Thực tiễn áp dụng các hình thức sở hữu hiến định – Phần 2 docx

nước không thực hiện được chức năng điều tiết lợi ích chung của xã hội, và để xảy ra tình trạng tiêu cực như đầu cơ đất, giá bất động sản bị thả nổi… Theo ý kiến của nhiều chuyên gia thì

Thực tiễn áp dụng các hình thức sở hữu hiến định

– Phần 2

Những tồn tại trong đổi mới cơ chế ,chính sách đối với DNNN

-DNNN chưa thực sự hạch toán kinh doanh trong cơ chế thị trường

-DNNN còn bị nhiều trói buộc,chưa thực sự được tự chủ trong kinh doanh phù hợp với cơ chế thị trường như doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác

-Cơ chế ,chính sách tiền lương và phân phối lợi nhuận để lại DNNN chưa thực sự tạo được động lực cả với công nhân và người quản lý

-Chế độ thuế còn bất hợp lí cần được tiếp tục bổ sung và sửa đổi,ổn định trong một thời gían nhất định

-Việc cổ phần hoá,đa dạng hoá các hình thức sở hữu trong doanh nghiệp,với mô hình công ty cổ phần có vốn của nhà nước chi phối hoặc tham gia,còn nhiều vướng mắc và cơ chế tiến hành

-Các tổng công ty còn gặp nhiều vướng mắc trong thực tiễn ,hạn chế việc thực hiện chức năng nhiệm vụ

-Chưa có chính sách hữu hiệu để giải quyết tình trạng nợ nần không có khả năng thanh toán ,tình trạng lao động dôi dư lớn và đổi mới công nghệ vốn đã quá cũ kĩ, lạc hậu ở các DNNN

-Nhiều chủ trương đổi mới của đảng đối với DNNN được thể chế hoá và đưa vào thực hiện chậm ,hoặc chưa được thể chế hoá

CÁC GIẢI PHÁP VÀ CHÍNH SÁCH CHỦ YẾU

1-Làm cho các cấp, các ngành, các doanh nghiệp nhà nước quán triệt sâu sắc và có nhận thức đúng đắn về chủ trương, chính sách và giải pháp đổi mới và phát triển doanh nghiệp Nhà nước

2-Các giải pháp cho vấn đề lao động, việc làm

3-Các giải pháp phù hợp để giải quyết các khoản nợ của doanh nghiệp nhà nước

4-Xây dựng và hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách phù hợp với từng đối tượng như doanh nghiệp hoạt động công ích, doanh nghiệp hoạt động kinh doanh

5-Thẩm định, kiểm tra chặt chẽ, nghiêm ngặt việc thành lập mới doanh nghiệp của Nhà nước

6-Tiếp tục củng cố, sắp xếp và hoàn thiện tổng công ty Nhà nước

-Đẩy mạnh sắp xếp các tổng công ty Nhà nước

[I]7-Thành lập công ty đầu tư tài chính của nhà nước

8-Bổ sung, hoàn thiện các chính sách đối với các hình thức chuyển đốỉ sở hữu của doanh nghiệp nhà nước

9-Bồi dưỡng, đào tạo đôị ngũ cán bộ quản lý doanh nghiệp Nhà nước

Thực trạng sở hữu đất đai

Quy định về sở hữu đất đai

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia thì chế độ sở hữu toàn dân về đất đai của chúng ta mang tính thuật ngữ Luật chưa làm rõ được quyền sở hữu đất đai Ngay trong Hiến pháp, sở hữu toàn dân và sở hữu nhà nước được đánh đồng với nhau trong khi yêu cầu thống nhất khái niệm dưới góc độ tiếp cận pháp lý thuần túy là rất cần thiết để tránh sự hiểu lầm nảy sinh nhiều khó khăn khác trong hoạt động quản lý của Nhà nước

Nói Nhà nước quản lý đất đai, nhưng luật chưa làm rõ được quản lý với tư cách là đại diện chủ sở hữu thì khó phân biệt được với quản lý nói chung - việc mà bất kỳ nhà nước nào, dù không phải là chủ sở hữu đất đai, cũng thực hiện Vì vậy, nhà

nước không thực hiện được chức năng điều tiết lợi ích chung của xã hội, và để xảy

ra tình trạng tiêu cực như đầu cơ đất, giá bất động sản bị thả nổi…

Theo ý kiến của nhiều chuyên gia thì sẽ tiếp tục có cách hiểu ngoài xã hội rằng cá nhân cũng có quyền sở hữu đất, chứ không phải quyền sử dụng đất Điều này thể hiện ở việc khái niệm giá đất vẫn được sử dụng chứ không phải là giá trị quyền sử dụng đất Quy định về vấn đề đất đai vẫn tồn tại tình trạng không thống nhất khái niệm giữa các luật chuyên ngành với nhau, giữa các luật chuyên ngành với Hiến pháp Và như vậy khi xảy ra tranh chấp sẽ không thể giải quyết được Theo số liệu thống kê thì số lượng khiếu kiện đất đai chiếm hơn hai phần ba đơn thư

Vấn đề tích tụ đất phát triển kinh tế trang trại phải quy định chặt chẽ hơn nữa Thực tế đã xuất hiện trường hợp núp bóng trang trại để đầu cơ đất đai kiếm lời Nông dân từ chỗ làm chủ, sau khi chuyển nhượng đất giá rẻ, trở thành người làm thuê

Mặc dù hiện nay UBND các tỉnh đầu năm đã lập khung giá đất và công bố rộngrãi Tuy nhiên các phương pháp kiểm soát giá cả kèm theo chưa đủ mạnh,

nên sẽ tiếp tục còn tình trạng địa tô chênh lệch lớn mà Nhà nước không thu được

Hiện cũng đang có những vấn đề đất đai nảy sinh khi bố trí chỗ ở cho người lao động ở các khu công nghiệp Công nhân sống chật chội với 6-7 người trong một căn phòng 10 m2 Vì vậy luật cần quy định trách nhiệm khi quy hoạch khu công nghiệp phải giành quỹ đất cho nhà ở cùng các công trình văn hóa thể thao phục vụ

người lao động Tuy nhiên việc cấp giấy tờ nhà đất thủ tục hành chính còn rườm

rà Rất nhiều người sinh sống hàng chục năm trong các khu nhà do nhà máy cấp, nay không thể xin giấy chứng nhận quyền sử dụng đất Mặt khác thời gian quy định quy hoạch cấp tỉnh ổn định 5 năm, cấp huyện ổn định trong 1 năm khó tạo tâm lý yên tâm làm ăn cho người dân Trong khi đó việc thu hồi đất chỉ báo trước

3 tháng, người bị thu hồi không xoay xở kịp Việc nâng thời gian báo trước này lên 2 năm, đồng thời với cơ chế đền bù đất bị thu hồi phải có chính sách tạo việc làm cho người dân là rất cần thiết nhưng hiện nay chưa được chú trọng

Việc luật cho phép chuyển nhượng quyền sử dụng đất và chấp nhận các quy luật thị trường vào việc định giá đất - các quy định này liệu có mâu thuẫn với chế độ sở hữu toàn dân về đất đai?

Nguyên nhân căn bản của nhiều vấn đề liên quan tới luật đất đai ở Việt Nam là đất đai vẫn do Nhà nước (thay mặt cho toàn dân) quản lý, cho dù nền kinh tế đã dịch chuyển theo định hướng thị trường Điều này dẫn đến một hệ thống pháp lý về sở hữu pháp lý đất đai không rõ ràng và những bất cập trong xác định quyền hạn đối với đất đai Vấn đề về mặt lý luận này gây ra tình trạng không rõ ràng và cản trở quá trình phát triển thị trường bất động sản ở Việt Nam Chính phủ có thể xem xét giải quyết vấn đề này bằng cách giảm sự phân biệt giữa các loại quyền sử dụng đất

đi kèm theo các quyền lợi khác nhau ở Việt Nam Ví dụ: giữa việc giao đất không thu hay có thu tiền sử dụng đất, thuê đất v.v có thể so sánh hệ thống không rõ ràng ở Việt Nam với khái niệm sở hữu ở Hồng Kông, nơi mà cũng không có

quyền sở hữu đất tư nhân song có một hệ thống quyền thuê đất - là quyền rõ ràng trong thời hạn bao lâu và cho mục đích sử dụng gì Hệ thống này tạo sự ổn định cho nhà đầu tư mà không cần phải có quyền sở hữu tư nhân về đất đai

Đất đai: một trong ba yếu tố đầu vào khi hội nhập kinh tế quốc tếNhững quy

định trong Luật Đất đai năm 2003 chứng minh quan điểm hội nhập kinh tế quốc tế

(lược thuật lời của Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, GS-TSKH Đặng Hùng Võ) :

Thứ nhất, trong Luật Đất đai năm 1993 có một Chương riêng để quy định về

quyền sử dụng đất có yếu tố nước ngoài, nhưng trong Luật Đất đai năm 2003 không còn Chương này nữa Nhà đầu tư nước ngoài sử dụng đất để thực hiện dự

án đầu tư ở Việt Nam được pháp luật cư xử bình đẳng như các nhà đầu tư trong nước

Thứ hai, Luật Đất đai năm 2003 đã cắt phần lớn cơ chế bao cấp về đất của Nhà

nước, áp dụng hệ thống tài chính đất đai một giá đất phù hợp với giá thị trường

Thứ ba, không có bất kỳ một quy định nào mang lại ưu đãi về đất cho các tổ chức

kinh tế của Nhà nước, các thành phần kinh tế trong nước hoàn toàn bình đẳng về quyền sử dụng đất

Thứ tư, quyền sử dụng đối với thửa đất là tài sản của người sử dụng đất, quyền tài

sản đó được pháp luật dân sự bảo hộ như các tài sản khác và được tham gia thị trường bất động sản

Thứ năm, thủ tục hành chính trong quản lý đất đai được cải cách triệt để theo

hướng phục vụ người sử dụng đất thông qua hệ thống dịch vụ công của các Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất

Hệ thống chính sách, pháp luật hiện hành về đất đai của Việt Nam khi trở thành thành viên của WTO

Mục tiêu đặt ra là sau thời gian 12 năm Việt Nam phải có một nền kinh tế thị trường hoàn chỉnh theo chuẩn mực của WTO và hệ thống thương mại phải tuân thủ các hiệp định của WTO dựa trên 4 nguyên tắc cơ bản là: "Tối huệ quốc đa phương"; "Ưu đãi quốc gia cho hàng hoá trong nước ngang bằng với hàng hoá nhập khẩu"; "Mở cửa thị trường cho hàng nhập khẩu"; "Cạnh tranh công bằng" Đối tượng điều chỉnh của các hiệp định này là hàng hoá vật thể, hàng hoá dịch vụ

và hàng hoá trí tuệ Cơ chế tác động trực tiếp lên hàng hoá mà các nước thành viên của WTO quan tâm là hải quan, hàng rào thuế quan, hàng rào phi thuế quan

Với những điểm cốt yếu như trên khi hội nhập kinh tế quốc tế trong WTO, tưởng

như vấn đề đất đai không có gì liên quan lắm Lúc này, cần nhìn đất đai là 1 trong

3 yếu tố đầu vào của quá trình phát triển kinh tế - xã hội (đất đai, lao động,

vốn) Đất đai có liên quan tới cơ chế ưu đãi cho đầu tư (giữa nước ngoài và trong

nước); mở cửa thị trường cho đầu tư nước ngoài, trong đó có đầu tư xây dựng kinh doanh bất động sản; mở cửa thị trường dịch vụ trong đó có dịch vụ ngân hàng trong thế chấp bằng đất; bảo đảm tính công bằng về quyền tiếp cận đến quỹ đất của các thành phần kinh tế

Hệ thống chính sách đất đai phải bảo đảm tính công bằng đối với mọi thành phần kinh tế trong nước và nước ngoài Hệ thống pháp luật đất đai phải tương thích với pháp luật đất đai của các nước đã thực hiện xong các cam kết trong lộ trình hội nhập So với các nước này, pháp luật về đất đai của nước ta còn một số điểm

kháccần tiếp tục đổi mới

Cụ thể: chúng ta chỉ công nhận một hình thức sở hữu toàn dân về đất đai (các

nước công nhận đa sở hữu về đất đai); cơ chế Nhà nước thu hồi đất và giao hoặc cho thuê đất chưa thực sự phù hợp với cơ chế thị trường; doanh nghiệp nước ngoài chỉ được thuê đất của Nhà nước hoặc của tổ chức kinh tế trong nước, không được Nhà nước giao đất, không được thuê đất của hộ gia đình và

cá nhân, không được nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất; thế chấp bằng quyền sử dụng đất chỉ được thực hiện với các tổ chức tín dụng nước ngoài có pháp nhân ở Việt Nam

Theo quan điểm của của Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Đặng Hùng Võ thì Quyền lợi, nghĩa vụ người sử dụng đất VN không khác các nước khác trên thế giới Chế độ sở hữu toàn dân về đất đai của nước ta chỉ mang tính thuật ngữ Bản

chất các quyền năng về sở hữu đối với đất đai đã được thể hiện rất rõ trong Luật Đất đai năm 2003 Sở hữu về đất đai có đặc thù riêng, có phần "của riêng" và có phần "của chung", không giống sở hữu đối với các đối tượng khác

Chúng ta tiếp cận đến sở hữu đất đai bằng con đường chỉ công nhận hình thức sở hữu toàn dân và giao một số quyền năng sở hữu cho người sử dụng Các nước khác lại sử dụng cách tiếp cận là công nhận nhiều hình thức sở hữu nhưng hạn chế lại để chuyển một số quyền năng sở hữu cho Nhà nước

Quyền lợi và nghĩa vụ của người sử dụng đất ở nước takhông khác so với quyền

lợi và nghĩa vụ của chủ sở hữu đất đai ở các nước.Về điều này, một minh chứng

về chế độ sở hữu toàn dân là vấn đề đất đai của nước ta không gây bất kỳ ảnh hưởng nào tới cơ chế thị trường trong vụ kiện xuất khẩu cá basa, tôm, hàng dệt may của nước ta Các chuyên gia, các nhà đầu tư nước ngoài đã công nhận Điểm

đến của ta và các nước khác làtrùngnhau, chỉ khác nhau về giải thích thuật ngữ

Pháp luật về đất đai nước ta có đặt ra một nguyên tắc là tổ chức, cá nhân nước ngoài không được sở hữu quyền sử dụng đất ở Việt Nam Thứ trưởng Đặng Hùng

Võ cho rằng đây cũng chỉ mang tính hình thức vì tổ chức, cá nhân nước ngoài thuê đất của Nhà nước có thời hạn có quyền và nghĩa vụ trong thời hạn đó như quyền

và nghĩa vụ của tổ chức kinh tế trong nước được Nhà nước giao đất có thời hạn Như vậy chỉ còn gọi tên động tác này là "Nhà nước giao đất" hay "Nhà nước cho thuê đất" Cũng là cùng nội dung chỉ khác nhau về hình thức.Khi hình thức "Nhà

nước giao đất có thời hạn cho tổ chức nước ngoài, cá nhân nước ngoài" được pháp luật thừa nhận thì vấn đề tổ chức nước ngoài, cá nhân nước ngoài nhận chuyển nhượng có thời hạn đối với quyền sử dụng đất; thuê đất của hộ gia đình, cá nhân; nhận thế chấp bằng đất đai cũng sẽ được pháp luật thừa nhận

Xét về phương diện “sở hữu toàn dân về đất đai” có thể nêu một số vấn đề ở góc độ lý thuyết

Thứ nhất, khi Hiến pháp ghi rằng “đất đai thuộc sở hữu toàn dân” thì cần coi đó

là tuyên ngôn chính trị về sở hữu hơn là một chế định pháp lý Đất đai nói chung, tương tự như không khí và ánh sáng là các yếu tố thuộc về môi trường sống tự nhiên, nên không thể là “tài sản” thuộc phạm trù sở hữu của luật Dân sự được Thay vào đó, các “mảnh đất” hay “thửa đất” cụ thể mới là đối tượng của sở hữu theo pháp luật Luật về đất đai của các nước, do đó, chính là luật về địa chính

Thứ hai, khi tuyên bố đất đai thuộc sở hữu toàn dân trên cơ sở Luật Đất đai năm

1980, Nhà nước đã vô hiệu hóa toàn bộ sở hữu tư nhân về đất đai ở Việt Nam Tuy nhiên, bởi “đất đai” và “thửa đất” (hay “mảnh đất”) thuộc hai phạm trù khác nhau,

do đó, trên thực tế, quá trình quốc hữu hoá các “mảnh đất” và “thửa đất” cụ thể đã không xảy ra sau đó

Nói cách khác, Nhà nước vẫn phải thừa nhận một thực tế khách quan là ai ở đâu (trên mảnh đất nào) thì vẫn ở đó Có nghĩa rằng về mặt pháp lý, Nhà nước chỉ can thiệp vào hai khía cạnh của quyền sở hữu đất đai, đó quyền sử dụng và quyền định

đoạt (chứ không tước đoạt hay giành lấy các quyền này) Theo đó, người dân (chủ

sử dụng đất) muốn thay đổi mục đích sử dụng hay chuyển đổi, chuyển nhượng chủ quyền đối với các mảnh đất, thửa đất của mình thì phải xin phép và phải được sự đồng ý của Nhà nước

Như vậy, động cơ của hành động “quốc hữu hoá” nói trên không phải nằm ở vấn

đề quyền sở hữu mà ở chính sách của Nhà nước nhằm kế hoạch hoá một cách triệt

để các quan hệ liên quan đến sở hữu đất đất đai

Thứ ba, ngày nay, khi triển khai xây dựng nền kinh tế thị trường, chủ trương kế

họach hoá của Nhà nước đối với nền kinh tế và đời sống xã hội không còn nữa, dẫn đến chế định sở hữu toàn dân đối với đất đai cũng mất hết ý nghĩa Không những thế, việc tiếp tục duy trì chế định sở hữu này còn trực tiếp và/hoặc gián tiếp cản trở sự phát triển của nền kinh tế và quá trình làm giàu của người dân thông qua việc hạn chế người dân biến các mảnh đất, thửa đất của mình thành tài sản và/hoặc vốn đầu tư Mặt khác, chế định này còn đã và đang gây ra các “lạm dụng” một cách công khai hay bí mật của tất cả các chủ thể liên quan đến sở hữu, sử dụng và kinh doanh đất đai, bao gồm cả chính các cơ quan chính quyền, qua đó, thay vì chuyển đất đai thành tài sản và vốn đầu tư để phát triển kinh tế và đời sống thì biến nó thành phương tiện đầu cơ để trục lợi bằng tiền bạc ngắn hạn