Cao độ có những ảnh hưởng kì lạ lên cơ thể, và chủ yếu là do sự giảm áp suất của oxygen trong không khí.. Ở những cao độ lớn, haemoglobin, loại protein trong máu chuyển vận oxygen từ phổ
Trang 1Bạn có thể đi lên tới độ
cao nào?
Cao độ có những ảnh hưởng kì lạ lên cơ thể, và chủ yếu là do sự giảm áp suất của oxygen trong không khí Các tế bào cần có oxygen để tồn tại Ở những cao độ lớn, haemoglobin, loại protein trong máu chuyển vận oxygen từ phổi đến các tế bào, không thể hấp thụ oxygen đến khả năng trọn vẹn của nó, cho nên tạo ra một
sự thiếu hụt oxygen trong cơ thể
Não rất nhạy với hàm lượng oxygen, đó là nguyên do vì sao nhức đầu và choáng váng là những triệu chứng đầu tiên của chứng bệnh do cao độ Với thời gian lưu trú kéo dài trên cao độ 5000 mét, khối lượng cơ giảm đi và nguy cơ tích tụ chất lỏng tai hại trong phổi và não tăng lên Vượt lên những cao độ lớn hơn nữa, chừng 7500 mét, thì mức độ thiếu hụt oxygen có thể dẫn tới sự thiếu tỉnh táo và, cuối cùng, là cái chết
Còn cuộc sống ở cao độ lớn thì sao? Vâng, gần phân nửa dân số Bolivia sống trong vùng Altiplano của nước này, ở cao độ 4000 mét trên mực nước biển Nhưng càng lên cao thì càng nguy hiểm Một số thợ mỏ Chile trải qua hàng tuần một phiên làm việc ở cao độ 5800 mét, nhưng có lẽ họ không thể nào sinh con đẻ cái trên đó được vì cao độ nhất thời làm triệt tiêu khả năng sinh sản của nam giới, theo lời Mike Grocott thuộc trường đại học Southampton ở Anh, người đã nghiên cứu các tác dụng sinh lí của độ cao
Trang 2Babu Chiri Sherpa sống trên đỉnh Everest trong 21 giờ liền
mà không cần oxygen (Ảnh: Teru Kuwayama)
Đa số mọi người có thể thích nghi với độ cao nếu họ có thời gian thích ứng Một quy tắc chung khá hay là bạn càng lên cao, thì bạn càng nên ở lại thời gian ngắn thôi Nếu bạn đột ngột trèo lên đỉnh Everest (8848m) mà không có sự tập dượt thích ứng trước đó, thì có thể bạn sẽ chết trong chừng 2 phút ở trên đó
Chỉ một vài người có thể trẻo lên cao mà không cần cấp dưỡng oxygen Babu Chiri Sherpa đã lập kỉ lục sống lâu trên đỉnh Everest mà không cần cấp oxygen trong 21 giờ liền vào năm 1999 Có lẽ ông đã có sẵn gen di truyền hoàn hảo để đương đầu với độ cao, Grocott nói
Đâu là giới hạn mà người không được trang bị kĩ thuật không thể sống sót nổi? Khi xảy ra điều đó, thì đỉnh Everest hẳn là cũng gần đó thôi Đó là khi người ta trèo lên núi mà không có thiết bị thở vào mùa đông, khi khí áp giảm và do đó lượng
Trang 3oxygen giảm nhiều hơn nữa, Grocott nói “Tôi đoán giới hạn đó sẽ là khoảng 9000 mét”
Bạn có thể sống sót bao lâu trong
chân không?
Thật đáng buồn khi biết con người có thể tồn tại bao lâu nếu như đột ngột lọt vào chân không vũ trụ Ba nhà du hành vũ trụ Xô Viết đã qua đời vào năm 1971 khi một cái van hỏng làm cho tổ hợp Soyuz 11 của họ bị hạ áp suất ở cao độ 168 km, không bao lâu sau khi quay trở về khí quyểntrái đất Các nghiên cứu cho biết áp suất cabin giảm xuống mức zero trong 11 phút 40 giây, cho đến khi tổ hợp chạm vào khí quyển Phi hành đoàn tử vong trong vòng 30 đến 40 giây do sự giảm
oxygen trong máu “Bạn cần cả oxygen và áp suất không khí để phân phối oxygen lên não”, theo Jonathan Clark, một cựu bác sĩ trên tàu con thoi vũ trụ
Trang 4Giảm áp suất (Ảnh: NASA) Tuy nhiên, người ta có thể hồi phục sức khỏe sau một sự suy kiệt ngắn trong chân không Năm 1966, một kĩ thuật viên NASA đang kiểm tra một bộ đồ du hành
vũ trụ trong một buồng chân không khi áp suất giảm xuống tới mức bằng như khi bạn dang ở cao độ 36.500 mét Ông đã trụ qua sau 12 đến 15 giây Điều cuối cùng ông còn nhớ là nước bọt sôi lên trong lưỡi mình; đó là vì nước bốc hơi ở áp suất thấp Ông đã hồi phục trạng thái tỉnh táo sau 27 giây khi căn buồng được tăng áp suất đến tương đương ở cao độ 4200 mét Mặc dù bị xanh xẩm mày mặt, nhưng ông chẳng bị tác dụng nguy hại nào đối với sức khỏe
Khi áp suất bên ngoài giảm đi, các bọt khí hình thành trong máu, dẫn tới sự phá hoại phổi trong vòng vài phút Và hệ thần kinh có thể bị phá hoại trong vài giờ
do nitrogen hòa tan vào trong máu Tuy nhiên, nếu bạn đạt tới trạng thái gần chân không theo kiểu nhẹ nhàng hơn và với sự chuẩn bị y tế sẵn sàng, thì bạn có thể trụ tới một phút đồng hồ, Clark nói