Tuy vậy, đóng góp này chưa lớn bởi trong những năm đầu doanh nghiệp đi vào hoạt động kinh doanh phần lớn đều đang được hưởng các chế độ ưu đãi về miễn giảm thuế và do sản xuất những năm
Trang 1- Chủ trương thu hút vốn đầu tư nước ngoài là đúng đăn và kịp thời, đã bổ sung nguồn vốn quan trọng cho đầu tư phát triển, góp phần khai thác và nâng cao hiệu quả sừ dụng các nguồn lực trong nước, tạo ra thế và lực phát triển mới cho nền kinh tế.Thông qua vốn đầu tư nước ngoài, nhiều nguồn lực trong nước (lao động, đất đai, tài nguyên…) được khai thác và đưa vào sử dụng tương đối hiệu quả Tỷ lệ đóng góp của khu vực đầu tư nước ngoài trong GDP tăng dần qua các năm Thu ngân sách từ khu vực đầu tư nước ngoài trong 5 năm
1996-2000 đạt gần 1,45 tỷ USD, gấp 4,5 lần 5 năm trước đó, bình quân chiếm 6-7% nguồn thu ngân sách (nếu tính cả thu từ dầu khí, tỷ lệ này đạt gần 20%) Tuy vậy, đóng góp này chưa lớn bởi trong những năm đầu doanh nghiệp đi vào hoạt động kinh doanh phần lớn đều đang được hưởng các chế độ ưu đãi về miễn giảm thuế và do sản xuất những năm đầu chưa có lãi.Hoạt động của khu vực đầu tư nước ngoài cũng có tác động tích cực đến các cân đối lớn của nên kinh tế Cùng với quá trình phát triển, mức đóng góp vào thu ngân sách ngày càng gia tăng, tạo khả năng chủ động trong cân đối ngân sách, giảm bội chi Những năm đầu, dòng ngoại tệ vào Việt Nam là chính cộng thêm việc mở rộng nguồn thu ngoại tệ gián tiếp đã góp phần cải thiện cán cân v•ng lai, cán cân thanh toán
- Việc tăng cường thu hút đầu tư nước ngoài hướng về xuất khẩu đã tạo thuạn lợi cho việc tiếp cận và mở rộng thị trường quốc tế, nâng cao năng lực xuất khẩu của Việt Nam Ngoài ra, khu vực đầu tư nước ngoài đã góp phần mở rộng thị trường trong nước, thúc đẩy các hoạt động dịch vụ phát triển nhanh,đặc biệt là khách sạn, du lịch, các dịch vụ thu ngoại tệ, dịch vụ tư vấn pháp lý, công
Trang 2nghệ, tạo cầu nối cho các doanh nghiệp trong nước tham gia xuất khẩu tại chỗ hoặc tiếp cận với các thị trường quốc tế
Sự xuất hiện của các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài tại Việt Nam cũng tạo nên những mô hình quản lý và phương thức kinh doanh hiện đại, là một trong các nhân tố thúc đẩy các doanh nghiệp Việt Nam phải đổi mới tư duy, thay đổi cách thức quản lý, đổi mới công nghệ, cải tiến và nâng cao chất lượng sản phẩm để tăng sức cạnh tranh trên thị trường
- Việc thu hút đầu tư nước ngoài đã chú trọng nhiều hơn đến chất lượng, phục vụ chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hoá Đầu tư nước ngoài hiện chiếm gần 35% giá trị sản lượng công nghiệp với tốc độ tăng trưởng trên 20%/năm, góp phần đưa tốc độ tăng trưởng công nghiệp cả nước đạt từ 11-13% Đầu tư nước ngoài đã tạo nên nhiều ngành nghề, sản phẩm mới góp phần làm tăng đáng kể năng lực các ngành công nghiệp Việt Nam Hiện nay, khu vực đầu tư nước ngoài chiếm 100% về khai thác dầu thô, sản xuất ôtô, máy giặt, tủ lạnh, điều hoà nhiệt độ, thiết bị văn phòng máy tính Trong công nghiệp nhẹ, đầu tư nước ngoài chiếm 55% về sản lượng sợi các loại, 30% vải các loại, 49% về da giầy dép, 18% sản phẩm may, 25% về thực phẩm và đồ uống… Thông qua đầu tư nước ngoài đã hình thành bước đầu hệ thống các khu công nghiệp, khu chế xuất Đây là hướng đi đúng, góp phần phân bổ công nghiệp hợp
lý, nâng cao hiệu quả đầu tư Đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực dịch vụ có chiều hướng tăng lên, tỷ trọng về khách sạn du lịch giảm rõ rệt, đầu tư xây dựng cơ sở
hạ tầng khu công nghiệp, bưu chính viễn thông, y tế, đào tạo nguồn nhân lực
…tăng nhanh
Trang 3- Việc thu hút đầu tư nước ngoài đã chú trọng kết hợp các dự án công nghệ hiện đại với các dự án thu hút nhiều lao động, tham gia phát triển nguồn nhân lực, góp phần nâng cao năng lực công nghệ của nền kinh tế Nhiều công nghệ mới, hiện đại đã được du nhập vào nước ta nhất là trong các lĩnh vực viễn thông, dầu khí, hoá chất, điện tử, tin học, ôtô, xe máy…tạo ra một bước ngoặt quan trọng trong sự phát triển một số ngành kinh tế mũi nhọn của đất nước.Nhìn chung trang thiết bị đồng bộ, có trình độ cao hơn hoặc bằng các thiết bị tiên tiến
đã có trong nước và thuộc loại phổ cập ở các nước trong khu vực
Đến nay, khu vực đầu tư nước ngoài đã thu hút trên 35 vạn lao động trực tiếp và hàng chục vạn lao động gián tiếp khác như xây dựng, cung ứng dịch vụ…Một số lượng đáng kể người lao động đã được đào tạo nâng cao năng lực quản lý, trình
độ khoa học, công nghệ đủ sức thay thế chuyên gia nước ngoài Qua hợp tác đầu
tư, người lao động được đào tạo nâng cao tay nghề, tiếp thu kỹ năng công nghệ tiên tiến, rèn luyện tác phong lao động công nghiệp và thích ứng dần với cơ chế lao động mới Đội ngũ cán bộ Việt Nam trong lĩnh vực đầu tư nước ngoài ngày một trưởng thành và tích luỹ được nhiều kinh nghiệm quản lý Đầu tư nước ngoài cũng đem lại một bộ phận thu nhập đáng kể cho người lao động và tăng sức mua cho thị trường xã hội
- Chủ trương đa phương hoá hoạt động đầu tư nước ngoài đã góp phần mở rộng quan hệ đối ngoại, chủ động hội nhập kinh tế với khu vực và thế giới Đến nay, đã có 66 nước và vùng lãnh thổ có dự án đầu tư nước ngoài tại Việt Nam Ước tính gần 100 công ty xuyên quốc gia (TNCs) nằm trong danh sách 500 TNCs hàng đầu thế giới có tiềm lực mạnh về công nghệ và tài chính, đầu tư vào
Trang 4các ngành công nghiệp quan trọng như dầu khí, viễn thông, ôtô xe máy, công nghiệp điện tử, công nghệ thông tin, hoá chất, lĩnh vực nước giải khát, ngân hàng, bảo hiểm… Đầu tư nước ngoài đã góp phần xóa thế bao vây cấm vận, mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại tạo thuận lợi cho Việt Nam gia nhập ASEAN, ký hiệp định khung với EU, bình thường hoá quan hệ và ký Hiệp định thương mại song phương với Mỹ, tăng cường thế và lực của nước ta trong tiến trình hội nhập kinh tế
Bên cạnh những đóng góp tích cực, hoạt động đầu tư nước ngoài cũng còn bộc
lộ những hạn chế như cơ cấu vốn còn một số bất hợp lý, hiệu quả tổng thể về kinh tế-xã hội của khu vực đầu tư nước ngoài chưa cao; công tác quy hoạch còn chậm, chất lượng chưa cao, thiếu cụ thể; hình thức còn chưa phong phú trong đó khả năng góp vốn của Việt Nam còn hạn chế; hệ thống luật pháp, chính sách đang trong quá trình hoàn thiện nên chưa đảm bảo tính rõ ràng, môi trường kinh doanh chưa thực sự thuận lợi; công tác quản lý nhà nước còn có những mặt yếu kém, buông lỏng Những tồn tại trên đã hạn chế hiêu quả của các dự án đầu tư nước ngoài nói riêng và khu vực đầu tư nước ngoài nói chung, cần phải được từng bước tháo gỡ và khắc phục
2.2 Quy trình tổ chức thẩm định dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư
Quy trình tổ chức thẩm định là trình tự thực hiện các công việc thẩm định để quyết định/ cấp giấy phép đầu tư Tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư, quy trình này gồm các bước sau:
- Tiếp nhận hồ sơ: Đăng ký, lập kế hoạch thẩm định, tổ chức thẩm định
Trang 5- Thực hiện công việc thẩm định: nghiên cứu xem xét đánh giá dự án theo yêu cầu và nội dung quy định, lập báo cáo thẩm định
- Trình duyệt văn bản xử lý: trình cấp có thẩm quyền để quyết định các vấn
đề cần xử lý: bổ xung hồ sơ, trình Thủ tướng Chính phủ, quyết định hoặc cấp giấy phép đầu tư
2.3 Ví dụ về thẩm định một dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Bộ Kế hoạch
và Đầu tư
( Dự án nước sạch theo hình thức hợp đông BOT tại tỉnh X)
Dự án nước sạch BOT được tiến hành thẩm định tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư trên
cơ sở xem xét Báo cáo nghiên cứu khả thi sau khi đã được Chính phủ thông qua nghiên cứu tiền khả thi Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã tổ chức thẩm định dự án này theo một quy trình khép kín gồm:
Tiếp nhận hồ sơ: tiếp nhận hồ sơ dự án, nghiên cứu khả thi và lập kế hoạch thẩm định
Thực hiện công việc thẩm định: nghiên cứu, xem xét, đánh giá dự án trên các mặt nội dung và lập báo cáo thẩm định
Trình duyệt văn bản xử lý dự án cụ thể , dự án này sẽ được trình lên Thủ tướng Chính phủ quyết định
Dự án được thẩm định trên các mặt:
- Tư cách pháp lý và năng lực tài chính của các nhà đầu tư
- Tính khả thi về tài chính của dự án
- Lợi ích kinh tế-xã hội của dự án
- Nghiên cứu thị trường
Trang 6- Tác động đến môi trường của dự án
- Các đánh giá về kỹ thuật, chuyển giao công nghệ, vận hành bảo dưỡng
- Tính hợp lý của hợp đồng BOT
2.2.1 Tư cách pháp lý và năng lực tài chính của các nhà đầu tư
Trong số các loại hình áp dụng cho các nhà đầu tư vào nước CHXHCN Việt Nam như được quy định trong Luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, các nhà đầu
tư đã chọn hình thức một doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài 100%.Trung tâm của việc thực hiện dự án là thiết lập một công ty BOT_ một xí nghiệp hoàn toàn vốn nước ngoài Đầu tư nước ngoài trong công ty BOT sẽ thông qua thực thể đầu tư nước ngoài và sẽ là một công ty vốn nước ngoài, được kiểm soát bởi các nhà đầu tư nước ngoài Trong số vốn nước ngoài 100%, 45% là vốn pháp định do các nhà đầu tư nước ngoài bỏ ra và 55% dưới dạng vốn vay.Dự án được bảo trợ bởi 4 nhà đầu tư nước ngoài
Công ty A: được thành lập tại nước X từ năm 1960, chủ yếu là một công ty tài chính có các công ty con tham gia sản xuất và tiếp thị hàng tiêu dùng, đầu tư phát triển bất động sản và là đại lý cho nhiều tập đoàn sản xuất hàng tiêu dùng lớn ở khu vực Châu á-Thái Bình Dương
Công ty A đầu tư 60% vào vốn tự có của công ty đầu tư nước ngoài
Công ty B: là công ty nước ngoài được sở hữu bởi một Việt kiều hải ngoại Công
ty đã từng tham gia vào các dự án về nước, phát triển khách sạn và thi công cơ
sở hạ tầng ở Việt Nam Công ty B đầu tư 30% vào vốn tự có của công ty đầu tư nước ngoài
Trang 7Công ty C: là một tập đoàn xây dựng thành công nhất thế giới, được thành lập năm 1805 tại Ger Hiện nay, tập đoàn này hoạt động trên hơn 50 nước trên toàn thế giới, có số lượng nhân viên khoảng 80.000 người trong số hơn 400 công ty con Doanh thu khoảng trên 15 tỷ USD Các nhân viên của công ty hầu hết đều
có trình độ chuyên nghiệp và giám sát Công ty sẽ góp 5% vốn tự có vào công ty đầu tư nước ngoài
Trong dự án nước sạch BOT này, công ty C sẽ đóng vai trò như một nhà thầu nước ngoài để thực hiện các công trình xây dựng.Công ty BOT sẽ ký một hợp đồng quy định khoán giá trị, ấn định ngày giờ, thiết kế và xây dựng với công ty
C Công ty C sẽ chịu trách nhiêm quản lý chung, sử dụng Ban quản lý người nước ngoài và địa phương để đảm bảo việc xây dựng được hoàn tất đúng hạn và theo kinh phí hoạch định Công ty cũng thực hiện nhiệm vụ tuyển mộ và huấn luyện nhân viên Việt Nam và du nhập một công trình chuyển giao công nghệ toàn diện có liên quan đến các hoạt động xây dựng
Công ty D: là một công ty lớn của Phần Lan, có nhiều kinh nghiệm và kiến thức
kỹ thuật trong lĩnh vực cấp nước, điều hành nước thải và các dịch vụ bảo trì Công ty hiện điều hành khoảng 400 nhà máy xử lý nước thải phục vụ cho hàng triệu khách hàng trong nước và 100 nhà máy nước trên toàn quốc Ngoài ra, công ty còn cung cấp dịch vụ xử lý nước thải cho khoảng 2 triệu khách hàng nước ngoài Công ty đã phát triển một khảo hướng mới trong việc thực hiện các hợp đồng điều hành và bảo trì ở nước ngoài Công ty đã đưa ra một mô hình tiêu biểu cho các thông lệ quốc tế tốt nhất có thể được thực hiện nhanh chóng và có hiệu năng với sự thích ứng tối thiểu để quản lý các phương tiện nước và nước
Trang 8thải một cách hữu hiệu trên toàn thế giới Các mục tiêu tổng quát của mô hình dịch vụ nước chung của công ty là:
Giảm chi phí điều hành (năng lượng, hoá chất và nhân lực) Tối ưu hoá các điều kiện điều hành tài sản để làm giảm bớt chi phí bảo trì và thay thế
Bảo đảm một dịch vụ có chất lượng cao và không bị ngừng trệ Du nhập công nghệ mới nhất khi thích hợp
Hình thành một môi trường làm việc có hiệu năng và ý thức an toàn Bảo đảm mọi nhân viên đựoc huấn luyện đầy đủ khi đảm trách công tác
Công ty D sẽ hỗ trợ công ty BOT trong việc điều hành và bảo trì trạm bơm nước thô, tuyến ống nước thô và nhà máy xử lý nước trong suốt thời gian đặc nhượng Công ty sẽ góp 5% vốn tự có của công ty đầu tư nước ngoài
Các nhà bảo trợ sẽ thiết lập một công ty đầu tư nước ngoài (công ty E)_ là một công ty nước ngoài có mục đích đặc biệt nhằm thực hiện dự án, cung cấp mức vốn pháp định yêu cầuvà huy động vốn vay cần để thành lập công ty BOT Các nhà bảo trợ này có đủ kinh nghiệm, khả năng và tài chính để cùng thực hiện việc phối hợp, xây dựng, tài trợ, dàn xếp hợp đồng và điều hành dự án Công ty đầu tư nước ngoài sẽ đựoc sở hữu và kiểm soát bởi các nhà bảo trợ đã nêu ở trên Công ty đầu tư nước ngoài có các nhiệm vụ chủ yếu sau:
- Trước khi cấp giấy phép đầu tư : Chuẩn bị nghiên cứu khả thi để trình lên sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Chuẩn bị điều lệ của công ty BOT
.Thương lượng các điều khoản của nghiên cứu khả thi và các hợp đồng chính
Trang 9Thương lượng với các tổ chức cho vay để thiết lập các đIều khoản tài trợ sơ bộ Thực hiện các điều khoản xét duyệt dự án và xin cấp giấy phép đầu tư
- Sau khi cấp giấy phép đầu tư : Thành lập công ty BOT và hoàn thành điều lệ công ty Ký kết hợp đồng BOT và hợp đồng bán sỉ về nước Hoàn tất việc sắp xếp tài chính
Thiết lập trình tự thủ tục đóng góp vốn Công ty BOT được thành lập có trách nhiệm:
Quản lý công ty BOT về các vấn đề công ty, quản lý pháp lý, các thủ tục bảo hiểm, thuế và kế toán, tuân thủ luật lao động, thủ tục ngân hàng và tài trợ
Nhận phần vốn góp của các nhà đầu tư nước ngoài thông qua công ty đầu tư nước ngoài
Nhận giải ngân của vốn vay do công ty đầu tư nước ngoài dàn xếp Ký hợp đồng và quản lý các hợp đồng xây dựng chính và cung ứng trong thời gian xây dựng
Xác lập quyền sử dụng đất cho các địa điểm để xây dựng các phương tiện và điều hành phương tiện trong suốt thời gian dự án
Tuyển mộ và đào tạo nhân viên Liên lạc với UBND tỉnh khi thích hợp
2.2.2 Thẩm định mặt tài chính của dự án:
Các cơ sở tài chính của dự án : Lợi nhuận cho các nhà đầu tư và việc hoàn trả nợ của dự án sẽ xuất phát từ thành phần giá cố định của biểu nước là Giá biểu gốc cố định Đây là một khoản phí
Trang 10được tính hàng ngày và thanh toán hàng tháng, tiêu biểu cho chi phí đầu tư của
dự án xây dựng Nhà máy xử lý nước trung tâm, được tính theo phí của 1 mét khối nước theo bảng:
Các quan điểm tài chính:
Dự án được tài trợ trên cơ sở bảo đảm nợ hạn chế, trong đó các cổ đông của công ty BOT sẽ góp 45% tổng chi phí của dự án dưới dạng vốn tự có Các nhà cho vay quốc tế và các cơ quan đa phương đóng góp 55% còn lại được huy động như nợ có bảo đảm hạn chế
- Tài trợ bằng vốn tự có:
Tỷ suất thu nhập yêu cầu của các nhà đầu tư để tài trợ bằng vốn tự có có thể xem như là phí tổn giả định của các rủi ro liên quan đến dự án Để hình thành tỷ suất thu nhập yêu cầu và các rủi ro của dự án, các hạng mục sau sẽ được bao gồm trong việc thẩm định rủi ro của các nhà đầu tư:
Rủi ro quốc gia: thẩm định về rủi ro của Việt Nam nói chung và thị trường Việt Nam, phù hợp với sự xếp hạng của Moody’s Ba3
Rủi ro của dự án: mức độ rủi ro trong dự án, kể cả rủi ro trong việc hoàn thành xây dựng và điều hành
Rủi ro về dòng tiền: rủi ro về sự đúng lúc của dòng tiền của dự án, sự hoàn trả vốn đầu tư, tính chuyển đổi và chuyển giao từ VND sang USD
.Rủi ro tổng quát về vốn tự có: việc hoàn trả nợ của các nhà cho vay được ưu tiên hơn là vốn tự có của các nhà đầu tư Các nhà đầu tư phải chịu rủi ro tối đa bởi các nhà cho vay sẽ có ưu tiên về doanh thu khi có những khó khăn trong việc hoàn trả nợ xảy ra