Nhận biết một số đặc điểm của hình thang - GV yêu cầu HS làm việc theo cặp cung quan sat hinh thang ABCD, tim câu trả lời cho các câu hỏi sau : + Hình thang ABCD có mấy cạnh 2 + Các cạn
Trang 1NGUYÊN TUẤN (Chủ biên)
LE THU HUYEN — NGUYEN THỈ HƯƠNG — DOAN THi LAN
THIET KE BAI GIANG
Trang 2Thiết kể bài giảng
TOAN 5 - TAP HAI
NGUYEN TUAN (Chi bién) NHA XUAT BAN HA NOI
Chịu trách nhiêm xuất bản:
NGUYEN KHAC OANH
In 2000 cuốn, khổ 17 x 24 cm, tại Công ty cổ phần in Phúc Yên
Quyết định xuất bản số: 154 - 2006/CXB/431aTK — 15/HN
In xong và nộp lưu chiểu quý I/2007.
Trang 3e - Hình thành được biểu tượng về hình thang
e Nhận biết được một số đặc điểm của hình thang ; Phân biệt được hình thang với một số hình đã học
e _ Biết vẽ hình để rèn kĩ năng nhận dạng được hình thang và một số đặc điểm
của hình thang
II ĐỒ DÙNG DẠY - HỌC
e Sử dụng bộ đồ dùng dạy học Toán 5
e _ Trường hợp không có bộ đồ dùng học toán, GV hướng dẫn HS chuẩn bị :
- Giấy kẻ ô vuông 1 cm x 1 cm; thước kẻ ; ê ke ; kéo cắt
- 4 thanh nhựa trong bộ lắp ghép kĩ thuật để có thể lắp ghép thành hình thang
lll CAC HOAT DONG DAY — HOC CHU YEU
Hoạt động dạy Hoạt động học
1 GIỚI THIỆU BÀI MỚI
- GV hỏi : Các em đã được học các |- HS kể tên các hình đã được học hình nào ? (hình tam giác, hình tứ giác, hình
- GV vẽ lên bảng hình vẽ “cái thang”, | - Hồ quan sát hình
hình thang ABCD như SGK (hoặc cho
HS quan sát hình trong SGK)
Trang 4— GV hoi:
nhau giữa hình cai thang va hình
ABCD
Em hãy tìm điểm giống
- GV nhận xét các ý kiến của HS Sau
đó nêu : Hình ABCD mà các em vừa
quan sát và thấy giống với “cái thang”
được gọi là hình thang
- GV yêu cầu HS sử dụng bộ lắp ghép
để lắp hình thang
- GV đi kiểm tra các hình lắp ghép
của HS, sau đó nêu : Để biết hình các
em lắp được có đúng là hình thang hay
không, chúng ta phải kiểm tra Muốn
vậy, chúng ta cùng tìm hiểu về các đặc
điểm của hình thang
2.2 Nhận biết một số đặc điểm của
hình thang
- GV yêu cầu HS làm việc theo cặp
cung quan sat hinh thang ABCD, tim
câu trả lời cho các câu hỏi sau :
+ Hình thang ABCD có mấy cạnh 2
+ Các cạnh của hình thang có gì đặc
biệt (hoặc Tìm hai cạnh song song với
nhau co trong hinh thang ABCD.)
+ Vay hinh thang 1a hinh nhu thé nao ?
- Một số HS phát biểu trước lớp ý kiến
của mình Ví dụ : + Hình ABCD giống như cái thang nhưng chỉ có hai bậc
- HS thực hành lắp hình thang
— 2 HS ngồi cạnh nhau cùng quan sát hình, trao đổi và trả lời câu hỏi cho nhau nghe Câu trả lời tốt là :
+ Hình thang ABCD có 4 cạnh là AB,
BC, CD, DA
+ Hinh thang ABCD có hai cạnh AB và
DC song song với nhau
+ Hình thang là hình có 4 cạnh trong
đó có 2 cạnh song song với nhau
— Mỗi câu hỏi 1 HS nêu ý kiến trả lời,
các HS khác nghe và bổ sung ý kiến.
Trang 5- GV nhận xét các câu trả lời của Hồ,
sau đó kết luận : Hình thang có một
cặp cạnh đối diện song song Hai cạnh
song song gọi là hai cạnh đáy Hai
cạnh kia gọi là hai cạnh bên
- GV yêu cầu : Hãy chỉ rõ các cạnh
đáy, các cạnh bên của hình thang
ABCD ?
— GV néu : Canh day AB goi la day
bé, cạnh đáy CD gọi là đáy lớn
— ŒV kẻ đường cao AH cua hình
thang ABCD sau đó giới thiệu tiếp :
AH được gọi là đường cao của hình
thang ABCD Độ dài của AH gọi là
chiều cao của hình thang ABCD
— GV yêu cầu HS quan sát hình và hỏi :
Đường cao AH như thế nào với hai đáy
cua hinh thang ABCD ?
- GV yêu cầu HS nhắc lại đặc điểm
của hình thang ABCD và đường cao
AH
- GV yêu cầu HS làm việc theo cặp :
- HS nghe và ghi nhớ kết luận
— HS nêu : Hình thang ABCTD co: + Hai cạnh đáy AB và DC song song với nhau
+ Hai cạnh bên là AD và BC
— HS quan sát hình và nghe giảng
— Hồ : Đường cao AH vuông góc với
hai đáy AB và CD của hình thang ABCD
— Một vài HS nêu lại trước lớp để cả
lớp cùng ghi nhớ : Hinh thang ABCD co:
¢ Hai canh day AB va CD song song với nhau
° Hai cạnh AD và BC gọi là hai cạnh bên
¢ Đường cao AH là đường vuông góc với hai đáy AB và CD ; Độ dài AH là
chiều cao của hình thang
- 2 HS ngồi cạnh nhau đổi chéo mô hình cho nhau và cùng kiểm tra (Mô
S
Trang 6hình thang, em hãy kiểm tra lại mô
hình lắp ghép của mình xem đã là hình
thang hay chưa ?
— GV yéu cau các HS có mô hình
dung gio tay
— Nhan xét két qua lam lắp ghép của
tên cho các hình và yêu cầu HS chỉ rõ
các cạnh đáy, các cạnh bên của các
Các hình thang là : hình 1, hình 2, hình
4, hình 5, hình 6
— HS : Vì hình 3 không có cặp cạnh
đối diện song song với nhau
— HS làm bài vào vở bài tập
— Mỗi câu hỏi 1 HS nêu ý kiến, sau đó các bạn khác theo dõi nhận xét :
Trang 7+ Trong ba hình, hình nào có bốn cạnh
và bốn góc ?
+ Trong ba hình dưới đây hình nào có
hai cặp cạnh đối diện song song ?
hình thang Theo em, bạn đó nói đúng
hay sai ? Giải thích ?
— GV kết luận : Hình thang có một cặp
cạnh đối diện song song
Bài 3:
- GV yêu cau HS quan sat hình và tự
vẽ trên giấy kẻ ô li đã chuẩn bị sẵn
— GV yéu cầu 2 HS ngồi cạnh nhau
đổi chéo vở để kiểm tra bài lẫn nhau
- GV yêu cầu các HS vẽ đúng giơ tay
- GV hỏi : Để vẽ được hình thang
chúng ta phải chú ý điều gi ?
Bai 4:
— ŒV vẽ hình thang vuông ABCD như
SGK lên bảng, sau đó lần lượt yêu cầu
HS trả lời các câu hỏi sau :
vì có cặp cạnh đối diện song song với nhau
— HS lam bai
- HS kiểm tra chéo
- HS : Chúng ta cần chú ý vẽ được hai
đường thẳng song song
— HS quan sát hình và trả lời câu hỏi :
+ Hinh thang ABCD
+ Hình thang ABCD có góc A và góc
D là hai góc vuông
Trang 8+ Canh bên nào vuông góc với hai đáy ?
— GV giới thiệu : Hình thang có cạnh
bên vuông góc với hai đáy gọi là hình
thang vuông
- GV yêu cầu HS nhắc lại : Hình
thang như thế nào thì được gọi là hình
thang vuông ?
3 CỦNG CỐ, DẶN DÒ
- GV tổ chức cho HS thi vẽ hình thang :
+ Chia lớp thành 4 đội chơi, đồng thời
chia bảng thành 4 phần, ghi tên của
từng đội chơi vào từng phần
+ Yêu cầu HS trong cùng đội tiếp sức
nhau vẽ hình thang Mỗi em khi được
lên vẽ chỉ được vẽ một đường thẳng,
em sau vẽ tiếp l1 đường thẳng, cứ thế 4
em tạo thành 1 hình thang Đến em
thứ 5 thì vẽ sang hình thang mới
+ Kết thúc cuộc chơi, đội nào vẽ được
nhiều hình thang đúng hơn là đội
có haI cặp cạnh đối diện song song
+ Cạnh bên AD vuông góc với hai đáy
AB và DC
— Một số HS nêu lại kết luận về hình thang vuông trước lớp Cả lớp nghe,
phi nhớ và thuộc ngay tại lớp
— Thực hiện trò chơi theo hướng dẫn của GV
- HS : Để vẽ được hình thang chúng ta
phải vẽ được hai đáy song song
IV BÀI TẬP HƯỚNG DẪN LUYỆN TẬP THÊM
Một bạn nói : “Hình chữ nhật, hình vuông, hình bình hành cũng là hình thang” Em hãy cho biết bạn nói thé ding hay sai ? Vi sao ?
8
Trang 9e Hình thành công thức tính diện tích của hình thang
e Nhớ và vận dụng đúng công thức tính diện tích hình thang để giải các bài toán có liên quan
II ĐỒ DÙNG DẠY - HỌC
e GV: Bang phu, giấy màu cắt thành hình thang ABCD như trong SGK, kéo
e HS: Cat hai hinh thang ABCD như SGK, thước kẻ, kéo
lll CAC HOAT DONG DAY — HOC CHU YEU
Hoạt động dạy Hoạt động học
1 KIỂM TRA BÀI CŨ
— GV gọi 1 HS lên bảng làm bài tap 1
— GV nhận xét bài và câu trả lời của
HS, sau đó gọi l1 Hồ và hỏi : Hình như
thế nào thì gọi là hình thang vuông ?
- Nhận xét và cho điểm HS
2 DẠY - HỌC BÀI MỚI
2.1 Giới thiệu bài
- GV : Trong tiết học toán này chúng
ta cùng dựa vào công thức tính diện
— 1 HS lên bảng làm bài, HS khác theo
dõi và nhận xét bài làm của bạn
— HS nêu : Hình thang có hai cạnh đối
diện song song Các hình 1, 2, 4, 5, 6
là hình thang vì chúng có hai cạnh đối
diện song song với nhau
— HS : Hình thang vuông là hình thang
có một cạnh bên vuông góc với hai đáy
— Nghe và xác định nhiệm vụ của tiết
học
Trang 10dựng công thức tính diện tích của hình
thang
2.2 Xây dựng công thức tính diện
tích hình thang
a) Cắt ghép hình
- GV yêu cầu HS lấy một trong hai
hình thang đã chuẩn bị, đặt tên hình là
ABCD, trong do AB là đáy bé, DC là
đáy lớn
- GV yêu cầu HS xác định trung điểm
M của cạnh bên BC
— Yêu cầu HS vẽ đường cao AH cua
hình thang ABCD, nối A với M
- GV yêu cầu HS dùng kéo cắt hình
thang ABCD thanh hai mảnh theo
đường AM
— GV yêu cầu H§ suy nghĩ và xếp hai
manh cua hình thang thành một tam
giác
- GV yêu cầu HS đặt tên cho tam giác
mới là ADK
Lưu ý : trong bước này, GV vừa yêu
cầu HS làm vừa làm cùng các em Sau
mỗi lệnh thì kiểm tra sản phẩm của HS
b) So sánh đối chiếu các yếu tố hình
học giữa hình thang ABCD va hinh
tam giac ADK
- HS chuẩn bị hình theo yêu cầu
- HS dùng thước xác định trung điểm
Trang 11— GV yêu cầu HS quan sát hình thang
còn lại và hình tam giác ghép được để
so sánh :
+ Diện tích hình thang ABCD nhu thé
nào so với diện tích hình tam giác
+ Vậy độ dài của DK như thế nào so
với độ dài của DC và AB
+ Biết DK = (DC + AB) em hãy tính
diện tích tam giác ADK bằng cách
khác thông qua DC và AB
— ŒV giảng : Vì diện tích hình thang
ABCD bằng diện tích hình tam giác
ADK nên ta có diện tích hình thang
(Vì hình tam giác ADK được ghép
thành từ hai mảnh của hình thang ABCD)
+ Diện tích của hình tam giác ADK 1a :
+ Diện tích tam giác ADK là :
Trang 12+ DC và AB là gì của hình thang
ABCD ?
+ AH 1a gi cua hinh thang ABCD ?
+ Vay muon tinh dién tich cua hinh
thang ta lam nhu thé nao ?
- GV nhấn mạnh : Đó chính là quy tắc
tính diện tích của hình thang Muốn
tính diện tích hình thang ta lấy tổng độ
dài hai đáy nhân với chiều cao (cùng
một đơn vị đo) rồi chia cho 2
— GV giới thiệu công thức :
+ Gọi diện tích là S
+ Gọi a và b lần lượt là đáy lớn và đáy
bé của hình thang
+ Gọi h là chiều cao của hình thang
Ta có công thức tính diện tích của
hình thang là :
_ (a+b)xh
2
S
— GV yéu cau HS nêu lại công thức
tính diện tích của hình thang
2.3 Luyện tập — thực hành
Bail:
— GV yéu cau HS doc đề bài, sau đó tự
lam bai vao vo bai tap
+ DC và AB là đáy lớn và đáy bé của
hinh thang ABCD
+ AH là đường cao của hình thang + Muốn tính diện tích của hình thang
ta lấy tổng độ dài hai đáy nhân với chiều cao (cùng một đơn vị đo) sau đó
chia cho 2
— HS nghe GV giới thiệu công thức
tính diện tích của hình thang
— Một số Hồ nêu trước lớp
- HS vận dụng trực tiếp công thức tính diện tích hình thang để làm bài tập
Trang 13- GV gọi 2 Hồ nêu bài giải trước lớp
- GV nhận xét và cho điểm HS
Bài 2:
— GV yêu cầu HS đọc đề bài và hỏi :
+ Bài tập yêu cầu chúng ta làm gì ?
+ Em hãy nêu cách tính diện tích của
hình thang
+ Em hãy nêu độ dài hai đáy và chiều
cao của hình thang a
+ Em hãy nêu độ dài hai đáy và chiều
cao của hình thang b
+ Vì sao em biết chiều cao của hình
thang b là 4 cm ?
- GV giảng lại : Hình thang vuông có
một cạnh bên vuông góc với hai đáy
Cạnh bên này đồng thời chính là
đường cao của hình thang
4) $= 2:95, 50 (cm’) (9,4+ 6,6)x10,5
Trang 14— GV yêu cầu HS nhận xét bài làm
+ Bài toán yêu cầu chúng ta tìm gì 2
+ Để tính được diện tích của thửa
ruộng hình thang chúng ta phải biết
những gi ?
+ Vậy trước hết chúng ta phải đi tìm
gi?
— GV yéu cau HS lam bai
— GV đi theo dõi, hướng dẫn các HS
- Nhận xét bài làm của bạn, nếu sai thi
sửa lại cho đúng
— 1 HS doc, cả lớp theo dõi : Một thưa ruộng hình thang có độ đài hai đáy lần
lượt là 110m và 90,2m Chiéu cao bằng trung bình cộng của hai đáy
Tính diện tích của thứa ruộng đó
+ Bài toán yêu cầu chúng ta tìm diện tích của thửa ruộng hình thang
+ Chúng ta phải biết độ dài hai đáy, biết chiều cao của hình thang
+ Chúng ta cần đi tìm chiều cao của
hình thang
— 1 HS lên bảng làm bài, HS cả lớp làm bài vào vở bài tập
Trang 15— GV goi 1 HS nhan xét bài làm của
ban trén bang
— GV nhan xét, đưa ra bài giải đúng
sau đó cho điểm HS
3 CỦNG CỐ, DẶN DÒ
- GV gọi HS nhắc lại cách tính diện
tích của hình thang
- GV đọc cho HS nghe bài thơ về tính
diện tích của hình thang :
Muốn tính diện tích hình thang
Đáy lớn đáy nhỏ ta mang cộng vào
Rồi đem nhân với chiều cao
Chia đôi lấy nửa thế nào cũng ra
- GV nhận xét tiết học, dặn dò HS về
nhà học thuộc quy tắc và công thức
tính diện tích hình thang, làm các bài
— 1 HS nhận xét bài làm của bạn, nếu sai thi sua lai cho đúng
— 1 HS nhac lai
IV BÀI TẬP HƯỚNG DẪN LUYỆN TẬP THÊM
Điền số thích hợp vào bảng sau :
Hình thang Đáy lớn (cm) Đáy bé (cm) Chiều cao (cm) Diện tích (cm)
Trang 16Rèn luyện kĩ năng vận dụng công thức tính diện tích hình thang (kể cả hình
thang vuông) để giải toán
1 KIỂM TRA BÀI CŨ
— GV gọi 2 H§ lên bảng yêu cầu HS
làm bài tập hướng dẫn luyện tập thêm
của tiết trước
— ŒV gọi HS đứng dưới lớp nêu quy
tắc và công thức tính diện tích hình
thang
- GV chữa bài của HS trên bảng lớp
- Nhận xét và cho điểm HS
2 DẠY - HỌC BÀI MỚI
2.1 Giới thiệu bài
GV : Trong tiết học toán này chúng ta
học
Trang 172.2 Hướng dân luyện tập
Bail:
— GV yéu cau HS tu lam bai, sau d6
goi HS néu két quả trước lớp
— GV goi HS nhan xét bài làm của
ban
- GV yêu cầu HS đối chéo vở để kiểm
tra bài lẫn nhau
— HS làm bài vào vở bài tập
— 3 HS lần lượt nêu kết quả bài làm của mình trước lớp :
sửa lại cho đúng
- 2 HS ngồi cạnh nhau đổi chéo vở để
kiểm tra bài của nhau
— l1 HS đọc trước lớp, cả lớp theo dõi
và đọc lại đề bài trong SGK
— Trả lời câu hỏi hướng dẫn của GV để
rút ra cách giải : + Bài toán cho biết :
‹ Thửa ruộng hình thang có : Đáy lớn 120m
Trang 18+ Để biết cả thửa ruộng thu được bao
nhiêu ki-lô-pam thóc chúng ta phải
biết được gì 2
+ Để tính được diện tích của thửa
ruộng ta phải biết được những gi ?
+ Vậy bước đầu tiên để giải bài toán
em phải đi tìm gì 2
+ Sau đó em làm tiếp thế nào ?
— GV yêu cầu HS giải bài toán
+ GV đi theo dõi HS làm bài, có thể
hướng dẫn rõ hơn với HS kém :
¢ Tinh day bé, chiều cao
° Vân dụng công thức tính diện tích
hình thang để tính diện tích của thửa
ruộng
° Tính số ki-lô-gam thu được trên thửa
ruộng đó (diện tích thửa ruộng gấp
100m” bao nhiêu lần thì số thóc thu
được gấp 64,5kg bấy nhiêu lần)
— GV gọi HS nhận xét bài làm của bạn
+ Tính diện tích của thửa ruộng
+ Tính số ki-lô-gam thóc thu được
— I HS lên bảng làm bài, HS cả lớp làm bài vào vở bài tập
Sô ki-lô-pam thóc thu hoạch được là :
7500 : 100 x 64,5 = 4837,5 (kg)
Đáp số : 4837,5kg
— 1 HS nhận xét, nếu bạn làm sai thì
sửa lại cho đúng
— Theo dõi bài chữa và kết luận của
GV Làm bài chữa của mình néu sai
— HS lam bai