TẠP CHÍ KHOA HỌC, Đại học Huế, Số 51, 2009 TÁC ĐỘNG CỦA VỐN VAY TỪ NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI THỪA THIÊN HUẾ ĐẾN HỘ NGHÈO THEO QUAN ĐIỂM TIẾP CẬN MỨC SỐNG Phan Thị Minh Lý, Trần Thị B
Trang 1TẠP CHÍ KHOA HỌC, Đại học Huế, Số 51, 2009
TÁC ĐỘNG CỦA VỐN VAY TỪ NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI THỪA THIÊN HUẾ ĐẾN HỘ NGHÈO
THEO QUAN ĐIỂM TIẾP CẬN MỨC SỐNG
Phan Thị Minh Lý, Trần Thị Bích Ngọc Nguyễn Việt Đức, Hoàng Thị Thu Hiền, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Huế
Nguyễn Thị Tịnh Ngân hàng Chính sách Xã hội Thừa Thiên Huế
TÓM TẮT
Dựa trên kết quả điều tra 211 hộ nghèo vay vốn của ngân hàng Chính sách Xã hội (NHCSXH) Thừa Thiên - Huế giai đoạn 2003 - 2007, theo quan điểm tiếp cận mức sống, bài viết này phân tích và đánh giá tác động của hoạt động tín dụng cho người nghèo của NHCSXH Thừa Thiên - Huế Kết quả nghiên cứu cho thấy, các khoản vay từ ngân hàng đã có tác động tích cực đến tăng phúc lợi kinh tế - xã hội và tăng mức sống cho các hộ vay, nhưng mức độ tác động còn rất hạn chế, tỷ lệ hộ vay thoát khỏi ngưỡng nghèo là khá cao (64%) Tuy nhiên, cần lưu ý là, các hộ tuy đã thoát nghèo nhưng đa số vẫn ở mức cận nghèo và nguy cơ tái nghèo trở lại là rất lớn, vì vậy, họ cần sự hỗ trợ tích cực hơn nữa từ phía Nhà nước, Ngân hàng CSXH và cộng đồng xã hội để vươn lên thoát nghèo thực sự
1 Đặt vấn đề
Tác động của tín dụng đến xóa đói giảm nghèo nói chung và ở Việt Nam nói riêng là chủ đề của nhiều nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước Vai trò quan trọng của hoạt động cấp tín dụng với những điều kiện ưu đãi cho người nghèo nhằm giúp họ thoát nghèo đã được khẳng định trong nghiên cứu của Yasmine F Nader, (2007), Shahidur R Khandker (2005) và Jonathan Morduch, Barbara Haley (2002) Đặc biệt, nghiên cứu của M H Quach, A W Mullineux & V Murinde (2004) dựa trên số liệu điều tra mức sống của hộ gia đình Việt Nam năm 1992/1993 và năm 1997/1998 đã đưa
ra kết luận là tín dụng nông thôn có tác động tích cực đến giảm nghèo Tuy nhiên, nghiên cứu này dựa trên nguồn số liệu đã khá cũ Về tác động của việc cấp tín dụng cho người nghèo thông qua kênh của hệ thống Ngân hàng chính sách xã hội (NHCSXH) trên địa bàn Thừa Thiên - Huế cho đến nay chưa có nghiên cứu nào được công bố Xuất phát từ thực tiễn đó, việc đo lường và đánh giá tác động của hoạt động tín dụng cho người nghèo của NHCSXH Thừa Thiên Huế lên mức sống của các hộ vay vốn tại địa phương là một chủ đề đáng được nghiên cứu Trong bài báo này, tác giả trình bày về kết quả phân tích, đánh giá tác động của hoạt động tín dụng cho người nghèo của NHCSXH
Trang 2Thừa Thiên Huế đến phúc lợi kinh tế - xã hội của các hộ vay vốn, giúp họ cải thiện cuộc sống và tiến đến thoát nghèo dựa trên số liệu khảo sát 211 hộ nghèo vay vốn của ngân hàng giai đoạn 2003 đến 2007
2 Phương pháp nghiên cứu
Trong các nghiên cứu về tín dụng cho người nghèo, hai phương pháp tiếp cận
thường được sử dụng, đó là tiếp cận thể chế và tiếp cận theo mức sống Theo cách tiếp
cận thứ nhất, các tổ chức tài chính cấp tín dụng cho người nghèo nhằm mục tiêu lợi nhuận Theo cách tiếp cận thứ hai, việc cấp tín dụng cho người nghèo nhằm mục tiêu nâng cao mức sống của họ hơn là lợi nhuận của các tổ chức tài chính Ở Việt Nam, phù hợp với mục tiêu, chức năng và nhiệm vụ của NHCSXH, cách tiếp cận thứ hai là thích hợp Theo quan điểm mức sống, tác động của tín dụng cho người nghèo được thể hiện
qua những biến số về phúc lợi kinh tế - xã hội của hộ nghèo Thứ nhất, biến thu nhập và
biến chi tiêu của hộ vay vốn Đây là hai biến rất quan trọng, bởi vì các hộ nghèo muốn cải thiện cuộc sống, họ cần tăng chi tiêu, muốn tăng chi tiêu, cần phải tăng thu nhập Những biến về chi tiêu được xem xét bao gồm tổng chi tiêu, chi tiêu cho ăn uống và chi
tiêu ngoài ăn uống của hộ (M H Quach, A W Mullineux, V Murinde (2004) Thứ hai,
trình độ học vấn của trẻ em trong gia đình cũng là một biến quan trọng, bởi nó thể hiện tác động của tín dụng cho người nghèo trong việc nâng cao dân trí cho các hộ vay vốn
Để ước lượng tác động của khoản tín dụng từ NHCSXH Thừa Thiên Huế đến phúc lợi kinh tế - xã hội của hộ nghèo vay vốn, 5 mô hình hồi quy bội được sử dụng, trong đó biến phụ thuộc là các biến đại diện phúc lợi của hộ nghèo và biến độc lập là giá trị của khoản vay tại NHCSXH Thừa Thiên Huế Ngoài ra còn có các biến kiểm soát như tuổi của chủ hộ, trình độ học vấn của chủ hộ và số thành viên đi làm
Các mô hình hồi quy được viết dưới dạng như sau :
(1) TNi = α1 + β1.KVi + γ1.TCHi + δ1.HVCHi + θ1.TVDLi + ε1i
(2) CTi = α2 + β2.KVi + γ2.TCHi + δ2.HVCHi + θ2.TVDLi + ε2i
(3) CTAUi = α3 + β3.KVi + γ3.TCHi + δ3.HVCHi + θ3.TVDLi + ε3i
(4) CTNAUi = α4 + β4.KVi + γ4.TCHi + δ4.HVCHi + θ4.TVDLi + ε4i
(5) HVTEi = α5 + β5.KVi + γ5.TCHi + δ5.HVCHi + θ5.TVDLi + ε5i
Trong đó:
TNi : Thu nhập bình quân đầu người/tháng của hộ vay vốn i
CTi: Chi tiêu bình quân đầu người/tháng của hộ vay vốn i
CTAUi: Chi tiêu ăn uống bình quân đầu người/tháng của hộ vay vốn i
CTNAUi: Chi tiêu ngoài ăn uống bình quân đầu người/tháng của hộ vay vốn i
Trang 3KVi : Khoản vay bình quân đầu người của hộ vay vốn
TCHi : Tuổi của chủ hộ vay vốn i
HVCHi : Học vấn của chủ hộ vay vốn i
TVDLi : Số thành viên có việc làm của hộ vay vốn i
Hệ số được quan tâm nhất trong các mô hình hồi quy trên đây là β1,β2,β3,β4 và
β5 Nếu những hệ số này có giá trị dương và có ý nghĩa thống kê thì khoản vay tại NHCSXH Thừa Thiên Huế có tác động tích cực lên phúc lợi của các hộ nghèo vay vốn, ngược lại, nếu các hệ số này âm, các khoản vay không tác động tích cực Một khía cạnh quan trọng khác thể hiện tác động của hoạt động tín dụng của NHCSXH Thừa Thiên Huế, đó là tỷ lệ hộ thoát nghèo sau khi vay vốn Vì vậy, chỉ tiêu này cũng được đưa vào
để xem xét
3 Giới thiệu khái quát về NHCSXH Thừa Thiên - Huế và hoạt động tín dụng cho người nghèo của ngân hàng
Ngân hàng CSXH Việt Nam ra đời theo Quyết định 131/2002/QĐ-TTg ngày 04/10/2002, sau đó Chi nhánh Ngân hàng CSXH Thừa Thiên Huế được thành lập theo Quyết định số 50/QĐ-HĐQT ngày 14/01/2003 của Chủ tịch hội đồng quản trị Ngân hàng CSXH và chính thức đi vào hoạt động ngày 22/04/2003 Trụ sở chính của ngân hàng hiện đóng tại số 49 Nguyễn Huệ - Thành phố Huế Cơ cấu tổ chức hiện tại của Ngân hàng bao gồm Hội đồng quản trị, Ban đại diện HĐQT (12 thành viên), Ban giám đốc (1 giám đốc và 2 phó giám đốc) và 4 phòng (Phòng Kế hoạch - Nghiệp vụ, Phòng
Kế toán - Ngân quỹ, Phòng Kiểm tra, kiểm toán nội bộ và Phòng Hành chính - Tổ chức) Ngân hàng có 1 hội sở tại Thành phố Huế và 8 phòng giao dịch đặt tại 8 huyện trong tỉnh (Nguồn: Ngân hàng Chính sách xã hội Thừa Thiên Huế) Theo Báo cáo tổng kết 5 năm hoạt động của NHCSXH Thừa Thiên Huế, ngân hàng đã có những đóng góp đáng
kể vào công cuộc xóa đói giảm nghèo của địa phương Tổng vốn huy động của ngân hàng luôn tăng mạnh và trong 5 năm đạt 717.214 triệu đồng, tổng dư nợ cũng tăng nhanh và đạt 614.884 triệu năm 2007, trong đó tỷ lệ cho vay hộ nghèo luôn chiếm tỷ trọng cao nhất (từ 70% đến 82%), tỷ lệ nợ xấu đã giảm mạnh và chỉ còn 2,96% năm
2007 Đây là những con số rất ấn tượng thể hiện kết quả và hiệu quả hoạt động tín dụng của NHCSXH Thừa Thiên Huế Có thể nói hoạt động tín dụng của NHCSXH Thừa Thiên Huế đang ở tình trạng rất tốt
Mô tả mẫu điều tra hộ nghèo vay vốn ở ngân hàng Chính sách Xã hội Thừa Thiên Huế
Để xác định cỡ mẫu điều tra đảm bảo đại diện cho tổng thể nghiên cứu, công thức của Cochran (1977) đối với tổng thể vô hạn được sử dụng với các giá trị lựa chọn như sau:
Trang 42 (1 )
c
p xpx Z
ss= − (1)
Trong đó : s s là cỡ mẫu đối với tổng thể, Z là giá trị ngưỡng của phân phối chuNn với Z = 1,96 (tương ứng với độ tin cậy là 95%); p = 0,5 là tỷ lệ ở mức tối đa, c = 7% là
sai số Sau đó, cỡ mẫu ss được điều chỉnh theo số cá thể trong tổng thể nghiên cứu theo công thức:
pop ss
ss ss
1 1
'
− +
Trong đ ó : ss’ là cỡ mẫu cần thiết, pop là số cá thể trong tổng thể nghiên cứu,
Bảng 1: C ơ c ấ u t ổ ng th ể và m ẫ u đ i ề u tra
(%)
Trang 5trung bình tương đối cao, (5 nhân khNu/hộ), trong đó số lao động trung bình chỉ là 2,7
Bảng 2:Đặ c đ i ể m chung c ủ a các h ộ đ i ề u tra
(%)
(%)
Nam
120
91
56,9 43,1
Trung bình
2.7
7
0
Trung bình
47
87
22
Trung bình
5
12
0
(%)
(%) Nông dân
Công nhân
Khác
114
68
7
3
8
11
54,0 32,2 3,3 1,4 3,8 5,2
180
20
4
6
85,3 9,5 1,9 2,8
(%)
viên
hộ)
(%)
Nông thôn
41
170
19,4 80,6
làm
1,3
1,1 0,3
48,1
40,7 11,2
(%) Trung bình
5,1
9
1
Nhà tranh, nhà
57
25
129
27,0 11,8 61,2
Trang 64 Tác động của tín dụng đến phúc lợi và mức sống của hộ nghèo vay vốn
sau:
Bảng 3: Mô hình h ồ i qui 1
F = 8.435 (Sig F = 0.000)
càng cao
Bảng 4: Mô hình h ồ i qui 2
F = 6.290 (Sig F = 0.000)
Trang 7Bảng 5: Mô hình h ồ i qui 3
F = 1.595 (Sig F = 0.177)
Bảng 6: Mô hình h ồ i qui 4
F = 3.396 (Sig F = 0.010)
Trang 8Bảng 7: Mô hình h ồ i qui 5
F = 6.145 (Sig F = 0.000)
vào mô hình (mô hình 5’)
Bảng 8: Mô hình h ồ i qui 5’
P-value
F = 10.463 (Sig F = 0.000)
Trang 9Tác động tín dụng cho người nghèo thể hiện qua tỷ lệ hộ thoát nghèo sau khi
sử dụng vốn vay
Bảng 10: S ố ượ ng và t ỷ l ệ h ộ thoát nghèo sau khi vay v ố n
Tỷ lệ
(%)
- Nông thôn
211
41
170
100 19,4 80,6
314.000 351.000 305.000
- Nông thôn
135
29
106
64.0 71,0 62,4
409.000 413.000 408.000
là rất lớn
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Báo cáo tổng kết 5 năm hoạt động Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Thừa Thiên Huế 2003 - 2007
2. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Chi nhánh Thừa Thiên - Huế Biểu số liệu tổng hợp tình hình hoạt động ngân hàng trên địa bàn năm 2005, 2006 và 2007.
3. Ngân hàng Chính sách xã hội Hệ thống văn bản pháp qui I Hà Nội, 2003
4. Jonathan Morduch, Barbara Haley Analysis of the Effects of Microfinance on Poverty Reduction. NYUWagner Paper No 1014, 2002
Trang 105. Shahidur R Khandker Microfinance and Poverty: Evidence Using Panel Data form Bangladesh. The World Bank Economic Review, 2005
6. Yasmine F Nader Microcredit and the socio-economic wellbeing of women and their families in Cairo The Journal of Socio-Economics, 2007
IMPACTS OF THE CREDIT PROGRAMS FOR THE POOR
OF THE THUA THIEN HUE SOCIAL POLICY BANK
- A LINGVING STANDARD APPROACH
Phan Thi Minh Ly, Tran Thi Bich Ngoc, Nguyen Viet Duc Hoang Thi Thu Hien, College of Economic, Hue University
Nguyen Thi Tinh Social Policy Bank of Thua Thien - Hue
SUMMARY
Based on the data in the survey of 211 poor households loaned by the bank and on a living standard approach, this article analyzed and evaluated the impacts of the credit programs for the poor provided by the Social Policy Bank of Thua Thien - Hue for the period from 2003 to 2007: (1) the credits lent by the bank have actually made positive impacts to enhance the social-economic conditions and the welfare of the households, the impact levels, however, are quite limited; (2) the ratio of the households that are getting rid of poverty is quite high (64%) However, the income per head of the households that have already been getting rid of poverty is comparatively low, mainly in the level of pro-poverty and not sustainable, and possibly be back
to poverty, or when the poverty threshold increased, they still needed more supports from the social policy bank and the community so that they could be sustainably getting rid of poverty
