tiêu cực, rủi ro cho học sinh Qua hình thức sinh hoạt tập thể này, các em được bày tỏ, chia sẻ tâm tư, tình cảm và tự đánh giá, nhận xét nhau thẳng thắn, tích cực Các em sẽ nhận thức ra được ảnh hưởng cũng như trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với lợi ích chung của tập thể lớp Nhận thức này sẽ tác động tích cực đến ý thức tự điều chỉnh việc chấp hành nội quy và ý thức học tập của mình tốt hơn Qua đó, giúp các em rèn luyện và nâng cao năng lực tự quản, tình thần tự giác; đồng thời hình thành các kỹ năng cơ bản và cần thiết cho bản thân

Trong những giờ sinh hoạt đầu tiên, với cách làm này, học sinh có thể sẽ lúng túng vì chưa quen với việc tự tổng hợp báo cáo, nhận xét và ghi bảng nhất là đối với HS khối 6,7 Trước tiên, GVCN sẽ làm mẫu vài tiết, sau đó kiên trì hướng dẫn,

hỗ trợ một số kỹ năng cơ bản cho đến khi các em sẽ quen dần và có thể tự điều khiển giờ sinh hoạt lớp mà không cần GVCN phải hỗ trợ

b) Đa dạng hóa về nội dung và hình thức tổ chức tiết sinh hoạt lớp:

Để hoạt động giáo dục tập thể trên không nhàm chán, gò bó, luôn thu hút được sự tham gia của tất cả HS trong lớp, thỉnh thoảng, GVCN nên thay đổi hình thức và nội dung sinh hoạt lớp Giáo viên lựa chọn những nội dung cụ thể, bổ ích, gắn với nhu cầu và hứng thú của học sinh, chẳng hạn:

lớp:

Ví dụ: Cô trò cùng bàn bạc, thảo luận để cùng tìm ra các biện pháp thực hiện

các đợt thi đua do Đoàn-Đội phát động (Phong trào thi đua học tập và các hoạt động khác trong Trung tâm được Đoàn-Đội phát động và duy trì thường xuyên suốt năm học) Trên cơ sở đó, GV chủ trì cho lớp thảo luận đề ra các hình thức thi đua, đề xuất biện pháp thực hiện, phân công nhiệm vụ cụ thể

GVCN luôn đồng hành cùng các em trong suốt các hoạt động với vai trò là người cố vấn qua việc góp ý kiến cho các chương trình hoạt động của lớp như: Hội thi lồng đèn, Hội thi kể chuyện, Hội thi cắm hoa, Hội chợ ẩm thực, Dạ hội thời trang, Vườn rau Chi đoàn, Kế hoạch nhỏ, …Bằng nghệ thuật sư phạm, GVCN xây dựng cho các em tích cực chủ động, giúp kích thích tư duy sáng tạo ở HS; khơi gợi

để phát triển tiềm năng trí tuệ vốn có của từng em trong học tập, lao động, sinh hoạt, vui chơi và các hoạt động khác một cách an toàn, lành mạnh

Đây là hình thức có lẽ mang lại nhiều hứng thú và luôn thu hút sự quan tâm của các em Bởi do khiếm khuyết của bản thân, nên mọi tiếp nhận thông tin về thế giới rộng lớn với muôn điều lạ lẫm luôn là nỗi khát khao khám phá nơi các em và luôn mang lại cho các em nhiều điều thiết thực, bổ ích