skkn một số biện pháp huấn luyện nhằm nâng cao hiệu quả thi đấu của đội tuyển bóng rổ nữ trường thpt vĩnh lộc năm học 2012-2013 thpt vĩnh lộc

Trong quá trình công tác, tôi luôn nghiên cứu, tìmtòi những phương pháp giảng dạy trong từng bài, từngphần sao cho phù hợp với trình độ của từng đối tượnghọc sinh, để giúp các em nắm vữn

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

THANH HÓA- NĂM 2013

I LÍ DO CHỌN ĐỀ

TÀI 2

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN

CỨU 2 III NHIỆM VỤ NGHIÊN

II CƠ SỞ THỰC

TIỄN 4

1 Thực trạng sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy và

học Địa lí ở Trường

THPT 4

2 Giải pháp khắc

phục 5

C KẾT

LUẬN 14

D TÀI LIỆU THAM

KHẢO 16

A ĐẶT VẤN ĐỀ.

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Như chúng ta đã biết mục tiêu của nền Giáo dục làđào tạo ra những con người phát triển hài hòa về nhiềumặt: Đức, trí, thể, mỹ và bồi dưỡng cho học sinh nănglực tư duy, sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề Mụctiêu này lại được cụ thể hóa trong mục tiêu của các mônhọc, trong chương trình dạy học ở trường Trung họcphổ thông

Để thực hiện tốt mục tiêu này, bên cạnh việc nắmvững hệ thống kiến thức của chương trình, nội dungkiến thức và mục tiêu của từng phân môn, thì cần phảiđổi mới phương pháp dạy học

Trong quá trình công tác, tôi luôn nghiên cứu, tìmtòi những phương pháp giảng dạy trong từng bài, từngphần sao cho phù hợp với trình độ của từng đối tượnghọc sinh, để giúp các em nắm vững kiến thức và tạo sựsay mê trong học tập môn Địa lí.

Từ thực tiễn của việc Đổi mới chương trình, Sáchgiáo khoa Địa lí và thực tiễn của việc giảng dạy mônĐịa lí ở trường THPT trong các năm vừa qua, nhằm gópphần nâng cao khả năng và giúp học sinh có khả năngnhận thức kiến thức và tự hoàn thiện kiến thức Tôinhận thấy rằng, việc sử dụng phương pháp thảo luậnnhóm trong dạy học Địa lí là rất cần thiết

Thông qua đó, tạo cho học sinh có kĩ năng học tậphợp tác, chia sẻ, giúp đỡ và tôn trọng nhau, tăng cường

sự tham gia và nâng cao hiệu quả học tập Ngoài ra còn

có thể trang bị cho học sinh có đủ kiến thức, kĩ năngtrong học tập, trong giao tiếp và trong cuộc sống hàngngày

Từ những lí do thực tế trên, trong quá trình nghiêncứu, tôi đã chọn đề tài “Sử dụng phương pháp thảo luậnnhóm trong dạy học Địa lí lớp 12- Cơ bản”

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:

Thông qua đề tài nghiên cứu nhằm:

- Phát huy tính tích cực của học sinh trong việc lĩnhhội tri thức, bằng các cuộc trao đổi, thảo luận

- Tạo cho các em có tính năng động, tự lực, sáng tạo

và chủ động hơn trong quá trình học tập

- Giúp học sinh có khả năng nhận thức kiến thức vànắm vững kiến thức, tự hoàn thiện kiến thức trong và

- Góp phần thực hiện chủ trương nâng cao chấtlượng giảng dạy và học tập bộ môn Địa lí.

III NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU:

- Xuất phát từ nhiệm vụ được giao trong năm học2012-2013, tôi đã đảm nhiệm giảng dạy chương trìnhĐịa lí 12- Cơ bản

- Với việc vận dụng phương pháp thảo luận nhómtrong quá trình dạy và học môn Địa lí là rất cần thiết

- Tuy nhiên, do thời gian nghiên cứu có hạn, trongnăm học 2012-2013, tôi mới chỉ thực hiện phương phápthảo luận nhóm trong giảng dạy chương trình Địa lí 12,

mà chưa thể áp dụng cho toàn bộ các khối lớp ở cấpTHPT

IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

- Phương pháp kháo sát, thống kê

- Phương pháp phân nhóm và giao nhiệm vụ chonhóm

- Phương pháp đàm thoại, gợi mở, phát vấn

- Phương pháp báo cáo và đánh giá kết quả

- Phương pháp sử dụng phương tiện trực quan

V ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:

Để thực hiện được bài dạy theo thiết kế của mình,tôi chọn các lớp 12- Cơ bản, tại Trường Trung học phổthông Vĩnh Lộc, năm học 2012-2013 mà tôi đang trựctiếp giảng dạy để thực nghiệm, đó là các lớp 12A5,12A6, 12A7

VI PHẠM VI VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU:

- Đề tài nghiên cứu tập trung trong việc phát huy tínhtích cực của học sinh, thông qua phương pháp thảo luận

nhóm, được lấy dẫn chứng từ bài 14: “Sử dụng và bảo

vệ tài nguyên thiên nhiên” Địa lí 12- Cơ bản

- Nghiên cứu đề tài, có liên quan đến việc sử dụngcác phương tiện dạy học cần thiết như: Hình ảnh, bản

đồ, bảng số liệu, vi deo clip, máy chiếu , để học sinh

có thể khai thác kiến thức trong sách giáo khoa đầy đủ

và đạt hiệu quả cao nhất

- Đề tài được tiến hành trong thời gian của năm học:2012-2013

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.

I CƠ SỞ LÍ LUẬN:

Để có thể giảng dạy và học tập bộ môn Địa lí trongtrường phổ thông có hiệu quả, thông qua việc sử dụngphương pháp thảo luận nhóm, thì cả giáo viên và họcsinh cần phải hiểu phương pháp thảo luận nhóm làphương pháp như thế nào, thực hiện ra sao, kết quả thuđược là gì?

Phương pháp thảo luận nhóm, thực chất đây làphương pháp thể hiện sự trao đổi ý kiến về một chủ đềgiữa học sinh và giáo viên, cũng như giữa người học vớinhau Phương pháp này được hiểu cụ thể là giáo viên tổchức cho học sinh hoạt động trong những nhóm nhỏ đểhọc sinh cùng thực hiện một nhiệm vụ nhất định trongmột thời gian nhất định Trong nhóm dưới sự chỉ đạocủa nhóm trưởng, học sinh kết hợp giữa làm việc cánhân, làm việc cặp, chia sẻ kinh nghiệm và hợp tác cùng

Nhiệm vụ học tập giao cho học sinh cần phảikhuyến khích sự phối hợp của các thành viên trongnhóm (nhóm trưởng, thư kí, người quản lí thời gian ).Cần hình thành thói quen học tập hợp tác cho học sinh Trong học tập theo phương pháp thảo luận nhóm,học sinh học cách tư duy sáng tạo, học tập chủ động.Còn giáo viên là người định hướng cho học sinh trongquá trình học tập.

Để đạt được các yêu cầu đó, đòi hỏi giáo viên phải

có sự chuẩn bị chu đáo trong các bài giảng, cần phảitham khảo thêm các tài liệu có liên quan để đưa ra được

hệ thống câu hỏi chính xác và trọng tâm nhất Có chuẩn

bị tốt được các yêu cầu trên thì mới điều hành học sinhthảo luận nhóm một cách chủ động và đạt kết quả caotrong việc lĩnh hội tri thức từ các bài học Địa lí

Tuy nhiên, trong quá trình giảng dạy, phương phápthảo luận nhóm cũng phải được sử dụng đúng bài, đúngphần, đúng mục thì mới phát huy được tính tích cực củahọc sinh, tránh việc sử dụng tràn lan, không đúng yêucầu sẽ làm giảm sự hứng thú và phân tán tư tưởng củahọc sinh trong quá trình học tập và lĩnh hội tri thức

II CƠ SỞ THỰC TIỄN:

1.Thực trạng sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy và học địa lí ở Trường Trung học phổ thông:

a Về phía giáo viên:

Việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trongcác bài giảng đã và đang được áp dụng.Tuy nhiên, việc

áp dụng phương pháp này vẫn chưa thường xuyên và

đồng bộ, nên việc dạy và học Địa lí vẫn chưa đạt kếtquả cao.

Có nhiều nguyên nhân giải thích tình hình này: Cóthể do thời gian eo hẹp, sự sắp xếp thời khóa biểu chưahợp lí hoặc cơ sở vật chất thiếu thốn Nhưng nguyênnhân chính là do phương pháp này chưa được chú trọngđúng mức, chưa được coi như phương pháp dạy họcchính thức

Vì vậy, việc nghiên cứu và áp dụng phương phápthảo luận nhóm để đi đến ứng dụng cho tất cả giáo viêndạy Địa lí có một ý nghĩa lí luận và thực tiễn rất lớn

Thông qua kinh nghiệm giảng dạy môn Địa lí cấpTHPT trong những năm qua và thực hiện Đổi mớichương trình, sách giáo khoa Địa lí, thì việc thực hiệnphương pháp thảo luận nhóm trong các bài giảng, đặcbiệt trong một số phần của bài 14: “ Sử dụng và bảo vệtài nguyên thiên nhiên”- Địa lí 12- Cơ bản, tôi đã thựchiện có hiệu quả

Đây không phải là một đề tài mới, nhưng trong quátrình dạy và học môn Địa lí, thì ở một số bài, một sốphần, nếu không áp dụng phương pháp này thì kết quảdạy và học sẽ không cao

b Về phía học sinh:

Do quan niệm đây là bộ môn phụ, nên học sinhchưa quan tâm, đầu tư thời gian thích đáng cho việc họctập bộ môn Phần vì kiến thức Địa lí khá trừu tượng,nhất là phần Địa lí tự nhiên, và bản chất vẫn xem đây làmột môn học khô khan nên học sinh chưa thực sự say

mê với môn học

Đề tài có thể dùng cho học sinh nghiên cứu và họctập để hình thành kĩ năng và phương pháp học tốt hơn Khi bắt đầu nghiên cứu đề tài giảng dạy ở một sốlớp khối 12, xuất phát từ cơ sở lí luận và yêu cầu củathực tiễn, để bổ sung kiến thức cho chính bản thânmình, để giúp các em học sinh học tập môn Địa lí đạtkết quả cao, đồng thời tạo hứng thú học tập của học sinhvới bộ môn Địa lí được tốt hơn, tôi mạnh dạn chon đềtài “Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạyhọc Địa lí” và lấy dẫn chứng cụ thể trong bài 14: “Sửdụng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên”- Địa lí 12 đểnghiên cứu.

Tuy nhiên, đối với phương pháp này chưa thực hiệnđược ở một số lớp vì có những hạn chế như lớp học quáđông, thời gian eo hẹp, một số học sinh chưa có tính tựgiác trong quá trình học tập, nên để thực hiện được đồng

bộ ở tất cả các lớp là rất khó

2 Giải pháp khắc phục:

Trong điều kiện cơ sở vật chất của Nhà trường vàmột số chủ quan và khách quan Do vậy, người giáoviên phải biết linh hoạt vận dụng mọi biện pháp, khảnăng có thể để áp dụng phương pháp thảo luận nhómtrong các bài giảng cần thiết

Như vậy, để chuẩn bị tốt buổi thảo luận, giáo viêncần quan tâm đến hai khâu công việc rất quan trọng là:chuẩn bị nội dung thảo luận và tổ chức việc thảo luận

- Chuẩn bị nội dung thảo luận: Tức là chọn bài, chọnvấn đề thích hợp cho học sinh thảo luận

Giáo viên nhắc nhở học sinh nghiên cứu trước ở nhà,

để chuẩn bị ý kiến phát biểu

- Tổ chức thảo luận: chia lớp thành các nhóm vàgiao nhiệm vụ cho từng nhóm.Yêu cầu các nhóm lầnlượt báo cáo, các nhóm còn lại bổ sung.

Cuối cùng giáo viên bổ sung kiến thức, giải thíchthêm và kết luận Ra bài tập, câu hỏi có liên quan đếnbài học để học sinh về nhà làm

III GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN:

1 Một số kinh nghiệm về việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Địa lí cấp THPT:

Để việc thảo luận đạt kết quả tốt, giáo viên cần quantâm đến các khâu quan trọng sau:

- Chuẩn bị nội dung thảo luận

- Tiến hành thảo luận

1.1.Chuẩn bị nội dung thảo luận:

- Trước hết giáo viên cần chọn bài, chọn vấn đềthích hợp cho học sinh thảo luận Những bài cho họcsinh thảo luận thường là những bài không khó về mặtnội dung, nhưng được nhiều người quan tâm, có nhiềucách giải quyết khác nhau, đặc biệt phải gần gũi với họcsinh Nhất thiết không nên chọn những vấn đề mà cáchgiải quyết đã rõ Việc thảo luận trong trường hợp này, sẽbiến thành một cuộc tham gia minh họa, làm rõ thêmvấn đề

Vấn đề thứ hai cần lưu ý khi chọn đề tài thảo luận làphải nghiên cứu xem học sinh đã biết gì, cảm thấy gì, sẽsuy nghĩ gì về chủ đề sẽ nêu ra

Nội dung thảo luận có thể lấy từ sách giáo khoa Địa

lí Đó là các vấn đề về tài nguyên, môi trường, dân số,phát triển kinh tế- xã hội của địa phương, của đất nước

Phương pháp này sẽ thúc đẩy, nảy sinh sự hứng thú và

sự tò mò giữa các học sinh

Khi đã chọn được vấn đề thảo luận đúng yêu cầu,giáo viên cần báo cho học sinh chuẩn bị, ý kiến phátbiểu của học sinh phải được ghi ra giấy Từ đó, học sinh

sẽ ý thức được yêu cầu, nội dung của đề tài, các nguồntài liệu chính, phương pháp tiến hành, kế hoạch thựchiện và nhiệm vụ của tập thể cũng như của từng cánhân Học sinh cần nghiên cứu sách báo và tài liệu cóliên quan, nếu cần thì phải tiến hành quan sát, thamquan các đối tượng cần thiết, phải thí nghiệm, phải đàmthoại với những người có thể cung cấp những thông tin

có ích, phải thu thập hiện vật có thể minh họa khi thảoluận

Trước khi tiến hành thảo luận, giáo viên phải kiểmtra tới từng chi tiết: Học sinh chuẩn bị nội dung như thếnào? Tâm, thế đã sẵn sàng tham gia thảo luận hay chưa?Các điều kiện khác đã được chuẩn bị ra sao? Ví dụ:Việc kê bàn ghế, ánh sáng

1.2 Tiến hành thảo luận:

- Khi tiến hành thảo luận, giáo viên nên thông báo

về chủ đề, nội dung cần thảo luận, quy trình và thủ tụcthảo luận

- Giáo viên phân công nhóm học tập và bố trí vị tríhoạt động của nhóm phù hợp theo thiết kế: Nhómtrưởng, thư kí và các thành viên Tùy theo nhiệm vụ cóthể có các cách tổ chức khác nhau: Cặp hai học sinh,nhóm 3 học sinh hoặc nhóm đông hơn 6- 10 học sinh Trong hoạt động nhóm, học sinh ngồi đối diện nhau

để tạo ra sự tương tác trong quá trình học tập, tránh

trường hợp chia 2 dãy bàn một nhóm, học sinh bàn sauchỉ nhìn vào lưng của học sinh bàn trước.

Nên chú ý tạo điều kiện cho tất cả học sinh đều cóthể tham gia vai trò là nhóm trưởng, thư kí qua các hoạtđộng, để tạo cơ hội phát triển kĩ năng học tập và kĩ nănglãnh đạo, điều khiển cho tất cả học sinh

- Giao nhiệm vụ cho mỗi nhóm học sinh: có thểgiao cho mỗi nhóm học sinh một nhiệm vụ riêng biệttrong gói nhiệm vụ chung hoặc tất cả các nhóm cùngthực hiện một nhiệm vụ Giáo viên cần nêu rõ thời gianthực hiện và yêu cầu rõ sản phẩm của mỗi nhóm

- Hướng dẫn hoạt động của nhóm học sinh: Nhómtrưởng điều khiển hoạt động nhóm Học sinh hoạt động

cá nhân, theo cặp, chia sẻ kinh nghiệm và thảo luận,thống nhất kết quả chung của nhóm, thư kí ghi kết quảcủa nhóm, phân công đại diện trình bày kết quả trướclớp

* Trong quá trình học sinh thảo luận, giáo viên cần phải chú ý:

+ Làm nhiệm vụ quan sát, theo dõi mà không thamgia ý kiến thảo luận, không cắt ngang lời học sinh,không phản ứng nếu câu trả lời, tranh luận không đúngvới ý mình Tuy nhiên, để nhằm tăng thêm hứng thú củacuộc thảo luận, giáo viên cũng có thể đưa ra các câu hỏihoặc nêu ra cách thảo luận để tạo không khí sôi nổi chobuổi thảo luận (nếu cần)

+ Nên tiếp xúc với học sinh bằng ánh mắt, nụ cười

và có cử chỉ thân mật với những học sinh đang trả lờihoặc với học sinh nêu câu hỏi để khuyến khích học sinh

Nhạy cảm đối với thái độ của lớp học, tạo sự thích nghi

dễ dàng với buổi thảo luận đó

+ Khuyến khích sự tham gia của mỗi cá nhân họcsinh, biểu thị sự hài lòng hoặc thích thú với những câutrả lời hoặc bình luận chính xác, tập trung vào nhữngđóng góp tích cực của học sinh

+ Một số học sinh cố tình đưa ra những thông tinngoài lề hoặc những sự kiện không thích hợp, hoặc hỏinhững câu hỏi ngờ nghệch, giả vờ thú vị Giáo viên nênnhanh chóng làm cho học sinh nhận thức được sự khôngphù hợp của những hành động đó mà không làm tổnthương đến cảm xúc của học sinh

+ Khi thảo luận, giáo viên phải chú ý nghe nhữngđiều học sinh nói để họ hiểu họ định nói gì Nếu không

sẽ rất khó nhớ để tổng kết các ý kiến thảo luận của họcsinh Nên ghi chép lại những điểm cơ bản của mỗi ýkiến để phát hiện những mâu thuẫn trong các ý kiếnphát biểu, kịp thời nêu vấn đề cho học sinh giải quyết,tránh được tình trạng thảo luận miên man ngoài lề

- Tổ chức học sinh báo cáo kết quả và đánh giá:

Giáo viên yêu cầu mỗi nhóm sẽ hoàn thiện kết quả củanhóm và cử đại diện nhóm báo cáo kết quả chia sẻ kinhnghiệm với nhóm khác, yêu cầu học sinh khác lắngnghe, nhận xét, bổ sung Giáo viên hướng dẫn học sinhlắng nghe và phản hồi tích cực

- Tổng kết thảo luận:

Sau khi học sinh nhận xét, phản hồi, giáo viên chốtlại kiến thức cơ bản, tránh tình trạng giáo viên giảng lạitoàn bộ các vấn đề học sinh đã trình bày làm mất thờigian

+ Có những ý kiến chưa thống nhất thì giáo viên cóthể cho học sinh sắp xếp thời gian, thảo luận tiếp vàogiờ tự học và việc tổng kết sẽ để vào buổi thảo luận sau + Giáo viên đánh giá các ý kiến phát biểu, nhận xét

về tinh thần, thái độ làm việc chung của tập thể hoặccủa nhóm, của cá nhân

+ Cuối cùng, giáo viên có thể đưa ra các câu hỏi ởcuối bài học hoặc các đề thi tốt nghiệp, cao đẳng, đạihọc hoặc thi học sinh giỏi, yêu cầu những học sinh cóhọc lực khá giỏi trả lời, để học sinh khắc sâu những kiếnthức cơ bản và trọng tâm của bài học

* Một số kỹ thuật đặc biệt cho giai đoạn đầu và cuối của buổi thảo luận:

+ Kinh nghiệm cho thấy: Bắt đầu buổi thảo luậnkhông khí rất trầm Để khắc phục tình trạng đó, nênkích thích xúc cảm của học sinh “Mồi nước vào bơm đểcho máy bơm vận hành” và kích thích học sinh để

“thoát ra” một số năng lượng xúc cảm của họ bằng cáchcung cấp cho nhóm (lớp) các xúc cảm thông thường nhưđưa ra các tình huống, các mẩu báo mới, các tờ rơi dướidạng hình vẽ, số liệu về chủ đề thảo luận để học sinh cóchỗ dựa mà thảo luận Đó là con đường đáng tin cậynhất để đảm bảo rằng: Họ sẽ sẵn sàng nói

+ Giáo viên còn phải biết kết thúc thảo luận, sau khiphần lớn học sinh đã trao đổi ý kiến Giáo viên có thểthông báo cho học sinh việc kết thúc buổi thảo luậnbằng câu hỏi : “Còn ý kiến nào khác không trước khichúng ta thống nhất vấn đề này?’ để cho học sinh chưabao giờ được nói biết rằng: Họ cần phải nói ngay lúc đó

Như vậy, việc sử dụng phương pháp thảo luậnnhóm có ý nghĩa rất to lớn Muốn sử dụng có hiệu quảthì cần phải thực hiện đầy đủ các bước trên Bởi tất cảcác thao thao tác đó luôn luôn gắn bó với nhau, lànhững yếu tố quyết định cho sự thành công của buổithảo luận.

2 Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong bài giảng cụ thể: Bài 14 “ Sử dụng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên”- Địa lí 12 Cơ bản.

Việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trongbài: “Sử dụng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên” là rấtcần thiết và phù hợp

Bởi thông qua buổi thảo luận sẽ giúp học sinh chủđộng, sáng tạo hơn trong việc lĩnh hội tri thức

Qua bài học, giúp học sinh biết được tình trạng,nguyên nhân, hậu quả việc suy giảm tài nguyên rừng vàsuy giảm đa dạng sinh học, cũng như tài nguyên đất vàcác tài nguyên khác Để từ đó có các biện pháp bảo vệcác tài nguyên này Các em còn được nhận thấy tìnhtrạng và biện pháp cần được bảo vệ các tài nguyên ngaytại nơi mình đang sinh sống, giúp các em sống có tráchnhiệm hơn với các loại tài nguyên này

Qua việc sử dụng phương pháp thảo luận nhómtrong bài học, còn rèn luyện cho học sinh có đượcnhững kĩ năng phân tích bảng số liệu, bản đồ, kĩ năngnhận xét các hình ảnh và vi deo clip

Để minh chứng cho những điều nói trên, tôi có thểđưa ra một số kinh nghiệm về việc thực hiện phươngpháp thảo luận nhóm ở một số lớp khối 12, năm học:2012-2013 tại Trường THPT Vĩnh Lộc, cụ thể trong bài