Thiết kế bài giảng sinh học 11 tập 1 part 2 docx

Kiến thức — HS nêu được vai trò của quá trình thoát hơi nước đối với đời sống của thực vật.. Trọng tâm Cấu tạo của lá thích nghi với sự thoát hơi nước và sự điều tiết hơi nước của cây qu

+ Hiểu biết về vận chuyển

các chất trong cây gIÚp

cho việc sử dụng thuốc

thể phun qua lá mà nên

tưới vào đất để rễ cây hút

lên

Với thuốc vận chuyển

trong mạch rây thì phải

phun qua lá để đến các bộ

phận của cây, côn trùng

chích hút hay ăn lá đều bị

IV KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ

GV yêu cầu HS hoàn thành bảng so sánh về cấu tạo, cách vận chuyển của dòng mạch gỗ vói mạch rây

— Học bài trả lời câu hỏi SGK trang 14

— Ôn tập về cấu trúc của lá

Bài 3 THOÁT HƠI NƯỚC

I MỤC TIỂU

1 Kiến thức

— HS nêu được vai trò của quá trình thoát hơi nước đối với đời sống của thực

vật

— Mô tả được cấu tạo của lá thích nghi với chức năng thoát hơi nước

- Trình bày được cơ chế điều tiết độ mở của khí khống và các tác nhân ảnh

hưởng đến quá trình thoát hơi nước

2 Kĩ năng

Rèn một số kĩ năng:

— Xử lí thông tin, phát hiện kiến thức

- Phân tích khái quát tổng hợp

— Vận dụng lí thuyết giải thích các hiện tượng thực tiễn

ll THIET BI DAY — HOC

— Tranh hinh SGK phong to

- Sơ đồ minh hoạ cơ chế đóng mở khí khổng (Trang 58 sách Sinh lí thực vật)

- Cấu tạo khí khổng (Trang 57 sdch Sinh li thuc vat)

Ill HOAT DONG DAY — HỌC

1 Kiém tra

- Chứng minh cấu tạo của mạch gỗ phù hợp với chức năng vận chuyển nước, ion khoáng và cấu tạo mạch rây phù hợp với chức năng vận chuyển chất hữu cơ

- Nếu 1 ống mạch gỗ bị tắc dòng mạch gỗ trong ống đó có thể tiếp tục đi lên

được không? Vì sao?

2 Trọng tâm

Cấu tạo của lá thích nghi với sự thoát hơi nước và sự điều tiết hơi nước của cây qua điều tiết độ mở khí không

29

34 Bài mới

GV dan dắt: Bài 2 đã nghiên cứu về sự vận chuyển nước và ion khoáng trong

cây là do sự phối hợp của 3 yếu tố: Lực day cua ré, lực hút của lá do thoát hơi

nước và lực trung gian Trong đó lực do sự hút hơi nước qua lá là co ban Vay

sự thoát hơi nước qua lá được thực hiện như thế nào?

Hoạt động 1 Tìm hiểu vai trò của quá trình thoát hơi nước

Mục tiêu:

— HS chỉ rõ vai trò của quá trình thoát hơi nước đối với đời sống thực vật

- Nhấn mạnh mối liên hệ giữa quá trình thoát hơi nước và dinh dưỡng khí của

cơ thể thực vật thông qua sự điều tiết độ mở của khí khổng

— ŒV hỏi: Sự thoát hơi

nước ở thực vật là gì?

- GV bổ sung kiến thức

giúp HS hình thành khái

niệm về thoát hơi nước

- GV kiểm tra kiến thức cũ

+ Nước có vai trò như thế

nào trong cơ thể thực vật?

- GV dẫn dắt

+ Để thực hiện được vai trò

thì nước phải liên tục được

— GV néu cau hoi:

+ Lượng nước do rễ lấy vào

được cây sử dụng như thế

— HS có thể trả thoát hơi nước là

lời: Sự

sự mất nước của thực vật

— HS dựa vào kiến thức

sinh học 10 để trả lời câu

+ 2% lượng nước được sử dụng cho hoạt động sống

+ Cây ngô thoát 250kg

30

khái quát vai trò của quá

trình thoát hơi nước ở thực

— Nhờ thoát hơi nước khí

không mở ra cho khí CO;

khuếch tán vào lá cung cấp cho quá trình quang hợp

— Giúp hạ nhiệt độ của lá cây vào những ngày nắng nóng, đảm bảo cho các quá trình sinh lí xảy ra bình thường

31

— GV hỏi: Thoát hơi nước

lên quan đến quá trình

quang hợp như thế nào?

- GV bổ sung kiến thức:

+ Lá cây hấp thụ 75% ánh

sáng mặt trời chỉ có

3%dùng cho quang hợp,

còn lại biến thành nhiệt

năng, làm cho lá nóng lên

nhanh

+ lp nước thoát ra làm mất

1 lượng nhiệt là 2,3KJ

+ Thoát hơi nược làm cho

các dung dịch chất hữu cơ

do lá quang hợp cô đặc hơn

— H§ vận dụng kiến thức về quang hợp, kết hợp với hình 3.1 trang 15 SGK rồi

thảo luận để trả lời câu hỏi:

+ Lá cây thoát hơi nước

qua khí khổng tạo lực hút

nước

+ Khí khổng mở tạo điều kiện để CO; khuếch tán

vào lá

+ Nước và khí CO; được

lấy vào là nguyên liệu để

cây quang hợp cho năng

— HS chỉ ra được cấu tao lá thích nghi với sự thoát hơi nước

— HS biết 2 con đường thoát hơi nước

32

1 Lá là cơ quan thoát hơi

tạo thích nghi với việc thoát

hơi nước như thế nào?

— GV gợi ý bằng các yêu | - HS hoạt động nhóm

thông tin bổ sung

+ Trả lời các câu hỏi:

e Những số liệu nào trong

bảng cho phép khẳng định

rằng số lượng khí không có

vai tro quan trong trong su

thoát hơi nước của lá cây?

e© Vì sao mặt trên của lá cây

đoạn không có khí khổng

vẫn có sự thoát hơi nước?

e Cấu trúc nào tham gia vào

quá trình thoát hơi nước ở

lá?

— ŒV nhận xét đánh giá

hoạt động nhóm

+ Cá nhân nghiên cứu

thông tin để nắm bắt kiến

thức

+ Vận dụng kiến thức sinh học THCS về cấu trúc của thịt lá

+ Thảo luận nhóm thống nhất ý kiến trả lời

+ Yêu cầu nêu được:

e Số liệu về số lượng của

khí khổng trên lmm của

lá

e Lá cây đoạn không có

khí không ở mặt trên của lá

nhưng vẫn có sự thoát hơi nước chứng tỏ quá trình

thoát hơi nước có thể xảy

ra không qua con đường

33

Hoạt động của GV Hoạt động cua HS Nội dung

— Mở rộng: ŒV hỏi

+ Vách trong của tế bào

đóng dày hơn vách ngoài có

tác dụng gì?

+ Tại sao cây sống ở sa mạc

có lớp cutin dày và không

có khí khổng ở mặt trên của

lá?

- GV dẫn dắt: Nước được

thoát ra ngoài qua khí

khổng va cutin như thế nào? — HS van dụng kiến thức

thực tế để trả lời:

+ Vách ngoài của tế bào đóng móng thì sức căng sẽ lớn hơn vách trong

+ Cây sống ở sa mạc khô nóng, thiếu nước lớp cutin

dày để giảm bớt thoát hơi

* Khí khổng gồm:

— 2 tế bào đóng nằm cạnh nhau tạo thành lỗ khí

— Trong tế bào đóng (hình hat dau) co hat luc lap, ti thé, nhan

— Vách trong của tế bào đóng sát lỗ khí dày hơn vách ngoài

* Lớp cutIn:

— Do lớp tế bào biểu bì của

lá tiết ra, bao phủ bề mặt lá

Hoạt động của GV Hoạt động cua HS Nội dung

theo —> khí không mở

Vách ngoài hết cong và vách

— Khi mất nước:

trong duỗi thắng -> khí khổng đóng lại

35

Hoạt động của GV Hoạt động cua HS Nội dung

đường tăng —> áp suất thẩm

thấu tăng —> tế bào hút nước

sẽ trương lên

+ Khi

lượngABA trong tế bào tăng

thiếu nước hàm

các kênh Ion mo, ion rut ra

khỏi tế bào —> làm giảm áp

+ Độ dày cua cutin phụ

thuộc vào giống loài và đặc

biệt là tuổi của lá

+ Lá già lớp cutn dày lá

non lớp cutIn móng, thoát

hơi mạnh đạt 10% lượng

nước thoát ra

- Bổ sung kiến thức: Thoát

hơi nước có thể thực hiên

- HS trao đổi và suy đoán:

+ Lớp cutin không có khe

ho

+ Hơi nước chỉ có thể thoát

bằng cách khuếch tán

* Thoát hơi nước qua cutin

— Hơi nước khuếch tán từ các khoảng gian bào của

thịt lá qua lớp cutin để ra

ngoài

— Trợ lực khuếch tán qua cutin rất lớn và phụ thuộc vào độ dày và độ chặt của lớp cutn

— Lớp cutIin càng dày thì sự khuếch tán qua cutin càng nhỏ và ngược lại

Hoạt động 3 Tìm hiểu các tác nhân ảnh hưởng đến quá trình thoát hơi nước

Mục tiêu:

— HR trình bày được các tác nhân chủ yếu ảnh hưởng đến quá trình thoát hơi

nước đó là nước, ánh sáng, nhiệt độ

- Biết liên hệ thực tế

36

Hoạt động của GV Hoạt động cua HS Nội dung

— GV nêu vấn đề:

Quá trình thoát hơi nước

chịu ảnh hưởng của những

tác nhân nào từ môi

trường?

— GV gợi ý bằng các câu

hỏi:

+ Cường độ thoát hơi nước

phụ thuộc vào hoạt động

nào của khí không?

+ Độ mở khí khổng phụ

thuộc vào yếu tố nào?

- GV dẫn dắt HS trở về vấn

đề các tác nhân từ môi

trường ảnh hướng đến quá

trình thoát hơi nước

— GV yêu cầu HS phân tích

ảnh hướng của các tác nhân

môi trường như nước, ánh

+ Ngoài nước các yếu tố khác như ánh sáng, độ ẩm, gió, lon khoáng cũng anh hưởng đến quá trình thoát hơi nước

— HS nghiên cứu SGK trang 18-19

— Van dung kiến thức ở

hoạt động 2 và vốn hiểu biết thực tế để cùng thảo

luận thống nhất ý kiến trả lời

— Một vài HS trình bày >

lớp bổ sung

3/

Hoạt động của GV Hoạt động cua HS Nội dung

thuật gì để tạo điều kiện

cho quá trình thoát hơi

nước được thuận lợi?

bài và kiến thức thực tế để trả lời được

+ Cung cấp đủ nước cho đất

+ Trồng trọt với mật độ phù hợp

— HS hiểu được tại sao cần phải tưới tiêu hợp lí cho cây trồng

— Cơ sở khoa học của việc tưới tiêu hợp lí cho cây trồng

— GV nêu câu hỏi

+ Thế nào là trạng thái cân

bằng nước trong cây?

- Vận dụng hiểu biết thực

tế

— Thảo luận nhóm thống nhất ý kiến trả lời

— Đại diện nhóm trình bày đáp án —> lớp nhận xét

Hoạt động của GV Hoạt động cua HS Nội dung

Củng cố: Thoát hơi nước

có vai trò đặc biệt quan

trọng đối với cây trồng Sự

thoát hơi nước được thực

hiện nhờ cấu tạo đặc biệt

của lá Ngoài ra tác nhân

môi trường ảnh hưởng tới

sự thoát hơi nước Vấn đề

tưới tiêu hợp lí liên quan

hút vào (A) và lượng nước thoát ra qua lá (Bì)

— Chuẩn đoán nhu cầu về

nước của cây theo các chỉ tiêu sinh lí:

+ Áp suất thẩm thấu

+ Hàm lượng nước + Sức hút nước của lá cây

IV KIEM TRA DANH GIA

- GV yêu cầu HS tóm tắt kiến thức cơ bản của bài

— HS tra lời câu hỏi trắc nghiệm

1 Thoát hơi nước ở lá được thực hiện bằng con đường nào?

a) Qua khí không c) Qua bì không

2 Cấu tạo nào của lá phù hợp với chức năng thoát hơi nước

a) Khí khổng, cutin c) Không bào và mô giậu

b) khí khổng, diệp lục d) Khí không và mô giậu

3 Vai trò của quá trình thoát hơi nước là

a) Là động lực đầu trên của dòng mạch gỗ

b) Thoát hơi nước tạo điều kiện cho khí CO; khuếch tán vào lá

c) Giúp hạ nhiệt của lá

d) Cả a,b,c

V DAN DO

— HS hoc bài trả lời câu hỏi SGK

- Ôn tập kiến thức sinh học về sự hút nước và muối khoáng của rễ, các nguyên tố hoá học

— HS liét ké được các nguồn cung cấp dinh dưỡng khoáng cho cây dạng phân

bón (muối khoáng) cây hấp thụ được

— HS trình bày ý nghĩa của liều lượng phân bón hợp lí đối với cây trồng, môi

trường và sức khoẻ con người

2 Kĩ năng

Rèn một số Kí năng

— Phân tích, so sánh

- Khái quát tổng hợp

— Vận dụng lí thuyết vào thực tiễn

II THIẾT BỊ DẠY HỌC

— Tranh hình SŒK

— Đĩa CD về vai trò của các nguyên tố dinh dưỡng khoáng đối với thực vật và

vai trò của thực vật trong việc làm sạch môi trường thông qua việc trao đối khoáng

Ill HOAT DONG DAY — HOC

1 Kiém tra

— Thoát hơi nước qua lá có vai trò như thế nào đối với đời sống của cây?

— Trình bày cơ chế thoát hơi nước, vì sao dưới bóng cây mát hơn dưới bóng

che bằng vật liệu xây dựng

Dựa vào ý kiến trả lời của HS, GV dẫn dắt vào bài học

Hoạt động 1: Tìm hiểu nguyên tố dinh dưỡng khoáng thiết yếu trong cây

Mục tiêu:

- HS nắm được các khái niệm nguyên tố dinh dưỡng khoáng thiết yếu, các nguyên tố đại lượng và vi lượng

42

nguyên tố khoáng có vai

trò rất quan trọng được gỌI

là nguyên tố khoáng thiết

yếu

— GV hỏi: Nguyên tố dinh

dưỡng khoáng thiết yếu là

gì? Gồm những loại nào

— Hồ hoạt động nhóm, cá nhân quan sát hình ->

Thảo luận và phân tích được:

+ Cây ở chậu l có 8

nguyên tố phát triển tốt

nhất

+ Cây ở chậu 2 phát triển

kém hơn chậu l1 vì thiếu nguyên tố ni tơ

+ Cây ở chậu 3 phát triển

kém nhất vì không có khoáng

— HS rút ra nhận xét: Thiếu I1 số nguyên tố khoáng cây chậm phát triển, đặc biệt là thiếu mi tơ

— HS nghiên cứu SŒK trang 20, kết hợp với kết quả thí nghiệm trả lời:

+ Khái niệm

+ Tên nguyên tố

— Đại diện HS trả lời >

Lớp nhận xét bổ sung khoáng thiết yếu là: * Nguyên tố dinh dưỡng

43

Hoạt động của GV Hoạt động cua HS Nội dung

- GV hỏi: Làm thế nào để

nhận biết được cây thiếu

nguyên tố khoáng và thiếu

— HS quan sát hình 4.2 SGK trang 21 trả lời được:

+ Nhận biết thiếu khoáng

bằng sự thay đổi màu sắc

+ Nguyên tố mà thiếu nó cây không hoàn thành được chu kì sống

+ Không thể thay thế được

bởi bất kì nguyên tố nào khác

+ Phải trực tiếp tham gia

vào quá trình chuyển hoá vật chất trong cơ thể

Gồm 17 nguyên tố: C, H,

O, N, P, K, S, Ca, Mg, Fe,

Mn, B, U, Zn, Cu, Mo, Ni

* Nguyên tố đại lượng:

thường được biểu hiện

bằng những dấu hiệu màu sắc đặc trưng trên lá, hoặc

thiết yếu trong cây

— HS chi ra duoc vai tro, cấu trúc và chức năng của các nguyên tố khoáng trong cây

— HS nhận biết được dạng tồn tại của muối khoáng mà cây hấp thụ

ảnh màu biểu hiện dấu

hiệu đặc trưng của hiện

45

— Tham gia vào thành

phần của các chất cấu

tạo nên hệ thống chất

nguyên sinh, cấu trúc nên tế bào và cơ quan VD: N, S 1a thành phần

cua Prétéin, Mg, N cau tao nén diép luc

— Nguyén tố khoáng

tham gia vao qua trinh

điu chỉnh các hoạt động trao đối chất, các

hoạt động sinh lí trong cây

+ Thay đổi đặc tính lí

hoá của keo nguyên sinh chất

+ Hoạt hoá enzim, làm

tăng hoạt động trao đổi

chất

+ Điều chỉnh quá trình sinh trưởng của cây

46

Hoạt động của GV Hoạt động cua HS Nội dung

+ Kiểm tra thường xuyên, phát hiện những biểu hiện

Hoạt động 3: Tìm hiểu nguồn cung cấp các nguyên tố

Mục tiêu:

dinh dưỡng khoáng cho cây

— HS chi ra được các nguồn cung cấp dinh dưỡng khoáng cho cây

- HS hiểu và trình bày được ý nghĩa của liều lượng phân bón hợp lý đối với

cây trồng và sức khoẻ con người

47

dưỡng khoáng cho cây?

- GV giảng giải bổ sung

kiến thức SGV trang 26 về

nguồn cung cấp khoáng

cho cây

* Liên hệ: Trong sản xuất

nông nghiệp sử dụng biện

+ Nguồn từ việc bón phân

— HS khái quát kiến thức

— HS vận dụng kiến thức

sinh học 10, hiểu biết thực

tiến để trả lời được:

— Muối khoáng trong đất tồn tại ở 2 dạng: Hoà tan

và không hoà tan

+ Dạng hoà tan: Cây hấp thụ được

+ Dạng không hoà tan: Cây không hấp thụ được,

phải chuyển hoá thành

dạng hoà tan nhờ vào cấu trúc đất