Hiện tượng ký sinh Đa phần sinh vật có phương thức sống tự do, một số có các phương thức sống khác như: sống cộng sinh, sống hội sinh và sống ký sinh.. Nếu phương thức sống tự do là
Trang 1III KHÁI NIỆM VỀ BỆNH KÝ SINH
TRÙNG
1. Hiện tượng ký sinh
Đa phần sinh vật có phương thức sống tự do, một số có các
phương thức sống khác như: sống cộng sinh, sống hội sinh và sống
ký sinh
Nếu phương thức sống tự do là hoàn toàn tự do về cư trú và dinh
dưỡng, thì phương thức sống ký sinh lại ngược lại, hoàn toàn lệ thuộc vào cơ thẻ vật chủ về dinh dưỡng và cư trú, trong quan hệ này, vật ký sinh là sinh vật được lợi, còn vật chủ là sinh vật bị hại
Hiện tượng ký sinh là mối quan hệ qua lại phức tạp giữa hai cơ thể
sinh vật, trong đó một sinh vật tạm thời hoặc thường xuyên, cư trú
ở bên trên, hay bên trong sinh vật kia, lấy chất dinh dưỡng cho
mình và gây những tác hại nhất định.
Hiện tượng ký sinh có thể xảy ra giữa 2 cơ thể động vật, 2 cơ thể
thực vật hoặc giữa động vật và thực vật
Trang 22 Định nghĩa bệnh ký sinh trùng
Giữa 2 cơ thể sinh vật có hiện tượng ký sinh, trong đó vật
ký sinh là động vật (Protozoa, giun sán ) và tác hại của vật ký sinh gây cho ký chủ thể hiện bằng các dấu hiệu
bệnh lý thì gọi đó là bệnh ký sinh trùng
Ở ĐVTS, cũng tồn tại hàng loạt các bệnh ký sinh trùng
khác nhau: Bệnh do động vật đơn bào ký sinh, bệnh do giun sán ký sinh, bệnh do giáp xác ký sinh
Vật chủ ( ký chủ- KC ): Là sinh vật bị hại trong quan hệ
ký sinh Vật chủ không những là nguồn cung cấp dinh
dưỡng cho ký sinh trùng mà còn là nơi cư trú tạm thời
hay vĩnh cửu của ký sinh trùng
Vật ký sinh ( KST): Là sinh vật được lợi trong quan hệ ký
sinh, dùng ký chủ làm nơi cư trú và nguồn cung cấp dinh
Trang 3 KST ngoại KS (Ectoparasite): Là KST ký sinh trên bề mặt cơ thể
trong từng giai đoạn hay suốt đời được gọi là ký KST ngoại KS Ở
cá KST KS trên da, trên vây, trên mang, hốc mũi, xoang miệng; Ở tôm KS trên vỏ, phần phụ, mang đều là KST ngoại KS VD: như
Trichodina, Ichthyophthirius, Zoothamnium, Epistylis, Argulus,
Lernaea
KST nội KS (Indoparasite): Là KST KS trong các cơ quan nội
tạng, trong tổ chức, trong xoang của vật chủ như: vi bào tử
(Microsporidia) KS trong cơ của tôm, sán lá Sanguinicola sp KS trong máu cá; sán dây Caryophyllaeus sp., giun đầu gai
Acanthocephala ký sinh trong ruột cá
KC trung gian: Là KC mà ở đó KST tồn tại ở GĐ ấu trùng và tiến
hành S2 vô tính
KC cuối cùng: Là KC mà ở đó KST tồn tại ở GĐ trưởng thành và
tiến hành S2 hữu tính
KC bắt buộc: Là KC có cấu trúc cơ thể và đặc điểm sinh lý, sinh
thái phù hợp với nhu cầu D2 và sinh thái của KST, nên KST này
xâm nhập dễ dàng và phát triển thuận lợi Do vậy mức độ nhiễm KST trên KC này thường cao, tác hại lớn Nếu vì một lý do nào đó, KST không tìm thấy những ký chủ bắt buộc, chúng khó duy trì
nòi giống và dễ bị diệt vong
Trang 4 KC không bắt buộc: Là KC có cấu trúc cơ thể và Đ2 sinh lý, sinh
thái không phù hợp với nhu cầu D2 và sinh thái của KST, nên KST này xâm nhập khó khăn và PT không thuận lợi Do vậy mức độ
nhiễm của KST trên KC này thường thấp, tác hại không đáng kể Nếu vì một lý do nào đó, KST chỉ có thể tìm thấy những KC
không bắt buộc trong MT sống của nó, chúng khó duy trì nòi
giống và cũng dễ bị diệt vong
- Loài KST Dactylogyrus minutus có thể KS trên một số loài cá
nước ngọt như: cá chép, cá mè, cá trắm cỏ nhưng mức độ nhiễm trên cá chép thường rất cao (tới 90%), trong khi cá mè và cá trắm
cỏ lại nhiễm thấp, mặc dù cả 3 loài cá này được nuôi ghép trong cùng một ao Từ hiện tượng này người ta cho rằng, cá chép là KC bắt buộc của D minutus và cá mè, cá trắm cỏ chỉ là những KC
không bắt buộc
KC dự trữ: Là KC không thật sự cần thiết phải có trong vòng đời
PT của KST, nhưng khi đã có thì không thừa, vì nó có vai trò trong việc lưu giữ và phát tán của KST để đảm bảo duy trì nòi giống
Trang 5 Giun tròn Spirocerca lupi có ký chủ trung gian là bọ
hung, ký chủ cuối cùng là chó, nhưng người ta lại gặp ấu trùng của giun tròn này trong cơ thể của một số động vật khác như: chuột, thằn lằn ở trạng thái "nghỉ" không
phát triển, chờ cơ hội xâm nhập vào ký chủ cuối cùng là chó, để chuyển sang giai đoạn trưởng thành Như vậy,
những động vật như chuột, thằn lằn được gọi là ký chủ dự trữ.
trùng ký sinh trong cơ thể vật chủ trung gian thứ nhất là
các loài cá nước ngọt, giai đoạn trưởng thành ký sinh
trong gan, mật vật chủ cuối cùng là ngườ i, mèo, chó và một số động vật có vú Đứng về quan điểm ký sinh trùng học của người thì chó mèo là vật chủ dự trữ Do đó muốn tiêu diệt bệnh sán lá gan ở người thì không những diệt vật chủ trung gian mà cần xử lý vật chủ dự trữ.