cẩm nang quyền tác giả khu vực châu á phần i doc

Khai thác quyền tác giả Các hình thức khai thác tác phẩmGiới hạn quyền tác giả Sao chép để sử dụng riêngSự khác nhau giữa khai thác và trích dẫnCác điều kiện trích dẫn Xâm phạm quyền tác

Trang 1

Cẩm nang

quyền tác giả

khu vực Châu Á

Tác giả: Tamotsu HOZUMI

Minh hoạ: Taro GOMI

Trang 2

Cẩm nang quyền tác giả khu vực Châu Á

MỤC LỤC

Lời nói đầu bản tiếng Việt

Lời nói đầu Tác phẩm là gì?

Các loại hình tác phẩm

Quyền của tác giả bao gồm quyền tài sản, quyền nhân thân và các quyền liên quan

Quyền tài sản của tác giảQuyền tài sản đối với tác phẩmQuyền khai thác các tác phẩm phái sinh và việc sử dụng thứcấp đối với tác phẩm đã được công bố

Quyền nhân thân của tác giả là gì?

Các quyền liên quanThời hạn bảo hộ quyền tác giả Thời hạn bảo hộ quyền tài sảnThời hạn bảo hộ các quyền liên quan

Tác phẩm được bảo hộ quốc tế như thế nào? Khai thác quyền tác giả

Các hình thức khai thác tác phẩmGiới hạn quyền tác giả

Sao chép để sử dụng riêngSự khác nhau giữa khai thác và trích dẫnCác điều kiện trích dẫn

Xâm phạm quyền tác giả

Cẩm nang quyền tác giả khu vực Châu Á (Bản gốc tiếng Anh)

Tác giả: Tamotsu HOZUMI

Châu Á - Thái Bình Dương thuộc UNESCO

Tokyo, Nhật Bản 2004 Đơn vị tài trợ: Cục Bản quyền Nhật Bản, Chính phủ Nhật Bản

Tác phẩm đã được bảo hộ Không được in ấn, sửa chữa hoặc sao chép,

lưu hành bất cứ phần nào bằng bất cứ hình thức hoặc bất cứ phương tiện

điện tử, cơ giới, sao chụp, ghi âm hoặc bằng các phương tiện nào khác

nếu không được phép của nhà xuất bản.

Biên tập và sản xuất: Medialynx Japan Thiết kế sách: Airs/Takanori FUJINE

Cẩm nang quyền tác giả khu vực Châu Á (Bản tiếng Việt)

©Nhà xuất bản Kim Đồng Xuất bản lần thứ nhất: 4/2005 Tác phẩm đã được bảo hộ Không được in ấn, sửa chữa hoặc sao chép,

lưu hành bất cứ phần nào bằng bất cứ hình thức hoặc bất cứ phương tiện

điện tử, cơ giới, sao chụp, ghi âm hoặc bằng các phương tiện nào khác

nếu không được phép của Trung tâm Văn hoá Châu Á - Thái Bình Dương

thuộc UNESCO và Nhà xuất bản Kim Đồng.

Cục Bản quyền tác giả văn học - nghệ thuật Việt Nam và Nhà xuất bản

Kim Đồng chịu trách nhiệm về bản dịch tiếng Việt và phần Hỏi và Đáp

được bổ sung vào bản tiếng Việt dịch từ ấn phẩm gốc tiếng Anh

Asian Copyright Handbook.

Phần Hỏi và Đáp bổ sung là kết quả của hoạt động thảo luận nhóm trong

khuôn khổ cuộc “Hội thảo quốc gia về hoàn thiện và phổ biến sách Cẩm

nang quyền tác giả khu vực Châu Á - bản tiếng Việt”, diễn ra tại Hà Nội

từ 15 đến 18-3-2005.

4 3

2 1

ACCU Trung tâm văn hóa Châu Á - Thái Bình Dương thuộc NESCO

Japan Publishers Building, No.6 Fukuromachi, Shinjuku-ku, Tokyo 162-8484, Japan

ĐT +81-3-3269-4435 Fax: +81-3-3269-4510 Email: general@ accu.or.jp URL:http://www.accu.or.jp

Trang 3

Ảnh hưởng và tác động của kỹ thuật và công nghệ mới

Kỹ thuật số, mạng thông tin và quyền tác giả

Hỏi và Đáp

Hỏi & Đáp: Tên sách, khẩu hiệu quảng cáo v.v có phải là tác phẩm?

Hỏi & Đáp: Các ý tưởng có được bảo hộ quyền tác giả?Hỏi & Đáp: Trong trường hợp nào tác phẩm không đượcpháp luật bảo hộ?

Hỏi & Đáp: Quyền tác giả đối với trang web được xác định như thế nào?

Hỏi & Đáp: Tác phẩm đồng tác giả là gì?

Hỏi & Đáp: Truyện cổ tích, truyện dân gian có được bảo hộ quyền tác giả không?

Hỏi & Đáp: Ai có thể trở thành tác giả?

Hỏi & Đáp: Quyền dịch thuật thuộc về ai?

Hỏi & Đáp: Quyền tác giả ở những nước chưa tham gia các điều ước về quyền tác giả được thực hiện như thế nào?

Hỏi & Đáp: Một số câu hỏi liên quan đến trích dẫn

Phụ lục

Công ước, điều ước và Xu hướng quốc tế

Danh sách các nước thành viên của các điều ước quốc tế

Phụ lục bản tiếng Việt

Hỏi và đáp

Chú thích bản dịch

5

Trang 4

Dương thuộc UNESCO và Cục Bản quyền tác giả văn học – nghệ thuật Việt Nam đã phối hợp tổ chức hội thảo và giúp đỡ về chuyên môn trong việc biên soạn, xuất bản cuốn sách Chúng tôi cũng xin được cám ơn các nhà xuất bản trung ương và địa phương, các cơ quan, tổ chức của Việt Nam có liên quan đến vấn đề quyền tác giả đã nhiệt tình tham gia hội thảo và đóng góp nhiều ý kiến quý báu cho cuộc hội thảo cũng như cho việc biên soạn phần phụ lục của cuốn sách Đặc biệt chúng tôi xin được cám ơn các chuyên gia quốc tế: ông Yasuo Domon, Nhà xuất bản Kodansha (Nhật Bản), bà Sibylle

Le Maire, Nhà xuất bản Bayard Jeunesse (Pháp) đã nhiệt tình giải đáp các thắc mắc của các đồng nghiệp Việt Nam về hàng loạt vấn đề đang được đặt ra cho đất nước chúng tôi, một thành viên mới của Công ước Berne Phần giải đáp của các vị không chỉ giúp làm sáng tỏ những vấn đề đặt ra trong cuộc hội thảo, mà còn là cơ sở quan trọng giúp cho việc biên soạn phần Hỏi và Đáp được bổ sung vào bản tiếng Việt này mà thiếu nó, cuốn sách hẳn không thể có được diện mạo như hiện nay!

Thay mặt Ban tổ chức hội thảo và xuất bản cuốn sách

NHÀ XUẤT BẢN KIM ĐỒNG

CÈm nang quyỊn t¸c gi¶ khu vùc Ch©u ¸ 7

LỜI NÓI ĐẦU BẢN TIẾNG VIỆT

Trên tay các bạn là cuốn Cẩm nang quyền tác giả khu vực Châu

Á, một kết quả của cuộc hội thảo mang tên Hội thảo quốc gia về

hoàn thiện và phổ biến sách “Cẩm nang quyền tác giả khu vực

Châu Á - bản tiếng Việt”, diễn ra tại Hà Nội vào trung tuần tháng

3 năm 2005 Cuộc hội thảo do Nhà xuất bản Kim Đồng, Trung tâm

Văn hóa Châu Á - Thái Bình Dương thuộc UNESCO (ACCU), Cục

Bản quyền tác giả văn học - nghệ thuật Việt Nam (COV) phối hợp tổ

chức, với sự tài trợ của Cục Bản quyền Nhật Bản Mục tiêu của cuộc

hội thảo là giúp đỡ các cá nhân và tổ chức liên quan đến hoạt động

xuất bản ở Việt Nam hiểu đầy đủ hơn về khái niệm quyền tác giả

thông qua cuốn sách này Đây là một cuốn sách phổ biến những kiến

thức cơ bản về quyền tác giả và những vấn đề liên quan, được viết

cho những người sống ở các nước châu Á, do soạn giả Nhật Bản

Tamotsu Hozumi biên soạn và vừa được ACCU xuất bản tháng 11

năm 2004 Mặt khác, để cập nhật những vấn đề đang được nhiều

người Việt Nam quan tâm, cuốn sách được bổ sung một phần phụ lục

riêng của bản tiếng Việt, chứa đựng những câu hỏi được đặt ra tại

cuộc hội thảo và phần giải đáp của các chuyên gia quốc tế và Việt

Nam về quyền tác giả

Nhân dịp xuất bản cuốn Cẩm nang quyền tác giả khu vực Châu

Á, Nhà xuất bản Kim Đồng xin được trân trọng cám ơn Cục bản

quyền Nhật Bản đã tài trợ cho việc tổ chức hội thảo và xuất bản cuốn

sách tại Việt Nam; cám ơn Trung tâm Văn hóa Châu Á - Thái Bình

6 CÈm nang quyỊn t¸c gi¶ khu vùc Ch©u ¸

Trang 5

Lêi nãi ®Çu

Trang 6

“Quyền sở hữu công nghiệp” Do con người đã phải mất nhiều côngsức và nghiên cứu để tạo ra các sản phẩm đóng góp vào sự phát triểnnền văn hóa và văn minh, nên quyền hợp pháp bảo hộ các sản phẩmcòn được đề cập bằng thuật ngữ chung là “Quyền sở hữu trí tuệ”.Xin được giải thích chi tiết hơn ý nghĩa của cụm từ tác phẩm vănhọc, nghệ thuật Tác phẩm văn học, nghệ thuật tác động trực tiếp đếntrí óc và tâm hồn chúng ta và vì vậy cụm từ này bao gồm tất cả cácloại hình văn học như tiểu thuyết, thơ hoặc kịch bản cũng như các loạihình nghe nhìn như hội họa, âm nhạc, điện ảnh và thành quả của cácnghiên cứu khoa học phức tạp Tác phẩm văn học, nghệ thuật cũng cóthể được xác định như là sự thể hiện sáng tạo suy nghĩ hoặc cảm xúccủa con người Sự thể hiện sáng tạo này có thể tác động đến suy nghĩvà cảm xúc của người khác Hẳn bạn đã từng xúc động khi đọc mộtcuốn sách, xem một bức tranh đẹp, nghe một bản nhạc hay xem mộtbộ phim và bạn chìm đắm vào một thế giới hoàn toàn khác Khôngphải lúc nào những cảm xúc mà chúng ta cảm nhận được từ những tácphẩm này cũng tươi đẹp hoặc dễ chịu Đôi khi những tác phẩm đó cóthể gợi nên những cảm xúc buồn chán hoặc khiến chúng ta phải nghĩngợi Cách thể hiện mang tính thẩm mĩ tác động trực tiếp tới trí óc vàtâm hồn của chúng ta và gợi cho chúng ta một cảm xúc nào đó.Để tồn tại, con người cần phải ăn Thức ăn là yếu tố sống còn đểnuôi dưỡng cơ thể Thức ăn cung cấp dinh dưỡng cho chúng ta và giúpchúng ta tồn tại Nhưng con người là động vật cao cấp nhất, họ khôngchỉ cần chất dinh dưỡng cho cơ thể mà còn cần chất dinh dưỡng cho tríóc và tâm hồn Chúng ta có thể hiểu định nghĩa tác phẩm văn học,nghệ thuật dễ dàng hơn nếu chúng ta coi tác phẩm văn học, nghệ thuậtnhư một món ăn tinh thần và trí tuệ Hãy tưởng tượng một thế giớikhông có tác phẩm văn học, nghệ thuật nào để nuôi dưỡng tâm hồnchúng ta Thế giới sẽ như thế nào nếu không có các tiểu thuyết, thơ

ca, âm nhạc hay hội họa? Tác phẩm văn học, nghệ thuật làm giàu tâmhồn chúng ta là di sản vô giá được con người gìn giữ Tác phẩm vănhọc, nghệ thuật ra đời từ trước khi có khái niệm quyền tác giả Trảiqua năm tháng chúng trở thành di sản văn hoá của một bộ lạc, một

Quyền tác giả là một trong những Quyền Con người được quy định

trong Tuyên ngôn chung về Nhân quyền và các Thỏa ước Quốc tế của

Liên Hợp Quốc, đồng thời là một quyền pháp lý rất quan trọng nhằm

bảo hộ các tác phẩm văn học, nghệ thuật(*) Vậy tác phẩm văn học,

nghệ thuật là gì? Đó là tất cả các sản phẩm sáng tạo của con người để

làm giàu cho trí tuệ và tâm hồn con người Tác phẩm văn học, nghệ

thuật không bao gồm những gì góp phần trực tiếp làm cho cuộc sống

và công việc thuận lợi hơn như các phát minh ra máy móc hay công

nghệ Các phát minh này không được coi là các tác phẩm văn học,

nghệ thuật bởi vì chúng gắn liền với sự phát triển công nghệ của các

nền văn minh và vì vậy các quyền hợp pháp để bảo hộ các phát minh

này được tách ra khỏi quyền tác giả Ví dụ, bằng sáng chế bảo hộ

quyền của một người đối với phát minh về công nghệ hoặc máy móc;

quyền sở hữu nhãn hiệu bảo hộ các sản phẩm, thương hiệu và biểu

tượng của các công ty v.v…; và quyền của người thiết kế bảo hộ các

thiết kế sản phẩm của họ Các quyền này đôi khi được gọi chung là

Trang 7

việc tôn trọng những gì mà người khác đã mất bao công sức để làm

ra, cam kết trước khi bạn muốn sử dụng nó, và chấp nhận thanh toánmột khoản phí nhất định cho đặc quyền này Quyền tác giả là quyềnrất quan trọng đối với tất cả chúng ta bởi vì, thông qua việc tuân thủcác quy tắc này, chúng ta thúc đẩy việc sáng tạo các tác phẩm vănhọc, nghệ thuật có giá trị

Hiện nay, tất cả các nước ở Châu Á và nhiều nước trên thế giới đềuđã có luật quyền tác giả

Như đã trình bày, luật quyền tác giả quy định rằng những ngườisáng tạo ra một tác phẩm văn học, nghệ thuật có quyền riêng đốivới tác phẩm của mình và đảm bảo rằng họ được hưởng lợi khinhững người khác khai thác tác phẩm của họ Thuật ngữ “tác phẩm”được dùng ở đây có nghĩa là sự thể hiện đầu tiên một cách sáng tạonhững suy nghĩ hoặc tình cảm trong các lĩnh vực văn học, khoa học,âm nhạc hoặc mỹ thuật Người sáng tạo ra một tác phẩm được gọilà “tác giả” Do luật pháp quy định bản quyền cho người sáng tạo

ra tác phẩm, tức là tác giả, bạn có thể gọi nó là “quyền tác giả”.Tuy nhiên, trên thực tế, người có quyền đối với một tác phẩm đượcgọi là “chủ sở hữu quyền tác giả” Trong nhiều trường hợp, chủ sởhữu quyền tác giả cũng đồng thời là tác giả Tuy nhiên do chủ sởhữu quyền tác giả có quyền chuyển giao (bán), cho thuê hoặc dichúc lại quyền tài sản đối với tác phẩm (xem trang 20) cho một cá

vùng hay của một đất nước Khi con người sinh ra, một mặt họ bị ảnh

hưởng bởi di sản văn hoá này, đồng thời con người cũng bổ sung thêm

những sáng tạo của mình vào trong đó, và phát triển thêm di sản văn

hoá đó Các tác phẩm văn học, nghệ thuật này tiếp tục trường tồn

cùng với chúng ta đến ngày hôm nay Cuộc sống con người không thể

thiếu các tác phẩm văn học, nghệ thuật Chúng quý giá và cần thiết

đối với chúng ta như vậy nên cần phải được bảo hộ, cũng như những

người trực tiếp sáng tạo ra chúng cần được đảm bảo mọi quyền lợi xã

hội và kinh tế Đây chính là xuất phát điểm của khái niệm quyền tác

giả

Cuốn sách hướng dẫn này được viết cho những người đang sống ở

các nước Châu á, bao gồm những người sáng tạo ra tác phẩm văn học,

nghệ thuật, những người sử dụng tác phẩm văn học, nghệ thuật và cả

những người mong muốn trở thành người sáng tạo ra tác phẩm văn

học, nghệ thuật Trước tiên, tôi hy vọng cuốn sách này sẽ giúp các bạn

hiểu rõ hơn về khái niệm quyền tác giả Tôi mong cuốn sách này sẽ

góp phần vào việc bảo hộ và sử dụng các tác phẩm có bản quyền tác

giả vì các tác phẩm đó làm phong phú thêm cho tâm hồn và trí óc của

chúng ta, và giúp ích cho công việc hàng ngày của những người có

liên quan đến quyền tác giả Mong ước lớn nhất của tôi là không chỉ

những người sáng tạo trực tiếp ra tác phẩm như các nhà văn, họa sĩ,

nhà viết kịch, nhà thiết kế, nhà thơ và nhạc sĩ, không chỉ những người

đang làm việc trong lĩnh vực thông tin đại chúng như xuất bản, phát

thanh, truyền hình, in ấn, quảng cáo, mà tất cả những người sử dụng

các tác phẩm, như sinh viên và công chúng nói chung, hoặc những

người có mong muốn làm việc trong các lĩnh vực này - nói cách khác,

tất cả những ai đang và sẽ có trách nhiệm ủng hộ vấn đề quyền tác

giả sẽ đọc cuốn sách này

Mặc dù có một số ý kiến cho rằng vấn đề quyền tác giả rất khó

hiểu, nhưng thực ra khái niệm này khá đơn giản Pháp luật quyền tác

giả gồm toàn bộ các luật liên quan đến quyền tác giả, bao gồm các

quy tắc tự nhiên và hợp lý mà bất cứ ai cũng có thể chấp nhận, như

Trang 8

nhân hoặc một công ty nào đó, nên chủ sở hữu quyền tác giả có thểthay đổi Điều này có nghĩa là “chủ sở hữu quyền tác giả” khôngphải lúc nào cũng đồng thời là “tác giả”.

Nếu bạn so sánh luật quyền tác giả của các nước Châu Á, bạn sẽthấy có một số khác biệt về các thuật ngữ và khái niệm Việc giảithích luật một cách chặt chẽ dường như cho thấy có những thứ đượcbảo hộ ở nước này lại không được bảo hộ ở nước khác Tuy nhiên,sự khác biệt này là rất nhỏ, vì các điều ước quốc tế đã tạo ra sựthống nhất về vấn đề bảo hộ quyền tác giả Trước tiên chúng ta cầnphải có những kiến thức cơ bản về quyền tác giả được áp dụngchung với tất cả các nước Tôi hy vọng rằng cuốn sách này sẽ tạo ramột tiêu chuẩn về quyền tác giả trong khu vực Châu Á

Trang 9

Các loại hình tác phẩm khác được luật pháp bảo hộ bao gồmnhững tác phẩm được tạo ra dựa vào các tác phẩm gốc như tác phẩmdịch, phóng tác, cải biên hay chuyển thể từ tác phẩm gốc (được gọichung là các tác phẩm phái sinh), và các tác phẩm được biên soạnnhư từ điển bách khoa, tuyển tập thơ, tạp chí và báo (các hợp tuyển).Bước đầu tiên là chúng ta phải nhớ loại hình tác phẩm nào đượcpháp luật bảo hộ

(Để hiểu chi tiết hơn, xin tham khảo luật quyền tác giả của mỗinước để xác định các loại hình tác phẩm)

Những loại hình tác phẩm nào được coi là “tác phẩm được pháp

luật bảo hộ”?

Chúng ta hãy xem xét các loại hình tác phẩm được luật pháp

quốc tế bảo hộ (bao gồm cả Châu Á) Ở Nhật Bản, các tác phẩm

được phân chia thành các loại hình sau:

Bản đồ, biểu đồ: bản đồ, bản thiết kế, biểu đồ, bản vẽ, biểutượng, mô hình, v.v

Điện ảnh: phim nhựa, phim truyền hình, phần mềm trò chơivideo, v.v

Các tác phẩm nhiếp ảnh: ảnh chụp, ảnh bản kẽm, v.v

Các chương trình: chương trình máy tính, v.v

1 Tác phẩm là gì?

Các tác phẩm ngôn ngữ: tiểu thưyết, luận văn, kịch bản, thơ ca, v.v

Các tác phẩm âm nhạc: bản nhạc, lời bài hát, v.v

Các tác phẩm múa, kịch câm: ba lê, các điệu nhảy, nghệ thuật

dàn dựng kịch câm, v.v

Các tác phẩm mỹ thuật: hội họa, bản khắc, điêu khắc, tranh truyện, nghệ

thuật viết chữ, bài trí sân khấu, thủ công mỹ nghệ, v.v

Các tác phẩm kiến trúc: thiết kế kiến trúc và các công trình xây

dựng

Trang 11

các đặc trưng về quyền tài sản của quyền tác giả Từ “copyright”trong tiếng Anh có nghĩa chính xác là quyền sao chép và quyền tácgiả về cơ bản là quyền được sao chép lại một tác phẩm Ngược lại,các nước khác như Pháp, Đức lại nhấn mạnh yếu tố quyền nhânthân, một khái niệm chịu ảnh hưởng bởi sự phát triển tư tưởng xãhội ở Châu Âu Do đó, từ quyền tác giả được dịch từ tiếng Pháp vàĐức có nghĩa là “quyền của tác giả” Nói một cách dễ hiểu hơn,những nước này chú trọng vào khái niệm bảo hộ thế giới trí tuệ củatác giả, hay nói cách khác là chú trọng vào những triết lý và quanđiểm của tác giả hơn là việc làm tăng giá trị vật chất của tác phẩmbằng việc xuất bản và bán nhiều bản sao Vì vậy, quan niệm rằngquyền tác giả có hai đặc điểm riêng biệt - quyền tài sản và quyềnnhân thân - được phát triển đầu tiên ở Châu Âu Quan niệm này mớiđược đưa vào Châu Á khá gần đây Trừ một số ít nước, luật quyềntác giả mới chỉ được phổ biến ở các nước Châu Á từ nửa cuối củathế kỷ XX.

Qua sự giải thích trên, bạn có thể thấy quyền tác giả có hai đặctính cơ bản: quyền tài sản đối với tác phẩm và quyền nhân thân củatác giả Cần lưu ý khi sử dụng từ quyền tác giả Nhiều khi từ quyền

Phần này sẽ phân tích chi tiết các quyền của tác giả Các quyền

này bao gồm quyền tài sản, quyền nhân thân, và các quyền liên

quan thuộc về người truyền đạt tác phẩm tới công chúng

Quyền tài sản của tác giả

Như tôi đã trình bày ở phần đầu, quyền tác giả được sử dụng để

bảo hộ tác phẩm văn học, nghệ thuật và vì vậy quyền tác giả có sự

khác biệt đôi chút với các quyền khác Ví dụ, khi một người sở hữu

một tài sản, thì thông thường người đó được đương nhiên công nhận

là có quyền sở hữu hay quyền tài sản đối với tài sản đó “Quyền tài

sản” có thể được chuyển giao cho người khác Quyền tác giả cũng

là quyền sở hữu và có thể chuyển giao cho người khác nên cũng có

thể được gọi là “quyền tài sản” Nói cách khác, quyền tài sản là

quyền có thể chuyển đổi thành tiền Hơn nữa, vì quyền tài sản là

quyền lợi được tạo ra từ tác phẩm sáng tạo do trí tuệ của con người

nên nó cũng có thể được coi là quyền sở hữu trí tuệ (quyền của chủ

sở hữu trí tuệ) giống như quyền đối với sáng chế, kiểu dáng và

quyền sở hữu nhãn hiệu hàng hóa

Vậy quyền tác giả có đơn giản là một loại quyền tài sản không?

Nhìn lại lịch sử, các nước theo hệ thống luật Anh, Mỹ nhấn mạnh

2 Quyền của tác giả bao gồm quyền tài sản, quyền

nhân thân và các quyền liên quan

Định dạng
Số trang	22
Dung lượng	0,94 MB