Sự dịch chuyển không gian của các nhân vật cổ tích không chỉ được dùng như là những nền t ảng cơ bản của thế giới tưởng tượng mà còn được dùng để tạo nên tính hấp dẫn của một số l ượng
Trang 1T ẠP CHÍ KHOA HỌC, Đại học Huế, Số 54, 2009
TRONG TRUY ỆN CỔ TÍCH THẦN KỲ
Nguy ễn Thị Kim Ngân
Tr ường Đại học Sư phạm, Đại học Huế
TÓM T ẮT
Truy ện cổ tích là một trong những thể loại cổ xưa nhất trong thể loại tự sự dân gian, là
m ột trong những hình mẫu cổ điển của Folklore Mặc dù được hình thành trong thời kỳ chế độ
c ộng sản nguyên thủy tan rã nhưng nguồn gốc sâu xa của truyện cổ tích đã bén rễ từ thời kỳ
ti ền giai cấp Trong sơ đồ kết cấu của truyện cổ tích có thể thấy rõ hình dáng của các nghi lễ
hi ến tế của con người từ thời viễn cổ Một trong những nhóm motif có liên quan trực tiếp đến ngu ồn gốc tiền giai cấp và các nghi lễ hiến tế ấy trong truyện cổ chính là cuộc viễn du sang một
th ế giới khác của nhân vật cổ tích Chính điều này đóng vai trò như một thủ pháp nghệ thuật đã
t ạo nên sự dịch chuyển không gian độc đáo, làm nên sự kỳ ảo và thần tiên của các câu chuyện
c ổ Sự dịch chuyển không gian của các nhân vật cổ tích không chỉ được dùng như là những nền
t ảng cơ bản của thế giới tưởng tượng mà còn được dùng để tạo nên tính hấp dẫn của một số
l ượng lớn các câu chuyện cổ tích
Sẽ là không quá khi khẳng định rằng truyện cổ tích là thể loại có khả năng kết
nối chúng ta với những di sản văn hóa của quá khứ một cách ưu việt Bởi lẽ nó có khả
năng hé mở cho chúng ta mối liên hệ với những tinh hoa truyền thống và bức tranh tín
ngưỡng từ thời xa xưa cũng như giúp cho chúng ta phát hiện ra những giá trị nhân bản thuộc về phần hồn của dân tộc Truyện cổ tích là một trong những thể loại cổ xưa trong các thể loại tự sự dân gian, là một trong những hình mẫu điển hình của Folklore Đằng sau những sợi tơ kỳ diệu kết nối nên một thế giới mộng ảo với những câu chuyện thần tiên thì truyện cổ tích vẫn luôn tồn tại những yếu tố trần tục Những yếu tố ấy tồn tại trong truyện cổ tích chính là sợi dây kết nối nó với đời sống hiện thực, với thiết chế xã
hội nơi nó được sinh thành, với đời sống diễn xướng nơi nó thiên di và thay đổi hình
dạng qua nhiều vùng miền khác nhau và đặc biệt là với quá khứ xa xôi, quá khứ khởi
thủy của chính nó Một trong những vấn đề thể hiện rõ nhất những thủ pháp nghệ thuật đặc trưng của truyện cổ tích cũng như sự nối kết của thể loại này với quá khứ chính là
vấn đề “dịch chuyển không gian” của các nhân vật trong truyện cổ tích thần kỳ Đó vừa
là sự thể hiện “những hồi ức câm lặng” nghi lễ hiến tế từ thời xa xưa vẫn còn tồn tại và
xuất hiện thấp thoáng đằng sau kết cấu căn bản của truyện cổ tích, vừa là xung năng căn
bản nhất trong nghệ thuật truyện kể dân dân gian
Trang 2Trong truyện cổ tích, thường xuyên xuất hiện tình trạng nhân vật vì một lý do tự nguyện hay bắt buộc, nhân vật phải rời khỏi môi trường sống quen thuộc của mình và đi
đến một nơi xa lạ I.U.Lotman trong công trình nghiên cứu “Cấu trúc văn bản nghệ thu ật” đã nói rằng: “Trạng thái khởi đầu của nhân vật truyện cổ tích thần kỳ là việc nó
không có ch ỗ trong thế giới mà nó đang sống, nó bị xua đuổi, không được thừa nhận, không bi ểu lộ bản chất đích thực của mình” Sau đấy nhân vật ra đi để khắc phục cái ranh gi ới phân chia giữa thế giới này với thế giới kia” [10/231] Sự ra đi do không có
chỗ đứng này của nhân vật cổ tích thường tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau Có
thể nhân vật bị lạc lối vào một khu rừng rậm, một đầm lầy, một thế giới kỳ lạ khác Có
thể nhân vật bị xua đuổi, bị buộc phải ra đi Nhưng cũng có thể nhân vật tự nguyện nhận
một nhiệm vụ nào đấy và lên đường đi đến một thế giới xa xôi Nghĩa là luôn có những
lý do hoặc “đích thực” hoặc “giả tạo” để đẩy nhân vật ra khỏi không gian sống quen thuộc của mình Dẫu là với những lý do chính đáng hay lý do giả tạo, thì diễn biến của câu chuyện cổ tích chỉ thực sự bắt đầu khi nhân vật “ra đi” Sự dịch chuyển không gian theo từng bước chân và số phận của nhân vật cũng bắt đầu từ đó Chức năng “ra đi” này,
trong sơ đồ 31 chức năng - 7 nhân vật trong truyện cổ tích, do Propp đề xướng theo
phương pháp cấu trúc hình thái được ký hiệu là (R), đóng vai trò thắt nút, là xung lực cho toàn bộ diễn biến của một câu chuyện cổ tích
Sith Thompson, nhà Folklore nổi tiếng người Mỹ, trong phần nghiên cứu về các hình thức dịch chuyển từ thế giới này sang thế giới khác của truyện cổ tích vùng Anh Điêng Bắc Mỹ đã đề cập đến vấn đề di chuyển giữa các thế giới của nhân vật cổ tích
như sau: “Ta đã từng biết đến những câu chuyện mà trong đó người anh hùng thực hiện
m ột cuộc hành trình đi đến một thế giới khác Đôi lúc đó là những thế giới ở dưới thấp
nh ư địa ngục của Đantê hoặc có thể là thế giới ở trên cao như thiên đường Đôi khi
h ướng di chuyển của những hành trình đến những thế giới khác không được chỉ ra một cách rõ ràng Không hi ếm khi đó là những hành trình đi xuyên qua thế giới của nước.”
[11/256] Sith Thompson cũng khẳng định rằng sự dịch chuyển của nhân vật cổ tích từ thiên đường, sang địa ngục về trần gian hay các chiều ngược lại, hoặc đơn giản là sự di chuyển của nhân vật từ xứ sở này đến một xứ sở khác ở trần gian không chỉ được dùng
như là những nền tảng cơ bản của thế giới tưởng tượng mà còn được dùng để tạo nên tính hấp dẫn của một số lượng lớn các câu chuyện cổ tích
Vậy một câu hỏi được đặt ra là tại sao sự dịch chuyển giữa các mô hình không gian trong truyện cổ tích lại được xem là nền tảng cơ bản của thế giới tưởng tượng mà không phải là một hình thức khác? Tại sao nó làm nên tính hấp dẫn của cốt truyện cổ?
Sự dịch chuyển đơn thuần chỉ là một thủ pháp đặc trưng của nghệ thuật kể chuyện cổ tích hay đằng sau đó còn chứa đựng những vấn đề mang tính tư tưởng? Chúng tôi thử
lần lượt xem xét vấn đề trên các bình diện dân tộc học, xã hội học, văn hóa học và thi pháp truyện cổ tích để minh giải vấn đề như sau:
Trang 3Franz Boas, nhà Folklore nổi tiếng trên thế giới, nhận xét việc sử dụng thần thoại với tư cách là chất liệu nghệ thuật cụ thể là một khả năng lớn, một chỗ dựa vĩ đại cho nghệ thuật, đã có một nhận định nổi tiếng:“Dường như thế giới thần thoại được xây
d ựng nên chỉ là để lại tan vỡ ra và các thế giới mới lại được xây dựng nên từ các mãnh
vỡ” Đấy là một nhận định mang tính hình tượng nhưng cũng chứa đựng một luận điểm khoa học chắc chắn về gốc rễ thần thoại của các thể loại tự sự dân gian Trong số đó, truyện cổ tích cũng không phải là một biệt lệ Các nhà khoa học đã chứng minh được
rằng truyện cổ tích đã ra đời như một thể loại cơ bản vào thời kỳ tan rã của của chế độ
cộng sản nguyên thủy, thế nhưng, bản thân nó đã được hoài thai từ thời kỳ tiền giai cấp, khi tư duy con người vẫn còn tồn tại trong “tiền logic” Dẫu là thể loại có mặt từ rất sớm
nhưng truyện cổ tích vẫn là thể loại có nguồn gốc và thoát thai từ thần thoại, một thứ
thần thoại đã được “giải thiêng” và “thế tục hóa” Chính vì lẽ đó mà dẫu đã tạo dựng được cho mình một sự tồn tại đẳng lập với một thế giới nghệ thuật có những cấu tạo riêng biệt nhưng truyện cổ tích vẫn kế thừa một cách tích cực thế giới quan của thần thoại và thể hiện nó một cách trực tiếp hoặc gián tiếp trong các câu chuyện cổ
Qua việc tìm hiểu những thuộc tính đặc trưng của tư duy người nguyên thủy
cũng như cơ chế sản sinh ra các mô hình không gian đặc trưng được thể hiện trong thần thoại chúng ta có thể thấy rõ: Con người từ khởi thủy đã luôn tin rằng có một đời sống
vĩnh hằng tiếp nối sau đời sống hữu hạn Do đó, họ tri giác và hình dung thế giới theo nguyên tắc nhị phân và mô hình tam thế giới Thế giới trên cao (thiên đường, những hành tinh xa xôi, mặt trăng, mặt trời và các vì tinh tú), thế giới trên mặt đất (bao gồm cả
những thế giới khác cùng tồn tại trên mặt đất), và thế giới dưới mặt đất (âm ty, địa phủ
và thế giới thủy cung) Mô hình tam thế giới từ trong thần thoại này đã được truyện cổ tích kế thừa một cách tích cực và cấp cho nó những ý nghĩa hiện thực mới Điều này đã làm nảy sinh hiện tượng các nhân vật trong cổ tích thường xuyên dịch chuyển một cách
tự do giữa các thế giới hiện thực và kỳ ảo, giữa các thế giới không đồng chất một cách phi cản trở trong không gian Đây là nguyên nhân chính yếu làm nên thế giới biến ảo,
kỳ lạ và thần tiên của các câu chuyện cổ
Mặt khác, truyện cổ tích có mối quan hệ sinh thành trực tiếp từ cơ cấu xã hội
Rất nhiều các motif trong đó thể hiện rất rõ các định chế xã hội mà truyện cổ tích ra đời Trong đó, các nghi lễ hiến tế, nghi lễ thụ pháp và nghi lễ trưởng thành chiếm một vai trò
vô cùng đặc biệt Rõ ràng, các nhà khoa học không khẳng định rằng nguồn gốc trực tiếp
của các câu truyện cổ hoàn toàn xuất phát từ nghi lễ của con người thời cổ, thế nhưng,
họ cũng không thể thể phủ nhận rằng một phần không nhỏ trong gia tài các câu chuyện
cổ là sự thoát thai từ các nghi lễ của con người từ thời xa xưa Đặc biệt, những nhà nghiên cứu theo trường phái Nhân học quan niệm rằng truyện cổ tích là sự phản ánh
trực tiếp các phong tục tập quán sinh hoạt mà sau này bị phai tàn đi theo thời gian và chỉ còn được giữ lại dưới dạng những tàn tích Vấn đề “dịch chuyển không gian” trong truyện cổ tích thần kỳ cũng có thể tìm thấy lời giải đáp từ phương diện này
Trang 4Theo Prop trong công trình nghiên cứu “Các gốc rễ thần kỳ của truyện cổ tích”
sau những nghiên cứu kỹ lưỡng về các cấu trúc hạt nhân trong truyện cổ tích ông đã đưa
ra một bức tranh tương đối hoàn chỉnh về các câu chuyện cổ được phân loại theo nguồn
gốc và sự tương ứng lịch sử như sau:
Nhóm truyện có liên quan đến nghi lễ trưởng thành có các motif chủ yếu như sau: đưa đi, hoặc đuổi con cái vào rừng hay là chúng bị thần rừng bắt đi, ngôi nhà gỗ, sự bán tháo nhân vật bị mụ phù thủy hành hạ, cắt ngón tay, chỉ cho những kẻ còn lại những
dấu hiệu bí ảo của cái chết, bếp lò của phù thủy, cảnh chết đi và sống lại, nuốt vào và
khạc ra, nhận phép thần thông hoặc người giúp đỡ có phép màu, đổi lốt, đạo sĩ trong
rừng và việc sử dụng mẹo lừa Thời kỳ tiếp theo trước đám cưới và thời điểm quay về được phản ánh trong các ngôi nhà đồ sộ trong đó có cái bàn đầy thức ăn, motif về người
thợ săn, kẻ cướp, chị em gái, người đẹp trong quan tài, người đẹp trong vườn thần và trong lâu đài kỳ diệu trong các motif nàng lọ lem, người chồng dự đám cưới của vợ, vợ
dự đám cưới của chồng, khu nhà cấm và một số motif khác
Một nhóm khác có sự tương ứng với truyện cổ tích là nhóm những motif chứa
những ý niệm về cái chết (tử thần) đó là: hành động bắt cóc gái đẹp của lũ rắn, các kiểu sinh nở thần kỳ, cảnh người chết trở về, xuất hành với chiếc hài sắt… khu rừng, lối vào
v ương quốc lạ, mùi của nhân vật, phun nước vào cánh cửa, bữa tiệc ở nhà phù thủy,
hình ảnh người dẫn đường, chuyến đi dài bằng ngựa, bằng thuyền hay đại bàng… giao
chiến với kẻ canh cửa lúc nào cũng muốn nuốt sống người phương xa mới đến, cần linh
hồn và đi đến vương quốc lạ với những điều kỳ diệu ở đó Đây chính là nhóm motif có
gốc rễ từ các nghi lễ hiến tế có liên quan trực tiếp đến việc chuyển dịch không gian của các nhân vật trong truyện cổ tích
Cùng với V.IA.Propp, E.M.Meletinsky trong những nghiên cứu theo hướng cấu trúc lịch sử của truyện cổ tích cũng dẫn ra rằng: “một số cốt truyện cổ tích chẳng hạn
nh ư truyện về những người vợ kỳ diệu - những con vật tôtem, những truyện về những con ăn thịt người, những con ác thần, về sự đánh nhau với trăn thần và đặc biệt là
nh ững chuyến viễn du sang một thế giới khác đều có khởi nguồn từ thời kỳ tiền giai
c ấp và mang dấu vết của các nghi lễ hiến tế của người cổ sơ”[6/25]
Qua đó, chúng ta có thể thấy rõ rằng đóng vai trò vô cùng quan trọng trong
những ý niệm của con người thời cổ chính là ý niệm về thế giới bên kia, đặc biệt là
những chuyến viễn du đến những vùng miền xa lạ Ý niệm này đã được chuyển hóa vào trong các nghi lễ hiến tế liên quan đến cái chết và tử thần rồi đi vào trong thần thoại Truyện cổ tích đã kế thừa thế giới quan của thần thoại và do vậy, đã mang theo trong nó
những ý niệm xa xôi của con người thời cổ về những cuộc hành trình kỳ lạ đó Tuy nhiên, khi đi vào truyện cổ tích, việc dịch chuyển không gian và du hành của các nhân
vật đã không còn giữ nguyên ý nghĩa ban đầu như trong thần thoại Nó là một hình thức được kế thừa có chọn lọc và cộng sinh thêm nhiều nhân tố khác thuộc về ý thức xã hội
Trang 5và các nguyên tắc sáng tạo của nghệ thuật có ý thức Cốt truyện về một cuộc viễn du nguy hiểm trước đây có ý nghĩa là một chuyến đi sang thế giới bên kia khi chuyển hóa vào trong truyện cổ tích đã được chuẩn bị bằng một sự thắt nút hiện thực xác định, bằng
những lý lẽ trong đời sống và lại còn có một kết thúc hiện thực Nhân vật cổ tích có thể
dịch chuyển từ trần thế lên thiên đường, từ thiên đường về địa ngục hoặc các chiều
ngược lại một cách tự do Thế nhưng, bản thân những tình tiết của chuyến đi, những
cuộc chạm trán với quái vật kỳ ảo và việc đi thăm một vương quốc kỳ ảo dưới đất hoặc
một vương quốc khác nào đó đã biến từ những quan niệm thần thoại trước đây được tiếp thu như là tri thức chính xác và xác thực thành một lĩnh vực trong đó trí tưởng tượng
của người kể và người nghe bay bổng tự do hơn Đồng thời, các nghệ nhân trong quá trình kể chuyện có thể bổ sung hoặc rút ngắn đường dây của cốt truyện tùy theo những nhu cầu của mình và đem lại cho nó những màu sắc phong phú khác
Như vậy, qua những nghiên cứu và nhận định của những nhà Folklore nổi tiếng
như V.IA.Propp và Meletinsky, chúng ta đều thấy rõ hai nhà khoa học đều chứng minh được rằng việc nhân vật trong cổ tích thường xuyên dịch chuyển không gian và thực
hiện những chuyến viễn du đến những vừng miền xa lạ có liên quan một cách xa xôi với
những ý niệm của con người thời cổ về những chuyến du hành của con người khi mà sự
sống bước từ trạng thái tạm dung sang trạng thái vĩnh hằng là cái chết Ý niệm này vốn
đã được con người thời cổ chuyển hóa vào trong các nghi lễ Và rồi nghi lễ này, một cách rất đặc biệt, lại được thể hiện dưới một “hình thức ngược” là sự chuyển dịch không gian của các nhân vật trong truyện cổ tích
Về phương diện nghệ thuật, xung năng cơ bản nhất của nghệ thuật kể chuyện và nghe chuyện cổ tích ấy chính là khát vọng vượt thoát ra khỏi đời sống hằng ngày để
đắm chìm vào thế giới của sự hình dung và tưởng tượng về những điều kỳ diệu Để đạt được điều đó, nghệ thuật truyện cổ tích hướng vào việc xây dựng những câu chuyện tự
sự kể về những cuộc vượt thoát, phiêu lưu, những chuyện kể về sự dịch chuyển thần kỳ,
để gợi cuốn người nghe theo những cuộc phiêu lưu, về những cuộc trốn thoát mang tính
tưởng tượng thường xuyên chứa đựng những sự trốn thoát thật sự của nhân vật truyện
Nghệ thuật của những câu chuyện cổ tích đã đáp ứng một cách rất xuất sắc nhu
cầu tạm thời biến mất khỏi hoàn cảnh hiện tại của độc giả để sống một đời sống khác
Do đó, một số lượng lớn các danh mục motif của truyện kể dân gian đều liên quan đến
vấn đề “dịch chuyển”
Theo V.IA.Propp, vấn đề của truyện cổ tích không phải là sự tập hợp các motif
mà là sự hình thành một số các cấu trúc cơ bản và các cấu trúc đó tập hợp lại xung quanh nó các motif Hay nói cách khác, các motif thường châu tuần lại xung quanh nó
một số các cấu trúc hạt nhân cấu thành nên một câu chuyện cổ tích Nếu khẳng định như
vậy, thì vấn đề dịch chuyển trong truyện cổ tích trở thành một trong những cấu trúc
trọng tâm nhất và tập hợp lại xung quanh nó một số lượng rất lớn các motif
Trang 6Vấn đề “dịch chuyển” trong cổ tích bao hàm rất nhiều các hình thức khác nhau Nhìn vào bảng tra các motif dịch chuyển trong bảng chỉ dẫn của S Thompson trong
B ảng tra cứu các motif của văn học dân gian (Motif index of Folklore - Literature) và
“T ừ điển A-T” của trường phái Địa lý - lịch sử của Phần Lan có thể thấy: Trong những
câu chuyện cổ tích trên toàn thế giới chứa đựng những hình thức dịch chuyển như con
ng ười biến đổi sang giới tính khác (D10), hay di chuyển đến cảnh giới thấp hơn hoặc cao h ơn (D20), biến thành tộc người khác (D30), thay đổi kích cỡ (D55), biến thành
m ột người khác (D40), thành một người già (D56.1) hay trẻ con (D55.2.5) Một người đẹp trai có thể biến thành kẻ xấu xí (D52.1) và một người xấu xí có thể biến thành một
người đẹp trai (D52.2) Bảng tra cứu cũng đề cập đến nhiều motif mà ở đó vật biến thành ng ười (D300-D399), nhiều hình thức biến đổi khác (D400-D499), nhiều phương
ti ện biến đổi khác (D500-D599) và nhiều motif biến đổi tình cờ (D600-D99)…
Trong tất cả những motif có liên quan đến việc “dịch chuyển” thì phần dịch chuy ển đến một không gian khác kéo dài từ mục F0-F199, bao gồm khoảng 460 motif
lớn nhỏ khác nhau Nghĩa là nó chiếm một trọng số rất lớn Đó là một trong những bằng
chứng cho thấy hình thức sự dịch chuyển không gian trong cổ tích không chỉ có ý nghĩa
và mối quan hệ về mặt dân tộc học, lịch sử, nhân học xã hội mà hơn hết chúng còn là
một yêu cầu bắt buộc đối với các nghệ nhân trong quá trình tạo tác ra các câu chuyện, là
một trong những yêu cầu nghiêm ngặt của các thủ pháp nghệ thuật, là “những quy định mang tính s ử thi” (Axel Olrik) trong quá trình sáng tạo để tạo nên một thế giới kỳ lạ và
làm nên sức hấp dẫn của một số lượng lớn các câu chuyện cổ tích
Như vậy, bản thân việc dịch chuyển không gian trong truyện cổ tích cũng chứa đựng rất nhiều các vấn đề cốt tủy trong nghiên cứu và tìm hiểu truyện cổ tích thần kỳ
Một mặt, bản thân việc dịch chuyển chỉ đóng vai trò như xung lực cho cho cốt truyện
diễn tiến, tạo điểm thắt nút cho việc nhân vật rời khỏi môi trường của nó và xâm lấn vào
một không gian khác Chỉ là điểm (C↑) khởi động cho chuyến du hành của nhân vật trong thế giới của mình như trong một cấu trúc lớn 31 chức năng 7 nhân vật của Propp Các không gian mà nhân vật xuất phát và tìm đến lúc đó dường như vắng mặt Chúng đơn thuần chỉ là đi và đến một địa điểm Chúng được nhắc đến mà không hề được miêu
tả, được đề cập đến mà không hề phơi bày bản chất Những địa điểm đó chỉ đơn thuần đóng vai trò như một phông nền, một địa chỉ nơi diễn ra các sự kiện quan trọng Khu
rừng hay đầm lầy chỉ là nơi nhân vật bị lạc lối, thế giới kỳ ảo khác chỉ là nơi nhân vật
phải vượt qua thử thách Cánh đồng chỉ là nơi quyết đấu để tranh dành người đẹp của
những chàng dũng sĩ… Nhưng mặt khác, sự dịch chuyển không gian lại dường như lại
là nguyên nhân khởi phát và chi phối kết cấu và toàn bộ các chi tiết dù là nhỏ nhất của
một câu chuyện cổ Nhờ sự dịch chuyển, toàn bộ không khí thần tiên của chuyện cổ mới được phơi bày một cách phong phú nhất, tính phi cản trở thống nhất độc đáo duy có ở
cổ tích mới được thể hiện một cách đầy đủ Hơn thế nữa, sự dịch chuyển không gian chính là một “hồi ức câm lặng” của quá khứ đã lưu dấu vào trong truyện cổ tích Chúng
Trang 7ta nhờ lần theo dấu vết của những “hồi ức câm lặng” ấy mới có thể phát hiện ra sợi dây
vô cùng bền chặt kết nối nó với quá khứ xa xôi của con người từ thời viễn cổ, mới hiểu
được cái thứ logic “tiền lôgic”, sự tham dự của các “kinh nghiệm thần bí” (Levy Bruhl)
và “t ư duy ma thuật độc đáo” (Jame Frazer) của người nguyên thủy Mới có thể hiểu
được nguồn cội và hình thức khởi thủy của nghi lễ hiến tế được móc xích một cách đặc
biệt trong từng tình tiết tạo nên nền tảng và một phần trong dạng thức chung của các câu chuyện cổ Ngoài ra, nó còn là sự thể hiện những yêu cầu mang tính quy định trong nghệ thuật xây dựng truyện cổ Đặc biệt, nó còn thể hiện khát vọng không cùng của con
người từ thuở xa xưa trong việc thực hiện những cuộc trốn thoát mang tính tưởng tượng
của con người vào trong thế giới tưởng tượng thần tiên để bù đắp lại những thiếu thốn
về dịch chuyển không gian trong hiện thực
TÀI LI ỆU THAM KHẢO
1. A.J.A.Gurevich, Các ph ạm trù văn hóa trung cổ, NXB GD, 1996
2. Lesvi Bruhl, Kinh nghi ệm thần bí và biểu tượng ở người nguyên thủy, Nxb Thế giới,
2008
3. Jean Chevalier, Alain Gheerbrant, T ừ điển biểu tượng văn hóa thế giới, Nxb Đà Nẵng,
2002
4. V.Guxep, M ỹ học Folklore, Nxb Đà Nẵng, 1995
5. E.M.Meletinsky, Thi pháp c ủa huyền thoại, Nxb ĐHQGHN, 2005
6. E.M.Meletinsky, Nhân v ật trong truyện cổ tích hoang đường, xuất xứ của hình tượng,
NXB VH Ph ương Đông, 1958
7. Jame Frazer, Cành vàng-bách khoa th ư về văn hóa nguyên thủy, Nxb Lao động, 2007
8. Tuy ển tập V.IA.PROPP, NXBVHDT, 2003
9 Trịnh Bá Đĩnh, Chủ nghĩa cấu trúc và văn học, Nxb Văn hóa, Hà nội, 2002
10 Nguyễn Đổng Chi, Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam, Nxb Giáo dục, (2001), 1- 5
11. S Thompson, Folktale, The Dryden press, New York, 1946
12. S Thompson, Motif-index of folk – literature, Indiana University Press, 1955 -1958
Trang 8THE SPACE TRANSFORMATION IN MAGIC FOLKTALE
Nguyen Thi Kim Ngan College of Pedagogy, Hue University
SUMMARY
Folktale is one of the most primitive forms among traditional narratives It is also the most important form of folklore Although folktale is considered to have been formed in the time
of the disintergration of primitive communism, it had emerged before the appearance of social class Therefore, in folktale, there are remnants of sacrifice ceremonies of premitive people Wandering to other worlds is one the motifs clearly revealing that those sacrifice ceremonies emerged before the existence of social class It has created a significant transformation in folktale By nature, it was actually the preparation for the life after death of primitive people Due to the belief that there may be a immortal life after the physical one, primitive people defined the world by binary principle In their imagination, there were three different worlds The free movement between the real and unreal world in the art space of folktale created miracles and significances in folktale This movement is not only used as the foundation of the imagination but also as a crucial technique to make the folktale more attractive