cẩm nang quyền tác giả khu vực châu á phần ii docx

Cho tới tận gần đây, những người tham gia vào các hoạt động sáng tạo mới chỉ bao gồm những người hoạt động chuyên nghiệp và những người khai thác tác phẩm của họ cũng chỉ hoạt động trong

Xâm phạm quyền tác giả

Quyền tác giả được bảo hộ cả ở trong nước cũng như quốc tế theoluật pháp và các thỏa thuận của mỗi nước Mặc dù vậy, hiện naytình trạng xâm phạm quyền tác giả đang ngày càng phổ biến Chúng

ta đã biết đến các trường hợp được đăng trên báo chí và trên vôtuyến truyền hình, đài phát thanh, v.v Xâm phạm quyền tác giả cónghĩa là bất cứ hành vi nào vi phạm quyền tác giả, ví dụ như việcsử dụng quyền tác giả - vốn là quyền cá nhân thuộc về tác giả - màkhông được phép, hay việc một người không phải là chủ sở hữuquyền tác giả đăng kí quyền tác giả Nếu một người ăn cắp tài sảnmà người khác phải mất bao công sức mới làm ra được và bán tàisản đó đi mà không xin phép, thì người đó bị coi là phạm một tộinghiêm trọng Chúng ta đều biết rằng việc ăn cắp tài sản của ngườikhác là một việc làm sai trái Đối với những tài sản phi vật thể nhưquyền tác giả, người ta dường như không cảm thấy day dứt về việcăn cắp Tuy nhiên, quyền sở hữu trí tuệ như quyền tác giả là một tàisản rất giá trị; đó là quyền đối với tác phẩm mà tác giả đã sáng tạobằng trí tuệ, suy nghĩ và tình cảm Bước sang thế kỷ XXI này, chúng

ta cần phải hiểu rằng việc xâm phạm các quyền này là sai trái.Quyền tác giả bị xâm phạm dưới những hình thức nào?

Chúng ta có thể thấy hiện nay quyền sở hữu trí tuệ ở các nướcChâu á đang bị xâm phạm dưới rất nhiều hình thức Bạn đã bao giờnhìn thấy băng nhạc, đĩa CD, băng video hay đĩa DVD được bán vớigiá rẻ ở hè phố và trong các ngõ hẻm chưa?

Các loại phần mềm vi tính cũng được bán với giá thấp hơn rấtnhiều so với giá thông thường Các sản phẩm này đang được saochép bí mật mà không hề được sự cho phép của chủ sở hữu quyền

(5) Phần được trích dẫn từ tác phẩm B phải chính xác như trong

tác phẩm gốc

(6) Nguồn trích dẫn từ tác phẩm B phải được chỉ rõ

(7) Phần được trích dẫn không xâm phạm quyền nhân thân của

tác giả của tác phẩm B

Nếu đáp ứng các điều kiện này thì có thể được phép trích dẫn tác

phẩm Quyền sở hữu quyền tác giả là nhằm khuyến khích tính sáng

tạo cá nhân Với khuyến khích này, tác giả sẽ có nhiều sáng tạo hơn

và mọi người sẽ thỏa mãn hơn với lợi ích từ hoạt động sáng tạo của

tác giả Điều này sẽ thúc đẩy sự phát triển văn hóa và thành quả

của sự phát triển đó sẽ trở thành tài sản chung của tất cả mọi người

Vì vậy, cần phải có sự cân bằng giữa việc “bảo hộ quyền” và “tạo

điều kiện cho việc khai thác tác phẩm” để cả hai hoạt động này đều

có hiệu quả Hai hoạt động này có thể cân bằng được nếu người sử

dụng hiểu được cảm xúc của tác giả đã sáng tạo ra tác phẩm mà họ

đang khai thác và người sáng tạo tác phẩm cũng hiểu được tình

huống của người sử dụng Liên quan đến việc sử dụng quyền tác

giả, cần phải hiểu sự khác nhau giữa khai thác và trích dẫn tác

phẩm Sẽ là sai lầm khi cho rằng việc trích dẫn tác phẩm là quyền

riêng không liên quan đến quyền khai thác tác phẩm Trích dẫn tác

phẩm là một hình thức khai thác tác phẩm, nhưng nếu đáp ứng các

điều kiện cụ thể thì sẽ không bị hạn chế về quyền tác giả và tác

phẩm có thể được trích dẫn tự do Cần phải hiểu đây là một quy tắc

ngoại lệ Ngược lại, nếu bạn diễn giải các điều kiện về trích dẫn tác

phẩm sao cho phù hợp với tình huống của bạn, cố hiểu quy tắc một

cách quá rộng, thì sẽ có thể nảy sinh rắc rối Sẽ bớt rắc rối nếu

người trích dẫn tác phẩm của người khác có ý thức tránh khai thác

tác phẩm theo cách thức mà nếu đó là tác phẩm của chính họ thì họ

cũng sẽ phản đối, và có sự phán đoán một cách khách quan rằng chủ

sở hữu quyền tác giả sẽ đồng ý với hình thức trích dẫn đó

46 CÈm nang quyỊn t¸c gi¶ khu vùc Ch©u ¸

tác giả và không phải trả bất cứ loại phí nào, nói cách khác, khôngđược cấp phép phù hợp Những sản phẩm đó gọi là sản phẩm saochép hoặc sản phẩm ăn cắp Việc sản xuất các sản phẩm theo cáchnhư vậy là trái với pháp luật và việc sản xuất và bán các sản phẩmđó là phạm tội hình sự ở bất kỳ nước nào Vì vậy nếu bạn thấy cácsản phẩm như vậy, bạn không nên mua chúng cho dù chúng đượcbán với giá rẻ Việc cố tình mua một sản phẩm phi pháp là sự đồnglõa với người phạm tội Người nào mua sản phẩm đó khi đi nướcngoài thì sẽ bị tịch thu nếu bị hải quan phát hiện khi về nước và nếumua với ý định để kinh doanh thì sẽ bị phạt

nhiều bởi quyền tác giả, nhất là trong các hoạt động giáo dục trongnhà trường và ngoài xã hội, các dịch vụ xã hội, môi trường, các hoạtđộng văn hoá và tình nguyện Ví dụ điển hình nhất là mối quan hệgiữa người bình thường với quyền tác giả qua máy tính, chúng takhông thể tưởng tượng được cuộc sống sẽ như thế nào nếu chúng takhông có máy tính.

Máy tính trở thành một phần quan trọng trong cuộc sống củachúng ta trong vòng 20 năm gần đây Những tiến bộ trong côngnghệ kỹ thuật số như Internet, e-mail và thông tin dữ liệu lan trànkhắp thế giới và máy tính trở nên không thể thiếu không chỉ tronglĩnh vực soạn thảo văn bản mà còn rất quan trọng đối với âm nhạc,điện ảnh, xuất bản cũng như với người tiêu dùng các sản phẩm này.Kỹ thuật số có thể cho phép sao chép lại một tác phẩm mà khônglàm giảm chất lượng của bản gốc Hơn nữa, máy tính có thể giúpcho mọi người tạo ra tác phẩm chỉ với một chút kiến thức tối thiểu,trong khi trước kia để làm được điều đó đòi hỏi người ta phải cónhững khả năng và kinh nghiệm đặc biệt Lấy âm nhạc làm ví dụ.Giờ đây các chương trình phần mềm có thể giúp cho việc soạn nhạctrở nên đơn giản cho dù bạn không biết chơi nhạc cụ nào Việc ghiâm đa phương tiện từng là một quá trình gian nan vất vả trong suốtkỷ nguyên trước đây, giờ đây có thể được thực hiện một cách nhanhchóng Việc thu số lượng lớn các dữ liệu âm nhạc hoặc các dữ liệukhác và lưu giữ chúng ở một MD (minidisk) hay phương tiện kháccó kích cỡ vừa đúng lòng bàn tay bạn là việc làm hoàn toàn dễdàng Tốc độ phát triển công nghệ nhanh đến nỗi những gì diễn ratrong một năm tương đương với 6 hoặc 8 năm trước đó Đó chính làlý do tại sao người đã đặt tên cho sự phát triển này là “kỷ nguyênthiên lang”

Chúng ta đang hưởng thụ thành quả phong phú của công nghệ kỹthuật số không chỉ khi chúng ta khai thác các tác phẩm mà cả khichúng ta sáng tạo tác phẩm Giờ đây, bất kì ai cũng có thể sáng tạotác phẩm Tuy nhiên, cuộc cách mạng công nghệ này lại đồng thờitạo ra những sự kiện không lường trước được và những hình thức tội

Từ cuối thế kỷ XX, những phương tiện thông tin liên lạc như

mạng máy tính, điện thoại di động và truyền hình qua vệ tinh, đã

đem lại những phát triển không ngờ So với một thế kỷ hoặc thậm

chí vài thập kỷ trước, người dân ở các quốc gia có nền công nghiệp

tiên tiến và cả ở những nước đang phát triển được tiếp cận một

lượng thông tin lớn chưa từng thấy Những tiến bộ công nghệ đó

cũng có ảnh hưởng to lớn đối với lĩnh vực văn hóa Trước đây một

thế kỷ, chỉ một số ít người trên thế giới được công nhận là có quyền

tác giả đối với tác phẩm văn học, nghệ thuật và phần lớn họ là

những nghệ sĩ như họa sĩ, nhà văn và nhạc sĩ Có rất ít luật sư và học

giả tham gia thảo luận về quyền tác giả Cho tới tận gần đây, những

người tham gia vào các hoạt động sáng tạo mới chỉ bao gồm những

người hoạt động chuyên nghiệp và những người khai thác tác phẩm

của họ cũng chỉ hoạt động trong một số lĩnh vực, ví dụ như lĩnh vực

thông tin đại chúng (nhà xuất bản, đài phát thanh, truyền hình, báo

chí, v.v ), và các công ty sản xuất bản ghi, công ty điện ảnh, v.v…

Nói cách khác, ngay cả khi một người bình thường không biết gì về

quyền tác giả đi nữa, thì điều đó cũng không ảnh hưởng gì đến cuộc

sống hàng ngày của họ Nhưng ngày nay điều đó có còn đúng

không?

Ngày nay chúng ta thường xuyên được thấy thuật ngữ “quyền tác

giả” và “quyền sở hữu trí tuệ” qua vô tuyến truyền hình, đài phát

thanh, báo và tạp chí Chúng ta đang ngập trong các nguồn thông

tin Phần lớn các thông tin đó là đối tượng của quyền tác giả Do vậy

đời sống hàng ngày của chúng ta chắc chắn sẽ bị ảnh hưởng rất

5 ảnh hưởng và tác động của kỹ thuật

và công nghệ mới

thác, mức độ xâm phạm, v.v… do kỹ thuật số gây ra.

Đối với hệ thống mạng, không chỉ có mạng quốc tế như Internetmà tôi đã đề cập trong phần trước, mà còn có các mạng nội bộ, vídụ như mạng dùng trong các công ty, đang ngày càng phát triển.Các mạng này đang được sử dụng để truyền tải những tác phẩmkhác nhau như âm nhạc, hình ảnh và phần mềm các trò chơi Nhưngkhi tác phẩm được truyền đi mà không xin phép, tính nguy hiểm lanrộng trên phạm vi toàn cầu và khi tác phẩm đã được truyền đi thìkhó có thể bảo vệ được Nếu nguy cơ này không được ngăn chặn,các tác giả sẽ không còn tin tưởng vào hệ thống mạng Do vậy, hiệnnay, các nước đang xem xét các hình thức quyền tác giả phù hợp vớixã hội mạng và các quyền như “quyền truyền thông công cộng” dầndần được đưa vào trong luật pháp quốc gia và các điều ước quốc tế

phạm mới Tình trạng mạng máy tính bị tin tặc hay những người

khác xâm nhập để truy cập trái phép và tình trạng dữ liệu cá nhân

bị lộ đang ngày càng gia tăng Việc quản lý thông tin trong các cơ

quan nhà nước cũng như trong mỗi tổ chức và công ty đang trở thành

vấn đề Do những thông tin kỹ thuật số có thể sửa đổi dễ dàng, mọi

người đều rất dễ rơi vào tình huống vô ý xâm phạm quyền tác giả

Vì vậy, chúng ta cần phải có những hiểu biết đầy đủ về quyền tác

giả và phải tự cam kết tuân thủ luật quyền tác giả của nước mình để

bảo hộ các tác phẩm là di sản văn hoá và là tài sản chung của nhân

loại

Kỹ thuật số, mạng thông tin và quyền tác giả

Như đã trình bày, những thay đổi rõ ràng nhất trong môi trường

quyền tác giả là kỹ thuật số và mạng thông tin Kỹ thuật số giúp cho

việc sao chép và sửa đổi tác phẩm có thể được thực hiện một cách

dễ dàng Kỹ thuật số cũng giúp giữ cho chất lượng tác phẩm được

nhất quán và không thay đổi, cho dù tác phẩm đó được sao chép bao

nhiêu lần, tác phẩm lớn như thế nào hay thời gian có qua đi bao lâu

chăng nữa Vì chất lượng của mỗi bản sao tương đương với chất

lượng bản gốc, các bản sao khác lại có thể được sao chép lại từ bản

sao Việc này lặp đi lặp lại và kết quả là ngày càng có nhiều bản

sao được tạo ra từ các bản sao khác Nguy cơ quyền dịch thuật và

quyền bảo vệ tính toàn vẹn của tác phẩm bị xâm phạm ngày càng

lớn vì kỹ thuật số giúp người ta rất dễ dàng thay đổi tác phẩm gốc

Một tác phẩm có thể được khai thác liên tục mà chất lượng không

hề thay đổi nhờ có các phương tiện in sao chất lượng cao như

CD-ROM, v.v… Luật quyền tác giả ở các nước đang được sửa đổi để gộp

các cơ chế trả thù lao và giới hạn việc sao chép để sử dụng riêng

cho phù hợp với những thay đổi mạnh mẽ về các hình thức khai

Tác phẩm được bảo hộ bằng quyền tác giả trong một thời hạnnhất định Nếu hết thời hạn bảo hộ quyền tác giả, tác phẩm sẽkhông được bảo hộ nữa Mặc dù tác phẩm là tài sản văn hoá do mộtcá nhân sáng tạo ra, nhưng do có nhiều người sử dụng nên tác phẩmsẽ thuộc về xã hội Khi hết thời hạn nhất định, toàn xã hội có thể sửdụng tác phẩm một cách tự do Do vậy, tác phẩm đã hết thời hạnbảo hộ quyền tác giả sẽ thuộc về sở hữu công cộng Ngoài ra, ởNhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc và các nước khác, các tài liệucông cộng như luật, pháp lệnh và các bản án của toà án sẽ khôngđược bảo hộ quyền tác giả.

Hỏi: Quyền tác giả đối với trang web được quy định như thế nào?

Nếu trang web do một công ty hay một cá nhân tạo ra là một hìnhthức thể hiện sáng tạo, thì trang web đó sẽ được coi là một tácphẩm Do vậy, cần phải chú ý để không xâm phạm quyền tác giảhoặc quyền nhân thân khi chúng ta tạo ra hay sử dụng trang web.Hơn nữa, một số trang web có thể chứa một tác phẩm khác Trongtrường hợp đó, cũng giống như một bức tranh hay tác phẩm nhiếpảnh được in trong một tạp chí, tác giả của bức tranh hay ảnh có

Hỏi: Tên sách, khẩu hiệu quảng cáo v.v… có phải là

tác phẩm?

Trong một số trường hợp, rất khó để xác định cái gì thuộc về

quyền tác giả, như tên sách, mẫu quảng cáo, kiểu chữ, thiết kế Nói

chung, không phải tất cả đều được bảo hộ bằng quyền tác giả,

nhưng tiêu chí để xác định một “tác phẩm” là: đó phải là hình thức

thể hiện sự suy nghĩ và tình cảm một cách sáng tạo và mang tính

chất gốc chứ không chỉ đơn thuần là một hình thức thể hiện

Hỏi: Các ý tưởng có được bảo hộ quyền tác giả?

Ý tưởng dù lớn đến đâu nhưng nếu chỉ đơn thuần là xuất hiện

trong trí óc của bạn thì không được gọi là “tác phẩm” và vì vậy

không được bảo hộ bằng quyền tác giả Tuy nhiên, một bài tiểu luận

hay cuốn sách giải thích ý tưởng đó sẽ được gọi là “tác phẩm”

Hỏi: Trong trường hợp nào tác phẩm không được

luật pháp bảo hộ?

Tuy nhiên, trong trường hợp nếu phần lớn câu chuyện do mộtngười kể chuyện địa phương sáng tạo ra, thì câu chuyện đó có thểđược coi là tác phẩm được bảo hộ hợp pháp Nếu phần chính củacâu chuyện không thay đổi và chỉ một số phần được bổ sung hoặclược bớt, thì câu chuyện đó không được coi là một tác phẩm mới.Tương tự, trong trường hợp một người nghe một câu chuyện kể nhưthế và ghi lại thì câu chuyện đó không được coi là một tác phẩm củangười ghi lại Khi ý chính của một câu chuyện có sẵn được sử dụnglàm cơ sở nhưng thêm vào những tình tiết khác nhau để tạo nên mộtcâu chuyện mới, thì câu chuyện đó được coi là có nội dung sáng tạovà vì vậy cũng được coi là một tác phẩm mới

Hỏi: Ai có thể trở thành tác giả?

Bất kì ai sáng tạo ra một “tác phẩm” đều có thể trở thành tác giả, thậmchí cả trẻ em hoặc những người không chuyên Không cần phải phân biệtgiá trị tác phẩm tốt hay dở mà chỉ cần biết rằng đó là sự thể hiện suy nghĩhay tình cảm mang tính sáng tạo của một người

Hỏi: Quyền dịch thuật thuộc về ai?

Vì quyền dịch thuật được xác định như quyền xuất bản, cho nênnhiều người hiểu nhầm rằng quyền dịch thuật thuộc về nhà xuất

quyền tác giả đối với bức tranh hay ảnh đó Thêm vào đó, dù bạn

có tự xây dựng một trang web cho riêng mình hay nhờ ai đó làm, thì

cũng đều cần phải xác định rõ chủ sở hữu quyền tác giả

Hỏi:Tác phẩm có đồng tác giả là gì?

Tác phẩm có đồng tác giả là tác phẩm do một số tác giả cùng nhau

sáng tạo ra mà không thể phân chia hay sử dụng tách rời Trong trường

hợp này, tất cả các tác giả cùng chung quyền tác giả và cần phải có một

thoả thuận chung giữa các tác giả để thực hiện quyền tác giả

Đối với truyện tranh có các hình vẽ minh họa và phần lời được thực

hiện bởi hai người khác nhau thì sao? Trong trường hợp này, trừ các tác

phẩm được xác định rõ ràng là có đồng tác giả, các hình vẽ minh họa sẽ

được coi là một tác phẩm nghệ thuật, phần lời thoại là một tác phẩm văn

học và tác giả của mỗi tác phẩm này sẽ có quyền tác giả độc lập

Hỏi: Truyện dân gian có được bảo hộ quyền tác giả

không?

Nói chung, truyện dân gian, truyện cổ tích, v.v… được nhiều người

biết đến đều đã vượt thời hạn bảo hộ quyền tác giả rất nhiều

Hỏi: Việc chỉ ra nguồn gốc có nghĩa là gì?

Việc chỉ ra nguồn gốc nghĩa là ghi rõ tác giả của tác phẩm màbạn đang trích dẫn Nên nêu rõ tên của tác phẩm, tên tác giả, nhàxuất bản, v.v cho phù hợp với hình thức sao chép hoặc khai thác

Hỏi: Phần trích dẫn có thể được tóm tắt hay dịch thuật không?

Hình thức trích dẫn này tất nhiên là có thể được phép nhưng nênlưu ý rằng việc dịch sai hay tóm tắt sai đều có thể bị coi là xâmphạm quyền nhân thân của tác giả

Hỏi: Đối với trích dẫn phê phán hoặc trích dẫn xuyên tạc thì sao?

Tất nhiên bạn có thể tự do trích dẫn nhằm mục đích phê phán.Tuy nhiên, nếu nội dung bị sửa đổi một cách cố ý trái với ý muốncủa tác giả hoặc có tính chất vu khống, bạn có thể bị buộc vào tộixâm phạm quyền nhân thân của tác giả, tội xâm phạm danh dự, v.v…

bản Tuy nhiên, quyền xuất bản là quyền được in ấn hay sao chép

bản gốc bằng máy hay phương pháp hoá chất Quyền xuất bản

không bao gồm quyền được dịch tác phẩm sang một ngôn ngữ khác

Nếu nhà xuất bản muốn xuất bản tác phẩm bằng một ngôn ngữ

khác, họ phải làm hợp đồng trong đó có quy định về quyền dịch

thuật Trong trường hợp này, hợp đồng không chỉ quy định các

quyền, mà còn ghi rõ điều kiện thực hiện và mức phí phải trả để

được thực hiện các quyền đó

Hỏi: Quyền tác giả đối với những nước chưa tham

gia các điều ước được quy định như thế nào?

Trước hết xin tham khảo danh sách trong phụ lục để xác định các hiệp

định hoặc điều ước quốc tế mà mỗi nước đã tham gia Luật pháp quốc tế

không có nghĩa vụ bảo hộ quyền tác giả của các quốc gia không nằm

trong danh sách này Tuy nhiên, ngay cả một tác phẩm của một trong số

những nước này cũng phải được bảo hộ nếu nó được xuất bản lần đầu

hoặc được công bố lần đầu ở một quốc gia tham gia một trong các điều

ước quốc tế Hơn nữa, ngay cả các nước không tham gia các điều ước về

quyền tác giả quốc tế cũng phải có nghĩa vụ bảo hộ quyền tác giả nếu

các nước này đã tham gia Hiệp định TRIPS, một bộ phận của Thoả thuận

Marrakesh thành lập WTO

như vậy không đáp ứng các điều kiện đối với việc trích dẫn tácphẩm và vì vậy hầu như không được phép.

Hỏi: Đối với việc “trích dẫn” từ trang web thì sao?

Các trang web cũng là tác phẩm Thậm chí các trang web có quyđịnh là được “kết nối tự do” cũng vẫn thuộc về quyền tác giả Dovậy, khi sử dụng trang web, chúng ta cần phải xin phép Hơn nữa,trong một số trường hợp các hình vẽ minh họa và bức ảnh được sửdụng trong trang web có quyền tác giả riêng Xin lưu ý rằng việcđược người giữ quyền tác giả trang web cho phép chưa phải là sựcho phép chính thức cần thiết để có thể sử dụng các hình ảnh đó

Hỏi: Phần mềm miễn phí được tải từ Internet có quyền tác giả không?

Phần mềm ứng dụng trên Internet bao gồm phần mềm miễn phítức là phần mềm có thể được phép tải không phải trả phí, và phầnmềm chia sẻ mà bạn phải trả tiền Phần mềm miễn phí có quyền tácgiả không? Một thứ được sử dụng miễn phí không có nghĩa là cácquyền của nó bị từ bỏ Trong nhiều trường hợp, tác giả của phầnmềm cung cấp miễn phí cho độc giả với ý định thu hồi vốn đầu tư

Hỏi: Đối với việc “trích dẫn ảnh” thì sao?

Vấn đề là việc trích dẫn có đáp ứng các điều kiện đối với việc

trích dẫn tác phẩm hay không Ví dụ, nếu bạn sử dụng ảnh chân

dung của ai đó chỉ vì họ xuất hiện trong tác phẩm, điều này sẽ

không đáp ứng được yêu cầu “cần phải trích dẫn từ tác phẩm B để

sáng tạo ra tác phẩm A” cho nên sẽ không được phép sử dụng

Hỏi: Việc tập hợp các bức tranh hoặc catalô tranh

triển lãm để đưa vào một cuốn sách thì có phải là

“trích dẫn” không?

Thuật ngữ “tờ rơi” được luật quyền tác giả định nghĩa là cuốn

sách nhỏ đơn giản Việc sử dụng những bộ sưu tập tranh trong các

loại sách như catalô triển lãm, áp phích quảng cáo, bưu thiếp, v.v…

để kinh doanh thương mại được coi là sao chép chứ không phải là

“trích dẫn”, và vì vậy chúng thuộc vào quyền sao chép Điều này

từng được xác định trong các phán quyết của toà án

Hỏi: Việc sử dụng các bức ảnh hoặc khẩu hiệu trong

quảng cáo có phải là “trích dẫn”?

Có thể “trích dẫn” các bức ảnh, hình vẽ minh họa hoặc những lời

nói nổi tiếng của ai đó để quảng cáo không? Phần lớn việc sử dụng

ban đầu của mình bằng cách tính giá vào các bản cập nhật sau này.

Trong những trường hợp đó, chủ sở hữu quyền tác giả không từ bỏ

quyền tác giả đối với tác phẩm mà chỉ tạm thời không sử dụng

quyền tác giả mà thôi

Hỏi: Có thể làm một cuốn sách chỉ bao gồm các

phần trích dẫn được tập hợp từ các nguồn khác

nhau không?

Đôi khi, một số nhà xuất bản có kế hoạch làm việc này Tuy

nhiên, việc này không được coi là trích dẫn Việc tập hợp các đoạn

nhỏ từ nhiều tác phẩm đã xuất bản trước đây để làm một cuốn sách

riêng rõ ràng là khai thác tác phẩm Tuy nhiên, điều này liên quan

đến việc sử dụng quyền sao chép, chứ không phải là quyền xuất bản

vì quyền xuất bản liên quan đến việc xuất bản tác phẩm nguyên

vẹn, và vì vậy phải được phép của tác giả chứ không phải của nhà

xuất bản Do đó, nhà xuất bản không có quyền cho phép bên thứ

ba sao chép một phần tác phẩm nếu không có sự đồng ý của chủ sở

hữu quyền tác giả, cho dù việc đó là để quảng cáo cho ấn phẩm xuất

bản hoặc vì bất cứ lý do nào khác Chỉ có chủ sở hữu quyền tác giả

mới có quyền cho phép việc sao chép đó

PHỤ LỤC

Công ước, Điều ước và Xu hướng quốc tế

phẩm đều được bảo hộ, kể cả tác phẩm ra đời từ trước khi Công ướccó hiệu lực, trừ trường hợp tác phẩm đã trở thành tài sản công cộng);3) nguyên tắc vô điều kiện (việc bảo hộ là tự động và không phảituân theo thủ tục nào).

Công ước Quyền tác giả toàn cầu

Mỹ và các quốc gia Châu Mỹ Latinh đã quy định về việc phảiđăng ký, nộp lưu chiểu và có dấu hiệu quyền tác giả để được bảohộ quyền tác giả và vì vậy ban đầu họ không tham gia Công ướcBerne vì Công ước này công nhận quyền tác giả theo nguyên tắc vôđiều kiện Vì vậy, cần phải có một số thoả thuận giữa các quốc giađã đặt ra yêu cầu về thủ tục bảo hộ quyền tác giả và những nướctham gia Công ước Berne Với UNESCO đóng vai trò trung gian,Công ước Quyền tác giả toàn cầu được ra đời năm 1952, cho phépcả hai loại quốc gia trên trở thành thành viên Công ước này giúpcho các tác phẩm từ các nước thành viên của Công ước Berne có thểđược bảo hộ ngay cả ở những nước yêu cầu thủ tục bảo hộ, miễn làcác nước thành viên cho biết ký hiệu quyền tác giả, tên của chủ sởhữu quyền tác giả và năm xuất bản lần đầu tiên UNESCO quản lýcác công việc của Công ước này Ngoài việc phải cho biết ký hiệuquyền tác giả, Công ước còn có một số đặc điểm khác như nguyêntắc đối xử quốc gia (xem ở trên) và không hồi tố (Tác phẩm chưađược bảo hộ ở nước có quy định về việc đăng kí để được bảo hộ khiCông ước được ký kết thì không được Công ước bảo hộ) Hiện nay,Công ước Quyền tác giả toàn cầu có 98 nước thành viên

Công ước quốc tế về Bảo hộ người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm và các tổ chức phát sóng (còn được gọi là Công ước Rome)

Các hệ thống luật pháp về quyền sở hữu trí tuệ của các nước rất

khác nhau tuỳ thuộc vào các chính sách văn hoá, công nghiệp và

các yếu tố khác Tuy nhiên, những tiến bộ nhanh chóng do xu hướng

toàn cầu hoá mang lại thông qua việc thiết lập cơ sở hạ tầng giao

thông và thông tin liên lạc đã làm nảy sinh những vấn đề mới như

các tranh chấp và mâu thuẫn thương mại về quyền sở hữu trí tuệ Cụ

thể, các tranh chấp về quyền tác giả, như việc sao chép bất hợp

pháp đĩa nhạc và phần mềm máy tính, là những vấn đề nổi cộm Vì

lý do này, trong những năm qua, nhiều nước không có luật pháp

được thiết lập từ trước đã liên tục ban hành các văn bản quy phạm

pháp luật Tuy nhiên, nếu chỉ thiết lập luật pháp trong nước thôi thì

vẫn không đủ hữu hiệu để kiểm soát những vấn đề này Do đó, để

tìm ra một giải pháp mang tính quốc tế, các mạng lưới và quy tắc

khác nhau đã được thiết lập Dưới đây là một số giải pháp điển hình

nhất để bảo hộ quyền tác giả trên phạm vi quốc tế (Số quốc gia

thành viên được tính đến tháng 2 năm 2004 Hồng Kông và Macao

áp dụng các hiệp ước về quyền tác giả và các quyền liên quan mà

Trung Quốc tham gia)

Công ước Berne

Tên đầy đủ của hiệp ước này là Công ước Berne về Bảo vệ các

tác phẩm văn học và nghệ thuật Ra đời năm 1886, đây là công ước

có sớm nhất về quyền tác giả và được sửa đổi năm 1928 ở Rome,

năm 1948 ở Brussels và năm 1975 ở Paris Mỹ tham gia Công ước

Berne vào năm 1989 Đến nay đã có 155 nước tham gia Ba nguyên

tắc cơ bản của Công ước Berne là: 1) nguyên tắc đối xử quốc gia

(tham khảo Công ước Paris); 2) nguyên tắc hồi tố (tất cả các tác

PHỤ LỤC Công ước, Điều ước và Xu hướng

quốc tế

phương về hiệp định chung về Thuế quan và Mậu dịch (GATT)được tổ chức tại Uruguay từ năm 1986 Các chủ đề được thảo luậnliên quan đến vấn đề quyền sở hữu trí tuệ đã đem lại một số kết quảnhư Thoả thuận Marrakesh thành lập Tổ chức Thương mại Thế giới(Thoả thuận WTO) WTO được thành lập vào tháng 1 năm 1995 sau

8 năm đàm phán Thoả thuận này huỷ bỏ GATT và thay bằng WTO.Hiệp định về Các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sởhữu trí tuệ (TRIPS) lập ra các quy tắc mới về việc bảo vệ quyền sởhữu trí tuệ cũng đã được xây dựng

Hiệp định về Các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ (TRIPS)

Hiệp định này gồm 7 mục và 73 điều và quy định các quyền sởhữu trí tuệ sau: 1) quyền tác giả và các quyền liên quan; 2) thươnghiệu; 3) chỉ dẫn địa lý; 4) các thiết kế công nghiệp; 5) bằng sángchế; 6) thiết kế bố trí mạch tích hợp; 7) bảo vệ các thông tin bí mật;8) kiểm soát các hành vi hạn chế cạnh tranh trong các hợp đồngchuyển giao Về quyền tác giả, việc tôn trọng các quy định củaCông ước Berne là điều kiện tiên quyết Ngoài ra, Hiệp định nàycông nhận xu hướng kéo dài thời hạn bảo hộ Hiện nay, Hiệp địnhnày có 147 nước và vùng lãnh thổ tham gia

Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới (WIPO)

WIPO là một tổ chức quốc tế được thành lập năm 1970 để thúcđẩy hoạt động bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên toàn thế giới và đảmbảo sự hợp tác của khối liên minh về mặt hành chính Năm 1974,WIPO trở thành một tổ chức thuộc Liên Hợp Quốc và có trụ sở tạiGeneva, Thụy Sĩ

WIPO nỗ lực tăng cường bảo hộ quyền tác giả quốc tế để đápứng những tiến bộ nhanh chóng về công nghệ thông tin như Internetvà các thay đổi trong xã hội Việc xây dựng một phụ lục của Công

Công ước này do Khối Liên minh Berne, Tổ chức Lao động Quốc

tế (ILO) và UNESCO lập nên để bảo hộ quyền của người biểu diễn,

các nhà sản xuất bản ghi âm và các tổ chức phát sóng Một trong

các đặc trưng của Công ước này là nguyên tắc đối xử quốc gia, song

nguyên tắc đối xử quốc gia theo quy định của Công ước này không

giống như theo quy định của Công ước Berne và các điều ước khác,

vì nó chỉ bảo hộ quốc gia đối với các quyền được quy định trong

Công ước này Về nội dung bảo hộ, Công ước này quy định những

người biểu diễn có quyền chấm dứt việc phát sóng, ghi âm và quay

phim trái phép cũng như quyền được hưởng thù lao cho việc sử dụng

phái sinh các chương trình phát sóng bản ghi âm có mục đích thương

mại Công ước này quy định nhà sản xuất bản ghi âm có quyền sao

chép lại bản ghi âm và quyền được hưởng thù lao khi chương trình

được sử dụng sau lần truyền phát thương mại đầu tiên, và Công ước

này cũng quy định các tổ chức phát sóng có quyền phát lại và quyền

ghi âm, ghi hình Hiện nay Công ước này có 77 nước thành viên

Công ước Bảo hộ nhà sản xuất bản ghi âm chống

việc sao chép trái phép bản ghi âm (Công ước Bảo

hộ bản ghi âm)

Công ước này được UNESCO và WIPO cho ra đời năm 1971

nhằm mục đích ngăn chặn việc sao chép bất hợp pháp bản ghi âm

Ngoài việc cấm sao chép bản ghi âm trái phép, Công ước này còn

bảo hộ quyền của những nhà sản xuất bản ghi âm ở những nước

thành viên liên quan đến vấn đề nhập khẩu và phát hành Hiện nay

có 73 nước là thành viên của Công ước này

Vòng đàm phán Uruguay và Thoả thuận WTO

Vòng đàm phán Uruguay liên quan đến việc đàm phán đa

nhận quyền nhân thân của người biểu diễn và quyền công bố tácphẩm của họ v.v ; và 2) quy định các quyền của người biểu diễnliên quan đến việc ghi âm và quyền của nhà sản xuất bản ghi âm,bao gồm quyền sao chép, quyền cho thuê tác phẩm và chuyển giaoquyền sở hữu Hiệp ước này chỉ bao gồm những quy định về cáccuộc biểu diễn ghi âm và xin lưu ý rằng việc kiểm soát các cuộcbiểu diễn nghe-nhìn sẽ được quy định sau Hiện nay có 43 nướctham gia Hiệp ước này.

Bằng cách này, các nước trên thế giới đã xây dựng một khungbảo hộ quyền tác giả quốc tế Những năm gần đây, hệ thống bảo hộquyền sở hữu trí tuệ quốc tế bao gồm các quy định về bảo hộ quyềntác giả đã được phối hợp một cách hài hoà hơn

ước Berne đã được xem xét từ năm 1991 và kết quả là Hiệp ước

quyền tác giả WIPO và Hiệp ước về người biểu diễn và bản ghi âm

WIPO đã ra đời

Hiệp ước quyền tác giả WIPO

Cứ khoảng 20 năm, Công ước Berne lại được sửa đổi một lần

Tuy nhiên, mọi sửa đổi đều phải được sự đồng ý của toàn khối liên

minh, cho dù số lượng các quốc gia tham gia Công ước này có tăng

lên Hiệp ước quyền tác giả WIPO được xây dựng để bổ sung và

củng cố thêm vấn đề kỹ thuật số và mạng thông tin cho Công ước

Berne Do vậy, các nguyên tắc cơ bản về đối xử quốc gia, bảo hộ

vô điều kiện và nguyên tắc hồi tố vẫn được giữ nguyên Hiệp ước

này bao gồm các nội dung chính sau đây: 1) bảo hộ các chương trình

máy tính; 2) bảo hộ việc biên soạn các dữ liệu và cơ sở dữ liệu; 3)

các quy định về việc chuyển giao các quyền đối với mọi tác phẩm;

4) quyền thương mại liên quan đến các chương trình máy tính, các

tác phẩm điện ảnh và bản ghi âm; 5) quyền truyền đạt tới công

chúng (quyền truyền tin cho nhau và quyền làm cho tác phẩm có thể

truy cập được); 6) kéo dài thời hạn bảo hộ tác phẩm nhiếp ảnh (hơn

50 năm sau khi tác giả qua đời); 7) cấm xoá bỏ quy định bảo hộ bản

sao, v.v ; và 8) cấm thay đổi quyền đối với thông tin quản lý Hiện

nay có khoảng 47 nước là thành viên của Hiệp ước này

Hiệp ước về người biểu diễn và bản ghi âm WIPO

Mặc dù đối tượng của Hiệp ước này là những người biểu diễn và

ghi âm, Hiệp ước này được coi là hoàn toàn tách biệt với Công ước

quốc tế về Bảo hộ người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm và các

tổ chức phát sóng - thoả ước cơ bản về các quyền liên quan - vì Mỹ

không tham gia Công ước quốc tế về Bảo hộ người biểu diễn, nhà

sản xuất bản ghi âm và các tổ chức phát sóng Các đặc trưng của

Hiệp ước về người biểu diễn và bản ghi âm WIPO bao gồm: 1) công

Danh sách các nước/khu vực

là thành viên của các

Điều ước quốc tế

[Chú thích]

* Tên đầy đủ của các Điều ước

Công ước Berne …

Công ước Berne về Bảo hộ các tác phẩm văn học và nghệ thuật

Công ước Rome …

Công ước quốc tế về Bảo hộ người biểu diễn, nhà sản xuất bảnghi âm và các tổ chức phát sóng

Công ước Bảo hộ bản ghi âm …

Công ước Bảo hộ nhà sản xuất bản ghi âm chống việc sao chéptrái phép bản ghi âm

Thoả thuận WTO …

Thỏa thuận Marrakesh thành lập Tổ chức Thương mại Thế giới