Tiêu chẩu để định mức lao động là những đại lượng quy định về chế độ làm việc tiên tiến của thiết bị hay những đại lượng hao phí thời gian quy định để hoàn thành những bộ phận bằng tay c
Trang 1- Thời gian phục vụ nơi làm việc (Tpv) là thời gian người công nhân làm các công việc nhằm đảm bảo cho nơi làm việc hoạt động liên tục nhịp nhàng trong suốt ca làm việc
Thời gian phục vụ nơi làm việc gồm:
+ Thời gian phục vụ tổ chức
+ Thời gian phục vụ kỹ thuật
- Thời gian nghỉ ngơi và nhu cầu cần thiết (Tnn) Bao gồm thời gian nghỉ ngơi do mệt mỏi gây ra và thời gian nghỉ ngơi vì nhu cầu cần thiết của công nhân
Thời gian nghỉ ngơi là để duy trì khả năng làm việc của công nhân trong suốt ca làm việc Thời gian nghỉ ngơi tuỳ theo điều kiện nặng nhọc, độc hại, nóng bức bụi bặm… trong quá trình làm việc mà quy định độ dài thời gian nghỉ ngơi hợp lý
b Thời gian không được tính mức (Tnđm)
Thời gian ngoài định mức là thời gian người công nhân không làm các công việc phục vụ cho việc hoàn thành sản phẩm Thời gian ngoài định mức gồm các loại sau:
- Thời gia lãng phí công nhân (Tlpcn) bao gồm thời gian người công nhân
đi muộn, về sớm, nói chuyệnlàm việc riêng trong khi sản xuất Thời gian này phải có biện pháp loại bỏ không được tính vào mức
- Thời gian lãng phí do tổ chức (Tlptc): là thời gian lãng phí của công nhân do tổ chức gây nên như chờ dụng cụ, hư hỏng dụng cụ sản xuất người công nhân phải dừng sản xuất để chờ
- Thời gian lãng phí kỹ thuật (Tlpkt): là thời gian lãng phí do bị tác động của các yếu tố khách quan như mất điện
Sơ đồ 2: Phân loại thời gian làm việc
Thời gian trong ca
Thời gian làm
việc cần thiết
Thời gian lãng phí
Thời gian
chuẩn
Thời gian không đầy đủ
Lãng phí do
Lãng phí
Lãng phí do
Trang 23 Tiêu chuẩn để định mức kỹ thuật lao động
Như đã nêu, để định mức lao động có căn cứ khoa học cần áp dụng một phương pháp định mức kỹ thuật lao động có hiệu quả có căn cứ khoa học Nói cách khác, để định mức kỹ thuật lao động có căn cứ khoa học cần phải có hệ thống những tài liệu tiêu chuẩn
Tiêu chẩu để định mức lao động là những đại lượng quy định về chế độ làm việc tiên tiến của thiết bị (hay những đại lượng hao phí thời gian quy định
để hoàn thành những bộ phận bằng tay của bước công việc) trong những điều kiện tổ chức kỹ thuật hợp lý, dùng để tính các mức thời gian có căn cứ khoa học Như vật, chất lượng của tiêu chuẩn để định mức lao động quyết định chất lượng mức lao động có căn cứ kỹ thuật
* Sự khác biệt giữa tiêu chuẩn thời gian và mức thời gian
+ Thứ nhất: Mức thời gian tính cho tất cả các loại thời gian (Thời gian chuẩn kết, tác nghiệp, phục vụ) trong khi tiêu chuẩn chỉ xây dựng và tính toán riêng biệt cho từng loại thời gian
Trang 3+ Thứ hai: Theo phạm vị sử dụng, mức thời gian chỉ dùng cho những bước công việc giống nhau và nơi làm việc như nhau còn tiêu chuẩn thời gian có thể sử dụng tại nhiêu nơi làm việc khác nhau của ngành này hay sản xuất khác
+ Thứ ba: Theo mục đích sử dụng, mức thời gian là yếu tó quan trọngđể tính đơn giá sản phẩm nhưng tiêu chuẩn thời gian không thể dùng để tính toán đơn giá sản phẩm
- Cũng như mức lao động, tiêu chuẩn để định mức kỹ thuật lao động có tính đến những điều kiện tổ chức kỹ thuật cụ thể vì vậy tiêu chuẩn cũng phải luôn được sửa đổi cho phù hợp đông fhtời tiêu chuẩn phải đáp ứng những yêu cầu chính sau đây:
+ Phải phản ánh được những thành tựu mới nhất về khoa học kỹ thuật những kinh nghiệm tiên tiến của tổ chức sản xuất và tổ chức lao động, những phương pháp làm việc tiên tiến của công nhân
+) Đảm bảo chính xác phù hợp với từng loại hình sản xuất
+) Phải tính toán đầy đủ và chính xác những yếu tố ảnh hưởng đến thời gian của bước công việc và các bộ phận hợp thành các bước công việc
+) Phải tính đền những điều kiện tổ chức kỹ thuật cụ thể, đặc điểm của quá trình công nghệ và loại hình sản xuất
+) Phải bao gồm những phương án công nghệ phổ biến nhất, những thông số chủ yếu phản ánh được số động chứ không phải là cá biệt Phải đơn giản thuận tiện khi sử dụng định mức lao động
Phân loại tiêu chuẩn
Tiêu chuẩn có thể phân loại theo nhiều tiêu thức
- Theo nội dung ta có:
+) Tiêu chuẩn chế độ làm việc của thiết bị
+) Tiêu chuẩn thời gian: là những đại lượng quy định thời gian lao động dùng để định mức cho các bước công việc làm bằng tay hoặc phần làm bằng tay của các bước công việc được thực hiện trên các thiết bị khác nhau Tiêu chuẩn thời gian được xây dựng trên cơ sở các số liệu, những cuộc khảo sát tiến hành ở những phân xưởng sản xuất với điều kiện tổ chức kỹ thuật hợp lý
+) Tiêu chuẩn phục vụ
Trang 4+) Tiêu chuẩn số lượng người làm việc
- Theo phạm vi và mức sử dụng ta có:
+) Tiêu chuẩn xí nghiệp
+) Tiêu chuẩn ngành
+) Tiêu chuẩn thống nhất: Do Nhà nước ban hành dùng để định mức cho những công việc hoặc sản phẩm giống nhau của các ngành các xí nghiệp khác nhau
II CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH MỨC LAO ĐỘNG
Chất lượng của mức lao động phụ thuộc rất lớn vào phương pháp định mức lao động Trong thực tế sản xuất thường áp dụng các phương pháp chủ yếu: phương pháp tổng hợp và phương pháp phân tích
1 Các phương pháp tổng hợp
Phương pháp tổng hợp là phương pháp xây dựng mức không dựa trên cơ
sở nghiên cứu phân tích các bộ phận của bước công việc và điều kiện tổ chức kỹ thuật hoàn thành nó, thời gian hao phí chỉ được quy định cho toàn bộ bước công việc
Nhóm này gồm 3 phương pháp: Thống kê, kinh nghiệm và dân chủ bình nghị
- Phương pháp thống kê là phương pháp xây dựng mức dựa vào các tìa liệu thống kê về thời gian hao phí thực tế để hoàn thành bước công việc (giống hoặc tương tự) ở thời kỳ trước Lương thời gian (sản lượng) được xác định là mức lao động thường lấy giá trị trung bình
Ví dụ: Có 6 công nhân làm những việc như nhau, theo thống kê ghi lại của từng người, hao phí thời gian trung bình để làm một sản phẩm trong tuần làm việc như sau:
45’ ; 39’ ; 52’ ; 49’ ; 41 ; 47’
Mức trung bình để làm sản phẩm:
45 + 39 + 52 + 49 + 41 + 47
6
= 45,5’
Trang 5- Phương pháp kinh nghiệm: là phương pháp xây dựng mức dựa vào kinh nghiệm tích luỹ được cán bộ định mức, quản độc phân xưởng hoặc công nhân sản xuất
- Phương pháp dân chủ bình nghị: là phương pháp xây dựng mức bằng cách cán bộ định mức dự tính mức bằng thống kê hoặc kinh nghiệm rồi đưa ra cho công nhân thảo luận, bình, nghị quyết định
Qua đặc điểm các phương pháp trên đây nên có thể nói: phương pháp tông hợp không phải là phương pháp định mức khoa học Tuy nhiên nó có ưu điểm là đơn giản, ít tồn công sức, dễ làm Nó chỉ được áp dụng hạn chế, có thời hạn trong điều kiện sản xuất mới trình độ tổ chức lao động và sản xuất còn thấp
2 Nhóm các phương pháp phân tích
Phương pháp phân tích là phương pháp xây dựng mức bằng cách phân chia và nghiên cứu tỉ mỉ quá trình sản xuất, quá trình lao động, các bước công việc được định mức và các nhân tố ảnh hưởng đến thời gian hao phí Trên cơ sở
đó, áp dụng các biện pháp hoàn thiện quá trình lao động những quy định chế độ làm việc có hiệu quả lớn của máy móc thiết bị, sử dụng các phương pháp và thao tác lao động hợp lý…đồng thời loại trừ những nhược điểm trong tổ chức nơi làm việc và điều kiện lao động xuất phát từ kết quả nghiên cứu và dự tính khoa học đó xác định hao phí thời gian cần thiết cho mỗi yếu tố và mức thời gian cho các bước công việc nói chung Các mức lao động được xây dựng bằng phương pháp phân tích đều là mức có căn cứ khoa học
Phương pháp phân tíh bao gồm: phương pháp phân tích tính toán, phương pháp phân tích khảo sát và phương pháp so sánh điển hình
2.1 Phương pháp phân tích tính toán
Là phương pháp xây dựng mức dựa và các tài liệu chuẩn được xây dựng sẵn, vận dụng các phương pháp toán sử dụng công thức để tính toán các thời gian chính và thời gian khác trong mức Phương pháp này gồm có các nội dung sau:
- Phân tích và nghiên cứu kết cấu bước công việc, xác định các nhân tố ảnh hưởng tới thời gian hoàn thành bộ phận bước công việc
Trang 6- Dựa vào các tài liệu tiêu chuẩn xác định các thời gian của từng bước công việc và các loại thời gian trong ca (chuẩn kết, tác nghiệp, phục vụ, nghỉ ngơi và nhu cầu cần thiết)
- Xác định mức thời gian và mức sản lượng
Đặc điểm của phương pháp này là dựa vào những chứng từ kỹ thuật và các tài liệu tiêu chuẩn để xác định các loại hao phí thời gian Quá trình xây dựng mức chủ yếu được tiến hành trong phòng làm việc của cán bộ định mức Phương pháp này áp dụng thích hợp trong những điều kiện sản xuất hàng loạt và nó cho phép xây dựng mức nhanh, tốn ít công sức, bảo đảm chính xác và đồng nhất của mức
2.2 Phương pháp phân tích khảo sát
Là phương pháp xây dựng mức dựa trên các tài liệu nghiên cứu, khảo sát tại nơi làm việc Các phương pháp khảo sát cơ bản để nghiên cứu hao phí thời gian làm việc và chụp ảnh, bấm giớ hoặc kết hợp cả chụp ảnh và bấm giớ Kết quả chụp ảnh và bấm giờ sẽ phản ánh toàn bộ hoạt động của công nhân và thiết
bị trong ca làm việc, mặt khác nó có thể nghiên cứu hao phí thời gian thực hiện từng thao tác hoặc động tác của bước công việc, nó giúp ta phát hiện được thời gian lãng phí Phân tích những kết quả đó ta xác định được các loại cơ cấu thời gian trong ca, nội dung trình tự thực hiện bước công việc cuối cùng là xác định được mức thời gian mức sản lượng
Đặc điểm của phương pháp này là xây dựng mức dựa vào các tài liệu khảo sát trực tiếp tại nơi làm việc, nó cho phép không vhỉ xây dựng được những mức có căn cứ khoa học mà còn góp phần hoàn thiện tổ chức sản xuất cvà quản
lý, đúc kết các kinh nghiệm tiên tiến trong sản xuất để phổ biến rộng rãi trong xí nghiệp hoặc trong phạm vi một ngành sản xuất
Các mức xây dựng bằng phương pháp này có độ chính xác cao, nhưng tồn nhiều thời gian, người khảo sát đòi hỏi phải có trình độ nghiệp vụ nhất định nên chỉ áp dụng thích hợp trong điều kiện sản xuất hàng loạt lớn và hàng khối
Trang 72.3 Phương pháp so sánh điển hình
Là phương thức xây dựng mức dựa trên những hao phí mức điển hình Mức điển hình là mức được xây dựng có căn cứ khoa học (bằng phương pháp phân tích) đại diện cho nhóm công việc có những đặc trưng công nghệ hay nội dung kết cấu trình tự thực hiện giống nhau nhưng khác nhau về kích cỡ
Từ mức điển hình của công việc điển hình của nhóm để xây dựng mức cho các công việc khác nhau trong nhóm người ta nhận mức điển hình với hệ số điều chỉnh được xây dựng sẵn để định mức cho các công việc còn lại trong nhóm
Nội dung của phương pháp này bao gồm:
- Phân loại các chi tiết gia công ra các nhóm theo những đặc trưng giống nhau Mỗi nhóm chọn 1 hoặc một số chi tiết điển hình
- Xây dựng quy trình công nghệ hợp lý để gia công những chi tiết điển hình
- Xác định các thiết bị dụng vụ cần thiết và điều kiện tổ chức kỹ thuật thực hiện chế tạo chi tiết điển hình
- Áp dụng phương pháp phân tích tính toán hoặc phân tích khảo sát để xây dựng mức cho các chi tiết (bước công việc) điển hình
Xây dựng mức bằng phương pháp này sẽ nhanh chóng tốn ít công sức nhưng độ chính xác không cao so với 2 phương pháp trên phương pháp này thường áp dụng cho loại hình sản xuất hàng loạt nhỏ và đơn chiếc Để nâng cao
độ chính xác của mức được xây dựng bằng phương pháp này cần phải phân chia nhóm chi tiết gia công chính xác theo các đặc trưng gần nhau, xây dựng quy trình công nghệ tỉ mỉ, đúng đắn, xác định hệ số điều chỉnh có căn cứ khoa học
3 Cách tính mức lao động
3.1 Tính mức thời gian
Mức thời gian tuỳ theo từng công việc có thể quy định cho từng bước công việc hoặc thời gian hoàn thành sản phẩm như sau:
- Đối với hình thức sản xuất hàng loạt nhỏ hoặc đơn chiếc
Trang 8+ Trường hợp các thời gian phục vụ (Tpv), chuẩn bị kết thúc (Tck), thời gian nghỉ ngơi (Tnn), thời gian tác nghiệp (Ttn) đã được xác định qua các tỷ số thời gian tính theo công thức sau:
Tsp = Ttn + Tpv + Tnn + Tck (1) Với Tsp là định mức thời gian quy định cho sản phẩm
+ Trường hợp các loại thời gian như trên được xác định bằng các tỷ lệ %
so với thời gian tác nghiệp thì:
a + b + c Tsp = Ttn 1+
100 Trong đó: a: tỷ lệ % thời gian phục vụ so với thời gian tác nghiệp
b: tỷ lệ % thời gian nghỉ ngơi so với thời gian tác nghiệp c: tỷ lệ % thời gian chuẩn kết so với thời gian tác nghiệp
- Nếu sản xuất hàng loạt lớn hay khối lượng lớn hơn thì thời gian chuẩn
bị kết thúc cho một sản phẩm không đáng kể Khi đó, định mức tính thời gian hao phí chỉ bao gồm có thời gian tác nghiệp phục vụ và thời gian nghỉ ngơi
- Công thức tính
a + b Tsp = Ttn 1+
100
3.2 Tính mức sản lượng
Mức sản lượng là quy định khối lương công việc cho một công nhân phải hoàn thành trong một đơn vị thời gian
- Công thức tính:
T + c Msl =
Tsp Với : Msl: mức sản lượng
Ttc: thời gian làm việc tiêu chuẩn (giờ, ca) Tsp: mức thời gian cho 1 sản phẩm
Qua phân tích ở trên chúng ta đã thấy được bản chất của mức lao động cũng như vai trò quan trọng của công tác định mức lao động trong doanh nghiệp
Trang 9sản xuất Việc không ngừng hoàn thiện công tác định mức lao động của mỗi doanh nghiệp sản xuất trong nền kinh tế thị trường với sự cạnh tranh gay gắt là iều tất yếu để đứng vững và tồn tại phát triển
Trang 10PHẦN II PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG CÔNG TÁC ĐỊNH MỨC LAO
ĐỘNG TẠI CÔNG TY MAY THANH HOÁ
II VAI TRÒ VỀ QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CÔNG TY MAY THANH HOÁ
1 Quá trình hình thành và phát triển của công ty
- Công ty may Thanh Hoá là doanh nghiệp thuộc sở hữu Nhà nước chịu sự quản lý Nhà nước của Sở công nghiệp Thanh Hoá
- Cũng như các doanh nghiệp khác, công ty may Thanh Hoá là đơn vị hạch toán kinh doanh độc lập chịu sự quản lý Nhà nước của sở công nghiệp quản lý vốn của Cục quản lý vốn và tài sản của Nhà nước tỉnh Thanh Hoá
- Từ xí nghiệp may cắt gia công thị xã thành lập theo Quyết định số 889- UB/TH ngày 26.5.1974 của UBND tỉnh Thanh Hoá trên cơ sở sát nhập 3 đơn vị:
- Xí nghiệp may Bà Triệu
- Văn phòng công ty may dệt, nhuộm
- Trạm may cắt gia công thị xã Thanh Hoá
Xí nghiệp bắt đầu hoạt động từ ngày 06/07/1974 với tổng số 618 cán bộ công nhân viên Số máy móc thiết bị của xí nghiệp khi đó như sau:
Bảng 1: Số máy móc thiết bị của công ty may Thanh Hoá năm 1974
ị
Số lượng
1 Máy may công nghiệp của Liên Xô k22 Cái 200
Nguồn: Số thống kê trang thiết bị (của phòng kỹ thuật)
- Tổng diện tích nhà xưởng: 2.450m2
- Sản phẩm chủ yếu: Quần áo bảo hộ lao động
- Khách hàng chủ yếu của xí nghiệp là Công ty công nghệ phẩm Thanh Hoá và Công ty bảo hộ lao động miền Bắc
