Phần 7 BỆNH KÝ SINH TRÙNG LÂY TỪ ĐỘNG VẬT SANG NGƯỜI potx

Khi bị cá, ếch, lươn hay rắn nuốt, ấu trùng II phát triển thành ấu trùng III ở bắp cơ của các động vật này.. Tác nhân gây bệnh tiếp Nếu người ăn cá, răn, lươn, ếch...nấu chưa chín, ấu t

Trong cơ thể giáp xác, ấu trùng thành ấu trùng giai đoạn II, có đầu phình và

4 hàng móc Khi bị cá, ếch, lươn hay rắn nuốt, ấu trùng II phát triển thành

ấu trùng III ở bắp cơ của các động vật này Khi chó, mèo, chồn, chim ăn các vật chủ kể trên, ấu trùng giun sẽ chui vào vách bao tử và phát triển thành giun trưởng thành trong vòng 6 tháng

5.3 Larva migrans do

Gnasthostoma spinigerum

5.3.1 Tác nhân gây bệnh( tiếp )

Nếu người ăn cá, răn, lươn, ếch nấu chưa chín, ấu trùnggiai đoạn III sẽ chui qua vách bao tử và đi lang thang khắp nơitrong cơ thể: da, gan, phổi, não, mắt Ký sinh trùng có thểphát triển đến giun non nhưng không trưởng thành được Ở vịtrí ký sinh giun gây viêm, apxe, hoại tử, sốt xuất huyết Bệnh

có thể kéo dài đến 17 năm

5.3 Larva migrans do

Gnasthostoma spinigerum

5.3.4 Chẩn đoán

- Bạch cầu trong máu tăng đến 100.000/ mm3, trong

đó bạch cầu toan tính chiếm 50 đến 80%

- Chẩn đoán phỏng chửng khi bệnh nhân sống trongvùng nội dịch, có các biểu hiện lâm sàng kể trên, nhất làviêm da kèm chứng tăng cao bạch cầu toan tính trong máu

- Chẩn đoán xác định khi bắt được ấu trùng hoặc giunnon từ sang thương ( da, niêm mạc mắt )

- Phản ứng nội bì với kháng nguyên Gnasthostomacho kết quả tin cậy được

- Khi giun ở da hay niêm mạc mắt, có thể rạch và gắpgiun ra.

30 phút có thể diệt được giun

Ở Việt Nam, cẩn thận khi ăn món cá lóc nướng trui vàmắm thái

5.4 Bệnh do Sparganum

Bệnh cảnh do ấu trùng giai đoạn II của Spirometra mansoni, một loại sán dải ký sinh chó, mèo gây ra; có liên hệ đến cách chữa bệnh không khoa học hoặc ăn uống của người dân

5.4.1 Tác nhân gây bệnh

Spirometra mansoni trưởng thành khá giống Diphyllobothrium latum, kích thước bé hơn, ký sinh trong ruột non chó, mèo và loài Félidés sống hoang dã Trứng sán có nắp nhưng không đối

xứng, hình con thoi

5.4 Bệnh do Sparganum

5.4.1 Tác nhân gây bệnh( tiếp)

Trứng theo phân ra ngoài, ở trong nước hồ ao, cống rãnh, trứng nở ra phôi có lông tơ; phôi bơi trong nước và bị loăng quăng đỏ Cyclopssp.nuốt Khi loăng quăng đỏ bị

nòng nọc ăn, ấu trùng giai đoạn I sẽ trở thành ấu trùng giai đoạn II ở ếch, nhái Trong thời Pháp thuộc, khoảng 80%

ếch nhái bắt ở miền Bắc có chứa Sparganum, hiện nay chỉ còn khoảng 15 - 17% Các động vật khác như rắn, lươn, chuột, gà nuốt loăng quăng đỏ hoặc ăn ếch, nhái, KST vẫn chỉ ở giai đoạn sparganum

Nếu chó,mèo, loài Félidés ăn thịt các ký chủ trung gian II là ếch nhái và ký chủ chờ thời này, sparganum sẽ trở thành sán trưởng thành trong ruột non

5.4 Bệnh do Sparganum

5.4.2 Dịch tễ

KST này gặp ở Đông Nam Á, Nhật, Indonesia, và đôi khi gặp ở Châu Phi, ChâuÂu, Châu Úc, Bắc và Nam Mỹ

Người nhiễm sán do:

(1) Đắp thịt ếch nhái dã nát lên mắt với mục đích chữa viêm

kết mạc ở Miền Bắc trước kia có rất nhiều người bị bệnh

bướu sán ở mắt; hiện nay chỉ còn lẻ tẻ

(2) Ăn thịt rắn, ếch nhái nấu chưa chín

(3)Uống nước có Cyclopssp nhiễm sán

Sau khi xâm nhập qua đường miệng, sparganum chui qua vách ruột di chuyển dần ra ngoài da.ở cơ thể người, KST không phát triển xa hơn, vẫn ở giai đoạn sparganum, có thể dài 10 -

đau.Tuỳ theo vị trí của sparganum, các triệu chứng có thể khác nhau:

5.4 Bệnh do Sparganum

5.4.3.1 Bệnh do sparganum ở mắt

(1) Sparganum ở hốc mắt hay sau nhãn cầu: lồi mắt, nhãn cầu

cố định, không nhắm mắt được; do đó hay dẫn đến viêm kết mạc và loét giác mạc

(2) Sparganum ở mi mắt: viêm, phù mi, nhiễm khuẩn phụ

(3)Sparganum ở quanh hốc mắt: u cứng dưới da trán, hàm, thái dương, mũi

Sparganum có thể sống hàng năm Các thương tổn có lúc bớt viêm, nhưng nhiễm khuẩn có thể xảy ra vào bất kỳ lúc nào

Khi chết, xác sparganum làm sưng tấy và hoại tử mô ký chủ Bệnh nhân có thể nóng lạnh, nổi mề đay, tăng bạch cầu

5.4 Bệnh do Sparganum

5.4.3.2 Bệnh lành tính do nuốt sparganum

Sau khi chui qua vách ruột, sparganum sẽ di chuyểndần ra da, nó có thể gây đau và ngứa; khi đã định vị nó gâyapxe Ngoài da ra, người ta có thể gặp sparganum ở môdưới

phúc mạc, màng phổi, bàng quang v.v

5.4 Bệnh do Sparganum

5.4.3.3 Chẩn đoán

Chẩn đoán xác định bằng cách tìm thấy sparganum từvết thương Hình ảnh lâm sàng và tiền sử có đắp thịt ếchnhái lên mắt cũng như thói quen ăn rắn, chuột, lươn nấuchưa kỹ là những yếu tố quan trọng cho chẩn đoán

5.4 Bệnh do Sparganum

5.4.3.4 Điều trị

Phương pháp hiệu quả nhất là rạch và gắp sparganum ra Cần khéo tay, nhất là với trường hợp bệnh ở mắt Sau khi lấy hết sparganum bệnh nhân bình phục hoàn toàn

5.4 Bệnh do Sparganum

5.4.3.5 Dự phòng

- Uống nước đun sôi hay nước lọc

- Bỏ lối chữa bệnh thiếu khoa học như đắp thịt ếch nhái lên mắt

- Ăn rắn, lươn, ếch, chuột nấu chín

5.5 Viêm da do sán máng

Bệnh cảnh cấp tính và ngắn hay ở da do ấu trùng của loại sán máng ký sinh trong mạch máu loài cầm và loài gặm nhấm

5.5 Viêm da do sán máng

5.5.1 Tác nhân gây bệnh

Các sán máng Trichobilharzia spp ký sinh trong tĩnhmạch màng treo ruột của vịt và chim sống quanh vùng nướcngọt; Microbilharzia spp ở vịt, chim vùng nước mặn, vàSchistosomatium spp ở chuột, chuột xạ Trứng sán theo phân

ra ngoài, ấu trùng có lông tơ theo vết nứt của trứng ra cácnguồn nước và chui vào các loại ốc thích hợp; ở đây, chúngphát triển thành bào tử nang mẹ, bào tử nang con ấu trùng sán

có đuôi chẻ, rời ốc và bơi tự do trong nước Nếu gặp ký chủvĩnh viễn thích hợp, chúng chui qua da và phát triển thành sántrưởng thành ở tĩnh mạch màng treo ruột

Khi người ta tắm sông, tắm biển hoặc làm việc tiếp xúc vớinước (cấy lúa, gặt lúa, chài lưới ), áu trùng đuôi chui qua da

5.5 Viêm da do sán máng

5.5.2 Dịch tễ

Bệnh gặp ở khắp nơi, có ít nhất 25 loại ấu trùng đuôi sống

ở vùng nước ngọt và 4 loại ở vùng nước mặn ở Miền Bắc nước

ta, theo báo cáo tại Hội nghị KST và Sốt Rét 1960, có viêm da

ở những nông dân canh tác tại những ruộng có chăn nuôi vịt bịTrichobilharzia spp Ký sinh, ký chủ trung gian là ốc Radixovata ở Miền Nam hiện nay, nông dân nuôi vịt thả đồng rấtnhiều ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, có khả năng bịbệnh viêm da rất lớn

5.5 Viêm da do sán máng

5.5.3 Lâm sàng

Trong vài giờ đầu sau khi ấu trùng đuôi chui vào da,bệnh nhân bị ngứa dữ dội, da phù và nổi mẩn đỏ Sau đó,những chỗ đỏ dầy lên; tối đa vào ngày thứ 2 và 3 Sau hơn

1 tuần, các vết sẩn dần dần tự lặn đi (ấu trùng đã chết) Đây chỉ là một hiện tượng dị ứng Nếu bệnh nhân ngứa,gãi, có thể nhiễm khuẩn phụ ở các vết trầy xước

5.5 Viêm da do sán máng

5.5.4 Chẩn đoán

Dựa trên tiền sử tiếp xúc với vùng nước có nhiễm ấutrùng đuôi (nuôi vịt n), bệnh cảnh cấp tính không nhất thiếtphải xét nghiệm

5.8.5 Điều trị

- Không có thuốc trị đặc hiệu

- Xoa kem kháng histamin lên các vết sẩn ngứa

- Uống kháng sinh khi có nhiễm khuẩn

5.5 Viêm da do sán máng

5.8.6 Dự phòng

- Diệt ốc quanh khu vực các bãi tắm bằng sunfat đồng, carbonat đồng, hay pentachlorphenate, kết hợp với việc phát quang những thực vật thuỷ sinh

- Lau khô ngay khi vừa tắm xong (ấu trùng đuôi chỉ chui vào da khi nước khô đi Ê)

- Các tác giả Miền Bắc Việt Nam (Đặng Vũ Hỷ và ctv,

1960 ) sử dụng dầu rái cá xoa lên da nông dân để tạo một bao trong suốt trước khi xuống sông, bao này ngăn sự xâm nhập của ấu trùng

6 Phòng chống bệnh động

vật ký sinh

Rất cần trang bị cho sinh viên y khoa và thầy thuốcthực hành những hiểu biết cơ bản về chu trình phát triển,sinh thái, phương thức nhiễm các ký sinh trùng có khả nănglây truyền từ động vật Họ sẽ là những người cổ động tíchcực cho việc phòng chống bệnh động vật ký sinh bằng cácbiện pháp vệ sinh ăn uống, vệ sinh lao động

Nỗ lực giảm nguồn bệnh ở động vật, không phải chỉ làcông việc của các bác sĩ y khoa, các nhà thú y, dịch tễ màcòn cần sự tham gia của tất cả mọi người, nhất là các ngànhquản lý xã hội, quy hoạch đô thị, giáo dục v.v

Cảnh giác với các bệnh lây truyền từ động vật nuôi làđiều nên được lưu ý

7 Kết luận

Những thú sống quanh người nhiều khi thân quen đến độngười ta mất cảnh giác với các bệnh do chúng lây truyền chongười Do tiếp xúc với đất, nước bị ô nhiễm, phân động vật, do

vệ sinh cá nhân kém, do ăn uống, uống sống, hoặc do chữabệnh theo lối không khoa học, người ta đã nhiễm ấu trùng cácKST của động vật Bệnh do các ấu trùng này gây ra có khi rấtnhẹ, nhưng cũng có khi rất nặng, nguy hiểm đến tính mạng.Giáo dục sức khoẻ là một trong những phương thức phòngchống có hiệu quả các bệnh này

Tài liệu tham khảo

1 Đỗ Dương Thái, Nguyễn Thị Minh Tâm, Phạm Văn Thân, Phạm Trí Tuệ, Đinh Văn Bền Ký sinh trùng và bệnh

ký sinh trùng ở người, quyển I Nhà xuất bản y học, 1973 1974

-2 Bộ môn Ký sinh trùng, trường Đại học y Hà Nội Ký sinh trùng y học Nhà xuất bản y học, Hà Nội, 2001

3 Bộ môn Ký sinh trùng, Khoa y - trường Đại học y dược thành phố Hồ Chí Minh Ký sinh trùng y học Nhà xuất bản

Đà Nẵng, 2002

4 Bộ môn Ký sinh trùng, Học viện Quân y Bài giảng Ký sinh trùng y học